Бағалы қағаздар


ЖОСПАР

КІРІСПЕ

1. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫҢ МӘНІ 3
2. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРДЫҢ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ЖІКТЕЛУІ 5
3. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАРМЕН ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ЕСЕБІ 27
1. БАЃАЛЫ ЌАЃАЗДАРДЫЊ МЄНІ
Ќазаќстан Республикасы Азаматтьщ кодексі бойынша баѓалы ќаѓаздар дел м‰ліктік ќ±ќыќты бекітілген нысанда жєне міндетті деректемелерді саќтай отырып куєландыратын ќ±жат.
Баѓалы ќаѓаздардыњ экономикалыќ мєнін ашуда ќ±жаттыњ баѓалы ќаѓаздар мєртебесіне ие болуы ‰шін ќосымша сапаларын аныќтау ќажет.
Біріншіден, баѓалы ќаѓаздар µз кезегінде меншік титулы нысанында м‰ліктік ќ±ќты (корпорация акциялары, вексельдер, коносаменттер жєне т.б.) немесе ќ±жат иесі мен оны шыѓарушы т±лѓа ара-сындаѓы ќарыздыќ ќатынасты куєландыратын аќша к±жаты.
Екіншіден, баѓалы каѓаз ќорларды инвестициялау туралы кує-ландыратын ќ±жат ретінде ќызмет етеді. Б±л єсіресе баѓалы ќаѓаздардыњ рµлі мен экономикалыќ мєнін т‰сіну ‰шін µте мањызды. Б±л жерде олар инвестицияныњ жоѓары нысаны ретінде басты рµльде ойнайды.
‡шіншіден, баѓалы ќаѓаздар - б±л наќты активтерге (акцияларѓа, чектерге, коносаменттерге, т±рѓын ‰й сертификаттарына жєне т.б.) талап етуі кµрсетілетін ќ±жаттар.
Тµртіншіден, баѓалы ќаѓаздардыњ экономикалык мєнін т‰сіну ‰шін мањызды сєті олардыњ табыс єкелуі болып табылады. Алайда, м±ндай капиталдыњ наќты капиталдан айырмашылыѓы бар: ол µндірістік ‰дерісте ќызмет етпейді немесе ќатыспайды.
Сонымен ќатар баѓалы ќаѓаздардыњ µтімділік, айналымдылыќ, нарыќтыќ сипат, стандарттылык, сериялыќ сияќты сапалыќ ќасиеттерімен азаматтыќ айналымда ќатысуын атамай µтуге болмайды.
¤тімділіктіњ астарында баѓалы ќаѓаздардыњ сатылуы нєтижесінде аќша ќаражаттарына айналу м‰мкіндігі жатыр. Ол ‰шін баѓалы ќаѓаз нарыќта айналыста болуы ќажет. Баѓалы ќаѓаздардыњ айналымдылыќ ќасиеті сатып алу-сату негізінде (акция, облигация жєне т.б.) немесе баска тауарлар нарыѓымен (чектер, вексельдер, коносаменттер, жекешелендіру ќ‰жаттары) айналымды байланыстырып, тµлем ќ±ралы ретінде іске асырылады.
Баѓалы ќаѓаздар ерекше тауар ретінде, яѓни µзіне тиесілі ‰йымдары жєне онда ж‰мыс істеу ережелері бар нарыѓы болуы керек. Алайда баѓалы ќаѓаздар нарыѓында сатылатын тауарлар ерекше тауарлар болып табылады. Себебі баѓалы ќаѓаздар - б±л тек меншік титулы, табыс алуѓа ќ±ќыќ беретін, біраќ наќты капитал алуѓа ќ±ќыѓы жоќ ќ‰жат. Баѓалы ќаѓаздар нарыѓыныњ оќшаулануы олардыњ осы сапасымен аныќталады.
Баѓалы ќаѓаздар нарыѓы басќа нарыќтар сияќты к‰рделі ±йымдыќ жєне техникалыќ циклдардыњ толыќтылыѓы мен аяќталѓандылыѓын жоѓары дењгейімен ±сынады. Онда баѓалы ќаѓаздар бага кешенін ќолдану арќылы сатып алу-сату заты ретінде пайдала-нылады, б±л жай тауарлардан ерекшеленеді.
Баѓалы ќаѓаздардыњ айналымѓа т‰су уаќыты мен єдісіне байланысты олардыњ нарыѓы алѓашкы жєне екінші болып бµлінеді. Алѓашќы нарыќта жањадан шыѓарылѓан баѓалы каѓаздарды олардыњ алѓашќы иемденушілеріне сатады; екінші нарыќта баѓалы ќаѓаздардыњ айналысы, яѓни олардыњ иемденушілерініњ ауысуы. Баѓалы каѓаздардыњ атаулы (атаулы ќ±н - оларды шыѓару кезінде аныќталатын баѓалы ќаѓаздар ќ±ныныњ аќшалай кµрінісі), эмиссиялыќ жєне нарыќтыќ баѓасы болады.
Атаулы баѓа дивиденттерді, пайыздарды есептеу базасы ретінде наќты есептік мєні бар жєне одан кейінгі есеп айырысуларда ќолданылады. Эмиссиялыќ баѓа - баѓалы ќаѓаздарды алѓашќы орналастыру кезіндегі сатылу баѓасы. Ол табыстылыќ жєне несиелік пайыз дењгейімен аныќталады. Нарыктык баѓа - баѓалы ќаѓаздардыњ екінші нарыќта айналу баѓасы. Оныњ кµлеміне с‰раныс пен ±сыныстыњ аракатынасы єсер етеді.
Сонымен, баѓалы ќаѓаздар шаруашылыќ ќызметте ќолданатын єр т‰рлі ќ±жаттардыњ жиыны. Сонымен бірге олар µздеріне тиісті жалпы бір белгілері онда кµрсетілген м‰ліктік ќ±ќты µткізу ‰шін ‰сыну ќажеттілігімен біріктіріледі. Баѓалы ќаѓаздарды иемденудіњ маќсаты табыстылыќ, µтімділік жєне ќаржыландыру кезінде ќажеттіліктерді ќанаѓаттандыру болып табылады.
2. БАЃАЛЫ ЌАЃАЗДАРДЫЊ Т‡РЛЕРІ ЖЄНЕ ОЛАРДЫЊ ЖІКТЕЛУІ
Баѓалы каѓаздардьщ т‰рі т‰сінігінде баѓалы ќаѓаздарѓа тиісті жалпы жєне бірдей белгілердіњ жиынтыгы. Баѓалы ќаѓаздар жіктелуін жєне баѓалы ќаѓаздар т‰рлерініњ жіктелуін айыра білу керек.
Баѓалы ќаѓаздардыњ жіктелуі мен баѓалы ќаѓаздар т‰рлерініњ жіктелуін бµліп ќарастыруѓа болады.
Баѓалы каѓаздардыњ жіктелуі - б±л баѓалы ќагаздардыњ µздеріне тиісті белгілері бойынша бµлінуі.
Баѓалы цаѓаздар турлерінщ жіктелуі - бул бір т‰рдегі баѓалы ќаѓаздарды топтастыру; баѓалы ќаѓаздарды басќа да т‰рлерге бµлу. ¤з кезегінде т‰рлерді одан єрі бµлуге болады. Єрбір тµменгі жіктеу жогары т±рѓан жіктеудіњ к‰рамына кіреді. Мысалы, акция баѓалы ќаѓаздардыњ бір т‰рі. Ќарапайым акция бір дауысты немесе кµп дауысты, номиналмен немесе номиналсыз болуы м‰мкін.
Баѓалы ќаѓаздар жоѓарыда айтылѓандай белгілі бір сипаттыњ жиынына ие.
Уаќыт сипаттамасы:
• ќызмет ету мерзімі: айналысќа кай уаќытта шыѓындарды, ќай уаќыт кезењіне немесе мерзімсіз;
• пайда болуы: басы µзініњ бірінші негізінен келе ме немесе басќа баѓалы ќаѓаздардан.
Кењістік сипаттамасы:
• кызмет ету нысаны: ќаѓазды немесе завды т‰рде айтќанда ќ±жатты нысан немесе ќаѓазсыз, ќ±жатсыз нысан;
• ±лттыќ белгісі: отандыќ немесе басќа мемлекеттік, яѓни шетелдік;
• аймаќтыќ белгісі: елдіњ ќай аумаѓында шыѓарылѓан. Нарыќтыќ сипаттамасы:
• баѓалы ќаѓаздар негізінде жатќан актив т‰рі немесе оныњ шыѓу негізі (тауар, аќша, фирманыњ жиынтыќ активі жєне т.б.);
• иемдену тєртібі: ±сынушыѓа, атаулы, ордерлі. Атаулы баѓалы ќаѓаздар - онда кµрсетілген т±лѓаныњ ќ±ќыѓын куєландыратынын кµрсетеді. ¦сынушы баѓалы ќаѓаздары -ќ±ќыќ оны ±сынушы адамѓа жатады. Ордерлі баѓалы ќаѓаздар - ќ±ќыќ онда аталѓан адамѓа тиесілі.
• шыѓару нысаны: эмиссионды, яѓни ішінде барлыќ баѓалы ќаѓаздар µздерініњ сипаттары бойышпа бірдей болып келетін бµлек сериялар бойынша шыѓарылады немесе эмиссиялыќ емес;
• меншік нысаны жєне баѓалы ќаѓаздарды нарыќќа шыѓарушы эмитент т‰рі: мемлекет, корпорациялар, жеке т±лѓалар;
• айналыс сипаты: нарыќта еркін немесе шектеулі айналады;
• баѓалы каѓаздар ±сынатын ќ±ќыќ т‰рі негізінде экономикалыќ мєні;
• тєуекел дењгейі: жоѓары, тµмен жєне таѓы баскд;
• табыс кµзі: баѓалы ќаѓаздар бойынша табыстыњ ќандай да болса бµлігін тµлей ме, жоќ єлде тµлемей ме;
• ќаражат салымныњ нысаны: аќша ќарызѓа немесе меншік ќ±ќыѓын иемденуге ќаржылана ма.
Баѓалы ќаѓаздар сонымен ќатар мерзімді жєне мерзімсіз болып бµлінеді.
Мерзімді - оларды шыѓару кезінде мерзімі белгіленетін багалы ќаѓаздар. Єдетте мерзімді баѓалы ќаѓаздар ‰ш т‰рге бµлінеді:
• ќысќа мерзімді, айналымда бір жылѓа дейін ж‰ретін;
• ‰заќ мерзімді, айналымда бір жылдан жоѓары мерзімде ж‰реді.
Мерзімді - айналым мерзімі шектелмеген баѓалы ќааздар, яѓни олар шексіз ќызмет етеді жєне баѓалы баѓаздар шыѓару кезінде µтеу мерзімі кµрсетілмейді.
Баѓалы ќаѓаздардыњ пайда болуыныњ классикалыќ нысаны -ќагаз, яѓни баѓалы ќаѓаз ќ±жат т‰рінде ќолданылады. Баѓалы ќаѓаздар нарыѓыныњ дамуы баѓалы ќаѓаздардыњ кµп т‰рініњ, ењ алдымен эмиссиялыќ нысанын ќ±жатсыз нысанѓа ауысуын талап етеді.
Инвестицияльщ (капиталдьщ) - капитал салымы ‰шін объекті болып

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




ЖОСПАР

КІРІСПЕ
1. БАЃАЛЫ ЌАЃАЗДАРДЫЊ МЄНІ 3
2. БАЃАЛЫ ЌАЃАЗДАРДЫЊ Т‡РЛЕРІ ЖЄНЕ ОЛАРДЫЊ ЖІКТЕЛУІ 5
3. БАЃАЛЫ ЌАЃАЗДАРМЕН ОПЕРАЦИЯЛАРДЫЊ ЕСЕБІ 27

1. БАЃАЛЫ ЌАЃАЗДАРДЫЊ МЄНІ
Ќазаќстан Республикасы Азаматтьщ кодексі бойынша баѓалы ќаѓаздар дел м‰ліктік ќ±ќыќты бекітілген нысанда жєне міндетті деректемелерді саќтай отырып куєландыратын ќ±жат.
Баѓалы ќаѓаздардыњ экономикалыќ мєнін ашуда ќ±жаттыњ баѓалы ќаѓаздар мєртебесіне ие болуы ‰шін ќосымша сапаларын аныќтау ќажет.
Біріншіден, баѓалы ќаѓаздар µз кезегінде меншік титулы нысанында м‰ліктік ќ±ќты (корпорация акциялары, вексельдер, коносаменттер жєне т.б.) немесе ќ±жат иесі мен оны шыѓарушы т±лѓа ара-сындаѓы ќарыздыќ ќатынасты куєландыратын аќша к±жаты.
Екіншіден, баѓалы каѓаз ќорларды инвестициялау туралы кує-ландыратын ќ±жат ретінде ќызмет етеді. Б±л єсіресе баѓалы ќаѓаздардыњ рµлі мен экономикалыќ мєнін т‰сіну ‰шін µте мањызды. Б±л жерде олар инвестицияныњ жоѓары нысаны ретінде басты рµльде ойнайды.
‡шіншіден, баѓалы ќаѓаздар - б±л наќты активтерге (акцияларѓа, чектерге, коносаменттерге, т±рѓын ‰й сертификаттарына жєне т.б.) талап етуі кµрсетілетін ќ±жаттар.
Тµртіншіден, баѓалы ќаѓаздардыњ экономикалык мєнін т‰сіну ‰шін мањызды сєті олардыњ табыс єкелуі болып табылады. Алайда, м±ндай капиталдыњ наќты капиталдан айырмашылыѓы бар: ол µндірістік ‰дерісте ќызмет етпейді немесе ќатыспайды.
Сонымен ќатар баѓалы ќаѓаздардыњ µтімділік, айналымдылыќ, нарыќтыќ сипат, стандарттылык, сериялыќ сияќты сапалыќ ќасиеттерімен азаматтыќ айналымда ќатысуын атамай µтуге болмайды.
¤тімділіктіњ астарында баѓалы ќаѓаздардыњ сатылуы нєтижесінде аќша ќаражаттарына айналу м‰мкіндігі жатыр. Ол ‰шін баѓалы ќаѓаз нарыќта айналыста болуы ќажет. Баѓалы ќаѓаздардыњ айналымдылыќ ќасиеті сатып алу-сату негізінде (акция, облигация жєне т.б.) немесе баска тауарлар нарыѓымен (чектер, вексельдер, коносаменттер, жекешелендіру ќ‰жаттары) айналымды байланыстырып, тµлем ќ±ралы ретінде іске асырылады.
Баѓалы ќаѓаздар ерекше тауар ретінде, яѓни µзіне тиесілі ‰йымдары жєне онда ж‰мыс істеу ережелері бар нарыѓы болуы керек. Алайда баѓалы ќаѓаздар нарыѓында сатылатын тауарлар ерекше тауарлар болып табылады. Себебі баѓалы ќаѓаздар - б±л тек меншік титулы, табыс алуѓа ќ±ќыќ беретін, біраќ наќты капитал алуѓа ќ±ќыѓы жоќ ќ‰жат. Баѓалы ќаѓаздар нарыѓыныњ оќшаулануы олардыњ осы сапасымен аныќталады.
Баѓалы ќаѓаздар нарыѓы басќа нарыќтар сияќты к‰рделі ±йымдыќ жєне техникалыќ циклдардыњ толыќтылыѓы мен аяќталѓандылыѓын жоѓары дењгейімен ±сынады. Онда баѓалы ќаѓаздар бага кешенін ќолдану арќылы сатып алу-сату заты ретінде пайдала-нылады, б±л жай тауарлардан ерекшеленеді.
Баѓалы ќаѓаздардыњ айналымѓа т‰су уаќыты мен єдісіне байланысты олардыњ нарыѓы алѓашкы жєне екінші болып бµлінеді. Алѓашќы нарыќта жањадан шыѓарылѓан баѓалы каѓаздарды олардыњ алѓашќы иемденушілеріне сатады; екінші нарыќта баѓалы ќаѓаздардыњ айналысы, яѓни олардыњ иемденушілерініњ ауысуы. Баѓалы каѓаздардыњ атаулы (атаулы ќ±н - оларды шыѓару кезінде аныќталатын баѓалы ќаѓаздар ќ±ныныњ аќшалай кµрінісі), эмиссиялыќ жєне нарыќтыќ баѓасы болады.
Атаулы баѓа дивиденттерді, пайыздарды есептеу базасы ретінде наќты есептік мєні бар жєне одан кейінгі есеп айырысуларда ќолданылады. Эмиссиялыќ баѓа - баѓалы ќаѓаздарды алѓашќы орналастыру кезіндегі сатылу баѓасы. Ол табыстылыќ жєне несиелік пайыз дењгейімен аныќталады. Нарыктык баѓа - баѓалы ќаѓаздардыњ екінші нарыќта айналу баѓасы. Оныњ кµлеміне с‰раныс пен ±сыныстыњ аракатынасы єсер етеді.
Сонымен, баѓалы ќаѓаздар шаруашылыќ ќызметте ќолданатын єр т‰рлі ќ±жаттардыњ жиыны. Сонымен бірге олар µздеріне тиісті жалпы бір белгілері онда кµрсетілген м‰ліктік ќ±ќты µткізу ‰шін ‰сыну ќажеттілігімен біріктіріледі. Баѓалы ќаѓаздарды иемденудіњ маќсаты табыстылыќ, µтімділік жєне ќаржыландыру кезінде ќажеттіліктерді ќанаѓаттандыру болып табылады.

2. БАЃАЛЫ ЌАЃАЗДАРДЫЊ Т‡РЛЕРІ ЖЄНЕ ОЛАРДЫЊ ЖІКТЕЛУІ

Баѓалы каѓаздардьщ т‰рі т‰сінігінде баѓалы ќаѓаздарѓа тиісті жалпы жєне бірдей белгілердіњ жиынтыгы. Баѓалы ќаѓаздар жіктелуін жєне баѓалы ќаѓаздар т‰рлерініњ жіктелуін айыра білу керек.
Баѓалы ќаѓаздардыњ жіктелуі мен баѓалы ќаѓаздар т‰рлерініњ жіктелуін бµліп ќарастыруѓа болады.
Баѓалы каѓаздардыњ жіктелуі - б±л баѓалы ќагаздардыњ µздеріне тиісті белгілері бойынша бµлінуі.
Баѓалы цаѓаздар турлерінщ жіктелуі - бул бір т‰рдегі баѓалы ќаѓаздарды топтастыру; баѓалы ќаѓаздарды басќа да т‰рлерге бµлу. ¤з кезегінде т‰рлерді одан єрі бµлуге болады. Єрбір тµменгі жіктеу жогары т±рѓан жіктеудіњ к‰рамына кіреді. Мысалы, акция баѓалы ќаѓаздардыњ бір т‰рі. Ќарапайым акция бір дауысты немесе кµп дауысты, номиналмен немесе номиналсыз болуы м‰мкін.
Баѓалы ќаѓаздар жоѓарыда айтылѓандай белгілі бір сипаттыњ жиынына ие.
Уаќыт сипаттамасы:
• ќызмет ету мерзімі: айналысќа кай уаќытта шыѓындарды, ќай уаќыт кезењіне немесе мерзімсіз;
• пайда болуы: басы µзініњ бірінші негізінен келе ме немесе басќа баѓалы ќаѓаздардан.
Кењістік сипаттамасы:
• кызмет ету нысаны: ќаѓазды немесе завды т‰рде айтќанда ќ±жатты нысан немесе ќаѓазсыз, ќ±жатсыз нысан;
•±лттыќ белгісі: отандыќ немесе басќа мемлекеттік, яѓни шетелдік;
• аймаќтыќ белгісі: елдіњ ќай аумаѓында шыѓарылѓан. Нарыќтыќ сипаттамасы:
• баѓалы ќаѓаздар негізінде жатќан актив т‰рі немесе оныњ шыѓу негізі (тауар, аќша, фирманыњ жиынтыќ активі жєне т.б.);
• иемдену тєртібі: ±сынушыѓа, атаулы, ордерлі. Атаулы баѓалы ќаѓаздар - онда кµрсетілген т±лѓаныњ ќ±ќыѓын куєландыратынын кµрсетеді. ¦сынушы баѓалы ќаѓаздары -ќ±ќыќ оны ±сынушы адамѓа жатады. Ордерлі баѓалы ќаѓаздар - ќ±ќыќ онда аталѓан адамѓа тиесілі.
• шыѓару нысаны: эмиссионды, яѓни ішінде барлыќ баѓалы ќаѓаздар µздерініњ сипаттары бойышпа бірдей болып келетін бµлек сериялар бойынша шыѓарылады немесе эмиссиялыќ емес;
• меншік нысаны жєне баѓалы ќаѓаздарды нарыќќа шыѓарушы эмитент т‰рі: мемлекет, корпорациялар, жеке т±лѓалар;
• айналыс сипаты: нарыќта еркін немесе шектеулі айналады;
• баѓалы каѓаздар ±сынатын ќ±ќыќ т‰рі негізінде экономикалыќ мєні;
• тєуекел дењгейі: жоѓары, тµмен жєне таѓы баскд;
• табыс кµзі: баѓалы ќаѓаздар бойынша табыстыњ ќандай да болса бµлігін тµлей ме, жоќ єлде тµлемей ме;
• ќаражат салымныњ нысаны: аќша ќарызѓа немесе меншік ќ±ќыѓын иемденуге ќаржылана ма.
Баѓалы ќаѓаздар сонымен ќатар мерзімді жєне мерзімсіз болып бµлінеді.
Мерзімді - оларды шыѓару кезінде мерзімі белгіленетін багалы ќаѓаздар. Єдетте мерзімді баѓалы ќаѓаздар ‰ш т‰рге бµлінеді:
• ќысќа мерзімді, айналымда бір жылѓа дейін ж‰ретін;
•‰заќ мерзімді, айналымда бір жылдан жоѓары мерзімде ж‰реді.
Мерзімді - айналым мерзімі шектелмеген баѓалы ќааздар, яѓни олар шексіз ќызмет етеді жєне баѓалы баѓаздар шыѓару кезінде µтеу мерзімі кµрсетілмейді.
Баѓалы ќаѓаздардыњ пайда болуыныњ классикалыќ нысаны -ќагаз, яѓни баѓалы ќаѓаз ќ±жат т‰рінде ќолданылады. Баѓалы ќаѓаздар нарыѓыныњ дамуы баѓалы ќаѓаздардыњ кµп т‰рініњ, ењ алдымен эмиссиялыќ нысанын ќ±жатсыз нысанѓа ауысуын талап етеді.
Инвестицияльщ (капиталдьщ) - капитал салымы ‰шін объекті болып табылатын баѓалы ќаѓаздар (акциялар, облигациялар, фьючерлік келісімдер жєне т.б.).
Инвестицияльщ емес - тауар немесе басќа нарыќта аќшалай есеп айырысуга ќызмет кµрсететін баѓалы ќаѓаздар (вексельдер, чектер, коносаменттер).
Эмитенттіњ ќ±кыќтыќ мєртебесін, инвестициялыќ жєне несиелік тєуекел дењгейін, инвесторлардыњ ќызыѓушылыѓы мен басќа факторларды ескергенде ќордыњ баѓалы ќаѓазы ‰ш топќа бµлінеді:
• мемлекеттік;
• муниципалдыќ;
• мемлекеттік емес.
Мемлекеттік баѓалы каѓаздар - мемлекеттіњ ішкі ќарыздарыныњ нысаны; эмитенті мемлекет болып табылатын ќарыздыќ баѓалы ќаѓаздар. Мемлекеттік баѓалы каѓаздар ішінде ќазынашылык вексельдер мен міндеттемелер, мемлекеттік жєне жинаќ ќарыздарыныњ облигациялары кењ тараѓан.
Муниципалдыќ баѓалы ќаѓаздарѓа жергілікті µкімет органдарыныњ ќарыздыќ міндеттемелері жатады.
Мемлекеттік емес баѓалы ќаѓаздар корпорациялыќ жєне жеке каржы институттарымен ±сынылады. Корпорацияѓа кєсіпорындардыњ, ±йымдардыњ, банктердіњ ќарыздыќ міндеттемелері мен акциялары жатады. Жеке баѓалы ќаѓаздарѓа жеке т±лѓалар шыѓаратын вексельдер, чектер жатуы м‰мкін.
Нарыќтаѓы айналым ерекшелігіне байланысты баѓалы ќаѓаздарды нарыќтыќ (айналымды) жєне нарыќтыќ емес (айналымсыз) деп бµледі.
Нарыќтык баѓалы ќаѓаздар екінші нарыќта биржалыќ жєне биржадан тыс айналыс шегінде еркін сатып алынуы жєне сатылуы м‰мкін. Ол шыѓарылѓаннан кейін эмитентке кезектен тыс ±сынылмайды.
Нарыќтыќ емес баѓалы ќаѓаздар бір ќолдан екінші ќолѓа еркін ауыспайды, яѓни оларда екінші айналыс болмайды. Б±л мынадай баѓалы ќаѓаздарѓа жатады, мысалы, эмитент баѓалы ќаѓаздарды шыѓару кезінде тек эмитенттен басќа адамѓа сатылмауы тиіс деген шарт ќояды.
Сонымен ќатар, айналысы шектелген баѓалы ќаѓаздар туралы айтып кетуге болады. Сатып алу - сату мємілесі бойынша шектеулер жабыќ акционерлік ќоѓамыныњ акцияларына жатады.
Баѓалы ќаѓаздардыњ борышќорлыќ жєне иемденуші ‰лесіне бµлінуі µз кезегінде аќша ќаражаттарын пайдаланудыњ екі м‰мкін тєсілдерін кµрсетеді:
• єр т‰рлі активті меншікке алуѓа;
• уаќытша пайдалануѓа.
Егер баѓалы ќаѓаздар салынѓан аќша сомасын ќайтарып беру шартымен шектелген мерзімге шыѓарылса, онда олар борышќорлыќ болып табылады. Б±л облигациялар, банктік сертификаттар, вексельдар жєне т.б. Иеленуші баѓалы ќаѓаздар активтерге сєйкес меншік ќ±ќыѓын береді. Б±л акциялар, варанттар, коносаменттер жєне т.б.
Эмиссиялыќ баѓалы ќаѓаздар ірі серияда жєне кµп кµлемде жєне єрбір серияныњ ішінде ±ќсас шыѓарылады. Б±л - акция жєне облигация.
Эмиссиялыќ емес баѓалы ќаѓаздар аз серияда немесе санаулы т‰рде шыѓарылады.
Ќазіргі єлемдік тєжірибеде ќолданылатын баѓалы ќаѓаздар екі ‰лкен сыныпќа бµлінеді.
1-сынып - негізгі;
2-сынып - туынды.
Негізгі баѓалы ќаѓаздар - ќандай да болса бір актив (тауар, аќша, капитал, м‰лік, єр т‰рлі ресурстар жєне т.б.) негізіне м‰лік ќ±ќыѓы жататын баѓалы ќаѓаздар. Негізгі баѓалы ќаѓаздарѓа акциялар мен облигациялар жатады.
Ќазаќстан Ресгтубликасындаѓы баѓалы каѓаздар нарыѓы туралы Зањында ѓуынды баѓалы ќаѓаздар - басќа баѓалы ќагаздар арќылы µзініњ ќ±нын айырады деп айтылган. Туынды баѓалы ќаѓаздар - б‰л єр т‰рлі базистік активтермен бейнеленген, м‰ліктік жаѓдайѓа негізделген ерекше ємбебап тауар. Туынды баѓалы ќаѓаздарѓа фьючерстер, опциондар, форварттар, варанттар, своптар, споттар, депозитарийлік куєліктер жєне таѓы басќалар жатады. Туынды баѓалы ќаѓаздар ќоѓам капиталыныњ белгілі бір бµлігіне тіркелетін меншік ќ±ќын т±раќтандыруѓа ќараѓанда, туынды баѓалы ќаѓаздарды пайдалана отырып, болашаќ кезењде орындалатын кєсіпкерлік табысты алуѓа к±ќыќты тіркейді. Олардан пайданы баѓамдар айырмашылыѓынан немесе єр т‰рлі нарыќта бір активті бір уаќытта сатып алу-сатудан алады.
Ќазаќстан Республикасындаѓы акционерлік ќоѓам туралы Зањ негізінде акционерлік ќоѓам акционерлердіњ жалпы жиналысыныњ немесе коѓамныњ директорлар кењесініњ шешімімен туынды баѓалы ќаѓаздарды, соныњ ішінде баѓалы ќаѓаздар нарыѓы туралы зањдылыќтарѓа сєйкес варранттарды да шыгаруѓа ќ±ќыѓы бар. Ќоѓам Ќазаќстан Республикасыныњ сыртында да туынды баѓалы ќаѓаздарды шыѓарып, орналастыруѓа ќ±ќылы. Коммерциялыќ емес ±йым болып табылатын ќоѓам туынды баѓалы ќаѓаздар шыѓаруѓа ќ±ќыѓы жоќ.
Варрант акционерлік ќоѓам шыѓаратын жєне варрантта бекітілген баѓа бойынша баѓалы ќаѓаздардыњ белгілі бір кµлемін одан сатып алу ‰шін ±стаушы ќ±ќыѓын куєландыратын туынды баѓалы ќаѓаздар болып табылады. Ќоѓам акция жєне облигация эмиссиясымен ќатар варрант шыѓаруѓа ќ±ќы бар. Варранттар баѓалы ќаѓаздардан оларды шыѓарѓаннан кейін бµлінеді жєне оларда кµрсетілген баѓалы ќаѓаздарды сатып алѓанѓа дейін нарыќта µз бетінше айналыста ж‰реді. Варанттар бµлініп шыќќаннан кейін баѓалы каѓаздардыњ сатылу ќ±ны олардыњ баѓасына азайтылады. Ќоѓам варрантты ќоѓамныњ болашаќтаѓы баѓалы ќаѓаздар эмиссиясымен шыѓаруѓа ќ±ќы бар. Олар иемденушіге ќоѓамнан баѓалы каѓаздарын варрантта келісілген баѓа бойынша белгіленген кезењ шегінде, кез келген уаќытта алуѓа к±ќыќ береді. Варрант иемденушіге дауыс беру ќ±ќыѓын бермейді жєне олар бойынша дивидент есептелінбейді.
Ќоѓам басќару органыныњ шешімі бойынша опцион жаѓына шыѓарылатын баѓалы ќаѓаздардыњ белгілі бір кµлемін сатып алуѓа жєне сатуѓа артыќша к±кык беретін опциои жасауѓа к±кыѓы бар. Опционды жасау жаѓдайы жєне тєртібі жєне олардыњ айналысы баѓалы ќаѓаздар нарыѓы туралы зањдылыќпен реттеледі.
Туынды баѓалы ќаѓаздар санатына ењ алдымен депозитарийлік ќолхаттар жатады. Депозитарийлік ќолхат - б±л шетел эмитентініњ баѓалы ќаѓаздар бойьшша шыѓарылѓан жєне елде еркін айналыста ж‰ретін туынды баѓалы ќаѓаз. Б±л инвесторлардыњ шетел эмитенттерініњ баѓалы ќаѓаздарын иемдену ‰шін ќаржылыќ ќ±рал болып табылады. Эмитенттердіњ депозитарийлік ќолхаттарын шыѓару шетел капиталыныњ инвестициясыныњ µсуімен, оларды тіркеу кажеттілігініњ болмауымен, оларды жергілікті салыќты тµ-леуден босатумен жєне барлык инвесторлар ‰шін ќол жеткізілуімен байланысты. Депозитарийлік ќолхаттардыњ келесі т‰рлерін бµліп ќарастыруѓа болады:
• американдыќ (АОК);
• ѓаламдыќ (СОК);
• халыќаралыќ (ГОК.).
АDR АЌШ нарыѓында айналады жєне долларлы номиналы болады, ал GDR американдыќ нарыќтан басќа бірнеше нарыќта сатылуы м‰мкін жєне сонымен бірге эмитентке д‰ниеж‰зілік нарыќ капиталын жаулап алуѓа м‰мкіндік береді. Єдетте американдыќ банктер эмитенттерге акциялары ќор нарыѓында баѓаланатын елдерде кастодиандыќ ќызмет кµрсетуді ‰сынады. Осы Атаулы ие депозиттеу акция негізінде депозитарийлік ќолхат шыѓарылады. Америка Ќ‰рама Штатында осындай депозитарийлік ќолхаттыњ біршама ірі депозитарийлік эмитент-банктері Сitу Ваnк New ‡оrк, Тће Ваnк оf New ‡оrк, Моrgаn Ваnк болып табылады. Ѓаламдыќ депозитарийлік ќолхаттар тіркелуі, шыѓарылуы м‰мкін, олармен АЌШ ашыќ нарыѓында мєміле жасауѓа болады, сонымен ќатар олар АЌШ-тыњ негізгі ќор биржаларында, сондай-аќ сол елдіњ шегінде баѓаланады. GDR -ді шыѓарѓанѓа дейін банктер мен компаниялар алдымен АЌШ-та АDR шыѓаруы тиіс, одан кейін Батыс Еуропада осы екі нарыќќа шыѓарудыњ алѓашќы ќадамы ретінде IDR шыѓаруы керек.
Ќазаќстан Республикасында алѓаш рет депозитарийлік ќолхат 1996 жылдыњ басында ресейлік Аьфа-банк филиалымен колданылды. 1997 жылы американдыќ депозитарийлік ќолхатты Казкоммерцбанк, 1998 жылы ШНОС м‰най компаниясы шыѓарды. Б±л компаниялардыњ ADR котировкасы барлыќ ірі ќор биржаларында ж‰ргізіледі.
Банк µзініњ ќызмет етуін ж‰зеге асыру ‰дерісінде айналымѓа баѓалы ќаѓаздардыњ келесі т‰рлерін шыѓарады:
• акциялар;
• депозиттік сертификаттар;
• облигациялар;
• баѓалы ќаѓаздардыњ басќа т‰рлері.
Лeкция - б±л акция иемденушісініњ акционерлік ќогам капиталына ќатысќандыгы туралы куєландыратын жэне оныњ иесіне осы ќоѓамныњ пайдасыныњ белгілі бір бµлігін дивидент т‰рінде алуга ќ±ќыќ беретін акционерлік ќоѓам шыгаратын багалы ќагаз. Акциямен келесідей ќ‰ќыќтар байланысты:
-белгілі жаѓдайда пайдаѓа ќатысу (дивидентке ќ‰ќык);
- акционердіњ жалпы жиналысына ќатысу;
-акционердіњ жалпы жиналысында дауыс беру ќ±ќыѓы;
-капиталдыњ кµбеюі кезінде жања акцияларды алуѓа артыкшылыќ ќ±ќыѓы.
Акция ‰сынатын ќ‰ќыќ кµлеміне ќарай жай жєне артыкшылыѓы бар болып бµлінеді. Жай акциялар акционерлерге жоѓарыда аталѓан ќ‰ќыќтарды банктіњ зањы мен жарѓысына сєйкес ‰сынады. Артыќшылыгы бар акцияны ‰стаушылардыњ жай акцияны ‰стаушыѓа ќараѓанда біршама артыќшылыѓы бар.
Акцияныњ т‰рін ажыратудыњ таѓы бір критерийі µткізу тєсілі болып табылады. ‡сынушы жєне атаулы акциялары бµліп ќарастырылды. ‡сынушы акциялары екі жактыњ келісімі бойынша жєне акцияларды беру аркылы ж‰зеге асырылады. Атаулы акциялар екі жаќтыњ келісімі бойынша жєне индоссаланѓан к±жаттар арќылы беріледі.
Банктердіњ акцияларды айналысќа шыѓару тєртібі Банктіњ меншікті ќаражат есебі тарауында ќарастырылѓан.
Банктік сертификаттар - аќша ќаражаттарын салу туралы салымшыѓа онда белгіленген салым мерзімі аяќталѓаннан кейін, олар бойынша пайыз алу ќ±ќыѓын куєландыратын банктіњ жазбаша куєлігі. Сертификаттардыњ екі т‰рі болады: депозиттік жєне жинаќтыќ. Депозиттік сертификат зањды т±лѓаларѓа, ал жинаќтыќ -жеке т±лѓаларѓа беріледі. Депозиттік сертификаттар, депозиттік сертификатты ±сыну бойынша белгілі бір соманы тартуѓа ќ±кык беретін талап еткенге дейінгі жєне салымды тарту мерзімі жєне тиесілі пайыз кµлемі белгіленген мерзімді болып бµлуге болады. Депозиттік сертификаттардыњ экономикалык мєні нарыќтыќ ќ±рал жєне несие ресурстарыныњ мультипликаторы ретінде ќатысуында.
Депозиттік сертификат бойынша пайыз т‰ріндегі алынѓан табыстар белгіленген тєртіпте осы табыс кµзіне салыќ салынады. Банктердіњ ЌР ¦лттыќ банк лицензиясы негізінде сертификаттарды шыѓаруѓа ќ‰кыѓы бар. Сертификаттар сатылѓан тауарлар немесе кµрсетілген ќызмет ‰шін есеп айырысу немесе тµлем ќ‰ралы бола алмайды. Ол кепіл заты, сатып алу-сату объектісі бола алады. Сертификаттарды сатып алу-сату бойынша есеп айырысуларды ќолма-ќол жєне ќолма-ќолсыз т‰рде занды жєне жеке т±лѓалар ж‰зеге асырады. Депозитті талап ету мерзімі келгенде банк серти-фикатты иемденушініњ алѓашќы талабы бойынша сертификатты ‰сыну кезіндегі тµлемді ж‰ргізеді. ¤теу ‰ш єдіс бойынша ж‰зеге асырылады:
жања шыѓарылѓан сертификаттарды иемдену жолы;
• салымныњ басќа т‰рлеріне ќолма-ќолсыз аударымдар;
• ќолма-ќол аќша.
1996 жылы 19 ќырк‰йектегі ЌР депозиттік (банктік) сертификаттардыњ шыѓарылуы мен айналымыныњ жалпы Ережесіне сєйкес сертификаттар тек мерзімді болуы м‰мкін. Тµленуге ±сынылѓан сертификаттар уаќытында µтелмеген болса, банк депозиторѓа айыпп‰л тµлейді, олардыњ кµлемі мен тµлену тєртібі эмитент-банктіњ баќылау кењесі бекітетін сертификаттардыњ шыѓарылуы, айналуы мен µтелуі Шартында кµрсетілуі кажет. Сертификат эмитент-банктіњ орналасќан жерінен баска да жерлердегі банк атынан операцияларды ж‰зеге асыра алатын кез келген бµлімшесінде µтелуі м‰мкін. Банк пайыздарды тµлеудіњ келесі жаѓдайларын ќарастыра алады:
• сертификатты µтеу мерзімі аяќталѓанѓа дейін жиі;
• сертификатты µтеу к‰нінде.
Банктік сертификаттыќ міндетті деректемелері келесілер болып табылады:
- депозиттік сертификат атауы;
- депозитті енгізу к‰ні;
- сертификатты µтеу к‰ні;
- депозит сомасы;
-эмитент-банктіњ депозит сомасы жєне ол бойынша тиісті пайызды ќайтару туралы міндеттемесі;
-депозит бойынша жылдыќ пайыздыќ мµлшерлеме;
-тиесілі пайыз сомасы, эмитент-банктіњ атауы жєне орналасќан жері;
- депозитордыњ аты-жµні, орналасќан жері;
- эмитент-банктіњ сертификаты уакытында µтеу туралы міндетін орындамау кезінде сертификатты µтеу жаѓдайы;
-банк мµрімен бекітілген, эмитент-банктіњ екі уєкілетті т±лѓаларыныњ ќолдары.
Сертификат бланкісініњ мєтінінде ќандай да болса міндетті деректемелердіњ біреуініњ болмауы сол сертификатты жарамсыз деп танытады. Сертификаттар бланкісі ќатањ есептілік бланкі болып табылады жєне банктегі бухгалтерлік есептіњ шоттар Жоспарына сєйкес баланстан тыс шотта есептеледі. Депозиттік сертификаттар бланкісі аќша ќоймаларында немесе µртенбейтін шкафтарда сакталады. Шыѓару жаѓдайында сертификаттарды тиімді орналастыруды ќамтамасыз ету ‰шін, сертификаттардыњ айналымы мен µтелуі кезінде келесі сєттер ескерілуі м‰мкін:
- жылдыќ пайыздыќ мµлшерлеме дењгейі;
- шыѓарудыњ стандартты шарттары (эмиссия жєне µтеу к‰ні, ќысќа номинал);
- номиналды тµлеу жєне пайыздарды есептеу кепілі.
Ќазаќстан Республикасыныњ Азаматгыќ кодексіне сєйкес облигация
- б±л облигацияныњ немесе басќа да м‰ліктік баламаныњ онда кµрсетілген атаулы ќ‰нын оны шыѓарушы т‰лѓадан оны ‰стаушыныњ иемденуге ќ‰ќын растайтын баѓалы ќаѓаз. Облигация оны ±стаушыѓа облигацияныњ атаулы к±нынан т±раќты пайызды немесе басќа м‰ліктік к±ќыќты алуѓа к±ќыќ береді. Облигация келесі іргелі ќасиеттерге иемденеді:
- б±л эмитент м‰лкіне меншік титулы емес, б±л ќарыз куєлігі; акцияѓа ќараѓанда облигацияда аќырѓы тµлеу мерзімі болады (µтелетін баѓалы ќаѓаз);
- пайыздарды тµлеу кезінде акция (дивиденд тµлеумен салыстырѓанда) жєне басќа да міндеттемелерді ќанаѓаттандыру (ќоѓамды жою кезінде) алдында жоѓары;
- эмитентті басќаруѓа к±ќык бермейді.
Облигацияларды шыѓару тєртібі:
- Эмитент косымша ќорларды тарту ‰шін жарѓылыќ капитал кµлемінен аспайтын облигация шыѓаруѓа ќ±ќыѓы бар. Біраќ, жарѓылыќ капитал толыѓьшен тµленіп, осы уаќыт аралыѓында жылдыќ баланста ‰ш жылдан кем емес ќызмет істеуі кезінде ѓана ж‰зеге асады;
- Ќ±ќыќты бекіту єдісі бойынша облигациялар атаулы болу керек;
- Эмитенттіњ активі облигацияны шыѓаруды ќамтамасыз ететін к‰рал болып табылады, яѓни оларѓа жылжымайтын м‰ліктер, эмитентке тиісті баѓалы ќаѓаздар, аќша ќаражаттары, басќа да ќозѓалмайтын м‰ліктер жатады (материалдыќ емес активтер ќамтамасыз ету ќызметін атќармайды);
- Олигацияны шыѓару шарты эмитенттіњ µзініњ акцияларын айырбастау жолымен µтелуі м‰мкін;
- Акцияныњ атаулы к‰ныныњ кµлемі шектелмейді;
- Облигациялар бойынша пайыздар эмитенттіњ ќаржылыќ жаѓдайына ќарамастан, белгіленген уаќытта тµленуі тиіс.
Облигацияларѓа негізгі бµліктен баска пайызды тµлеуге купондыќ параќ беріледі. Купон - б±л онда купондыќ мµлшерлеменіњ цифрлары кµрсетілген ќиынды талон. Облигацияныњ нарыќтыќ жєне атаулы ќ‰ны болады. Облигацияныњ атаулы ќ‰ны облигация бетінде белгіленіп жєне ќарызѓа беріліп, облигациялык ќарыз мезгілі аяќталѓан бойдан кайтарылуѓа тиіс сома керсетіледі. Атаулы ќ±нѓа ќараѓанда тµмен баѓамен сатылатын облигациялар дисконтпен сатылѓан деп аталады. Егер оны жоѓары баѓамен сататын болса, сатушы сыйаќы алады. Эмиссиялау жєне µтеуге дейінгі аралыќта облигациялар нарыќта белгіленген бага бойынша сатылады жєне сатып алынады. Оныњ номиналына байланысты пайыз кµрсетілген нарыќтыќ багасы облигацияньщ курсы деп аталады. Баѓалы ќаѓаздардыњ т‰раќты пайыздыќ табысы келесі формула арќылы табылады:

Табыс арнайы айналатын тираждаѓы ±тыс немесе купонды тµлеу жолымен беріледі.
Облигацияны айналысќа шыѓару баѓалы ќаѓаздар нарыѓы туралы зањдылыќта белгіленген тєртіп бойынша мемлекеттік тіркеуден µтуі тиіс. Облигацияны мемлекет, акционерлік коѓамдар жєне жеке компаниялар бір жылдан кем емес уаќытќа шыѓара алады. Ќоѓам кезењ аральщ облигацияныњ атаулы ќ±нынан пайыз т‰рінде тµленетін табыс ретінде купонды облигациялар жєне сатып алу жєне атаулы ќ±ныныњ айырмасы ретінде µтеуден т‰скен табыс тµленетін дисконтты облигация шыѓарады. Ќоѓам келесідей облигациялар шыѓаруѓа к±ќыѓы бар:
- белгілі бір м‰лік кепілімен камтылѓан;
- ‰шінші жаќтыњ сµз беруімен ќамтылѓан;
- зањды тєртіпте ќамтамасыз етпеу бекітілген.
Эмитентіне байланысты мынадай т‰рлері бар:
- мемлекеттік;
- муниципалды;
- корпорациялыќ;
- шетел.
Номиналды µтеу єдісі бойынша:
- бір жолѓы тµлем;
- уаќыт бойынша бµлу;
- жалпы облигация кµлемініњ тіркелген ‰лесін біртіндеп µтеу.
Тµлеу т‰ріне байланысты:
- тек пайыздар;
- нµлдік купон;
- атаулы ќ‰н;
- кезењдік тіркелген табыс жєне атаулы к‰н;
- атаулы к‰н жєне жиынтыќ табыс.
Купонды телеу єдісі бойынша:
- т±раќты купондыќ мµлшерлеме;
- ќалќымалы купондыќ мµлшерлеме;
біркелкі µсетін купондыќ мµлшерлеме (индекстелетін);
- ењ тµмен немесе нµлдік купон;
- тањдап тµлеу;
- аралас т‰рде.
Банктер облигацияларды жєне баѓалы ќаѓаздардыњ басќа да т‰рлерін эмиссиялау кезінде Ќазакстан Республикасыныњ ¦лттыќ банкісінде баѓалы ќаѓаздардыњ эмиссия аныќтамалыѓыныњ сараптамасынан µтулері ќажет.
Баѓалы ќаѓаздарды шыѓару екі жаќ ‰шін де тиімді, біріншіден, банк баѓалы ќаѓаздарды онда кµрсетілген мерзімде µтейді, ол банк ‰шін аќша ќаражаттарын µзініњ жобаларына салуѓа м‰мкіндік береді. Сатып алушы-клиент ‰шін тиімділік баѓалы ќаѓаздарды ќажет уаќытында есептелген пайызды жоѓалтпай сатуында.
Коммерциялыќ банктердіњ баѓалы ќаѓаздармен жасалатын операциялар кµлемініњ ішінде негізгі ‰лесті мемлекеттік баѓалы ќаѓаздардыњ т‰рлері алып отыр. Мемлекеттік баѓалы каѓаздар - б±л эмитенті мемлекет болып табылатын, мемлекеттіњ ішкі ќарыз нысаны, ќарыздыќ баѓалы ќагаздар.
Коммерциялыќ банктердіњ мемлекеттік баѓалы ќаѓаздармен ж‰ргізілетін операцияныњ ішінде ењ кµп колданылатын т‰рі ¦лттыќ банктіњ ќысќа мерзімді ноталарын сатып алу-сату операциялары болып табылады.
Ќысќа мерзімді ноталар
1997 жылѓы 30 маусымдаѓы Ќазаќстан Республикасыныњ ¦лттыќ банкініњ ќысќа мерзімді ноталарын орналастыру, айналысќа жіберу жєне µтеу Ережесіне сєйкес ¦лттыќ банк айналысќа шыѓаратын жєне тоќсан к‰нге дейін айналым мерзімі бар мемлекеттік дисконтталѓан баѓалы ќаѓаздар. Алѓашќыда атаулы ќ‰нынан тµмен баѓамен сатылады да, кейін атаулы ќ‰н бойынша µтеледі. Ќысќа мерзімді ноталар айналымдаѓы аќша массасын реттеуге арналѓан аќша-несие саясатыныњ ќ‰ралы болып табылады. ¦лттыќ банктіњ ќысќа мерзімді ноталарыныњ атаулы ќ±ны 100 тењге деп шыѓарылады. Ќысќа мерзімді ноталар табыстылыѓы соњѓы ќазынашылыќ вексельдер аукциондаѓы табыс дењгейініњ шегінде белгілі. Ќысќа мерзімді ноталар аукцион негізінде ¦лттыќ банк белгілейтін баѓалы ќаѓаздар нарыѓыныњ маманданѓан ќатысушылары - алѓашќы агенттер арќылы орналастырылады.
Алѓашќы агент баѓалы ќаѓаздар нарыѓында диллерлік жєне немесе брокерлік ќызметті ж‰зеге асыра алатын, баѓалы ќаѓаздар бойынша ¦лттыќ комиссиясынан алѓан лицензиясы бар баѓалы каѓаздар нарыѓыныњ кєсіби ќатысушысы болып табылатын зањды т‰лѓалар болуы м‰мкін. Ќысќа мерзімді ноталарды сатып алуѓа коммерциялыќ банктер арыз жазады. Ќыска мерзімді ноталар айналымѓа т‰сетін баѓалы ќаѓаздар болып табылады. Оны иемденуші оны кепілге беруге, РЕПО жєне кері РЕПО операцияларын ж‰ргізуге, екінші нарыќта сатып алу-сатуѓа ќ±ќыѓы бар. Екінші нарыќтаѓы ¦лттыќ банктердіњ ќысќа мерзімді ноталармен жасалынатын мємілелері µтеу мерзімі белгіленген к‰нге дейін бір ж±мыс к‰нінде аяќталады. Сонымен бірге, барлыќ операцияларды инвесторлар алѓашќы агенттермен мемлекеттік баѓалы ќаѓаздар нарыѓында ¦лттыќ банкпен ќысќа мерзімді ноталарды жасалынатын шарттарѓа ќызмет етуге келісімге отыруы ж‰зеге асады.
¦лттыќ банктіњ ќысќа мерзімді ноталарды шыѓарушы эмитенті болуыныњ негізгі маќсаты Ќаржы министрлігі баѓалы ќаѓаздар нарыѓында аќша массасына оперативті ыќпал етуге м‰мкіндік береді. Осыѓан байланысты ¦лттыќ банктіњ ќысќа мерзімді ноталары бойынша ж‰ргізілетін операциялары аталѓан аќша массасын реттейтін жанама операцияларѓа жатады.
¦лттыќ банктіњ ќысќа мерзімді ноталары мемлекеттік баѓалы ќаѓаздарѓа тењестіріледі, сондыќтан да олар жоѓары µтімді жєне сенімді болып табылады. Сонымен ќатар, банктік ноталарѓа салыќ салынбайды. Егер олардыњ артыќшылыѓы туралы айтатын болсаќ, онда ¦лттыќ банктіњ ќысќа мерзімді ноталары кысќа мерзім ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мемлекеттік бағалы қағаздар эмитенті
Еліміздегі бағалы қағаздар нарығы
Корпоративті бағалы қағаздар
Бағалы қағаздар құқығы
Бағалы қағаздар нарығының негізі
Бағалы қағаздар нарығы туралы
Инвестициялық бағалы қағаздар нарығы
Бағалы қағаздар нарығының объектілері
ҚР бағалы қағаздар рыногы
Бағалы қағаздар нарығын реттеу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь