Кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.тарау Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құны және оның ерекшеліктері

1.1 Өзіндік құнның ұғымы, мәні мен түсінігі ... ... .
1.2 Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.тарау «Каменка» асыл.тұқымды мал зауытында өнім өндірудің қазіргі жағдайы мен экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2.1 «Каменка» асыл.тұқымды мал зауытының технико.экономикалық негіздері

2.2 Сүт өндірудің экономикалық тиімділігі ... ... ..

3.тарау Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнын төмендетудің экономикалық ынталандыру жолдары

3.1 Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнын төмендетудің негізгі факторы

3.2 Интенсивті технологияларды енгізу ... ... ... ..
3.3 Ауыл шаруашылық өнімдерінің өзіндік құнын төмендету үрдісін ынталандыру жолдары ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Нарықтық экономикаға өту барысында еліміздің экономикасының аграрлық жүйесінде ұйымдық және әлеуметтік-экономикалық күрделі өзгерістердің болып жатқаны белгілі. Олар меншік пен шаруашылық жүргізудің әр алуан нысандары басты сипат болып табылатын көп укладты экономиканы қалыптастыруға бағытталған. Бұл жағдайда Қазақстанның әлеуметтік-экономи-калық және табиғи-климаттық жағдайының нақты ерекшеліктерін ескере отырып ауыл шаруашылық өндірісіндегі әртүрлі өнімді өндіру және оның өзіндік құнын төмендетіп, тұтынушыларға жеткізудің маңызы зор болып отыр. Сонымен қатар өнімнің өзіндік құнын төмендету кәсіпорындардың экономикалық тиімділігін арттырып, оның бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатылуға мүмкін-дік беретіні сөзсіз. Осы орайда өнімнің өзіндік құнын төмендету жолында экономикалық тұрғыдан оны ынталандыру агроөнеркәсіп жүйесін одан ары дамытудың негізгі жолдарының бірі болып отыр. Бұл мәселе әсіресе Алматы қаласының төңірегінде орналасқан сүт, ет өндіретін ауыл шаруашылық кәсіпорындарындағы өнімнің өзіндік құнын төмендетіп, қала тұрғындарына арзан да, сапалы өнім ұсынып, олардың бәсеке қабілетін арттыру жолында мәні зор.
Сондықтан диплом жұмысының негізгі мақсаты ауыл шаруашылық кәсіпорынының өнімнің өзіндік құнының қазіргі жадайын зерттеу, талдау және оны төмендетуді ынталандырудың нақты бағыттарын анықтау болып табылады.
Жоғарыда аталған мақсатқа байланысты диплом жұмысында мынадай міндеттер қойылды:
- ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнының теориялық негіздерін, оның ерекшеліктерін және анықтау әдістерін зерделеу;
- «Каменка» асыл тұқымды мал зауытының негізгі экономикалық көрсеткіштерін талдау;
- сүт өнімдерінің өзіндік құнының оның экономикалық көрсеткіштеріне әсерін саралау;
- шаруашылықта өнімнің өзіндік құнын төмендету бағытында экономиканың ынталандыру жүйесін жақсарту;
- өндірілетін өнімнің сапасын және бәсеке қабілетін арттыру жолдарын іздестіру.
Диплом жұмысының нысаны ретінде «Каменка» асыл тұқымды мал зауыты болып табылады. Бұл кәсіпорын Қазақстанда асыл-тұқымды сүтті ірі қара өнімдерін өндіретін мемлекеттік кәсіпорын болып табылады.
Диплом жұмысының теориялық және әдістемелік негізіне нарықтық экономикаға қатысты шет елдің және Қазақстан экономист ғалымдарының ғылыми еңбектері, Қазақстан Республикасының заңдары, Қазақстан Республикасы өкіметінің арнаулы шешімдері, мемлекеттік нормативтік актілер және «Каменка» асыл тұқымды ауыл шаруашылық кәсіпорынының әлеуметтік-экономикалық мәліметтері пайдаланылды.
Диплом жұмысын жазу барысында математикалық, статистикалық, экономикалық талдау әдістемелер пайдаланылды
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. “2003-2005ж. Азық-түлік бағдарламасы” Қазақстан Республикасының Президентімен бекітілген. 5 маусым 2002 жыл №889.
2. Қазақстан Республикасының “Астық туралы заң” 19.01.2001ж. №143 -2 ҚР заңы
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Жалпы бөлім. Алматы: “жеті жарғы” 1998
4. Президенттің қазақстан халқына жолдауы. Астана, 2004 жыл 19 наурыз
5. Қазақстан Республикасының Индустриалды-инновациялық дамуының 2003-2005 жылдарға арналған стратегиясы.
6. Қазақстан Республикасының үкіметінің Элиталық тұқым шаруашылығын және мал тұқымын қаржыландыру ісін сақтауға және дамытуға қаражат төлеудің 2003 жылға арналған ережелер бекіту туралы 20.07.03. № 227 қаулысы/ Ресми газет 2003, 22 наурыз
7. Ахмедуев А. Казенные предприятия: функции, кретерии и механизм хозяйствования// Экономист 1998 №9
8. Дюсембаев К.Ш., Егембердиев С.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы “Қаржы-қаражат”, 1998
9. Жуйриков К.К. “Анализ финансового состояния предприятия”, Москва, 1998
10. Ковалев В.В. Анализ хозяйственной деятельности. Учебник – М: проспект 2000
11. Коваленко Н.Я. Экономика сеьского хозяйства М., 1999
12. Лившищ А. “Введение в рыночную экономику” М. 1998год
13. Маршал А. Принципы политической экономики – М: ПРОГРЕСС, 1984
14. Попов Н.А. “Экономика сельского хозяйства” Москва: 1999
15. Павлова Л.Н. Финансовый менеджмент в предприятиях и коммерческих организациях. Управления денежными оборотами. – М. Финансы и статистика, 1993
16. Родостовец В.К. Финансовый управленческий учет на предприятии. – Алматы: МАК “Ценаудит” 1997
17. Совицкая Г.В. анализ производственно-финансовой деятельности сельскохозяйственных предприятий М.: Инфрам 2003 год
18. Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана: стат. Сб/Агенство РК по статистика. Алматы 2003
19. Статистический сборник экономических показателей по итогом 2003 года. Алматы 2004 №9
20. Управление маркетингом 2004 №1//15
21. Транзитная экономика 2001 года №9
22. Цыпкин Ю.А. и др. Агромаркетинг и консалтинг: учебное пособие: М: ЮНИТИ – Дана, 2000
23. Чиркова Е. Гос поддержка и регулирование агропромышленного производства // АКК: Экономика и управление 1998 №7.
        
        ²ÀÇÀ²ÑÒÀÍ ÐÅÑÏÓÁËÈÊÀÑÛÍÛ³ ÁIËIÌ Æ°ÍÅ ±ÛËÛÌ
ÌÈÍÈÑÒÐËIÃI
«Ìåíåäæìåíò æ¸íå ìàðêåòèíã» ... ... ... өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»
МАЗМҰНЫ
| ... | |
| | | ... ... шаруашылық өнімінің өзіндік құны және оның | |
| ... ... | |
| |1.1 ... ... ұғымы, мәні мен түсінігі ……... | |
| |1.2 ... ... ... өзіндік құнның ерекшеліктері| |
| | ... | |
| | | ... ... ... мал зауытында өнім өндірудің | |
| ... ... мен ... ... | |
| ... | |
| |2.1 ... ... мал ... | |
| | ... ... ……………… | |
| |2.2 |Сүт ... ... ... ... | |
| | | | ... |Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнын төмендетудің | |
| ... ... ... | |
| |3.1 ... ... ... өзіндік құнын | |
| | ... ... ... ………………….. | |
| |3.2 ... ... ... ... | |
| |3.3 ... ... өнімдерінің өзіндік құнын | |
| | ... ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ | ... ... өту ... ... ... ... ұйымдық және әлеуметтік-экономикалық күрделі өзгерістердің болып
жатқаны белгілі. Олар меншік пен ... ... әр ... ... ... ... табылатын көп укладты экономиканы қалыптастыруға
бағытталған. Бұл ... ... ... және ... ... нақты ерекшеліктерін ескере отырып ауыл ... ... ... ... және оның ... ... төмендетіп,
тұтынушыларға жеткізудің маңызы зор ... ... ... ... ... құнын төмендету кәсіпорындардың экономикалық тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... Осы
орайда өнімнің өзіндік құнын төмендету жолында экономикалық тұрғыдан ... ... ... одан ары дамытудың ... ... ... ... Бұл ... ... Алматы қаласының төңірегінде орналасқан
сүт, ет өндіретін ауыл шаруашылық кәсіпорындарындағы өнімнің өзіндік ... қала ... ... да, ... өнім ұсынып, олардың бәсеке
қабілетін арттыру жолында мәні зор.
Сондықтан диплом жұмысының негізгі мақсаты ауыл ... ... ... ... қазіргі жадайын зерттеу, талдау және оны
төмендетуді ынталандырудың нақты ... ... ... табылады.
Жоғарыда аталған мақсатқа байланысты диплом ... ... ... ауыл ... ... өзіндік құнының теориялық негіздерін, оның
ерекшеліктерін және анықтау әдістерін зерделеу;
- «Каменка» асыл тұқымды мал ... ... ... ... сүт ... ... ... оның экономикалық көрсеткіштеріне
әсерін саралау;
- шаруашылықта өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... ... өндірілетін өнімнің сапасын және бәсеке қабілетін арттыру жолдарын
іздестіру.
Диплом жұмысының нысаны ретінде «Каменка» асыл ... мал ... ... Бұл кәсіпорын Қазақстанда асыл-тұқымды сүтті ірі қара
өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... және әдістемелік негізіне нарықтық
экономикаға қатысты шет елдің және Қазақстан экономист ... ... ... ... заңдары, Қазақстан Республикасы
өкіметінің ... ... ... ... ... ... асыл ... ауыл шаруашылық кәсіпорынының әлеуметтік-
экономикалық мәліметтері ... ... жазу ... математикалық, статистикалық,
экономикалық талдау әдістемелер пайдаланылды.
1 тарау. Ауыл шаруашылығы өнiмiнiң өзiндiк құны және оның
ерекшеліктері.
1. ... ... ... мәнi мен түсінігі
Ауыл шаруашылығы экономиканың маңызды ... ... ... ... ... оны ... ... бәсекеге қабiлеттi,
елiмiздi ауыл шаруашылығы өнiмiмен қамтамасыз ... оның ... ... Ауыл ... экономикалық қатынастарды
түбегейлi қайта құру мiндетi қойлып отыр, оның мәнi ауыл ... ... ... ... ... үшiе ... өзiндiк құны ауыл шаруашылығы ... ... аса ... ... ... ... Онда ауыл шаруашылығы
қызметiнiң түрлiжағы бiрiктiрiледi, ... ... ... ... ... ... ... кемуi кез келген қоғамның, әрбiр
саланың, кәсiпорынның бiрiншi кезектегi және ... ... ... табылады. өнiмнiң өзiндiк құны ... ... ... ... кәсiпорынның қаржылық жағдайы және оның ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнiмiнiң сатып алу
және бөлшек сауда бағалар деңгейi байланысты.
Өзiндiк құн, бұл құнның бөлек ... онда ... ... ... ... ақы ... ақша түрiндегi көрсетiлген. өзiндiк
құн экономикалық ... ол ... ... ... ... ... ... Демек ауыл шаруашылығы өнiмнiң бағасы мен
өзiндiк ... ... ... пайдамен немесе шығынмен жұмыс
iстейтiгiн көрсетедi.
Ауыл шаруашылығы ... ... құны ... жағдайларда да дұрыс,
бұрмаланып көрсетiлмеген ... тиiс. Ауыл ... ... ... ... ... немесе шығынға бату жағдайында ... ... ... ... ... түсiнiп пайдалануға немесе
оларды барынша аз тұтынуға тиiс.
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарындағы жоспарлы ... ... құны оның ... ... үшiн ... ... бағдар болып
есептеледi. Егер мынадай алғы шартты басшылыққа алсақ, кез ... ... ... ... ... етпейдi, нарық жағдайында кез-келген өндiрiс
қызметiнен пайда алу ... ... құн мен баға ... ... ... келу қана ... шаруашылық жүргiзушi
субъектiлердi ауыл шаруашылығы өнiмiнiң өзiедiк құнын ... ... ... ... ... ... ... құнды төмендету мәселесi күрделі мәселелердің
бірі болып отыр оны ... ... ... ... ... бәсекелестiк қабiлетiн арттыруға, банкроттықа
ұшырамай және нарықтық экономика жағдайында қызмет етуге ... ... ... сүт ... мал ... ... өзiндiк
құнын есептеу және шығынның есебiн жүргiзудiң теориялық ... ... ... ... ... ... құн мен шығынның есебiн
ұйымдастыруды зерттеуден, шығынның есебiн жетiлдiруде және ... ... ... жолды ұсынудан тұрады.
Агроөнеркәсiп кәсiпорындар өнiм бiрлiгiнiң өзiндiк құнын кемiту
көрсеткiшiнен өзге ... ... ... ауыл шаруашылығының құнын
жоспарлайды. Сүт өнiмiнiң өзiндiк құны ... ... ... ... ... шын мәнiнде немесе нақты жұмсаған ... ... ... табу және ... ... ... және ... сала
бойынша шығынды одан әрi кемiту бойынша шаралар белгiлеуi ... ... ... кешеннiң шаруашылық есептi енгiзумен және нығайтумен
байланысты. Мұның өзi өндiрiстiң жекелеген буындары бойынша өзiндiк құнның
деңгейiн ... және осы ... ... ... ... үшiн ... жекелеген орындаушылырдың атқарған жұмыстарын бағалауға мүмкiндiк
туғызады.[1]
Сүт өнiмiнiң өзiндiк құны бойынша жоспардың орындалуын бағалау ... ... ... және ... ... құнын есептеу бойынша, оның нақты
көлемi және ассориментi жайындағы ... ... ... алғанда, сүт өнiмiнiң өзiндiк құны материалдық ... ... ... шығынынан және кешендi салалар шығынынан
құралады. Әрбiр элемент бойынша ... ... ... ... ... ... немесе арзандауын туғызады. Сондықтан ... ... ... отынның және электр энергиясының шығындарын,
жалақыға ... ... ... ... ... және басқа шығындарды
тексеру керек.
Өнiмнiң өзiндiк құны бұл ақша түрiнде көрсетiлген оны ... ... ... шағындар.
Нарықтық қатынастар жағдайында өзiндiк құн кәсiпорынның өндiрiстiк-
шаруашылық қызметiнiң аса маңызды көрсеткiшi болып табылады. Бұл ... ... ... оның ... ... үшiн; ауыл шаруашылығы
өндiрiсiнiң және ауыл ... ... ... ... ... үшiн; ауыл шаруашылығы өнiмiнiң өзiндiк құнын
кемiту резервтерiн табу үшiн; өнiмге баға ... үшiн; ... ... ... ... үшiн; жаңа ... техналогияны,
ұйымдастыру- техникалық шараларды ... ... ... үшiн ... ... ... нәтижесiнде (ақша қаржысы, өзге мүлiк)
осы ұйым капиталының кемуiне әкелетiн ... ... ... экономикалық тиiмдiлiктiң кемуi ұйымның шығынына жатқызылады.
Әдеттегi қызмет түрлерi бойынша шығындарды құру кезiнде ... ... ... ... ... ... ... материалдық шығындар;
- еңбекке ақы төлеу шығындары;
- әлеуметтiк мұқтаждарға жұмсалған шығындар;
- амартизациялау;
- өзге ... ... ... ... үшiн шығынның салалары бойынша
оның есебiн жүргiзу ... ... ... тiзбесi ауыл
шаруашылығы ұйымында дербес белгiленедi.
Бухгалтерлiк есеп беруде ауыл шаруашылығы ... есеп ... ... ... ... ... және ... шығындарын
тану тәртiбiн ашу жатады.1
Ауыл шаруашылығы ұйымының пайдасы мен шығыны туралы есепте өткiзiлген
сүт өнiмiнiң өзiндiк құны ... ... ... ... ... басқару шығындары, операциялық шығындар және өткiзуден ... ... ... ... ... ... бапталы тiзбесi, олардың құрамы және сүт өнiмi ... болу ... ... ... мен ... ... жоспарлау, есеп
жүргiзу және сүт өнiмiнiң өзiндiк құнын калькуляциялау мәселелерi бойынша
салалық әдiстемелiк ... ... ... ... үшiн ... ... ... Әлеуметтiк мұқтаждықтарға ақша аудару, қоса атқарылатын еңбекке ақы
төлеу;
2. ... және ... ... ... және органикалық тыңайтқыштар;
4. Мал мен өсiмдiк қорғау құралдары;
5. Жем, шөп;
6. ... ... ... ... ... құралдардың құрамы
оның iшiнде:
а) мұнай өнiмдерi
б) негiзгi құралдарды амартизациялау;
в) негiзгi құралдарды жөндеу;
8. Жұмыс және ... ... ... ... мен ... ... ... төлемдер;
11. Мал өлiмiнен шығындар;
12. Өзге шығындар;
Ауыл шаруашылығы ұйымдарында шаруашылық жүргiзудiң ... ... ... ... ... ... ... негiзiнде әрбiр
сала үшiн шығын статьясының нақты номенклатурасы қалыптасады.
Ұйым жұмысының негiзгi көрсеткiшiнiң бiрi өнiмнiң өзiндiк құны ... ... ... және ... ... ... ... бiрлiгiнiң өзiндiк құнын есептеудi калькуляция деп атайды.
Калькуляция, өнiм өндiруге және өткiзуге жұмсалған шығындардың есебiн
жүргiзудiң соңғы ... бұл ... ... ... және ... әдiстердiң көмегiмен өнiмнiң өзiндiк құны есептелiнедi.
Өндiрiстiк шығындардың есебiн жүргiзудiң күллi процесi сатыларға
бөлiнедi:
1. Есеп ... ... ... ... топтастыру.
2. Калькуляциялау нысандары бойынша шығындарды бөлу;
3. Өнiмнiң (атқарылған жұмыстың, көрсетiлген қызметiнiң) ... ... ... ... ... үрдісі өндiрiс шығындары туралы және
алынған ... саны ... ... ... ... ... құны ... бағалаумен аяқталады.
Нысанның шығынын есептеу өндiрiс түрлерiмен ... ... ... ұйымдарында шығындарды есептеу объектiлерi: ... ... ... сүт және басқалары) ... ... ... ... құрал жабдықтарды жөндеу, қарым-қатынасты тоқтату ... ... ... тiң ... ... салаларында есеп жүргiзу объектiлерi жекелеген
бөлiнулер (сүттi кiлегейге айналдыру, iрiмшiк дайындау және тағы ... ... есеп ... әрбiр нысанға емес, топқа ашуға рұқсат
берiледi. Өндiрiсте шығындардың аналитикалық есебi ... ... ... ... ... ... сәйкес келетiндей
тұрғыда есептелiнедi. Калькуляциялау нысандары дайын өнiмнiң жекелеген
түрлерi, бұйымдарда, аралық өнім ... ... ... ... Есеп
жүргiзу нысандары калькуляциялау нысандарына не ... ... ... ... ... шығындар өнiмнiң нақты түрiнiң өзiндiк құнының
соғұрлым көбiрек кiретiн ... ... ... өндiрiстiк шығын есебiнiң нысандарыи және
калькуляция объектiлерi көбiнесе сәйкес ... ... ... ... ... ... ... алады. Мәселен, мал шаруашылығы.
1.1.1 кесте
Сүттi iрi қара мал өнімдерінің шығындарын есептеу нысандары
|Шығындарды ... ... ... ... ... ... құнын |
|объектiсi ... ... ... ... ... ... малдың негiзгi |Төл |1 бас ... ... және |сүт ... ... | | ... ... және |Тiрi ... өсiмi |1 ... ... ... |Тiрi ... | ... ... ... | |1 ... ... ... | | ... ... және | | ... ... | | ... ... | | ... | | ... ... ... үшiн ... ... ... таңдай
бiлу қажет, ол өнiмнiң сипатына, оның физикалық қажеттілігiне сәйкес келуi
тиiс. Бұл үшiн негiзiнде заттай (центнер, тонна, мал ... ... ... ... және тағы басқа) және коэфицентнердiң көмегiмен
есептелген шартты ... ... ... ... ... кезеңнiң
соңында 25, 26, 28 есеп шоттарында ескерiлген шығындар 20, 23 және ... ... ... ... ... ... iшiнде 20 және 23 шоттары
несиеден жоспарлы норматив немесе шығырылған ... ... ... және ... қызметтiң шын мәнiндегi өзiндiк құны ... ... ... ... ... өнiмнiң, жұмыстың көрсетiлген
қызметтiң жоспарлы немесе нормативтiк өзiндiк құны және ... ... ... ... ... ... ... өндiру шығынының және өнiмiнiң өзiндiк құнын калькуляциялаудың
есебiн жүргiзу әдiсi деп ... жеке ... ... көрсетiлген
қызметтiң немесе олардың бiрлiгiнiң есебiн жүргiзу үшiн ... ... ... ... өнім өндiру шығындары мен калькуляциялау есебiнiң
төмендегiдей әдiстерi қолданылады:
1) Жай ... ... ... (жартылай фабрикаттар және жартылайсыз фабрикат нұсқалары)
4) Үрдістістi
5) ... өнiм ... ... шығыннан алып тастау тәсiлi
6) Коэффиценттер тәсiлi;
7) Пропорционалды;
8) Нормативтi;
9) Комбинациялы;
Өнiмнiң өзiндiк құнын есептеу кезiнде шығындарды баланстық жинақтау
қағидасы ауыл ... ... үшiн ... ... ... ... Ол бiр тараптан жылдың басында аяқталмаған өнiмге жұмсалған
шығын мен ағымдағы жылдың ... ... ... ... ... ... құнына қатысты шығын мен жылдың аяғындағы аяқталмаған өнiм шығыны
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... өндiрiстiң
түрiне, оның күрделiгiне, ерекшелiктерiне, ... ... ... ... ұзақтылығына, өндiрiлген өнiмнiң номенклатурасына және
басқаларға байланысты.
Қарапайым ... ... әдiсi ... жеке ... қызметтiң өзiндiк құнын тiкелей есептеуге негiзделген. Бұл әдiс
өндiрiс өнiмiнiң тек бiр түрiн қана алу ... ... бұл ... ... ... ... ... объектiсiне сәйкес келедi.
Мұнда өнiм бiрлiгiнiң өзiндiк құны шығынның көлемін өнiмнiң санына
бөлу жолымен шығарылады. Бұл әдiс ... ... ... ... және ... ... басқа жұмыстардың өзiндiк құнын есептеу
кезiнде пайдаланылады.1
Тiкелей есептеу әдiсiне тапсырыс әдiсi жатқызылады, мұнда есеп ... ... ... жеке ... тапсырыс болып табылады.
Аналитикалық есеп шот тапсырыс ... ... ... ... ... деп
бұйымды жөндеу жұмыстары түрлерiн тағы басқа ).
Бұл әдiс жөндеу, тiгiн ... ... ... өзiндiк құны оның ашылған күнiнен оның орындалу күнiне дейiнгi
өндiрiстiң барлық шығыны сомасымен анықталады. Демек, бұл әдiстiң кемшiлiгi
тапсырыстың ... ... ... ... бақылаудың мүмкiн еместiгi.
Өнiмнiң өзiндiк құнын калькуляциялау және ... ... ... бұл
әдiсi негiзiнде АПК-iнiң қайта ұқсату (өңдеу) кәсiпорындарында және ауыл
шаруашылығы ұйымдарының ... ... ... ... шикiзат және материалдар бiр iздiлiкпен бiрнеше өңдеу сатысынан
өтедi.
Өндiрiсте шығынның ... ... ... ... ... ... бойынша ашылады.
Шикiзатты және материалдарды ... ... ... ... болу ... ... өнім және түпкі өнім
нұсқалары қолданылады. Бөлу әдiсiнiң аралық ... ... ... ... өңдеудiң аяқталған сатысын бiлдiрген кезде қолданылады, осының
нәтижесiнде өз өндiрiсiнiң аралық ... ... ... ... не өткiзу
үшiн одан әрi пайдалануға, дайын өнiм деп есептелiнедi. Бұл жағдайда әрбiр
бөлуден кейiн ... ... ... құны ... бұл ... ... өңдеу кезiнде аралық өнімнің ... ... ... ... ... барысында өнiмнiң өзiндiк құнына неғұрлым белсендi бақылауды
қамтамасыз ... ... ... өнім алу барысында шығынның есебiн алу қажет. Бұл ... ... ... ... өзiндiк құны анықталмайды, дайын өнiмнiң
ғана өзiндiкқұнын есептейді.
Үрдістік әдiс – ауыл шаруашылығы кәсiпорындарындағы ең кең таралған
әдiс. Оның мәнi ... ... ... оның ... ... бойында
өнiмнiң белгiлi бiр түрiне қатысты жинақталды.
Қосымша өнiм шығындарын шығарып тастау әдiсi өнiмнiң өзiндiк ... ... ... оның мәнi сол, ... өнiмi өз ... ... ... қосымша болып бөлiнедi. Бұл жағдайда тек негiзгi өнiм
есептеледi (калькуляцияланады). Ал ... өнiм ... ... ... ... бағаланады. Негiзгi өнiмнiң өзiндiк құнын есептеу кезiнде
қосымша өнiмнiң өзiндiк құны ... ... ... шығарылып тасталады.
Бұл әдiстiң кемшілігі ... ... ... ... өнiм
пайдаланбауында. Демек, негiзгi өнiмнiң өзiндiк құнын қолдан өсiру әрекетi
жасалады. Бұған қоса әр ... ... ... ... ... ... әдiсi бiр объектiлер бойынша ... ... ... ... ... үшiн ... Яғни өнiмнiң бiрнеше түрi
арасында бөлу қажет. Демек шығындар ... ... ... ... ... ... шығындарды бөлу үшiн коэффиценттерi
анықталады. Олардың көмегiмен алынған өнiм шартты өнiмге ауыстырылады.
Осының нәтижесiнде шартты өнiмнiң өзiндiк құны, ... ... ... құны ... әдiс ... өнiмнiң бiрнеше түрi алынған жағдайда
өнiмнiң өзiндiк құнын есептеу үшiн қолданылады.
АӨК-тiң қайта өндеу салаларында ... Бұл ... ... жекелеген түрлерi ағымдағы нормалар бойынша ескерiледi,
нормалардан нақты ... ... ... ... алу ... Бұл
орайда шығындардың болған жерлерi, есептерi, жауапты ... ... ... ... құны ... ... нормалардан ауытқулар,
нормаларды өзгертулер бойынша шығындар самасынан құралады.
Зф=Знорм+А+Ө,
Мұндағы,
- Зф-нақты шығындар;
- Зн-нормативтi шығындар;
- А – ... ... ... Ө – ... ... шамасы.
Комбинациялы әдiс, өнiмнiң өзiндiк құнын есептеу әдiсi ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы ұйымдарында
сүттi және төл басын есептеу кезiнде қосымша ... ... ... ... ... пропорционалды әдiстi қолданады.
Өндiруге және өзiндiк құнды ... ... ... ұйымдастыру аса маңызды жағдай ретiнде операциялық шоттардың
мiндеттi есепшоттарын: ... бөлу (25,26) ... ... салыстыру (49) қаржы-нәтижелiк (99) шоттарды жабуды көздейдi.
Бұлар есепшотты жабу ... деп ... ... ... ... ... ... сальдо қалмайды.
Калькуляциялық есеп шоттарды жабу өнiмiнiң жұмысы қызмет көрсетудiң
нақты өзiндiк ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы бағалау болады, осы бойынша, олар ... ... ... аяқталған өнiм ... шын ... ... ... калькуляциялық есепшоттар кредитi бойынша ... ... ... ... ... ... ... дейiн жеткiзiледi.
Ауыл шаруашылық ұйымдарында “малдардың өлiмiнiң ысыраптары” саласы бойынша
мал шаруашылығы өнiмiн өндiру шығындары құрамында бордақылауда тұрған ... ... ... ... ... қоянның омартта аралықты ысырабы
ескерiледi. Ауру-сырқауға немесе стихиялық апаттарға ... ... құны ... ... ... ... 99 ... және шығын"
есепшотының дебетi бойынша шығындар ретiнде ескерiледi.
1.2 Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... құны-өнеркәсiп орындары, бiрлестiктерi қызметiнiң аса
маңызды көрсеткiштердiң бiрi, мұнда өнiм ... ... ... ... шығыны ақша түрiнде көрсетiледi.
Өзiндiк құнға ... ... ... шығындары (негiзгi қорларды
амартизациялау, шикiзат құны, материалдар, ... ... және ... ресурстар) және ауыл шаруашылығы кәсiпорындары қызметкерлерiнiң
еңбегiне төленген шығындар келедi.
Өнiмнiң өзiндiк құнының төрт түрi бар.
Цехтық өзiндiк ... осы ... өнiм ... ... ... Жалпы өндірістік өзiндiк құн кәсiпорынның өнiм өндiруге жұмсалған
шығындарын көрсетедi. Толық өзiндiк құн ... ... ғана ... өткiзу шығындарында есептесу нәтижесі ескеріледі. Салалық өзіндік
құн ... ... ... ... ғана емес, тұтас алғанда
сала бойынша өндірісті ұйымдастыруға да байланысты.
Сүт өнімнің өзіндік құнын жүйелі түрде ... ... ... одан әрі дамыту үшін халықтың материалдық әл-ауқатын арттыру үшін
қосымша қаржылар ... Сүт ... ... ... төмендету сүт
өндіретін, кәсіпорындар пайдасы өсуінің аса маңызды көзі.
Агроөнеркәсіп өнімінің ... ... және ... ... ... шығындар статьялары бойынша ескеріледі.
Бастапқы экономикалық элементтер бойынша топтастыру, өндіруге
жұмсалатын, ... ... ... мүмкіндік түғызады. Онда
кәсіпорынның материалдық ресурстарға жалпы ... ... ... ... ... ақы ... ... және кәсіпорынның өзге
ақша шығындары анықталады. Бұл топтастыруды сондай-ақ бизнес жоспарлардың
өзге бөлімдерімен өзіндік құн ... ... ... алу ... айналым
қаржыларын жоспарлау және ... ... ... үшін ... ... ... элементтері бойынша келесі ... ... және ... ... ... ... ... (басқа тараптан);
- энергия (басқа тараптан);
- негізгі қорларды амортизациялау;
- жалақы;
- әлеуметтік сақтандыруға ақша аудару;
- элементтері бойынша бөлінбеген басқа шығындар;
Жалпы ... оның ... ... элементтердің ара қатынасы
(байланысы) өнім өндіруге ... ... ... ... ... саласындағы өндіріске жұмсалған шығындар құрылымы
біркелкі емес, ол әр ... ... ... ... ... ... элементтер тұрғысынан шығындарын топтастыру
кәсіпорынның оларды өнімнің жеке түрлеріне бөлінген материалдық және басқа
шаруашылық мұқтаждарын көрсетеді. Бұл ... өнім ... ... ... ... ... элемнттері бойынша шығындарды топтастырумен
қатар өнім өндіруге жұмсалған ... ... және ... ... ... статьялары бойынша) ескеріледі.
Шығын статьялары бойынша шығындарды топтастыру олардың ... ... ... ерекшеліктерін білуге, анықтауға мүмкіндік
береді. Сонымен ... ... ... жеке ... ... ... ... құнын есептеуге қандай факторлардың әсер ететілігі ... ... ... ... ... жүргізу керектігін білу
үшін қажет. Өнімнің нақты өзіндік құнын нормативтік ... ... ... анықтауға болады. Өнімнің түрі бойынша есептелген ... ... ... ... жоспарлы деңгейімен салыстыру арқылы төмендегі формула
арқылы анықтауға болады.
Өф=Өн+Uн/Q + (-Ан/Q)
Мұнда,
- Өф - ... ... ... құны;
- Өн – нормативті өзіндік құн;
- Uн – нормалардың өзгеруі;
- Ан – нормалардан ауытқу;
- Q – ... өнім ... ... жылдың ішінде сүт өнімінің өндіруге жұмсалған шығындарқұрылымы
және ... үлес ... ... | % ... және ... ... |85,5 ... материалдар |2,6 ... |0,3 ... |0,6 ... |1,6 ... және әлеуметтік сақтандыруға аударылған ақша |8,6 ... ... |0,8 ... |100 ... ... ... ... ... қолданады:
1) шикізат және материалдар;
2) технологиялық жұмыстарға қажет жанар-жағармай және ... ... ... ... еңбек ақысы;
4) жабдықты ұстауға және пайдалануға жұмсалған шығындар;
5) цехтағы шығындар;
6) жалпы зауыттағы (жалпы ... ... өнім ... ... ... ... емес ... өзіндік құнына кіретін ауыл шаруашылығы кәсіпорынның шығындары
тікелей және жанама болып бөлінеді. Тікелей шығындарға өнім ... ... оның ... ... ... ... негізгі
материалдар, жанар-жағармай, технологиялық мұқтаждарға жұмсалатын энергия
құны, жалақы және т.б. шығындар ... ... ... ... ... ... өзіндік құнына тікелей қатысы жоқ шығындар ... ... ... ... ... және ... ... шығындар.
«Өндірістік емес шығындар» статьясы бойынша дайын өнімді өткізу
бойынша шығындар (өнімді сорттау т.б. ... және ... ... ... ... жұмсалған шығындар ескеріледі. Әдетте өндірістік
емес шығындар ауыл шаруашылығы өнімінің жекелеген түрлерінің өзіндік құнына
олардың өзіндік ... ... ... ... және мал еті бойынша шығындар, өнім көлемінің есбі ... ... ... сүт бағытындағы ірі қара мал
бойынша шығындар есебі әрбір нысан бойынша ашылады.
Олар былай аталады:
1. ... ... Бұл ... ... сиырларды, бұқаларды бағуға
жұмсалған шығын ескеріледі.
2. Малғды бағуға және бордақылауға ... ... ... ... ... ... нысандары сүт және алынған төл,
калькуляциялық бірліктер – 1 сүт, 1 бас төл ... ... Сүт пен ... ... ... үшін калькуляциялаудың комбинациялы әдісі
қолданылады:
1. Бір жыл ... ... ... ... бағуға жұмсалған жалпы
шығынның көлемінен қабылданған бағалау бойынша ... өнім (көң, ... құны ... ... Негізгі және ілеспе өнімге (сүт, төл) келетін шығынның қалған
көлемі жемшөптің айырбас энергиясы шығынына сәйкес: 90% ... 10% ... Сүт ... және төл ... жұмсалған шығындар туралы мәліметтер
тиісінше сүт көлеміне және алынған ... ... ... осының
нәтижесінде 1 ц сүттің және 1 бас төлдің шын ... ... ... ... ... мәні және калькуляциялау статьялары бойынша
жіктелуі.
|Шығынның мәні бойынша ... ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындарды топтау |
|шығындарды топтау | ... және ... ... және материалдар ... ... ... ... ... ... жартылай|
|қалдықтарды есептеп |фабрикаттар жән е ... ... ... ... ... ... |
|Сатып алынған комплектті |Қайтарма қалдықтар (есептеп шығарып ... және ... ... ... ... ... ... ... отын ... ... әкелінген |Технологиялық мақсаттарға арналған энергия |
|жанар-жағармайдың ... ... ... ... ... тараптан алынған электр|Өндіріс жұмысшыларының қосымша жалақысы |
|энергиясы ... ... ... ақша ... және ... ... |Өнімді дайындауға және игеруге жұмсалған |
|Әлеуметтік сақтандыруға ... ... ... ... ... ұстауға және пайдалануға жұмсалған|
|Негізгі қор амартизациясы |шығындар ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... өзіндік құн жиынтығы |
| ... тыс ... |
| ... өзіндік құн жиынтығы ... ... ... ... қарай жай (бір элементті) және
кешенді болып бөлінеді. Жай шығындардың мазмұны біркелкі болады: шикізат
және материалдар, жанар-жағармай, ... ... ... ... ... ... ... Оған мәселен, жабдықты
бірқалыптыжағдайда ... және ... ... ... ... ... ... жатқызылады.
Өндіру көлемінің өзгеру белгісі бойынша шығындар ауыспалы және шартты
тұрақты болып бөлінеді.
Ауыспалы шығындар ... ... ... ... ... ... олардың мөлшерінің шығындары жатқызылады.
Бұл шығындарға: негізгі материалдар, кесетін аспап ... ... отын және ... мақсаттарға арналған энергия және басқалары
кіреді. Шартты – тұрақтыларға (пропорционалды ... ... ... ... емес олардың мөлшерінің шығындары ... ... ...... персоналаның жалақысы, жылытуға, жарық беруге,
амортизациялауға және басқаларға жұмсалған шығындар жатқызылады.
Өзіндік құн ... ... ... ... ... ... ... өндірістің технологиялық жарақтану дәрежесін,
өндірісті және еңбекті ұйымдастыру деңгейін, өндіріс қуаттарын пайдалану
дәрежесін; материалдық және ... ... ... ... ... ... қызметті сипаттайтын басқа да жағдайлар мен
факторларды ... ... ... байланысты цехтық, өндірістік және толық өзіндік құн
болып бөлінеді. Цехтық ... құн ... ... ... ... ... үшін бастапқы база болып табылады. Өндірістік ... ... өнім ... шығындарын қамтиды: оған цехтық ... ... ... ... ... кіреді және толық өзіндік құн өндірумен,
өткізумен байланысты күллі шығынды қамтиды.
2- ... ... àñûë - ... ìàë ... ¼íiì ... ... ìåí ... òèiìäiëiãi
2.1 «Êàìåíêà» àñûë – ò½ºûìäû ìàë çàóûòûíû» òåõíèêî - ýêîíîìèêàëûº íåãiçäåði
«Êàìåíêà» àñûë – ... ìàë ... 1971 æûëû ... ÑÑÐ ... ºàóëûñû íåãiçiíäå Àëàòàó àñûë – ... ... ... ... ... º½ðûë¹àí. Çàóûòòû» îðíàëàñºàí æåði –
Êàìåíêà ºûñòà¹û. Îë Àëìàòû ... ... 8 ... æåðäå. Á½ë æà¹äàé
øàðóàøûëûººà ¼ç ¼íiìií ºàëà õàëºûíà ñàòòó ¾øií ºîëàéëû æà¹äàé ...... ... æåðëåði 2739 ãåêòàð, îíû» 1736 ãåêòàðû
åãií åãiëåòií æåð, 269 ãåêòàð øàáûíäûº, 447 ... ... ... ... àñûë – ... ñèûðëàðûí ¼ñiðåòií áiðäåí – áið øàðóàøûëûº
áîëûï òàáûëàäû. 2004 æûëäû» áàñ ... ... àñûë ... ìàëäû»
ñàíû 658, îíû» iøiíäå 254 ñèûð áîëäû. Øàðóàøûëûºòà¹û ìàë àòàóëû òàçà àñûë
ò½ºûìäû. Ñèûðëàð òàáûíûíû» 66% ... ... ...... ... ... ñèûðëàðäàí, àë ºàë¹àíäàðû 1 ñîðòòû ... ... ... ... ... ì¼ëøåði 41860000 òå»ãå áîëäû. ƽìûñøû ê¾øiíi»
ñàíû 115 àäàì, îíû» 96-û òiêåëåé àóûë øàðóàøûëû¹ûíäà å»áåê åòåäi.
Ðåñïóáëèêàëûº ìåìëåêåòòiê «Êàìåíêà» 1998 ... 15 ... ... ... êîäåêñiíi» 104 áàáûíà ñ¸éêåñ ìåìëåêåòòiê ì¾ëêi æåäåë
áàñºàðó º½ºû¹ûíà èå ... ... ... ... àñûë – ... ìàë ... ... æ¸íå ½éûìäûº øàðóàøûëûº
ºûçìåòiíi» áàðëûº ì¸ñåëåðií äåðáåñ øåøó ºà¹èäàëàðû íåãiçiíäå ... ... ... ... ... îíû» ... îðãàíäûð¹à ½ñûíàäû, ñåíiìõàòñûç - ຠê¸ñiïîðûííû» àòûíàí iñ-
ºèìûë æàñàéäû, ì¾ëiêêå ê¸ñiïîðûííû» ... ... ... ... ... áàíêòåðãå åñåïøîò àøàäû, àòºàðóøû àïïàðàòûíû» øòàòûí áåêiòåäi,
á½éðûºòàð øû¹àðèäû, áàðëûº ê¸ñiïîðûí ºûçìåòêåðëåði ¾øií ... ... ... ... ... ... ... àòºàðûï
îòûð¹àí ëàóàçûìäàðûíà ñàé êåëåäi.
Çàóûòòà¹û ¼ñiìäiê øàðóàøûëû¹û å» àëäûìåí ìàë øàðóàøûëû¹ûí ... ... ... ¼ñiìäiê ¼ñiðó ñàëàëàðû àñà ìà»ûçäû òàìàºòûº àçûº
- ò¾ëiê ... ... àóûë ... ¼íiìií ¼»äåó ¼íåðê¸ñiái ¾øií
øèêiçàò äàéûíäàéäû. Øàðóàøûëûºòà åãiíøiëiê ñàëàñû íå¹½ðëûì òèiìäi áîëñà,
àóûë øàðóàøûëû¹û ... ... äà ... ... ... àñûë – ò½ºûìäû ìàë çàóûòûíäà 2003 æûëû àóûë øàðóàøûëûº æåðäi»
ê¼ëåìi 2001 ... ... ... 7,6% ... Á½ë ... ... æ¸íå ... ºàðæûíû» áîëìàóûíà áàéëàíûñòû åãiñòiê ... ... ... Îíû ... êåñòåäåí ê¼ðóãå áîëàäû
2.1.1 êåñòå
«Êàìåíêà» àñûë-ò½ºûìäû ìàë çàóûòûíû» æåðiíi» ... ìåí ... | ... |2003 жылды | ... ... | |2001 ... | |
| | ... |
| | |% | |
| |2001 |2002 |2003 | | |
| |ãà |% |ãà |% |ãà |% | ... ... ... | | | | | | | |
| |3268 |100 |3170 |100 |3170 |100 |- 3 ... iøiíäå: | | | | | | | ... ... ... |94 |2693 |85 |2739 |86,4 |- 10,8 ... ... |2674 |87,1 |1796 |66,7 |1796 |65,6 | ... |210 |6,8 |296 |10 |269 |10 |+ 28 ... |232 |7,6 |447 |16,3 |447 |16,3 |+92 ... ... ... |135 |4,4 |181 |6,8 |227 |8,3 |+92 ... ... |135 |4,4 |181 |6,8 |227 |8,3 |+ 92 ... ... ìàë ... ... æûëäûº ì¸ëiìåòòåði áîéûíøà.
Øàðóàøûëûºòà¹û æåðëåðiíi» º½ðàìûíäà åãiñòiê ... ... ... ... æ¸íå îë 2003 æûëû 65.6% ... àë ... æåðäi» ¾ëåñ
ñàëìà¹û 16,3%, øàáûíäûº 10%. Ñîíäûºòàí ìàë ... ... ... áà¹ûëàäû. Ñîíäûºòàí ìàë ... ... ... ... ºîðûí æàñàó øàðóàøûëûºòà ¾ëêåí îðûí àëàäû. Îñû
ò½ð¹ûäàí àë¹àíäà, øàðóàøûëûºòû» ... ... ... ... ... ... ... åãiñòiê æåðëåðiíi» ê¼ðñåòêiøòåði
| | ... |2003 ... ... äàºûëäàð | |2001 ... ... | ... |
| | |да % |
| |2001 |2002 |2003 | |
| |га |% |га |% |га |% | ... ... |1130 |60,9 |730 |50 |500 |44,7 | -55,7 ... ... |30 |1,6 |30 |2 |20 |1,8 | -33,4 ... ... ... | | | | | | | |
| |95 |- |30 |- |300 |- |+ 315,8 ... ... | | | | | | | ... |65 |3,5 |- |- |200 |17,9 |+ 307,7 ... |30 |1,6 |30 |2 |100 |10 |+ 333,3 ... ... ... |299 |16,2 |382 |26 |50 |4,5 |-83,3 ... ... | | | | | | | ... |300 |16,2 |300 |20,4 |250 |22,3 |- 16,7 ... |1854 |100 |1472 |100 |1120 |100 |39,6 ... ... ... åñåïòi» ì¸ëiìåòiíåí àëûíäû.
Æî¹àðûäà êåëòiðiëãåí êåñòå ì¸ëiìåòòåði ê¼ðñåòêåíiíäåé, íåãiçiíåí
øàðóàøûëûº ä¸íäi äàºûëäàðäû ¼ñiðóìåí àéíàëûñàäû. Äåãåíìåí ... ... ... ... ... åä¸óið àçàé¹àí. Ìûñàëû îëàðäû» ¾ëåñ ñàëìà¹û
2001 æûëû 60,9% áîëñà, 2003 æûëû 44,7% ... ... ... ... ... ¼ñiìäiêòåð, ñ¾ðëåìãå àðíàë¹àí äàºûëäàð¹à ò¸í áîëûï îòûð. Ñîíûìåí
ºàòàð ... ... ... ... ìàéû ... ... êûï ê¼»ië
á¼ëiíiï æàòºàíû áàéºàëàäû. 2003 æûëû îñû äàºûëäàðäû» åãiñi 2001 æûë¹à
ºàðà¹àíäà 2,5-3,0 ... ... îíû» ... ... ... ... åòó ... 34% ºûñºàðòûëûï 20 ãà º½ðàéäû æ¸íå ... ... ... æåì ðåòiíäå ïàéäàëàíó æà¹ûí êå» ê¼ëåì àëûï
êåëåäi.
«Êàìåíêà» àñûë-ò½ºûìäû ìàë çàóûòûíäà ¼ñiìäiê øàðóàøûëû¹ûíû» ... ... ... êåñòå
*Àóûë øàðóàøûëûº äàºûëäàðäû» ò¾ñiìäiëiãi æ¸íå æàëïû ... | |2003 ... |
| ... |2001 ... |
|Äàºûëäàð | ... | |а (+; -) |
| |2001 |2002 |2003 | |
| ... ... |Ò¾ñiìä|Æàëïû |Ò¾ñiìä|Жалпы |Түсімд|
| ... ... ... ... ... |iëiê |өнім , |ілігі |
| | |ц/га | |ц/га |ц |ц/га |ц | |
| | | | | | | | |ц/га ... ... | | | | | | | | ... ... |2465 |3,5 |7050 |23,5 |3900 |13 |+1435 |+9,5 ... ... |5045 |11,7 |3885 |9,0 |1550 |7,75 |-3495 |-3,95 ... |140 |4,7 |370 |12,3 |1100 |11 |+960 |+6,3 ... ... ... | | | | | | | | |
| |50361 |115 |43030 |112,6 |7000 |140 |-27385 |+25 ... ... |108000 |360 |117000 |390 |98250 |393 |-9750 |+33 ... | | | | | | | | ... ... |4100 |136,2 |3330 |111 |2350 |132,5 |-750 |-3,7 ... ... ... есеп жүргізі мәліметтері
Åãåð ä¸íäi äàºûëäàðäû» åãiñ ê¼ëåìi ìåí ò¾ñiìäiëiãií 2001 æûëäû
æ¸íå2002 ... ... ... ... 2 åñå ... áàéºàó¹à áîëàäû,
àë 2003 æûëû åãiñòiê ê¼ëåìi 2 åñå ºûñºàðäû æ¸íå äå ò¾ñiìäiëiê êåìiäi. Ñîÿ
äàºûëûíû» äà ¸ð ... ... ... áàéºàëàäû.
Øàðóàøûëûºòà ê¼ï æûëäûº ø¼ï æ¸íå ñ¾ðëåìãå àðíàë¹àí åãiñòiêòi» ê¼ëåìi
àçàé¹àíìåí îëðäû» ¸ð ãåêòàðûíàí ... ¼íiì ... ... ... æàòºàíûí àéòó¹à áîëàäû, ÿ¹íè ìàëäû àçûºïåí, æåì-ø¼ïïåí ... ... ... ... ... àéòó¹à áëàäû.
Çàóûòòû» «Àºá½ëົ òàóàðëû ñ¾ò êåøåíiíäå iði ºàðà ìàë áàñûí ¼ñiðó æ¸íå
äàìûòó iñ-¸ðåêåòòåði ... Á½ë ... ... ... ... ... ... ýêîíîìèêàëûº òèiìäiëiãi
| ... | ... ... ... |áiðëiãi | ... |
| | | ... % |
| | |2001 |2002 |2003 | ... ê¼ëåìi, ºîëäà áàðû |га |2674 |1796 |1796 |67,17 ... ºàðà ... ... |бас |893 |890 |669 |78,28 ... ãà ... æåðãå |бас |33,0 |50,0 |39,0 |116,77 ... ... ñ¾ò |кг |4142 |4201 |2889 |69,75 ... ãà ... ... |ц |15.5 |23.4 |16.1 | ... ñ¾ò | | | | |103.8 ... ... ... ... ... ø¼ï, ñ¾ðëåì, ïiøåíäåìå ¾øií ºîéìà áàð. Å»áåêòi ê¼ï ºàæåò
åòåòií àóûð ... ... ÿ¹íè ... ... ... áåðåäi. Ñèûð ê¾íiíå åêi ðåò ñàóûëàäû, á½çàóëàð òóûë¹àííàí êåéií
åíåñiíåí àæûðàòûëûï, àøûº àóàäà æåêå òîðëàðäà áà¹ûëàäû.
Êåç-êåëãåí ... æàé æ¸íå ... ... ºà¹èäàìåí æ½ìûñ iñòåéäi.
Æàé ¼íäiðiñ äåï ìàë áàñû ¼çãåðìåé ºàë¹àí ¼íäiðiñòi àéòàìûç. ... ... ... æûë ... ... áàéºàëàäû. Á½ë æà¹äàéäà ½äàéû ¼íäiðiñiíi»
øåøóøi ôàêòîðû æàëïû ìàë áàñûíäà¹û ½ð¹àøû-åðêåãiíå, ê¸ði- ... ... ¾ëåñ ... ... ... æ¸íå ... ºàáûëäàí¹àí. Äåìåê
ìàë øàðóàøûëû¹ûíäà ¸ðáið ñàëàíû» ýêîíîìèêàëûº í¸òèæåëiãi å» àëäûìåí ... ... ... ¾ëåñ ñàëì຺à èå åêåíäiãiíå áàéëàíûñòû.
Êåëåñi êåñòåäå (2.1.5) øàðóàøûëûºòû» íåãiçãi ºûçìåòòi» ... ... ... ... êåñòå
*«Êàìåíêà» ê¸ñiïîðûííû» íåãiçãi òåõíèêî-ýêîíîìèêàëûº ê¼ðñåòêiøòåði
| | | |2003æ |2003æ |
| ... ... |2001æ |2002æ ... ... ... |i | ... |àóûòºó, |
| | | |(+,-) |(+,-) |
| | |2001 |2002 |2003 | | ... ... ... |ìû». тг |80153 |78444 |69401 |-10752 |-9043 ... | | | | | | ... ¼íiìíi» ¼çiíäiê|ìû». тг |71943 |67915 |62511 |-9432 |-5404 ... | | | | | | ... ... |ìû». тг |8210 |10529 |6890 |-1320 |-3639 ... ... |ìû». тг |3291 |3494 |4025 |734 |531 ... ... ... | | | | | | ... |ìû». тг |4919 |7035 |2865 |-2054 |-4170 ... ... |àäàì |206 |186 |115 |-91 |-71 ... | | | | | | ... ... ... |174 |164 |96 |-78 |-68 ... | | | | | | ... ºîðû ... |14897 |12404 |12581 |-2316 |177 ... ... æàëàºû |тенге |7135 |6303 |10921 |3786.4 |4618.2 ... ... ... |1,94 |1,85 |1,65 |-0,288 |-0,203 ... ñèûìäûëû¹û ... |0,5 |0,5 |0,6 |0,1 |0,1 ... ... ... ... àëûí¹àí ì¸ëiìåòòåði.
Òàëäàó áàðûíäà áàéºà¹àíûìûç øàðóàøûëûºòà ñû æûëäàðû, ... ... ... 2001æûë¹ûìåí ñàëûñòûð¹àíäà ¼òêiçó ê¼ëåìi 13.4%-¹à,
àë 2002 æûëìåí ñàëûñòûð¹àíäà 11.9% ... ιàí ... ... ... ... æ¸íå ¼íiì ... ... áîë¹àíäû¹ûíäà. Á½ë
àòàë¹àí øàðóàøûëûºòû» íàðûºòà¹û îðíûí ... àëóû ... áàð ... ´íiì ... ... ... ¼íiìíi» æàëïû ¼çiíäiê
º½íû äà ò¼ìåíäåãåí. Åãåð 2001 æûëû ¼íiìäåðäi» æàëïû ¼çiíäiê º½íû ... ... ... 2002 æûëû îë 67915.0 ìû» ... ... ò¼ìåíäåï, òàëäàóäû»
ñû êåçå»iíäå 8% ò¼ìåíäåäi.
Æàëïû òàáûñûíû» ê¼ëåìi äå àçàé¹àí. ιàí ¼íiìíi» ¼òêiçó ... ¸ñåð åòòi. 2003 ... 2001 ... ... îíû» ì¼ëøåði 1320.0
ìû» òå»ãå íåìåñå 16% êåìiï, àë 2003 æûëäû 2002 æûëìåí ... ... ... ¼íiì ... ò¼ìåíäåóiìåí ºîñà êåçå» øû¹ûíäàðû
àðòûï îòûð. Åãåð 2003 æûëäû 2001æûëìåí ñàëûñòûðñຠîë 734.0 ìû» ... ... 22%, àë 2003 ... 2002 ... ñàëûñòûðñຠ531.0 ìû» òå»ãå,
ÿ¹íè 15% º½ðàéäû.
Íåãiçãi ¼íäiðiñòåí ò¾ñêåí òàáûñºà ¸ñåð åòåòií ... á½ë ... ... ... ... ... àëûï òàñòàó. ̸ñåëåí, 2001 æûëû
íåãiçãi ¼íäiðiñòåí ò¾ñêåí òàáûñ 4919.0ìû» òå»ãå åäi, àë 2002 æûëû 7035.0ìû»
òå»ãå, 2003æûëû 2865.0 ìû» ... ÿ¹íè ... ... ... ... 2002 ... 42% ò¼ìåí, 2001æûëìåí ñàëûñòûðà êåëñåê 59.3%.
Íåãiçãi ¼íäiðiñòiê º½ðàëäàðäû» îðòàøà æûëäûº º½íû 2003 ... ... ... 712.0 ìû» ... ... ÿ¹íè 1.7%, àë 2003 ... ... ñàëûñòûðûï êåëñåê 258.0 ìû» òå»ãåãå íåìåñå 0.6% ò¼ìåíäåäi.
Àë îðòàøà æûëäûº ê¸ñiïîðûííû» æ½ìûñøû ê¾øiíå ê¼ç àóäàðàòûí áîëñàº, ... ... ñàíû 2003 æûëû 91 ... ... 44% ... ... 2002 ... ñàëûñòûðñຠ71 àäàì¹à íåìåñå 38% ºûñºàðäû.
´íiìíi» ¼çiíäiê º½íûíû» áiðøàìà ºåìói æ½ìûñøû ... ... Á½ë ... ... ºûçìåòêåðëåð ºàòàðûíäà¹û æ½ìûñøûëàð ñàíûíû»
àçàþûíà áàéëàíûñòû áîëûï îòûð. ̸ñåëåí, 2001 æûëäû 2003 ... ... ... ... 44%, àë2002 ... 2003 ... ñàëûñòûðàòûí áîëñຠ68
àäàì¹à, ÿ¹íè 42% ... ... ... ... òåê ... ... ºûñºàðòóìåí
ºîñà 2002 æûëû å»áåêêå àºû ò¼ëåóäi ... 2002 æûëû ... ... ... ... ... ... íåìåñå 12% ºûñºàðòòû.
2003 æûëû æ½ìûñøû ê¾øií ºûñºàðóäû òîºòàòïàéäû, áiðຠ... ... ... ... äåéií æî¹àðëàòàäû, á½ë 2001 æûëäàí 53%, àë 2002 ... ... ... ... º½ðàëäàðäû» ºîð ºàéòàðûìäûëû¹û ... ... ... ºîð ... ... ... ... øàðóàøûëûºòà ¼íiì ¼íäiðó ìåí
ìàë ¼íiìiíi» ¼çiíäiê ... ... ìîë ... áàð åêåíií áàéºàó¹à
áîëàäû.
2.2 Ѿò ¼íäiðóäi» ýêîíîìèêàëûº òèiìäiëiãi
Ìàë áàñûí ½ë¹àéòó ì¾ìêiíäiãií òàëäàó ¾øií ... ... ... ... ... ìàë áàñûí ½ë¹àéòóìåí ºàòàð ¼ñiìäiëiê øàðóàøûëû¹ûíû»
òîëûºòàé ïîòåíöèàëûí ïàéäàëàíó.
2.2.1 êåñòå
*´íiìíi» ¼çiíäiê º½íûíà òàëäàó
| |2001 |2002 |2003 |2003æ |2003æ ... ... |2002æ |
| |»ãå) |»ãå) |ãå) ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | |(+,-) |(+,-) ... ... ... | | | | | ... º½íû |71943 |67915 |62511 |-9432 |-5404 ... øàðóàøûëû¹û | 21894 | 5858 | 23761 | 1867.1 | -2096.8 ... ... | 50049 | 42058 | 8750.3 | -11299.1 | -3307.2 ... ... ìàë çàóûòûíû» 2001-2003 æûëäû» øàðóàøûëûº åñåáiíåí
´ñiìäiê øàðóàøûëû¹û ¼íiìiíi» äåðåêòåðiíåí ì¸ëiì áîë¹àíûíäàé, îë 2001
жылы ... ... ... ... ì¸ëiì áîë¹àíäàé, îë æûëû ... º½í ... 30%, ... 38% , 2003 æûëû 38% ... Òèiñiíøå
ìàë øàðóàøûëû¹ûíû» ¼íiìi 2001æûëû 70%, 2002æûëû 62%,2003 æûëû 62% º½ðàäû.
Мал шаруашылы¹û ... ... º½íû ... ... ¼çiíäiê
º½í ê¼ëåìiíäåãi ¾ëåñi êåìiï îòûð. Ìàë øàðóàøûëû¹û ¼íiìií ¼íäiðóãå æàñàë¹àí
òàëäàìàíû» íåãiçãi ... ... ìàë ... ê¼áåéòó æ¸íå ìàëäû» ¼íiìäiëiãií àðòòûðó, îíû»
îðûíäàëóûíà æ¾éåëi áàºûëàó æàñàó áîéûíøà ... ... ... ... ... ... ºàëûïòàñòûðàòûí ôàêòîðëàðûí
çåòòåó;
Øàðóàøûëûºòû» ¼ç iøiíäåãi ... ... ¼íiì ... ... ìàë ... ... ... àðòòûðó;
Òàáûë¹àí ðåçåðâòåðií èãåðó æ¼íiíäåãi ïðàêòèêàëûº ½ñûíûñòàðäû
æàñàó;
Ìàë øàðóàøûëû¹û ¼íiìií ¼íäiðóäi òàëäàó¹à àðíàë¹àí àºïàðàòòû»
íåãiçãi ... «Ìàë ... ... ... æ¸íå îíû» ... ... ... «Æåì-ø¼ïòi» æ½ìñàëóû», «´íiì áàëàíñû» æ¸íå áàñºà ... ... ... ... ... ... Æåäåë òàëäàìà æàñàó¾øií ïàéäàëàíàòûí áiðiíøi º½æàòòàð æ¸íå ôåðìàëàðäû»
¼íäiðiñòiê åñåï æ¾ðãiçó ì¸ëiìåòòåði.
Ìàë øàðóàøûëû¹ûíû» æàëïû ¼íiìi, á½ë ... ... ... ... á½ë ¼íiìäåð ìàëäû ¼ñiðó, øàðóàøûëûº ìàºñàòòà ïàéäàëàíóäû» í¸òèæåñiíäå
àëûíàäû (ìàë ñîþ, ìàë ¼íiìií ºàéòà ¼»äåó åñêåðiëìåéäi).
Òàëäàó áàðûñûíäà ... ¾ø æûë ... ... ¼íiì ... îíû» ... ò¾ðëåðií ¼íäiðóçåðòòåëäi. Ìàë øàðóàøûëû¹û ... ... ... øàðóàøûëûº áîéûíøà, ¸ð áið ¼íiì áîéûíøà
òàëäàìà æàñàëàäû. Òàáûííû» º½ðûëûìûí ... ... ... ... áîë¹àí ¼çãåðiñòåðäi ýêîíîìèêàëûº ò½ð¹ûäàí áà¹àëàó ºàæåò, îñûíû»
á¸ði ¼íiì ¼íäiðó ê¼ëåìií ½ë¹àéòó, ... æ¸íå àçûº ... ... ... ìîë ... àëó ... àòºàðûëàäû. Á½ë ¾øií íàºòû ¾øií
àòàë¹àí ê¼ðñåòêiøòåð íàºòû æà¹äàéëàðäà ºàëûïòàñºàí åñåï ... ... ... Ìàë ... ¼íiìiíi» º½ðûëûìû
Äèàãðàììàäà¹û ì¸ëiìåòòåðãå ñ¾éåíñåê |àñûë-ò½ºûìäû ìàë ... ... 2001 æûëû 64% ... ¾ëåñ ... àë 2002 ... 2003 æûëû 65% ê¼ëåìiíäå áîëäû. ²îñûìøà ñàëìຠ2001 æûëû 31% ... 2002 æûëû 26%, àë 2003 æûëû 31% òå» ... Ìàë ... ... 2001
æûëû 5% , àë 2002 æûëû 5%, 2003 æûëû 4% ... ... ... ... ... ºàðàñòûðàéûº (2.2.2).
2.2.2 êåñòå
Ìàë øàðóàøûëû¹û ¼íiìiíi» ¼çiíäiê º½íûí òàëäàó
| | ... ... ... ... ò¾ði | ... ... |
| | ... ... |
| | ... (+,-)|àóûòºóëàð, (+,-)|
| |2001 |2002 |2002 | | |
| |(ìû» |(ìû» |(ìû» | | |
| ... ... ... | | ... |32000 |29019 |25221 |-6779 |-3798 ... ò¼ëi |2306.6 |2091 |1591.2 |-710.4 |-499.8 ... ñàëìàº|15748 |10947.5 |11938 |-3809.7 |990.6 ... |50049 |42058 |38750 ... |-3307.2 ... ... ... 2002 æûëû 2001 ... áàðëûº øû¹àðûë¹àí ¼íiì ê¼ëåìiíi» êåìói áàéºàëäû, 2002 æûëäû
2001 æûëìåí ñàëûñòûð¹àíäà ñ¾ò 9%, ò¼ë àëó 9%, ... ... àëó ... àë 2003 ... 2002 ... ... ... ò¼ë -23%, ºîñûìøà
ñàëìàº- 9% êåìóäå åêåíäiãií ê¼ðåìiç. Á½ë æà¹äàé øàðóàøûëûººà ¸ëi äе ... ... ... ... æåòå ... á¼ëìåé îòûð¹àíû áàéºàëàäû.
Ñîíäûºòàí ... ... ... ìåí îíû» ... ... ¾øií, ... ... ¼íiì-ñ¾òòi» ¼çiíäiê º½íûí æàí-æàºòû òàëäàó
êåðåê. ß¹íè çàìàí òàëàáûíà ñàé áîëó ¾øií ¼çiíäiê º½íû àðçàí, ñàïàëû ... ... ... ìåí ... ê¾òiï áàïòàó, ñèûðëàðäû ä½ðûñ ñàóó, ìàë
ä¸ðiãåðëåðäi» ñåëåêöèÿëûº øåáåðëiãi ñîíäàé – ຠ... ... ... ... ... ... ... áàñòû ôàêòîðëàð - ¼çiíäiê àðçàí,
ñàïàëû àçûº ¼íäiðó, ñèûðëàð ìåí ò¼ëäåðäi ... ... ... ä½ðûñ
ñàóó, ìàë ä¸ðiãåðëåðäi» ñåëåêöèÿëûº ... ... ... ... ... ¾íåìi áàºûëàó, îíû ñåíiìäi æîëäàðìåí ¼òêiçó æ¸íå
òà¹û áàñºàëàðû.
Îðòàøà òiðiäåé ñàëìà¹û 380-400êã êåëåòií, ò¸óëiãiíå 11êã, ... ñ¾ò ... ... ... ... àçûº ... ºàðàñòûðàéûº.
Îñûíäàé ò¸óëiêòiê ¼íiìäiëiêòi ºàìòàìàñûç åòó ¾øií ðàöèîíäà å» êåìiíäå ìûíà
ò¼ìåíäåãiäåé ºîðåêòiê ... ... ... ... ... ... ... ïðîòåéí -950ìã
- êàðîòèí - 430ã
- º½ð¹àº çàòòàð - 12êã
- êàëüöèé - 66ã
- ôîñôîð -47ã
Ìàë ðàöèîíûíäà àçûºòû» æåêåëåãåí òîïòàðûíû» ê¼ëåìi ... ... æåì ... ... iði ... ... æåìiñòåðäi» òàìûðëàðû 5-8êã;
Ðàöèîí ñèûðëàðäû áàðëûº º½íàðëû çàòòàðìåí ... ... ... ... ... ... îðíàëàñºàí Àëàòàó åòåêòåði ñ¾ò áà¹ûòûíäà¹û ... ... ... ¾øií ... ... áåëãiëi, îñûíäàé òèïòåãi
øàðóàøûëûºòà ñèûðëàðäû» ¾ëåñ ñàëìà¹û 60%-äàí æî¹àðû äå»ãåéäi ... ... ... ê¼ïòåãåí ò¸æiðèáåäåí áåëãiëi. Òàëäàó æ¾ðãiçiëãåí
øàðóàøûëûºòà 2001æûëû ñèûðëàðäû» ¾ëåñ ñàëìà¹û 50.1%, 2002 ... ... - 66% ... º½ðàäû, ÿ¹íè ìàë º½ðûëûìäà¹û ... ... ... ... Á½ë ... ... ê¸ñiïîðûí ºûçìåòi ¾øií î»
ê¼ðñåòêiø áîëûï îòûð. ²àçið ½éûì ìåíåäæìåíòi ... iði ... ... ... 80% äåéií æåòêiçóäi ìiíäåò åòiï îòûð. ´íiìíi»
¼çiíäiê º½íûí ñòàòüÿëàðû áîéûíøà òàëäàó ò¼ìåíäåãi êåñòåäå áåðiëãåí.
2.2.3. êåñòå
*«Каменка» ê¸ñiïîðûíäà¹û ... ... ... ... äå»ãåéi æåíå º½ðàìû
| |2001æ ... ... ... ... |¾ëåñ |(ìû» ... |(ìû» ... |2001æ |
| ... ... |ñàëìà¹û,%|òå»ãå) |ñàëìà¹û,%|ñàëûñ-òûð|
| | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | |мың ... | | | | | | |(+,-) ... |9600 |30 |9412 |32 |8315 |33 |-1285,0 ... ... | | | | | |-389,0 ... àºøà |2010 |6 |1735 |6 |1621 |6 | ... ... |6950 |22 |6752 |23 |5721 |23 |-1229,0 ... |1920 |6 |1350 |5 |1230 |5 |- 690,0 ... | | | | | | | ... |1280 |4 |1120 |4 |1020 |4 |- 260,0 ... æ¸íå | | | | | | |-290,0 ... |640 |2 |450 |2 |350 |1 | ... | | | | | | | ... | | | | | | |- 1369,0 ... |2560 |8 |2251 |8 |1191 |5 | ... | | | | | | ... | | | | | | |-534 ... |640 |2 |520 |2 |106 |1 | ... | | | | | | | ... íåãiçãi |2560 |8 |2520 |5 |3317 |13 |+757 ... | | | | | | | ... |3840 |12 |3890 |13 |2390 |9 |-1450 ... | | | | | | | ... |32000 |100 |30000 |100 |25261 |100 |-6739,0 ... ... ºàðæûëûº åñåïòi» ì¸ëiìåòi
Êåëòiðiëãåí (2.2.3) êåñòåäå ì¸ëiìåòòåði ê¼ðñåòêåíäåé, ñ¾òòi» ... ... ... ¾ëåñ ... 30-33% ... ... ... êåòåòií æà¹äàé 2001 æûëû ñ¾ò ¼íäiðiñiíäåãi ... ... ìû» ... 2002 æûëû 9412.0 ìû» òå»ãåíi, àë 2003 æûëû 8315.0 ìû»
òå»ãåíi º½ðàäû.
Æàëàºûíû» ... ... ... ... àºû ... àºøàíû» ì¼ëøåði äå àçàé¹àí. Îëàð 2001 æûëû 2010.1 ìû» òå»ãå,
2002 æûëû 1735.0 ìû» òå»ãå, 2003 æûëû 1621.0 ìû» ... ... ... ... ... æåì-ø¼ïêå êåòêåí øû¹ûíäàðûíû» æàëïû
äå»ãåéi àçàé¹àí. Ìûñàëû, 2001 æûëû ìàë ... ... 6950.0 ... ... æàëïû øû¹ûííû» 22% º½ðàäû, 2002 æûëû 6752.0 ìû» òå»ãåíi
íåìåñå23%, 2003 æûëû 5721.0 ìû» ... ... 23%. ... ... àçû¹ûíû» ¾ëåñi øàìàëû áîëñû äà ½ë¹àí¹àí.
Àâòîê¼ëiê ñòàòüÿñà áîéûíøà 2001 æûëû øû¹ûí 1280.0 ìû» ... ... 1120.0 ìû» ... 2003 æûëû 1020.0 ìû» ... ... ... ... ñàëìà¹û 4% äå»ãåéiíäå áîëìàº.
Ñó æ¸íå ýëåêòðìåí æàáäûºòàó ñòàòüÿñû áîéûíøà øû¹ûííû» ºûñºàðóû æ¸íå
æàëïû øû¹ûíäàðäà ¾ëåñ ñàëìà¹û ... ... 2001 æûëû îñû ... ... ... òå»ãåíi íåìåñå 2%, 2002 æûëû 450.0 ìû» òå»ãåíi
íåìåñå 2%, 2003 æûëû 350.0 ìû» òå»ãåíi ... 1% ... 2001 æûëû ... ... 2560.0 ìû» ... ... 8% ... 2002 æûëû
2251.0 ìû» òå»ãå íåìåñå 8%, àë 2003 æûëû 1154.0 ìû» ... ... ... 5% ... ... ... ... 640.0 ìû» òå»ãåíi 2001 æûëû,
2002 æûëû 520.0 ìû» òå»ãå, àë 2003 æûëû 106.0 ìû» ... ... 2001 æûëû ¼çãå ... ... 2560.0 ìû» ... 8%, 2002 æûëû 1520.0 ìû» ... íåìåñå 5%, 2003 æûëû 3317.0 ... ... 13% ... Àë ... ... ¼íiìíi» ¼çiíäiê º½í
º½ðûëûìûíäà¹û ¾ëåñ ñàëìà¹û 2001 æûëû 12%, 2002 æûëû 13%, 2003 æûëû ... ... ... ... ... ... ¾øií îíû» áið
¼ëøåì áiðëiãiíå êåòêåí ... ... ... åñåïòiê
ê¼ðñåòêiøòåðäi» ì¸ëiìåòòåðiíå ñ¾éåíåòií áîëñຠ2001 æûëû ... ... ... 2002 æûëû 15283.0ö äå»ãåéiíäå áîë¹àí, àë 2003 æûëû 9370.0ö
áîëäû. ß¹íè æûëäàí æûë¹à àçàþ ... ... ... ... ê¼ðñåòiëãåíäåé
øàðóàøûëûº ¸ëi äå áîëñà, á½ë ñàëàäà òèiìäi æ½ìûñ ... êåëå ... ... 1 êã ... ¼çiíäiê º½íû
| | ... | ... | ... ... | | | |
| | ... | % |òå»ãå | % ... | % ... |5,85 |29,98 |6,16 |32,46 |8,87 |32,95 ... ... |1,23 |6,30 |1,14 |6,01 |1,73 |6,43 ... àºøà| | | | | | ... ... |4,24 |21,73 |4,42 |23,29 |6,11 |22,70 ... ... |1,17 |6,00 |0,88 |4,64 |1,31 |4,87 ... | | | | | | ... |0,78 |4,00 |0,73 |3,85 |1,09 |4,05 ... æ¸íå |0,39 |2,00 |0,29 |1,53 |0,37 |1,37 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |1,56 |8,00 |1,47 |7,74 |1,23 |4,57 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |0,39 |2,00 |0,34 |1,79 |0,11 |0,41 ... | | | | | | ... | | | | | | ... äå ... |8,00 |0,99 |5,22 |3,54 |13,15 ... | | | | | | ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |2,34 |11,99 |2,55 |13,44 |2,55 |9,47 ... | | | | | | ... |19,51 |100,00 |18,98 |100,00 |26,92 |100,00 ... ... ... ... ... ì¸ëiìåòòåðäåí 2002 æûëûìåí 2001 æûë¹à ºàðà¹àíäà 3%
ò¼ìåí áîëäû, àë 2003 ... 2002 ... ... êåði ... ÿ¹íè 42% ... Ѿòòi» ¼çiíäiê º½ííû» º½ðûëûìûíäà 30-33% - ¹à
äåéií å»áåêàºû øû¹ûíäàðû, îë àëûï ... 22-23% ... ìàë ... ... êåëåäi åêåí, ÿ¹íè îçûº òåõíîëîãèÿëàð ìåí ìàë àçû¹ûíû»
ñàïàñûí àðòòûðó àðºûëû á½ëøû¹ûíäàðäû åä¸óið ... ... ... æà¹äàéäû» ¼çãåðóií áîëæàó ¾øií, ... ... ... ... ... ... ¼ç ìàºñàòûíà æåòóãå
ê¼ïòåãåí ôàêòîðëàð ¸ñåð åòåäi. ... ... ... ... ... áið ... êåëòiðó ºàæåò ñèÿºòû. Ìûñàëû, ºàíäàé
ì¼ëøåðäå ¼íiì øû¹àðó êåðåê, ºàíäàé ... ... ¼íiì ... ... ... ... áîëà àëàäы, ¼íäiðiëãåí ¼íiì ê¼ëåìií
ºàíäàé äå»ãåéäå áà¹àìåí ñàòó¹à ì¾ìêiíäiê áîëàäû?
Îñûíäàé ñ½ðàºòàð¹à øû¹ûíñûçäûëûº í¾êòåñi àíûºòàóäû» ... çîð. Q – ... ... äå»ãåéiíå øû¹ó æ¸íå ê¸ñiïîðûííû» áàðëûº øû¹ûíäàðûí æàáà àëàòûí
¼íiì ... ...... í¾êòåñi;
FC – àºøà áiðëiãiíäåãi ò½ðàºòû øû¹ûíäàð;
Z – àºøà áiðëiãiíäåãi àéíûìàëû øû¹ûíäàð;
P - ¼íiì ... ... ... ... í¾êòåñií òàëäàó¹à ºàæåòòi ê¼ðñåòêiøòåð
|ʼðñåòêiøòåð |2001ж |2002ж |2003ж ... ... ... ò½ðàºòû øû¹ûíäàð |1448 |1467 |1610 |4225 ... ... ... øû¹ûíäàð|19,51 |18,98 |26,92 |65,41 ... ... ... ... |22 |20 |30 |72 ... ... ... ... ... ¼íiì ... ... ÿ¹íè 2001 æûëû îëàð 44%, 2002 æûëû 42%, 2003 æûëû 40% º½ðàäû. ... ... ... 2001 æûëû 1448,0 ìû» ... 2002 æûëû 1467,0 ìû»
òå»ãå, 2003 æûëû 1610,0 ìû» ... ... Á½ë ... ... ò¼ìåíäåãiäåé ì¸ëiìåòòåðäi àëó¹à áîëàäû.
Q1=FC/P-C=1448/22-19.51=581.5 ö
Q2=FC/P-C=1467/20-18.98=1438 ö
Q3=FC/P-C=1610/30-26.92=522.72 ö
Çåðòòåëãåí óàºûò àðàëû¹ûíû» øû¹ûíñûçäûëûº í¾êòåñiíi» ... ... ... ... æ¸íå ... ¼íiì ê¼ëåìiíå
ò¸óåëäiëiãi òåê øàðòòû ò¾ðäå ¹àíà ºàáûëäàó ... ... êåòó ... ... êåëåñi ñóðåòòå áåðiëãåí
øû¹ûíäàð ... ... ... ... ... ... ò½ðàºòû øû¹ûíäàð
2.2.1 ñóðåò 2001 æûë¹û ... ... ... ... ... í¾êòå ... ... ... ... øû¹ûíäàð
2.2.2 ñóðåò 2002 æûë¹û ñ¾òòi» øû¹ûíñûçäûëûº í¾êòåñi
øû¹ûíäàð ... ... ... ... ... ... ... øû¹ûíäàð
шығарылған өнім көлемі
0 100 200 300 400 ... ... 2003 ... ... ... ... ì¸ëiìåòòåðäåí ê¼ðiï îòûð¹àíûìûçäàé ¼íiì ... ... ... ... åãåð 2001 æûëû ¼ëi ... 582ö ... ¼íiì ... ê¼ëåìi 16403ö, 2002 æûëû 1438ö ¼íiì ê¼ëåìi ... æûëû ... ¼íiì ... 9370ö ... ... 523ö ... - ... Ауыл шаруашылық өнімнің өзіндік құнын төмендетудің экономикалық
ынталандыру жолдары.
3.1 Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнын төмендетудің негізгі
факторы
Өнім ... ... ... ... ... өнім алу, еңбек,
материалдық және қаржы ресурстарын үнемдеу кәсіпорынның ... ... ... әр ... ... ... бірі болып табылатыны
белгілі. Осы орайда өнім өндіру ... ... ... ... ... ... және одан ауытқулардың себептерін зерттеу,
өзіндік құнын төмендетудің ... ... ... ... ... жұмылдырудың ұтымды жолдарын іздестіру қажеттігі
туындайды.
Сүттің өзіндік құнын кеміту резервтерін табу үшін ... ... ...... ... қажет етеді. Бұл жағдайда
өндірістің техникалық және ұйымдастыру ... ... ... және ... ... шикізатты, материалдарды, жұмысшы күшін,
шаруашылық байланыстарды пайдалануға ... ... ... тірі және ... ... ... ... өндіріс
шығындарын құрайды. Тауар – ақша қатынастары, кәсіпорынның шаруашылықты
дербес бөлек ... ... ... ... ... мен
кәсіпорынның шығындары арасында ерекшелік сөзсіз ... ... ... бұл сүт ... құнындағы білдірілген тірі және затқа
айналған еңбек жиынтығы.
Кәсіпорынның шығынын сүт өнімін өндіру және оны ... ... ... ... ... Бұл шығындар өзіндік құн деп аталады және сүт өнімі
құнының бір бөлігі болып табылады.
Оған шикізат, материалдар, жанар-жағармай, ... ... ... ... басқа құралдары, амортизациялық аударылған ақша, өндірістік
персоналдың жалақысы және өзге қаржылай шығындар кіреді.
Сүт өнімінің өзіндік құнын ... ... ... ... және ... ... ... және өндіріс тиімділігін арттырудың аса маңызды
факторы болып табылады.
Соңғы кезде ... ... ... ... болуына
байланысты шығындарды есептеуді дұрыстау ... ... ... ... жөнінде нақты ұсыныстар жасалып жүр. Экономика
ғылымының ... А.А. ... өз ... АҚШ және ... көп ... ... «директ – костингтің» (шектелген
өзіндік құн) ... ... ... қызығушылық артып отырғанын атап
көрсетеді. Шектелген өзіндік құнға тек ... ... ... ... ... ... ... тозған
құралдар, кесімді ақы төлеу жағдайында ... ... ... ... ... ... ... күшейтілген бақылауды талап етеді.
Соңғылары тең уақыт аралықтары үшін тең ... ... ... құны өндіріс тиімділігінің көрсеткіштерімен өзара
байланыста болады. Ол өнім ... қай ... ... және ... өзгеруіне, өнімді өткізуге байланысты.
Өндірістің техникалық – экономикалық факторлары шығындар ... ... ... Бұл ... ... ... өндірісті
ұйымдастырудағы, құрылымдағы, сападағы өзгерістерге байланысты байқалады.
Әдетте шығындарды талдау оларды ... ... табу ... ... ... ... ... құнды жоспарлаудың негізгі мақсаты қолдағы бар өндіріс
шығындарын ... ... ... және өнім ... барысында
шаруашылықтың ішкі мумкіндіктерін ұлғайту болып табылатыны белгілі. Өткен
және тірі ... ... ... өндіріс шығындарын кеміте отырып
өнеркәсіп шоғырлануының өсуімен қатар өнім шығару көлемін ... ... ... құн бойынша жоспарлар басқа кәсіпорындардың жақсы
тәжірибесін ескере отырып, жабдықты ... ... ... және
энергия шығындарының және еңбек шығынының озық нормаларын басшылыққа алуға
тиіс. Тек шығынды ұйымдастыруды ғылыми ғылыми анықтау кезінде ғана ... ... одан әрі ... резервтерін табуымыз және пайдалануымыз
мүмкін.
Өзіндік құнды жоспарлау барлық тауар өнімін және бұйымның әрбір түрін
өндіру және өткізу ... ... ...... ... ... сипатына байланысты өнімнің ... ... ... ... ... өнімінің өзіндік құнын кемітудің шешуші ... ... ... ... ... Жаңа ... ... өндірістік
үрдістерді автоматтандыру және кешенді ... ... ... материалдар түрлерін ендіру өнімнің өзіндік құнын
едәуір кемітуге мүмкіндік береді.
Сүт өнімінің өзіндік құнын кемітудің елеулі резерві ... ... ... ... ... ... арналған ағымды
мамандандырылған кәсіпорындарда сүт өнімінің ... құны осы ... ... ... кәсіпорындарға қарағанда едәуір төмен.
Мамандандырудың дамуы кәсіпорындардың арасында неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... құнын кеміту ең ... ... ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуімен өнім
бірлігіне ... ... ... қысқарады, демек, өзіндік ... ... ... салмағы кемітіледі.
Сүт өнімінің өзіндік құнын кеміту жолындағы күрестің табысқа жетуі
жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... өсуі кезінде қандай жағдайларда жұмысшылардың ... ... ... ... 1 ... ... сүт өнімін ... ... ... іске ... ... қол ... ... өнім шығару көлемі тиісінше орындалған жұмыс үшін оның
бағасы болады. Бұл ... ... ... Өнім өндіруді ұлғайтуда
ұйымдастыру – техникалық шараларды жүргізбейінше, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, өндіріс нормасы және баға өзгерген ... ... ... ... алады. Мұны бағаның кемуіне байланысты өнім
бірлігінің өзіндік құнындағы жалақының үлесі азаяды, ал ... ... ... ... ... соқтырмайды, өйткені жүргізілген
ұйымдастыру – техникалық шаралар жұмысшыларға бұрынғысынша ... ... ... ... ... береді. Сондықтан өнім ... ... ... ... ... ... өнім ... жалақының
үлесін кеміту есебінен өнімнің өзіндік құнын кемітуге ... ... ... ... ... ... ... белгіленген өнім өндіру норматив және баға
өзгермейді. Өнім ... ... ... ... ... ... ... де кемітілмейді. Алайда еңбек өнімділігінің
артуына ... ... ... ... бұл шығынның басқа статьясы
бойынша қаражатты үнемдеуге ... ... Атап ... ... ... ету ... ... Мұның осылай болатын себебі,
цехтық ... ...... ... едәуір орын алады. Бұлар
өндірістік жоспардың орындалу дәрежесіне байланысты емес.
Сүт өнімін ... ... ... орай, кәсіпорынның пайдасы өзіндік
құнды кеміту есебінен ғана емес, шығарылған өнім санының ... ... ... көлемі неғұрлым көбірек болған сайын кәсіпорынның алған
пайдасы да соғұрлым мол болмақ.
Сүт өнімінің өзіндік ... ... ... іс ... өндірістік – шаруашылық қызметінде ... ... ... ... ... ... іске асыру ең алдымен өнім
бірлігіндегі материалдық ресурстардың ... ... ... ... қызмет ету шығынын қысқарту, өнім ... ... ... мені ... ... ... өзіндік құн құрылымында елеулі орын
алады, сондықтан өнім ... ... ... шикізатты, материалдарды,
жанар-жағармайды және энергияны сақтау кәсіпорынға үлкен тиімділік әкеледі.
Кәсіпорынның материалдық ресурстар шығынын азайту ... ... ... ... ... және ... олардың бағасы бойынша
өзіндік құнға кіретіні белгілі. Сондықтан тұтынушыларды ... ... ... құнына ықпалын тигізеді. Тутынушылардың бәрі бірдей емес,
кәсіпорынға жақын тұратын өнім ... ... ... ... ... бар, сондай-ақ шикізатты өнім ... ... ... ... Әр өнім ... ... ... пен
материалдардың шығынын кемітудің негізгі шарты, өндіріс технологиясын
жетілдіру, ... ... ... ... ... ... екені белгілі.
Өнім өндіру барысында қызмет көрсету шығындарын қысқарту өнімнің
өзіндік құнын кемітеді. Осы ... ... тек ... ... ғана ... ... жалпы көлеміне де байланысты. Тұтас алғанда,
цехтық және ... ... ... ... ... ең ... аппаратын оңтайлау және арзандатудан, басқару шығынын үнемдеуден
тұрады.
Цехтық және жалпы зауыттық шығындар ... ... ... ... қосалқы жұмысшылардың жалақысы кіреді. Қосалқы және көмекші жұмыстарды
механизациялау жөніндегі ... ... осы ... ... ... қысқартуға, демек, цехтағы және жалпы зауыттағы
шығындарды қысқартуға алып келеді. Бұл ... ... ... және механизациялау, өндірістегі қол еңбегі шығынының үлес
салмағын қысқарту аса ... ... ие. ... ... және ... ... ... қосалқы және
көмекші жұмысшылардың санын қысқартуға мүмкіндік береді.
Цехтағы және жалпы зауыттағы шығындарды ... ... және ... ... ... ... қосалқы материалдарды
үнемдеп жұмсауға жәрдемдеседі.1 Өзіндік құнды кемітудің ... ... ... ... ... ... табылады. Ақаудың себептерін
зерттеу, оның себептерін анықтау, ақаудан болатын ысырапшылдықты ... ... ... ... ... тиімді пайдалануға және
қысқартуға мүмкіндік береді. ... ... ... кемітудің резервтерін
табу және пайдалану ауқымы басқа ... бар озық ... ... ... ... ... құнды кеміту екі көрсеткіш бойынша: салыстырмалы ... ... ... ауыл ... 1 теңгесіне шаққандағы
өніміне жұмсалған ... ... ... ... ... ... көрсеткіші бойынша, ең алдымен ... ... мына ... ... анықталады:
Эабс.ср.т.п = Nni Cbi - Nni Cni
Жоспарланған кезеңдегі абсолюттік үнем ... ... ... ... ... ... ... кемітудің іздеп отырған пайызды
табамыз (Sср.т.п):
S ср. т.п = ... ... ... ... ... құнын
кемітудің абсолюттік үнемі, мың тенге; NniCbi - есептік кезеңдегі өзіндік
құн бойынша ... ауыл ... ... ... ... ... жоспарлы кезеңнің өзіндік құны бойәынша; n - ... ... өнім ... ... ... ауыл ... ... жұмсалған шығын көрсеткіші
бойынша. ... ... ауыл ... өзіндік құнын кемітудің
абсолюттік үнемі мына формула бойынша есептеледі:
Эабс.т.п= Зтнб - ... ... ... отырып, есеп берілген кезеңмен салыстырғанда
жоспарланған кезеңде ауыл шаруашылығының 1 ... ... ... ... ... (S`т.п).
S`т.п=Зтпн - Зтпп/Зтпб*100
Мұндағы: Зтпб – есеп берілген кезеңде ауыл ... ... ... жұмсалған шығын, тиын., Зтпп - бұл да, жоспарланған кезеңге қажет
алғанда; ТП - жоспарланған кезеңдегі ауыл шаруашылығының ... мың ... ... ... ... ... ... бірқатар факторлар, оның
ішінде өнім өндіруге қажетті шығын нормаларының өзгеруі, материалдардың
бағасы, еңбек ... ... ... ... ... т.б. ... Осыған байланысты талдау кезінде бұлардың әрқайсысының ықпалын жалпы
тиімділікте анықтау қажет.
Қазіргі кезде шығарылған өнімнің шын мәніндегі ... ... ... ... ... және оны ... ... тиімділігі
пайдаланылады. Эканомикалық факторлар өндіріс үрдісінің барлық элементтерін
(қаржы-қаражатты, еңбек құралдарын және еңбектің өзін) толық қамтиді.
Олар ауыл ... ... ... негізгі
бағыттарын: еңбек өнімділігін арттыруды, дұрыс пайдалануды, өнім дайындауды
арзандатады және еңбек құралдарын ұтымды пайдалануды, әкімшілік – ... ... ... шығындарды қысқартуға мүмкіндік береді.1
3.2 Интенсивті технологияларды енгізу
Ауыл шаруашылықтың дамуы ұлғаймалы ұдайы өндірістің объективті
экономикалық заңдылықтарына ... ... ... Ауыл ... өнім ... тиімді болу үшін жер көлемін жер дұрыс пайдалану,
өнімділігі жоғары мал санын арттыру және ... ... ... ... ... ... ... етілуі мүмкін.
Сондықтан ауыл шаруашылықты даму ... ... ... - ... ... мен мал ... өнімділігін
үздіксіз ұлғаюына әсер етеді.
«Интенсивті» термині тиiìäi қызмет деген мағынаны білдіреді. Жерді
өндірісте ... ... ауыл ... ... ... жер ... тиімді қызмет етуін қамжамасыз етеді.
Ауыл шаруашылығының интенсификациялаудың негізгі мақсаты өнім өндіруді
ұлғайту мен халықтың ұлғайып келе жатқан ... ... ... ... жақсарту болып табылады. Ол ауыл және қала
тұрғындарының өмір ... үшін ... және ... ... ... рөлге ие болады және ауыл шаруашылығының индустриялды
негізінде ... ... әсер ... ... өндірісінің нәтижелілігінің өсуінің маңызды әрі
шешуші шарттары әрбір жер бірлігінен өнім шағаруды ұлғайту болып ... ... жер ... бірлігіне немесе мал басына қосымша
салымдарды ұлғайтуды ғана білдірмейді, ... ... ... ... ... Ауыл ... ... интенсификациясының
экономикалық тиімділігі өндіріс шығындарының көлемімен салыстырғандағы
әрбір жер ... ... ... ... ... әрі ... ... ұлғаюында көрініс табады.
Ауыл шаруашылықтың интенсификациясының экономикалық тиімділігінің
ұлғаюы табиғи және ... ... ... ... ... және ... ресурстарын қолдануды қажет етеді.
Ауыл шаруашылықтың дамуына жұмсалатын шығындар ... ... ... өнімнің үлкен көлемін және жоғары кіріс алу үшін ... ... ... ... ... ... жүйесімен анықталады, оның ішінде бірінші дәрежелі ... ие ... ... жер ... ... ... жалпы өнімнің шығуы
Бұл көрсеткіш келесі формуламен анықталуы мүмкін;
Эт = ЖӨ / Жк
Мұндағы,
- Эт – интенсификацияның экономикалық ... ... ЖӨ - ... ... ... ... Жк - жер ... га
Шаруашылықтың жалпы өнімі салыстырмалы ... ... Бұл ... ... динамикалық тұрғыда талдауға
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... салыстыруға мүмкіндік береді.
Әр гектардан өнім шығымының ұлғаюы мен оның өндірудің өзіндік құнның
төмендеуі интенсификация тиімділігінің ... ... ... ... ... салынған әрбір теңге қосымша өнім ғана бермейді, сонымен
қатар шығындарды өтейді, ... таза ... ... ... береді:
• Ауыл шаруашылық мақсатындағы жердің әр ... ... ... ... ... анықталады
Эт = ЖТ / Жк,
Мұндағы,
- ЖТ – жалпы табыс, ... ... ... ... ... және өндірістің
жетілдірілген шараларын пайдалану, алдыңғы қатарлы ... ... және мал ... өнімділігі жоғары, сапалы түрлерін
қолдудың тиімділігін көрсетеді.
• Ауыл аруашылық ... ... әр ... ... ... таза табыс төмендегі формуламен анықталады
Эт = ТТ / Жк немесе Пр / Жк
Мұндағы,
- ТТ – таза табыс, ... Пр – ... ... ... мәні ... ... таза ... қосымша салымдардың
негізгі қайнар көзі болып табылады және оның көлемінен ... ... мен ... ... Ауыл ... ... ... салымдардың өтелуінің ұлғаюына, яғни таза табыстың
ұлғаюына алып ... ... ... ... тиімділігі мынадай
көрсенікіштермен сипатталуы мүмкін:
• Еңбек шығынының бірлігіне шаққандағы жалпы өнімнің өндіру
көлемі:
Эт = ЖӨ / Е ... ТТ / ... Е - өнім ... үшін ... ... ... және ... өндірістік қорларға шаққандағы жалпы
өнімнің шығуы:
Эт = ЖӨ / Қ + А ... ТТ / Қ + ... Қ – ... өндіріс қорлардың бағасы, мың теңге
- А – айнымалы ... ... ... ауыл ... ... экономикалық
тиімділігі, жер бірлігінен алынатын өнімнің өндірісін ұлғайтуда, өнім
бірлігіне шаққандағы еңбек күштеріне ... ... ... ... ... ... ... арттырудың маңызды факторының
бірі жер құнарлығын арттыру жақсарту жолымен оны ... ... ... қыртысындағы қара шірікті арттырудың негізгі көзі органикалық
тыңайтқыштар және қарашірік ... Егер ... тек ... ... оның ... ... заттардың болмауы
қарашіріктің жердегі мөлшері азаяды. Жердегі қарашіріктің ... ... қалу үшін жыл ... 1 га ... ... 13-15
тонна органикалық тыңайтқыш себу қажет. Қарашіріктің балансын (1жылда
0,01%) қамтамасыз ету үшін жыл ... 20 т/га ... ... себу
қажет.
Жердің құнарлығы сидералды мәдениеттер мен көңнің себілуінен кейім 18-
20% өсетіні ... ... ... ... оңай ... зарттамен толықтырады, олар арам өсімдіктермен күресте ... ... ... ... таза ... әсер ... ... қолданылысы
бидай өндірісінің түсімділігін 20-30% - ға арттырады. Жер құнарлығы ... ... ... ... ... ... табылады: фильтрациялық
суларды ылғалды жылдары ... ... ... ... ... жер өңдеушіліктің тиімділігінің әрі ... ... әрі ... ... ... ... ... пайдалану мен оны қорғаудың мақызды шарты су және жел
эрозиясынан жерді сақтау шараларының ... ... ... ... ... факторларының бірі жердің шамадан ... ... ... табылады. Ауыр дөңгелекті тракторлар әсерінен
тығыздалу деңгейі қалыпты нормадан әлде-қайда асып кетеді мұндай ... ... ... ... өсіп ... нәтижесімде олардың өмір
сұру әрекеті нашарлайды, жерлердің ... ... Ал ... ... ... ... алып ... Жерлердің тығыздалу деңгейі
айтарлықтай жеңіл техниканы, жер өңдеуші ... ... Егер де ... 3-4 жыл ... ... 50-80 см ... ... жасау әбден қажет.
Жер өнімділігінің жоғарлауына ауыл шаруашылық дәнді-дақылдардың ... және ... ... айтарлықтай әсер етеді. Мамандардың
бағалауынша, өнімнің потенциалды шығындар ... 35% ... ... негізгі амалдары - ... ... және ... ... ... қауіпсіз. Алайда соңғы кездерде адам мен
табиғатқа зиянды химиялық әдістерді қолдану кең етек ала ... ... тек қана ... ... ... оның ... ... шаралар
қалмаған уақытта ғана қалдану мүмкін.
Жер қорларың тиімді қолдануды арттыруға ... және ... ... мен гипстеу үлкен әсерін тигізеді.
Мамандардық мамандардың тәжірибелері көрсеткендей, жердің қалайсыз
қышқылдану себебінен жыл ... ... ... 10%-ті ... ... ... тәжірибесінен көрсеткендей, жер
өңдеудің интенсивті ... ... ... ... қалпына келтіру
тиімді болады.
Жерді қолданудың тиімділігін арттыруға интенсивті ... ... ... ... ... ... оны себу ... қызметкерлердің жоғары деңгейде мамандануы ... ... ... ... ... көрсеткіштер деңгейіне
жоғарыда аталған факторлардың әсерін тәжірибелік әдіспен анықтауға болады.
Яғни осы іс-шаралар жүргізілген 1 га ... ... өнім мен ... ... ... ... салыстыру. Алынған айырмашылық
іс-шара жүргізілмеген жер аумағына ... және ... ... ауыл
шаруашылық жерлер жалпы аумағына бөлінеді. Ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерлердің 100 га ... ... өнім ... ұлғайту резервтерін
есептеу үшін келесі әдісті қолдануға болады:
Т↑Р = ((ЖӨн + ЖӨ↑Р / Sн + S↑Р) – (ЖӨн / Sн)) • ... Т↑Р – ... ... ... ... резерві
- ЖӨн – жалпы өнімнің нақты көлемі;
- ЖӨ↑Р – жалпы өнімді жоғарлату резерві;
- Sн – ауыл шаруашылык жерлердің ... ... S↑Р – ауыл ... ... ... ... ... айтылып кеткен әдіс арқылы 100га шаққандағы жалпы түсімді,
пайданы, табысты, өндірілген сүттің көлемін ... ... Ауыл ... ... ... ... төмендету үрдісін
ынталандыру жолдары
Өзіндік құнның төмендету факторларының бірі еңбек ... ... ... ... өнімділігі кәсіпорындардағы еңбек
ресурстарын тиімді қолданудың деңгейін сипаттайды. Ол ... бір ... 1 ... өндірген өнім көлемін көрсетеді. Еңбек өнімділігі
деңгейін бағалау үшін жалпы, жеке және ... ... ... ... Ауыл ... қызмет ететін орташа жылдық жұмысшыға
шаққандағы ауыл шаруашылық бағытындағы ... ... ... 1 ... шаққанда жалпы өнім көлемі;
• 1 адам.-сағ. шаққандағы өнім мөлшері.
Жалпы шаруашылық бойынша бұл ... ... ... ... ... ол мал ... және егін ... да
қолданылады.
Орташа жылдық жұмысшыға шаққандығы өнім өндірісі – жалпылама көрсеткіш
жалпы өнім (ЖӨ). Оның мөлшері тек орташа ... (ОК), ... ... ... (ОС), ... ғана ... емес, ауыл шаруашылық
өндірісіндегі қызмет ... ... (АЖ), ... ... үлесі және бір жұмысшымен жыл бойы ... ... (ЖК) ... ... ұзақтылығы (КҰ) байланысты. Егер жұмысшының орташа күндік
өнімділігі жоғары болса, бір жұмысшыға ... өнім ... ... Жұмысшының орташа жылдық өнімділігін келесі ... ... ... = ... ∙ КҰ ... өнімділігінің өнімнің өзіндік құнының төмендеуіне әсерін
талдау барысында орташа жылдық өнім, орташа ... және ... ... ... ... ... анықталды. Осы көрсеткіштерді анықтауда
белгілі бір әдістер қолданылды. ... ... ... ... ... үлес ... 84,4% екені анықталды.
Жыл ішінде бір жұмысшымен қызмет атқарған ... ... ... ... ... ... есептер, мәліметтер қолданылды. Олар
(3.2.1) кестеде берілген формулалар негізінде анықталды.
а) жыл ішінде 1 ... ... ... күндер саны
∆ЖӨк = С ∙ ∆К ∙ Ө ∙ СӨ = 317 күн
б) жұмыс ... ... = С! ∙ К! ∙ ∆Ө ∙ СӨ = 6,8 ... орташа сағаттық жұмысшылардың өнімділігі
∆ЖӨСӨ = С! ∙ К! ∙ Ө! ∙ ∆СӨ = 228 ... ... ... факторлық талдау үшін көрсеткіштер
| | ... |2003 ... ... | |2001 ... |
| | ... |
| | ... |
| | |(+) (-) |
| | 2001 |2002 |2003 | ... ... ... | | | | ... ... саны | | | | |
| |206 |186 |115 |- 91 ... ... | | | | ... |174 |164 |96 |- 78 ... жұмысшылардың жыл | | | | ... ... ... ... | | | | ... адам ... |377,0 |314,0 |304 |-73,0 ... күнінің орташа | | | | ... сағ. |6,8 |6,3 |10,4 |+ 3,6 ... ... орташа жұмыс | | | | ... ... күн. | | | | |
| |317 |304 |313 |- 4 ... өнімнің көлемі, мың| | | | ... |80153 |78444 |69401 |- 10752 ... ... ... ... | | | | ... ... мың ... | | | | |
| |389,9 |421,7 |603,7 |+ 213,8 ... ... өнім | | | | ... ... | | | | ... ... |1452 |1572 |2376 |+ 924 ... сағаттық |212 |249 |228 |+ 16 ... ... ... ... ... ... бойынша жұмысшылардың ... ... ... 2001 ... 2003 жыл аралығында қызметкерлер саны
206 адамнан 115 адамға дейін, яғни 44% қысқарды. Бұл қысқару ... ... ... уақытының ұзақтылығына керісінше әсер етті. Жұмыс уақыты 6,8
сағаттан 10,3 сағатқа ... ... ... ... ... ... өндіру мөлшері де 244,3 ... ... Ал ... ... жұмыс
өнімділігі 804 теңгеге артты. Бұл жағдай жұмысшылар санының азайғандығына
байланысты. Еңбек өнімділігі факторының ... ... ... орташа сағаттық өндіріс өзгерістерін талдау ... ... ... ... және ... күндік өнімділігі тәуелді. Бұл
көрсеткіштің көлемі көптеген факторларға тәуелді:
• өндіріс процесстерінің механизациялану деңгейіне;
• жұмысшылар квалификациясы мен ... ... ... және ... ... ұйымдастырылуы мен оның ынталандырылуы;
• техникалық жағдай және өндіріс технологиясы;
• табиғи-қлиматтық, экономикалық жағдайлар мен шарттар.
Белгілі бір ... ... ... ... сағаттық өндіріс
деңгейінің өзгерісін келесі формула арқылы анықтауға болады:
∆КӨх = ∆ЖУФх / 100 - ∆ЖУФх ∙ 100
Мұндағы,
- ...... бір ... жүргізу барысындағы жұмыс уақыты қорының
өзгеру пайызы.
Орташа сағаттық ... ... ... ... құрылымының
өзгеруеіне тікелей байланысты.
Өзіндік құнның төмендеуі мен еңбек өнімділтінің жоғарлауының
негізгі факторы материалдық ... ... ... Бұл ... фактор. Барлық ұйымның кадрлық саясаты осы ережеге сүйеніп
қалыптасады. Бұл негізгі ынталандырушы ... Ол үшін әр ... үшін ... ... ... ... ... қажет.
Олардың негізгі бағыттары:
• жұмыс ерекшеліктеріне байланысты;
• жұмысқа тұру және ... ... ... ... тұрақты жұмысшылары, уақытша жұмысшылар бір реттік жоба ... ... үшін ... ... бар. Және солардың өзіндік
ерекшеліктеріне байланысты компенсацияның да түр-түрлері бар.
Еңбегі аса күрделі жұмысшыларға ... ... ... ... жеке ... ... ... көрсетіліп, ерекше
еңбек келісім шарттары белгіленеді.
Еңбек мотивациясын жоғарлату, қоғамдық қызмет ету ... үшін ... ... ... ... төмендегідей
қосымша еңбек ақы төлеу белгіленеді:
• мал санын аман сақтағаны үшін - әр бір бас мал үшін ... ... ... ... мал ... арттырғаны және қосымша салмағының маңызды
нәтижелері үшін шаруашылық табысынан – 0,02%
Ұжымдық келісім ... ... ... ... белгіленген
төлемдері де алдын ала қаралған:
• шаруашылық бюджеті есебінен жыл ішіндегі жалпы нәтижелер үшін
ынталандыру
... ... ... ... ... ... .
Ол штаттық кесте бойынша жылына 1 рет төленеді.
Кәсіпорындарда еңбекке жалақы төлеу мен оның ... ... ... ... ... нәтижелер алуға бағыт алу;
• ұжымдық және жеке ... ... ... ... және ... ... ... төлеу;
• еңбекақы төлеуде атқарған жұмысына қарай ... ... ... ... егер ... ... мамандықты игерген жағдайда,оған тиісінше
көтерме жалақы төлеу;
• жұмысшының еңбек ақысының мөлшері көпшілікке жарияланбау жағы ... ... ... ... (КВТ) ... ... ... әр
тоқсан аралық уақытқа арнаулы комиссия шешімімен қабылданған
сыйлықтар беріледі;
«Каменка» асыл – ... мал ... ... ... болу үшін ондағы
адамның дайындығы бүгінгі және ертеңгі өзгерістерге дайын болу ... ... ұзақ және ... мерзімдік мақсат мүдделерге қол
жеткізу. Демек жұмысшылардың мамандық деңгейін көтеру үшін ... ... ... ... еді. ... ... мал зауытының
кадрларының оқулары бойынша негізгі бағыттары келесі технологиялар ... ... ... ... ... жетілдіру шаруашылықтың стратегиялық
мақсаттарына қол ... ... ... бірі болып
табылады;
• мал зауытының маңызды стратегиялық мақсаттарын ... ... ... жету ... ... мен ... ... жан-жақты мәліметтер ... ... ... ... отырса орынды болар еді.
Жұмысшыларға қажетті білім мен олардың қабілеттіліктерін дамытуға арналған
бағдарламаны жасап, жүзеге асыру керек.
Егер еңбек өнімділігін ... ... ... ... болып келеді (3.2.1) сурет.
3.2.1 сурет. Еңбек өнімділігінің факторлық жүйесінің құрылымдық ... ... ... ... ... негізгі
мақсаттарының бірі, өндірген сапасын арттыру болғаны белгілі. Бұл жағдай
соңғы жылдары ... ... ... ... ... мен ... сұранысының өсуімен байланысты болып отыр. әсіресе тұтынушыларға
аса қажет сүт өндіру әлі де болса қажеттілікті өтей алмай жатқан ... ... ... кестеде (3.3.1) елімізде бір адам басына шаққандағы
сүттің тұтыну мөлшері берілген.
3.3.1кесте
*Бір адам ... ... сүт ... ... ... ... түрі | |
| |1990 |1995 |1999 |2003 ... |89,1 |17,2 |6,0 |90 ... ... ... ... по ... 2003 ... 2004 ... мәліметі көрсеткендей 1995 жылы 1990 жылмен салыстырсақ ... ... 1990 ... ... 94%, ал 2003 жылы 1990 ... 1% өсті. 90-жы жылдардағы сүтті ... ... ... қаржылық жағдайының төмендеуі, яғни дамыған ... ... ... болмауында. Нәтижесінде салада
физикалық және ... ... ... ... саны ... осындай жағдайлар сутті кешенді өңдеу, жаңа технологияларды енгізу
кезіндегі ... ... ... тұтынушылардың қажеттіліктерін
қанағаттандыра алатын, бәсекеге қабілетті өнімді шығаруға қиындық ... ... сүт ... шет ... ... ... ... отыр оны
келесі кестеден көруге болады (3.3.2).
3.3.2 кесте
*Бір адам басына шаққандағы сүтті тұтыну мөлшері, кг
| | ... ... түрі | |
| |1990 |1995 |1999 |2003 |
| ... |Бар-лы|Соның |Бар-лы|Соның |Бар-лығ|Соның |
| | ... |ғы ... |ғы ...... |
| | ... | |импорт | ... | ... ... ... ... 1995 жылы ... тұтыну көлемі 1990
жылмен салыстырғанда 26% төмендеді, 1999 жылы 1995 жылға ... ... ... ... ... 7,8%, ал ... керісінше 118% өсті. 2003
жылы1999 жылдың көрсеткішіне қарағанда 66% өсті, ал импортты ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылы сүтпен қамтамасыз етілуі
(1 адамға)
| ... ... ... ... ... түрі | | ... ... | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| ... |Минималды |барлығы |Жеке | |
| ... | ... | |
| |ен ... | ... | |
| | ... | | | ... |405 |206 |350 |334,1 |85 |
* ... ... ... ... по ... 2003 ... Раритет
Жоғарыдағы кестенің мәліметтеріне ... ... ... ... ... ... өнімнің басқанын көруге болады.
Сондықтан саланы және қажетті мөлшерде сүт өндіру мәселесі де ҚР 2003-2005
жылға арналған мемлекеттік ... ... ... орын ... ... ... бағытталған инвестицялық қаржылар мультипликациялық
әсеріне әкелді, халықтың табысының, жұмысбастылықтың ... ... ... салаларының дамуына әкеледі. Импорттық өнімдерді
алмастыратын өндірісті ұйымдастыру, ... ... ... дамытудың
маңызы зор.
Келтірілген мәліметтерді шешу үшін «Каменка» асыл-тұқымды мал зауытының
сүт ... ... ... резервтері бар.
Сүт өндіру бағыттағы «Каменка» мал зауытының бәсекелестік
қабілеттіліктерінің ... мен ... ... үшін ... ... ... ... талдау жасалған.
Алматы қаласын сүт өнімдерімен қамтамасыз ету БК«Фуд-мастер», ... ЖШС ... АҚ ... мал зауыты», БК «Космис» есептеледі.
Аталған кәсіпорындар тек дайын өнім шығарумен айналысып қана ... ... ... ... ... ... ... қарқынды
түрде дамытып келеді.
1999 жыл дейін сүтті ... мен ... ... ... ... ... сияқты өндірушілер болса, ал 2000 жыл
Алматы қаласының нарығында басқа да ... ... ... де ... Мысалы: ЖШС«Қайсар», ЖШС«Смак», АҚ «Талғар cүт зауыты», ЖШС«Даму»,
БК «Эльвест» (Қазақстан - Қырғызтан), ЖШС «Адал» (Космос ... ... БК ... ... сүт ... – «MIS» ... БК «Сомопі»
(Қазақстан - Израиль).
Берілген мәліметтер бойынша, Алматы ... 2001 ... ... өткізілген зерттеулерде, орташа есеп бойынша бір күнде 150 т ... ... ... Сол ... сүт ... ... ... көлемінің шамасы төмендегідей (т):
«Фудмастер» 50;
ГМЗ №2 «Жігер» 30;
«Агропродукт» 18;
«Смак» 17;
«Талғар мол зауыты» 10;
«Адал» ... ... ... мал ... сүтті өндіру мен сатудың ... қала ... 0,89 %, тең ... ... негізгі қызметі - «Фуд-Мастер», «Солнечный сүт зауытына»
және «Агропродукт» сияқты кәсіпорындарға сүт өткізу. Олар ... ... ... ... ... ірі ... болып саналады. «Фуд-
Мастер» өнімдері Алматы қаласының дүкендерінің 75% кездеседі.
Осындай орташа есеппен ... ... ... ... ... ал ... алғанда Алматы қаласының сүт нарығындағы –
30% ... Бұл ... сол ... ... өнімдерінің бір бөлігін фирмалық
автомагазиндердің көмегімен өткізеді.[2]
Осыған орай сүт ... ... ... 10 ірі ... және ... ... өздерінің жеке базасы бар. Ал
қалған кәсіпорындар сүтті жеке өнім өндірушілер мен шаруашылықтардан сатып
алады. Зерттеулердің ... ... мал ... Қалалық №2 сүт зауыты,
Талғар сүт зауытына және тағы басқа кәсіпорындарға қарағанда ... бар. ... ... ... ірі қара өсірілмейді, ал сүтті басқа
кәсіпорындарынан сатып алады. Керісінше «Каменка» ... мал ... ... ... ... өнім ретінде шығармайды, өнімді ... ... яғни ... өнім алу ... ... ... пайдалана алмайды. бәсеке қабілеттілікті төмендетеді.
Сондықтан «Каменка» асыл-тұқымды сүт өндіру барысында оның тиімділігін
арттыру мақсатында төмендегідей іс-шаралар жүргізілуі қажет:
1. Өнім өндірудің ... ... үшін жаңа ... ... технологияны өндіріске қосып, дайын өнім шығаратын құрал-жабдықтарды
пайдаланып, ... тек ... ... өнім ... Бұл ... жоғарлауына
әкеледі;
2. Өнімнің сапасын және оның тауарлық деңгейін жоғарлату ... және ... ... ... ... ... бағыт
алу;
3. Қолда бар шикізатты оңтайлы дәрежеде қолдана отырып, әр ... ... ... ... ... өндіріс базасында ірі
және орта бизнес кәсіпорындарын құру.
Бұл жұмыстарды атқарудың барысында мемлекеттің тарапынан қолдау
жағы да ... де жөн. ... ... азық - түлік нарығын
тұрақтандыру мақсатында өнімнің бағалық жүйесін ... ... ... ... ... ... ... стратегилық маңызды ауыл шаруашылық шикі заттарына минималды сатып
алу бағаларын құру, яғни ... ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін жағдай тудырып ұлғаймалы
өндірісті дамытуға жол ашу.
- тауар өндірушілердің өнім өткізуден ... ... үшін ... ... ... үшін ... өнімнің өткізу жүйесін
ұйымдастырып, нәтижесінде соңғы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдарға арналған ... ... ... ... ... экономикалық
тиімділігін арттыру, сапалы өнім өндіру және ... ... ... ... іс-шараларды жүзеге асыру көзделгені белгілі. Сондықтан
өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... оның
экономикалық тиімділігін арттырудың маңызы зор.
2.Ауылшаруашылық өнімінің өзіндік ... ... ... да сапалы өнім сату және ... ... ... ... ... ... қалалардың маңында орналасқан
кәсіпорындардың алдында тұрған ... ... ... Сондай
кәсіпорындардың бірі Алматы қаласының ... ... ... ... мал зауыты. Бұл іргелі кәсіпорын әр түрлі ауылшаруашылық өнімдерін
шығаратын ірі шаруашылықтардың бірі. “Каменка” асыл тұқымды сүт ... ... ... ... сүт ... және оны ... ... сүт
зауыттарына өткізу.
3. Шаруашылықтағы өзіндік құны әлі де болса ... ... ... рентабельділігі төмен. Сонымен қатар шаруашылық әлі де болса
сүт өндіру көлемі жағынан өзінің 90-жылдардағы жеткен ... ... ... Оның ... ... ... тетіктерін әлі де
шаруашылықта жүйелі ... ... ... ... ... тәжірибе
көрсеткендей сүт өнімдерін өндіретін кейбір шаруашылықтар сүтті өзінде
өңдеп, одан әр ... ... өнім ... оны ... өткізсе әлдеқайда
тиімді екенін көрсетті. Сондықтан шаруашылықта сүтті өңдеп, ... ... алу ... ... цехтар ашылса дұрыс болған болар еді.
4. Шаруашылықта сүтті ірі қара малының ... әлде ... Оның ... ... мал ... ... және оны жем-шөппен
қамтамасыз етуде кемшіліктер бар. Шаруашылыққа қажетті ... ... ... ... сатып алынды,яғни бұл жағдай өнімнің өзіндік құнын
жоғарылатуы себеп болады. ... ... ... ... ... сапалы
деңгейде өзінің малға қажетті жем-шөп қорын ... ... ... ... ... асыл ... мал заутында сүт өнімдерінің
экономикалық тиімділігін арттыру ... ... ірі ... мал ... ... ... қажет. Сондай-ақ сүтті ірі қараның құрамындағы сауын
сиырдың үлес салмағын ... ... ... ... және ... асылдандыру тұрғысынан жан-жақты ұйымдастырушылық ... ... ... Сүт ... ... құнын төмендету мақсатында
жұмысшыларды экономикалық тұрғыдан ынталандыру ... ... ... бұл ... әлі де болса мән бермей келеді. Мысалы алынған
төлді сақтау, мал ... ... ... ... ... жұмыстарды жақсарту қажет. Сондықтан да болар сүт өндіру
шаруашылыққа тиімді ... ... Оның ... ... ... ... ... дақылдардың егістігін жылдан-жылға ұлғайтып отырғаны байқалады.
7. ... асыл ... мал ... ... ... ... жерге орналасқан. Мысалы сүт өнімдерін
тұтынатын Алматы қаласының сұранысы мол. ... ... ... ... ... ... одан сапалы сүт алып, оны ... ... әр ... өнімдерді қала тұрғындарына тікелей сатуына мүмкіндігі мол.
Яғни нарықтық қаттынастардың тетіктерін, өнімге ... ... мол ... ... сүт ... өндіруді экономикалық тұрғыдан ынталандыру
жүйесін жетілдіру қажет.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. “2003-2005ж. Азық-түлік ... ... ... ... 5 ... 2002 жыл №889.
2. Қазақстан Республикасының “Астық туралы заң” ... ... ҚР ... ... ... ... Кодексі. Жалпы бөлім. Алматы:
“жеті жарғы” 1998
4. Президенттің қазақстан халқына жолдауы. ... 2004 жыл 19 ... ... ... ... ... 2003-
2005 жылдарға арналған стратегиясы.
6. Қазақстан ... ... ... тұқым шаруашылығын
және мал тұқымын қаржыландыру ісін ... және ... ... 2003 ... ... ... бекіту туралы
20.07.03. № 227 қаулысы/ Ресми газет 2003, 22 ... ... А. ... ... ... кретерии и механизм
хозяйствования// Экономист 1998 ... ... К.Ш., ... С.К. ... и ... финансовой
отчетности. Алматы “Қаржы-қаражат”, 1998
9. Жуйриков К.К. ... ... ... предприятия”, Москва,
1998
10. Ковалев В.В. Анализ хозяйственной ... ...... ... ... Н.Я. ... сеьского хозяйства М., 1999
12. Лившищ А. “Введение в рыночную экономику” М. 1998год
13. ... А. ... ... ... – М: ... ... Попов Н.А. “Экономика сельского хозяйства” Москва: 1999
15. Павлова Л.Н. Финансовый менеджмент в предприятиях и ... ... ... ... – М. Финансы и
статистика, ... ... В.К. ... ... учет на ...
Алматы: МАК “Ценаудит” 1997
17. Совицкая Г.В. анализ производственно-финансовой ... ... М.: ... 2003 ... ... ... и ... хозяйство Казахстана: стат. ... по ... ... 2003
19. Статистический сборник экономических показателей по итогом 2003
года. ... 2004 ... ... маркетингом 2004 №1//15
21. Транзитная экономика 2001 года №9
22. Цыпкин Ю.А. и др. ... и ... ... ... ...... 2000
23. Чиркова Е. Гос поддержка и ... ... // АКК: ... и ... 1998 №7.
-----------------------
[1] Сердюкова И.Д. "Корпоративные финансы": - Брянск: 1998.-48с.
1 Ливщиц А., Введение в рыночную экономику М., - ... ... Л.Н. ... ... в предприятиях и коммерческих
организациях.
М.: Финансы и статистика, 1993 с.116
1 Павлова Л.Н. Финансовый менеджмент в ... и ... ... и ... 1993 ... ... А. ... в рыночную экономику. М., 1992
2 Жуйриков К.К Анализ финансового состочния Москва.1998
1 Маршал А. Принципы политической экономии-М.: Прогресс, 1984 ... ... ... №1 ... ... низация-сының
деңгейі
Жұмыс- шылар- дың ква- лифика- циясы
Жұмыс- шылар- дың еңбек стажы және ... ... ... ... тық және т. б. ... ... техноло- гия және өндірісті ұйым- дастыру
Жұмыс күннің орташа ұзақтылығы, сағ.
Бір жұмысшымен 1 жыл ... ... ... ... ... ... өндірген өнімі
Жалпы қызметкерлер қатарындағы жұмысшылардың үлесі
Бір орташа жылдық жұмысшыға өнім өндірісі
Орташа жылдық жұмысшыға өндірілген өнім көлемі
øû¹àðûë¹àí ¼íiì ê¼ëåìi
0 250 500 1000 ... 100 200 300 400 ... ¼íiì ... ... салмақ

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»49 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Автокөлік құралдарының құнын бағалау31 бет
Ауруды болдырмау және салауатты өмір салтын ынталандыру28 бет
Ақмола облысы шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь