Инфляцияның мәні, себептері әлеуметтік - экономикалық жағдайы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5

1. Инфляцияның мәні және мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6 .12
2. Инфляцияның салдары, ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13.23
3. Инфляцияға қарсы саясат және Қазақстандағы оның әдістері ... ...24.30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
Кіріспе

Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптеген бері өмір сүріп келеді. Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп саналады.
"Инфляция" термині (латынның inflatio сөзінен шыққан — кебіну, ісіну) ақша айналысына қатысты XIX ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ-тың Азамат соғысы жылдары (1861-1865 жж.) қағаз долларының ("гринбектердің") қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. XIX ғасырда бұл термин сондай-ақ Англия мен Францияда қолданылды. Экономикалық әдебиеттерде инфляция ұғымы XX ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ал бұрынғы кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол 20-шы жылдары жазыла бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы анықтамасы — тауар айналымының қажеттілігімен салыстырғанда айналыс сферасының артық қағаз ақша массасымен лықа толып кетуі, олардың құнсыздануы және соның нәтижесі ретінде — тауарлар мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға жарамдылығының төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс процесінің алшақтықтарына және артық көп ақшаның шығарылуына байланысты ақша айналысының заңы бұзылады.
Инфляция — ақша жүйесінің дағдарысты жай — күйі.
Ақшаның құнсыздануына мына факторлар себепші болады: айналысқа артық ақшаның шығарылуы; қолайсыз төлем балансы; үкіметке сенімнің жоғалуы.
Ұзақ уақыт бойы инфляцияны монетарлық құбылыс деп санай отырып, ол ақшаның құнсыздануы мен тауар бағаларының өсуі тұрғысында түсіндіріліп келді. Әлі де бірқатар шетелдік авторлар инфляцияны экономикада бағаның жалпы деңгейінің артуы ретінде анықтайды. Алайда инфляцияның тауар бағасының өсуінде көрінгенімен оны тек таза ақша феноменіне жатқыза салуға болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің сәйкессіздігінен туатын күрделі әлеуметтік экономикалық құбылыс.
Инфляция дегеніміз қағаз ақшаның құнсыздануына байланысты болатын әлеуметтік – экономикалық құбылыстар жиынтығы, басқаша айтқанда айналыстағы ақша өлшемдері мөлшерінің тауарлар бағаларының қосындысынан артып кетіп, осының нәтижесінде тауарлармен қамтамасыз етілмеген ақшаның пайда болуы инфляцияны блдіреді. Оның мәнін түсіну үшін мынадай мысал келтірелік. Айталық, тауар айналымы үшін 10 млрд. алтын доллар керек екен, ал қағаз ақша 20 млрд. доллар шамасында шығарылады делік. Мұның өзі қағаз доллардың екі есе құнсыздануына әкеліп соқтырады. Инфляция жұмысшыларының тұрмыс жағдайына зардапты ықпалын тигізеді. Себебі тауар бағасы бірнеше есе өседі, ал мемлекет жалақыны бұрынғы дәрежесінен арттырмауға тырысады. Ақшаның құнсыздануына халықтың әл – ауқатынының дәрежесін төмендетуге әкеп тоқтырады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Назарбаев Н. Ә. «Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді даму
стратегиясы.» — Алматы, 1997. 25-31 бет.
2. Назарбаев Н. Ә. «Елдегі жағдай, ішкі және сыртқы саясаттың негізгі
бағыттары туралы: Жаңа ғасырда қоғамды демократияландыру,
экономикалық және саяси реформа. ҚР Президентінің қазақстан
халқына жолдауы.» — Алматы, 1998. 17-28 бет.
3. Аубакиров Я. Ә. «Экономикалық теория негіздері» -Алматы, 1998.
152-157 бет.
4. Брю С. Л. «Экономикс» - Бишкек, 1998. 1 том, 78-81 бет.
5. Жүнісов Б. А. «Нарықтық экономика негіздері» -Ақтобе, 1993. 92-101
бет.
6. Иманғазин О. Қ. «Экономикалық саясат» - Алматы, 2002. 105-110 бет.
7. Көшенова Б. А. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» -
Алматы, 2002. 75-79 бет.
8. Мақыш С. Б. «Ақша айналысы және несие» -Алматы, 2000. 84-89 бет.
9. Осипова Т. М. «Экономикалық теория негіздері» -Алматы, 2002. 203-
209 бет.
10. Шеденов «Жалпы экономикалық теория» - Алматы, 2002. 215-219
бет.
11. Құлпыбаев С. «Қаржы» - Алматы, 2003. 426-440 бет.
12. «Инфляция — хроническая болезнь бумажных валют» - Журнал:
Финансы Казахстана, 1995. 13-17 бет.
13. Қожахметов А. «Инфляция и ее последствия» -Журнал: Экономика и
статистика, 2001. 25-29 бет.
14. Райымқұлов С. «Экономикалық теория негіздері». Шымкент 2005 ж.
        
        Инфляцияның мәні, себептері әлеуметтік – экономикалық жағдайы
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
............................. 5
1. ... мәні ... 6 ... ... ... ... ... саясат және Қазақстандағы оның әдістері.......24-30
Қорытынды
............................................................................
...........31
Қолданылған
әдебиеттер.................................................................3
2
Кіріспе
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптеген бері өмір сүріп келеді.
Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге ... ... әрі ... қызметімен тығыз
байланысты деп саналады.
"Инфляция" термині (латынның inflatio сөзінен шыққан — кебіну, ісіну)
ақша айналысына ... XIX ... орта ... пайда болды және АҚШ-тың
Азамат соғысы жылдары (1861-1865 жж.) ... ... ... көп ... ... ... XIX ғасырда бұл термин сондай-
ақ Англия мен Францияда қолданылды. Экономикалық ... ... XX ... ... ... ... кейін кеңінен таралды, ал
бұрынғы кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол 20-шы жылдары жазыла бастады.
Инфляцияның ... ең ... ...... ... салыстырғанда айналыс сферасының артық қағаз ақша массасымен
лықа толып кетуі, олардың құнсыздануы және ... ... ...
тауарлар мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның ... ... ... ... ... ... ... өндіріс процесінің
алшақтықтарына және артық көп ақшаның ... ... ... заңы ... — ақша ... ... жай — ... құнсыздануына мына факторлар себепші болады: айналысқа артық
ақшаның шығарылуы; қолайсыз төлем балансы; ... ... ... ... бойы инфляцияны монетарлық құбылыс деп ... ... ... құнсыздануы мен тауар бағаларының өсуі тұрғысында түсіндіріліп
келді. Әлі де бірқатар шетелдік авторлар ... ... ... деңгейінің артуы ретінде анықтайды. ... ... ... ... ... оны тек таза ақша ... ... салуға
болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің
сәйкессіздігінен туатын күрделі әлеуметтік экономикалық құбылыс.
Инфляция ... ... ... ... ... ... – экономикалық құбылыстар жиынтығы, басқаша айтқанда айналыстағы
ақша өлшемдері мөлшерінің тауарлар бағаларының ... ... ... ... тауарлармен қамтамасыз етілмеген ақшаның пайда болуы
инфляцияны блдіреді. Оның мәнін түсіну үшін ... ... ... тауар айналымы үшін 10 млрд. алтын доллар керек екен, ал қағаз
ақша 20 млрд. доллар шамасында ... ... ... өзі ... доллардың
екі есе құнсыздануына әкеліп ... ... ... ... зардапты ықпалын тигізеді. Себебі тауар бағасы бірнеше есе өседі,
ал мемлекет жалақыны ... ... ... ... ... ... әл – ауқатынының дәрежесін ... ... ... мәні және мазмұны
Инфляция — бұл кез келген экономикалық даму үлгісіне тән ... ... ... ... Ол қағаз ақша айналымына негізделген ... ... ... ... ... — бұл бағаның өсуінен, тауарлар тапшылығынан, тауарлар және
қызметтер сапасының төмендеуінен туындайтын ... ... ...
ақ оның сатып алу қабілетінің төмендеуі.
Алтын немесе ... ақша ... ... ... ... неге
десеңіз, ақша ол кезде құндылықтың ... емес ... ... өзі
болған, қажетті ақша көлемі алтын — ... ... ... ... ... ... басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша байлықтың тек
белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау ... ... ... алмайды. Қор
сақтау үшін адамдар ақшасына құнды заттар алуға ұмтылады. Қор ... ... ... көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға ... ақша ... ... тыс ... ... ақша ... ... сұраным, өз кезегінде, бағаларға қатты ықпал жасап, оларды
көтеріп жібереді.
Инфляция — бұл ... ... пен ... ... ... Ақша тауарларды сатып алу ... ... ... ... Инфляцияны бұлай түсіндіру, яғни ... ... ... алтынды бұрынғыша ақша сияқты жалпылама
эквивалент деп қарастыруда жатыр. Ең ... ... өсуі ... оның ... ... ... ... Белгілі тауар
рынокында сұраныс пен ұсыныстың сәйкестілігінің бұзылуы әлі ... ... ... баға ... өсуі. Бағаның көтерілуіне нақтылы
экономикалық жағдайлар да әсер ... ... ... ... тек ... ... ... (мұнай бағасы 20-есеге өсті) емес,
басқа да тауар мен қызмет көрсету бағаларының ... ... ... ... ... 7%-ке, 1979 жылы — 9%-ке ... Ақша ... тыс,
тауар бағаларының өзгеруі еңбек ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық өзгерістерге, бағаның
монополиялануы мен ... ... ... ... ... ... ақша ... девальвациялынуы мен
ревальвациялануына нарық коньюнктурасының өзгеруі мен сыртқы экономикалық
байланыстардың ықпалына және т.б. ... ... ... көптеген неше
түрлі себептердің әсері болады, Бірақ бағаның кез келген өсуі де ... ... ... ... ауытқуына байланысты бағалардың
өсуін инфляцияға жатқызуға болмайды. Еңбек өнімділігі ... баға ... ... егер ... ... ... ... ақы деңгейі еңбек
өнімділігінен тез өскен болса онда ұлттық шаруашылықта "шағын инфляциясы"
деп аталатын жағдай қалыптасып бағалардың ... ... ... ... ... ... ... көп әсер етпейді.
Сонымен баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені, қандай жағдайларды
жатқызуға болады? Инфляция көп ... ... ... ... ... оның ... себептерін қарастырып көрелік. Біріншіден, бұл
мемлекеттік шығындар мен табыстар арасында қалыптасқан ... ... ... Бұл ... ... тапшылығы түрінде көрінеді.
Егер тапшылық орталық банктің несиесі, яғни айналымға ... ақша ... ... болса, онда бұл айналымдағы ақша массасын арттырады ... ... ... ... егер инвестицияларды қаржыландыру, ... ... яғни ... банктің несие беруімен жүргізілетін болса, түптеп
келгенде, бұлда инфляцияның себебіне айналуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... әскери мақсатқа пайдалану, өндірістік емес шығындар — олар қоғамдық
байлықты текке рәсуа етеді. ... ... бір ... ғана ... ... бар ... туғызып, тауармен қамтамасыз етілмеген ақша
массасының өсуіне әкеледі. Әскери ... өсуі ... ... ... жағдайына және мемлекеттік қарыздың ұдайы ... баға ... ... өсуі ... рыноктық экономиканың
ерекшелігіне байланысты. Бұл кезең жетілген бәсеке кезіндегі ... ... ... ... түрі аз, капитал ауысуы оңай уақытқа
мүлдем ұқсамайды. Қазіргі нарық белгілі дәрежеде олигополиялық ... ... ... ... ... ... ... билейді.
Олигополиялар бағаны өсіруді бірінші болып бастамаса да, олар оны қолдауға
ынталы. Жетілмеген бәсекелес ... ... ... ... тұру ... пен ... ... қысқарту арқылы дефицит жасауға тырысады. Өздері
билік ... ... ... ... ... үшін ... ... икемді тауар ұсынысына қарсы болады. Салаға жаңа өндірушілердің
келуін тежеу үшін ... ... ... пен ... ... ... ... экономикалардың "ашыла" түсуіне, ... ... ... жүйесіне тартылуына ... бір ... ... елге ауысу қауыпы артады. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... сырттан
әкелетін мұнайға бағаны өсіріп, технологиялық тізбек бойынша басқа тауарлар
бағасының қымбаттауына әкелді. ... ... ... де шектеулі келеді. ... ... ... ... ... ... ... бірақ бұл жағдайда экспорт қымбаттап,
ұлттық өнімінің әлем нарығындағы өтімділігі кемиді.
Бесіншіден, "инфляцияны тосу" ... ... ... ... ... ... ... береді. Батыс елдерінде, көптеген
экономистердің ... ... ... ... ... ... ... мақсаты деп анықталады.
"Инфляцияны тосу" механизмі экономикаға қалай әсер етеді? Мәселе
мынада: ... ұзақ ... ... ... ... ... ... күдер үзеді де, жаппай тауар сатып алуға көшеді. Сонымен қатар
олар еңбекақы деңгейін ... ... ... ... ... ... өсуі
тұтынушылық сұранымын одан әрі арттыра түседі.
Өндірушілерде шикізат пен материялдарға және энергияға ... ... ... ... ... арттыра түседі әрбір өндіруші өзін
инфляциядан алдын ала сақтандыру мақсатында өніміне бағаны еселеп ... ... ... ... ... деңгейден артып, "инфляцияны
тосу" деңгейіне көтеріледі.
Инфляцияның себептері сан қилы, ... әр ... ... ... бір
комбинациясы (құрамасы) қалыптасады. Айталық, Екінші дүниежүзілік соғыстан
кейін Батыс Европа елдерінде тапшылыққа ... өте ... ... Соңғы жылдары батыс елдерінде инфляцияның ... ... ... ... ... - ... ... тосу",
"инфляцияның бір елден екінші елге ауысуы" және басқалары болды. Бұрынғы
кеңес Одағындағы инфляцияның ... ... ... ... жоспарлау
жүйесінде қалыптасқан экономикалық диспропорцияларды айтуға болды.
Батыс елдердің экономистері жасаған ... ... ... ... ... ... мен "шығын инфляциясы" көрсетеді.
"Сұраныс инфляциясы" жалпы сұраным мен ... ... ... ... ... ... Бұл жерде мемлекет шығындарының артуы,
өндіріс және еңбек ресурстарының толық іске ... ... ... ... сұранымның қалыптасуы және тұрғындардың ... ... ... ... ... ... Осы ... айналымға артық ақша массасы шығып, жалпы баға деңгейі ... ... ... ... ... жағдайда айналымдағы артық төлем
ақша массасы шектеулі тауар ұсынымына тап болып, ... ... ... ... ... ... ... былай суреттеп
көрсетуге болады. (1-сызба).
Жоғарыда келтірілген себептерге байланысты ақша массасының өсуі жалпы
сұраным сызығын солдан оңға ... ... (АD1 – AD2) ... ... ұсыным қисығының аралық (2) немесе классикалық (3) үзіндісінде болса,
бұл баға ... ... (Р1 — Р2), яғни ... ... инфляциясы. ... ... ... ... ... ... бағалардың
жаппай өсуін білдіреді. Өндіріс шығындарының өсуі монополиялық немесе
олигополиялық ... ... ... ... саясатынан,
шикізат пен энергия ресурстарына бағаның өсуінен және басқа себептерден
болады.
Шығындар инфляциясын график ... ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындары өседі, жалпы ұсыным
қисығы солға қарай ... (АS2 — АS1), баға ... ... (Р1 - ... ... ... (Q2 – Q1), яғни ... нақты көлемі қысқарады.
Шығындар инфляциясы ... өсуі ... ... ... ... ... еңбекақының номиналды деңгейін көтеру туралы талап қояды.
Үкімет инфляция шығындарының орнын ... ... ... ... ... жаппай өсуі табыстарды индексациялауға мәжбүрлейді, бұл өндіріс
шығындарын арттырады, яғни инфляцияның одан да жоғары көтерілуіне ... ... ... ... ... ... салалары
үшін бірдей болуы мүмкін емес, басқаша ... ... ... ... үшін бірдей болмайды.
Инфляцияның әртүрін оның басқа түрінен ажырату өте ... олар ... ... ... қалыптасып дамиды. Мысалы, еңбекақының өсуі ... ... ... көрінуі мүмкін.
XX ғасырдың екінші жартысында жұмыспен толық қамту, еркін бәсекелік
нарық жағдайы, ... үзақ ... ... ... ... қатар қалыптаспағанын айту қажет. Бұл кезеңде бағалар тоқтаусыз ... ал 60-шы ... ... ... ... ... жағдайында
да бағалар өсті, дағдарыс фазасында бағалардың өсуі XIX ... ... ... жағдай. Бұл құбылыс экономикада «стагфляция» деп аталады.
Соңғы кездерге дейін дүниежүзілік шаруашылықта инфляция, ... ... ... ... ... еді. Мысалы, соғыс жылдарында
мемлекеттер әскери шығындарын жабу үшін көп ... ... ... ... ... ... жылдары бірқатар елдердің экономикасы үшін ол
айықбас ауруға, ұдайы өндірістің тұрақты факторына айналды.
Инфляцияны әртүрлі белгілері негізінде ... ... ... ... Баға өзінің қарқыны бойынша:
- Баяу инфляция — жылына 10% дейін өсу ... ... ... баяу түрін өндірістің дамуына қосымша оңды әсер ететін фактор
ретінде қарастырады. Баяу инфляцияны олар ... ... бір ... ... ... ... ... Баяу инфляция саясаты өндіріс
пен нарық (сұраныс) жағдайларының ... ... ... ... отыруға
мүмкіндік береді.
- Қарқынды инфляция — бағалардың жылында 20%-дан 200% дейін өсу ... үшін ... қиын ... ... ... ... көбі
қарқынды инфляцияны алдын ала ескеріп, оған икемдеме береді.
- Гиперинфляцияда бағалардың жалпы деңгейі мыңдаған пайызға ... ... ... қатар гиперинфляция — инфляцияның ... пен ... ... күйретерліктей ықпал жасайтындай төтенше
тез қарқынды өсуі болып табылады. Мәселе ... егер ... ... өсіп келе жатса халық пен кәсіпорын олардың одан әрі ... ... ... да, ... ... ... ақшасы
және ағымдық табыстары құнсызданып кетпеуі үшін, яғни, ... ... ... ... ... дәл ... ... мәжбүрлі болады.
Инвестициялық тауарларды сатып ала отырып, кәсіпорындар да солай істейді.
"Инфляциялық ... ... ... ... ... ... және
инфляция "өзін-өзі қоректендіре" бастайды. Мұның үстіне, өмір сүру құнының
артуына байланысты, жұмысшылар талап етіп және өте ... ... ... ... ... ... ... өсімін жабуға ғана жетерліктей жалақы өсуіне
ұмтылып қоймайды, сонымен бірге жаңа ұжымдық ... ... ... ... күтілген инфляцияны өтеуді де талап етеді. Мұндай талаптарды
қабылдамай тастап, елді ереуілге ... ... ... ... үшін ... уақыт емес. Фирма әкімшілігі бағаны арттыра отырып жұмысшы күшіне
кеткен өз шығындарын өтеп ... ... көп ... ... ... ... парадтың алдында немесе бірқатарда келе жатқандығына ... үшін ... бір екі ... көтеріп жіберуге тырысады. Бағаның
мұншалықты көтерілуі нәтижесінде тіршілік құны ... ... ... ... талап етуге жұмысшылардың тамаша мүмкіндігі туады. Бірақ
ол баға көтерілуінің жаңа орамына жеткізеді. Ақырғы нәтиже болып жалақы ... ... ... ... ... ... Жалақы мен
бағаның көтерілуі бір ... ... және ол ... ... инфляцияға өтуіне көмектеседі. Гиперинфляция
қайта бөлу үшін қиратушылық салдардан басқа ... ... ... деп ... ... инфляция күш-жігердің өндіріске емес,
алыпсатарлық қызметке бағытталуына ықпал етеді. Кәсіпорындарға болашақтағы
баға көтерілуін көре ... ... ... мен ... ... беру ... сайын тиімді бола бермек. Шикізаттар мен дайын өнімдер
мөлшеріне сұранымның сәйкес келмеуі инфляциялық қысымның күшеюіне ... ... ... жұмсаудың орнына өндірушілер мен
жекелеген адамдар ... ... ... ... ... ... ... және басқа қымбат бағалы металдарды, қозғалмайтын
мүліктерді т.б. ала бастайды.
Баға кілт ... кілт ... ... ... ... қалыпты
экономикалық қатынас бұзылады. Кәсіпорын иелері тауарларға қандай баға
қоюларын білмей, дал ... Ал ... ... ... ... ... ... Шикізат жеткізушілер болса, құны тез түсіп
кететін ақшаны емес, нақтылы тауарларды алғылары келеді. Несиешілер ... ... ... келген өздеріне қарыздар адамдардан
қашқақтауға ... Іс ... ақша өз ... ... және ол ... мен айырбас құралы ретінде өз функциясын орындауды тоқтатады.
Өндіріс пен айырбас ... ... ... қарай жылжыйды, ең ақырында
қорытындыда экономикалық, әлеуметтік және, аса маңызды, саяси ... ... ... ... ... тоқырауды және қоғамдық-саяси
тәртіпсіздікті жеделдетеді. Стагфляция инфляция экономикадағы құлдырауға
байланысты болады.
2. Инфляциялық ... ... ... Ашық ... — бұл ... өсуі және өсу ... ... байқалады және ресми түрде есепке
алады. Бірақ, бағалардың ... ... ... өспеген болса да құнсыздану
(инфляция) ... ... ... ... бұл түрі ... көрінеді. Тауарлардың тапшылығына байланысты оларды ... алу ... яғни ақша ... ... ... ... яғни тауар тапшылығы жағдайында бағаға мемлекет қатаң
бақылау жасайды.
- Инфляциялық шок, яғни бір мезетте бірден баға өсіп ... ... ... ... ... ... яғни баға бір ғана елдің шекарасында өседі.
- Дүниежүзілік инфляция, яғни ... ... ... ... ... экономиканы түгелдей дерлік қамтиды.
4. Әртүрлі бағалардың өсу қарқындарының сәйкестіктері бойынша:
- Теңгермелі, яғни бағалар бір ... және баяу ... Бұл ... бір жылдық өсуіне сәйкес пайыз кесімі де ... ... ... ... Теңгермелі емес инфляция кезінде және товар топтарына бір ... ... ... ... Болжамға сәйкес дәрежесі бойынша:
-Тосылған инфляция, яғни алдын ала болжауға болады, немесе оны үкімет
арнайы мақсатпен жоспарлайды.
- Тосын инфляция, яғни ... ... және тез ... көрінеді.
Мұндай жағдай ақша айналмын және салық жүйесін ... ... ... ... ... ... ... қалу мақсатында тауарларды
жаппай сатып ала бастайды. Сондықтан ... ... ... ... мен баға бұрынғыдан да тез өсетін болады. Сонымен бағалардың
кенеттен, тосын түрде өсуі ... ... тосу ... Егер тосын инфляция (бағаның кенеттен өсуі) экономикасы дамыған
елде пайда болса, ол ... ... ... әсер ... Экономикасы
тұрақты да қуатты елде тұрғындар ... ... ... ... ... өсуі қаншама тез болса, соншама оның құлдырап ... ... ... ... сенеді; сондықтан олар бағаның түсуін күтіп табысын
үнемдеу мақсатында ... ... күрт ... ... сұранымының
қысқаруы баға деңгейіне әсер етеді, бағалардың өсуі ... ... ... бастапқы қалпына келеді.
Бұл жерде біз қалыпты ... ... ... ... ... ... ... Италия экономисі есімімен аталатын «Пигу
әсері», ... ... ... ... ... деп аталатын құбылысты
суреттедік. Айта кететін тағы бір ескертпе, «Пигу әсері» икемді бағалар ... ... ... және ... тосу болмағанда ғана қалыптасады
екен. Біраз батыс экономистерінің пікірінше, «Пигу ... ... ... ... ... тек ... ... білдіреді.
Инфляция қарқыны статистикалық көрсеткіш - тұтыну бағаларының индексі
көмегімен ... ... ... ... мен ... ... ... қоржыны негізінде анықталады.
Тұтыну бағаларының иңдексін (ТБИ) ... ... ... ... ... ... ... жылдағы т9тыну қоржынының бағасы
Тұтыну бағаларының индексінің үш сандық мәні болуы мүмкін:
- баға индексі 100% - ға тең ... яғни баға ... ... баға индексі 100% -дан жоғары, мысалға 140 % - ға тең. ... ... ... ... ... 1,4 есе ... яғни ақша
инфляциялық құнсызданады;
- баға индексі ... ... ... айталық 80%-ға тең, яғни ағымдағы
жылдағы баға базалыққа қарағанда 20%-ға ... Бұл ... ... яғни баға ... ... білдіреді.
2 Инфляцияның салдары, ерекшеліктері
Осы күндері Қазақстанда қалыптасып отырған инфляцияның ерекшеліктерін
және негізгі себептерін бұрынғы Кеңес Одағының ...... ... ... өндіріс құралдары мен тұтыну ... ... аяқ асты орын ... сәйкессіздік қорғанысқа кететін үлкен
шығыстар Қазақстандағы өнеркәсіптердің өндіру салалары мен ... ... ... ... ... тиімсіздігі, баға
белгілеудегі қателіктер және бағаның өзіндік құннан өте көп мөлшерде ... ... ... ... ... өту ... салдарының, бағаның бірден өсуіне инфляцияға жол беріледі.
Қоғамдық өндіріс ... ... баға ... ... ... ... ... мен баға жүйелерінде де сәйкессіздіктер
пайда болады.
Кеңес экономикасының 70 -ші жылдың даму ... ... ... әр бесжылдық сайын тоқтаусыз ұлғайып тереңдеп
отырған.
Бұл диспропорциялар Кеңес экономикасының ... ... ... ... ... ... келді. Кеңес шаруашылық жүйесінде ... ... бір рет ... ... бағаларды реформалау шаралары осы
инфляцияның нәтижесін заңдастыру ғана ... ... ... ... оның ... ... өндірісімен
түпкі өнімдер өндірісі арасындағы диспропорция, тіпті ... ... ... ... есе жоғары. Қазақстанның экономикасы
негізінен Кеңес Одағының ... ... ... ... ... пен ... өндіруші базасы ретінде дамып қалыптасқан. Қазақстанда
өндірілетін шикізат өнімдерінің 90-95% шетелдерге жіберіліп отырған, ... ... ... ... 90% ... товарларының 60% сырттан
тасымалданатын. Кеңестік жүйе ыдырап күйреген кезде Қазақстанда товар
тапшылығы ... ... ... ... Ресейден тауарлар алу
үшін салынған несие көлемі бір жарым ... ... ... ... 1993 ж ... ... ... "егемендіктер парадының"
басталуы және жаңа экономикалық жағдайларға ешқандай дайындықтардың болмауы
Қазақстанда өте ауыр әлеуметтік — ... ... әкеп ... көрсеткіштері іс жүзінде экономиканың барлық сферасында құлдырады.
Мұның бәрі шоқырақтау инфляциясымен қатарлас жүріп, 1994 ... ... өсіп ... ... және экономикалық себептер 1993 жылдың
қараша айында республиканы жедел ... ... ...... ... ... оның өзі ... тоғыз ай ішінде аса тездікпен салмағын
жоғалтып жатты. Осындай қиын ... бір ... ... ... ... ... саясатты жүргізуге бағыт берді. Айналыстағы ақша
массасының өсу қарқыны бағаның үнемі өсуін ынталандырады. 1990 жылы ... 6,3 есе, ал баға 21,7 есе, 1994 жылы ақша ... мен ... ... ... ... 845% және 125%, 1995 216% және 160% ... ... ақша ... өсуі ... инфляцияның біршама төмендеуіне жол береді.
Монетарлық қатаңдықтың нәтижесінде ... ... ... ... ... 11,7% ... ал 1994 ... салыстырғанда 100 есе аз еді. Бұл
өтпелі кездегі Қазақстанның макроэкономикалық деңгейдегі айтарлықтай
жетістігі ... ... ... үшін бұл ... ... ... келген жоқ,
оның нәтижесінде ұлттық өндіріс күрт құлдырап кетті. Мысалы, ... пен ... ... ... ... ауыл ... пен ... 50-60%-ке қысқарды.
Инфляция жағдайында үкімет "қымбат ақша" саясатын ұстануға ... ... банк ... беру ... және ... резерв нормасын өте
жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... нәтижесінде инфляция ауыздықталды, сонымен бірге ішкі өндіріс пен
нарық екі — үш есе ... ... ... орындары тоқтап қалды,
жұмыссыздық күрт өсті. Негізінен сыртқы өнім ... ... ... ... тоқтатқан жоқ, керісінше экспорт көлемін айтарлықтай
өсірді. Нарыққа көшу ... ... ... ... өндіріс
аралық диспропорциялар қысқырғынның орнына арта түсті.
Инфляцияны ... және ... үшін ... ... ... Бағалар индексі тұтыну тауарлары мен ... ... ... ... алу ... мен базалық кезеңнің бағасы арасындағы ара
қатынасты өлшейді. Ағымдағы ... ... ... ... ... жылдың бағалары индексінен өткен ... ... ... ... ... бағалары индексіне бөлінеді, сонан соң жүзге
көбейтіледі:
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... | ... ... ... бағасы мен қызметтер ... ... ... ... ... өсіп ... ... 1990-1; 1992-
2,5; 1993-30,6; 1994-22,7; 1995-1,60; 1996-1,39; 1997-1,17; ... ... ... ... егер инфляцияның қарқыны жарты жыл ішінде және
одан көбірек жағдайда айына 50% немесе аптасына 11,5% ... онда ... ... ... сәйкес келеді. Сөйтіп, Қазақстанда бұл деңгей
1992-1995 жыл ішінде ... асып ... ... ... ... ... деректері
бойынша инфляция деңгейі 2000 жылы 9,8%, 2001 жылы 6,4%, 2002 жылы ... жылы 6,4%, 2004 ... II ... ... ... Республикасының 1994-2003 жыл аралығындағы инфляция
деңгейінің көрсеткіші.
Инфляция нәтижесіне тоқталған Елбасы 2003 ... ... ... инфляция 2,4% өсті, ал 2003 жылы бірінші ... ... ... ... ... ... ... әлемдегі жоғарғы бағасы
жағдайында және шетел валютасының мол ... ... ... ... банк ... ... ... деңгейден 1,2% арттырып
отыр.
1-диаграмма. Инфляция және шетел валюта бағамының 2003 жылғы теңгеге
қатысты өзгеруі.
Қазақстан Республикасының статистика ... ... ... ... бағасы 2001 жылы 0,1%-ға төмендегені ... ... ... ... 6,6% ... жылы ... ... қызмет көрсету тарифі бойынша жоғары дәрежеде
8%-ға көтерілді, соның ... ... үй ... қызмет көрсету
(1,2%-ға) және денсаулық сақтау қызметі ... ... ... ... ... ақ ... (2,4%-ға) бағасының айтарлықтай өсуі азық-түлік
тауарларының 0,6%-ға қымбаттауының ... ... бірі ... Азық-түлік
емес тауарлар 0,2%-ға қымбаттады. Бензиннің бағасы екі ай бойы ... ... ... жылдың басынан бастап тұтыну бағасы ... ... ... 3,9%-ға, азық-түлік емес тауарлар 3,3%-ға, халыққа ... ... ... қымбаттады.
Ал 2004 жылдың сәуір айындағы ... ... ... ... екі ... ... сақтаған. Бағаның өсуіне негізінен азық-
түліктен қымбаттауы мен ... ... ... ... ... ... ... жатпайтын тауарлар бағамының 0,2%-ға қымбаттауымен байланысты болып
отыр. 2004 жылы сәуір айында азық-түліктің бағасынан - 1,6%, яғни ... 34-ке, ұн мен ... ... 1,1%-ға, яғни 1 кг. ұн 55 теңгеден
60-қа, ал ... ... ... ... ... 50 ... ... өнімдері және балық бағасы 0,6%-ға көтерілген. Сол секілді, жемістер
2,1%-ға, ... ... ... ... 120 теңгеге ... ... ... ... Ал ... сүт пен ... бағасы 2,0-
1,5%-ға төмендеді деп көрсетілгені мен, ол ... ... ... келіп отырған жоқ.
2-диаграмма. 2004 жылдың тұтыну тауарлары және қызмет көрсету ... ... ... ... емес ... арасында аяқ-киім 0,8%, киім, ыдыс-ыяқ,
маталар бағасы 0,6%, жеке гигиеналық тауарлар мен ... ... ... ... Ал ... бағамы 2,7%-ға төмендеп, яғни А80 - 40-тан 37
теңгеге, А93 — 52-ден 47 теңгеге түскен.
Әсіресе, қала ... ... үй ... ... ... пен оқу ... — 0,2%, мәдениет және демалыс орындарының 0,9%,
денсаулық сақтау қызметінің 1,0%-ке көтерілуі ... ... ... ... ... көлемі 1,9% құрап, азық-түлік бағасы
3,0%-ке өскен. Ал азық-түлікке жатпайтын тауарлардың бағамы 0,5%, аймақты
ақылы қызмешен ... ету ... ... жоғарылап, жалпы 2004 жылдың
сәуір айындағы инфляция жылдық ... ... 6,5% ... ... деңгейін сақтап қалған.
Инфляцияның классикалық көзі — мемлекеттік бюджет тапшылығы ... де ... ... ... ... қайталама факторы болып
табылады, өйткені ол ... ... және ... ... ... ... ... Бюджет тапшылығы Қазақстанның
егемендігі жағдайында да сақталып отыр: ол 1991ж. бюджеттің шығыс бөлігінде
20,4%, 1992 - 8,6%, 1993 - 11,9%, 1994 - 10,2%, 1995 - 17,4%, 1996 - ... - 17,7%, 1998 - 18%, 1999 - 14,3%, 2000 - 9,8%, 2001 - 6,4% ... жылы ... ... тапшылығы 1,453 миллииард теңгені (ЖІӨ-
геО,11%) құрады.
Инфляцияның ... ... ... ... жаңа салықтарды —
алғашқы мөлшерлемесі 28% қосылған құнға ... ... ... және ... ... ... енгізу, өнімнің өзіндік құнына
қосылатын қаражаттар аударымдарын экономиканы жаңғырту қорына ... ... қор), ... ... ... ... мемлекеттік
қорына аудару, әлеуметтік сақтандыруға аударылатын ... ... ... қаржыны және әлеуметтік шараларды асығыс жүргізу мүмкіндігін
туғызады.
Инфляция жұмыссыздыққа да айтарлықтый ықпал жасайды. 1958 жылы ... О. ... осы ... ... ... сұраным инфляция үлгісін
(моделін) жасап ұсынған екен. 1861-1956 жылдар аралығында Ұлыбритания
статистика ... ... ... ... кесімдері мен жұмыссыздық
деңгейлерінің арасындағы кері қатынасты ... ... ... анықтаған.
Филлипстің анықтауынша, Англияда жұмыссыздықтың 2,5-3%-тен артық өсуі
бағалар мен ... күрт ... ... Осыдан жұмыссыздықтың қысқаруы баға
мен еңбекақының өсуін қалыптастырады деген қорытынды шығады. ... ... ... ... ... өсу ... арттыру
арқылы қысқартуға болады.
Филлипс есептеулерінің теориялық негізін Р. Липси есімді экономист
жасаған ... ... ... ... Р. ... және П. ... ... жетілдіріп, оның жаңаша үлгісін жасап берген. Олар ... ... ... ... ... бағаларының өсу қарқынымен
ауыстырады. Бұл ... ... ... белгілі экономикалық саясатты
жүргізу үшін, ең алдымен, жұмыспен қамту, ... ... ... ... ... қолданылады. X сызығында жұмыссыздық
деңгейі (%-бен), Ү сызығында — ... ... өсу ... ... ... ... қисығы осы көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып отырған жұмыссыздық, мысалы U1 (Р1 ... өте ... деп ... онда бұл ... ... ... белгілі ақша-несие және қаржы-бюджет іс-шараларының
жүргізілуі қажет болады. Жұмыссыздықты ... үшін ... ... ... ... ЖҰӨ-нің өсуі жалпы сұранымның өсуіне байланысты,
жалпы сұраным өскен жағдайда ... ... да ... ал ... ... ... ұсыным, өндіріс ауқымы өседі, түптеп келгенде, ЖҰӨ өседі.
Ұлттық өндірістің өсуі өндіріс ... оның ... ... қосымша
сұранымды қалыптастырады, жұмыссыздық қысқарады. ... ... ... U2-ге ... ... болсын, онда инфляция қарқыны Р2-ге
дейін көтеріледі. Бұл ... ... ... ... жағдайын
қалыптастыруы мүмкін. Сондықтан, үкімет енді басқаша саясат жүргізуге
мәжбүр болады. Инфляцияны тежеу ... ... ... ... ақша-несие саясатын іске қосады. Осы шаралардың ... өсу ... Р3 ... ... ... делік, ал жұмыссыздық сәл
өседі, оның деңгейі U3-ке жетеді. Батыс тәжірибесі ... ... ... ... экономика жағдайында қолдануға болады, ал ... (5-10 жыл) ... пен ... ... өседі. Ұзақ мерзімде
Филлипс заңдылығы сақталмайды және оны белгілі бір жағдайлармен түсіндіруге
болады.
Осы жағдайлардың арасында сұранымды ... ... орны ... ... ... жұмыссыздықты қысқарту мақсатында жүргізген іс —
әрекеттері қысқа мерзімдік, уақытша ғана нәтиже береді екен.
Айталық, ... ... ... ... ... ұсынысы артады.
Сонда Филлипс қисығы концепциясына сәйкес инфляцияның өсуі ... ... ... ... өсуі осы ... ... ... Бірақ уақыт өткен сайын ... өсу ... ... өсуінен артады, сондықтан нақты жалақы төмендейді.
Еңбек ұсынысы өспейтін болады.
Номиналды ... ... ... де ... ... ... ... Жұмысшылардың номиналды жалақыны инфляция деңгейінен
артық көтеру талабы ... үшін ... ... бұл ... ... Сондықтан кәсіпкерлер қосымша жұмысшыларды жұмысқа ... ал ... ... олар ... ... ... ... Бұл мәселеге 60 - шы жылдары американ экономисі М.
Фридмен ерекше назар аударған еді. Оның ... ... ... ... ... керек десеңіз, қауыпты іс-әрекет екен. ... ... өсуі ... нақты өсуіне сәйкес еместігі
анықталған соң инфляциямен бірге жұмыссыздық өсетін болады, яғни стагфляция
басталуы мүмкін.
Стагфляцияның Филлипс ... ... да ... ... ... Филлипс
қисығының солдан-оңға қарай жылжуымен сипаттауға болады (4-сызба). Филлипс
қисығы оңға ... ... өсуі ... ... ... ... жұмыссыздық пен инфляция баламасын талдау ... тек баяу ... ... ... болады деген пікір бар. Ал
тосың инфляция жағдайында (мысалы, 70-жылдары энергия ресурстарына бағаның
тосын өскен кезегіндей) бағалардың күрт өсуі ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, статистикалық деректердің
негізінде жасалған Филлипс қисығы ұзақ мерзім үшін тұрақты ... ... ... орнына 1979 жылынан бастап АҚШ-та және Англияда
"жұмыссыздықтың табиғи деңгейі" деп ... ... ... болған.
Бұл теорияның мәні мынадай: ұзақ мерзімде жұмыссыздықтың деңгейі оның
табиғи ... ... ғана ... баяу ... қалыптасады, ал баяу
инфляция экономиканың өсуіне, қоғамның оңды ... әсер ... ... ... ... оның фрикциондық және құрылымдық
түрлерінен құралған ... ... ... ... деңгейі еңбек
нарығының құрылымымен анықталады.
Бірақ жұмыссыздықтың табиғи деңгейін сақтап, инфляцияның өсу қарқынын
төмендетуге арналған ... ... ... оңды ... ... Бұл саясаттың жақсы жақтарын ескере отырып мынадай бір мәселені
білген дүрыс: жұмыссыздық өзінің табиғи ... ... ... ... өсуі ... тоқтамайды екен, керісінше біраз уақыт өсу жалғаса
береді.
Мемелекеттің міндеті — жұмыссыздықтың іс жүзіндегі ... ... асып ... ... ... табылады.
Еңбек рыногын реттеу формасы болып тек Қазақстан Республикасындағы
күшінде бар ... ... ... ғана ... қайта еңбек келісімдер
институты болуға тиісті.
Қазақстанда әлеуметтік - ... ... ... аса ... ... істердің бірі болып саналады. Республика
әлдеқашан басқа дәуірге өткен, ал ...... ... ... 1 қаңтарына дейін Кеңес өкіметі кезіндегі еңбек заңымен реттелініп
келді.
2000 ж. 1 қаңтарынан ... ... ... ... ... ... жаңа Заңы, ... ... ... ... ... ... және басқа Заңдары
күшіне енді. Ол ... ... ... ... ... ... құқықтарын жүзеге асыру барысында туындайтын еңбек
қатынастарымен, ... ... ... ... қоса ... қамтылуы сферасындағы қоғамдық қатынастарды реттейді.
Қазіргі кезде, әсіресе, экономиканың мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік
сырқатқа ұшырағандағы көптеген жұмыскерлер құқығының бұзылулары ... ... жылы ... ... ... (ХЕҰ) басшылығымен Қазақстанда
алғашқы рет ірі масштабта жүргізілген зерттеу мынаны көрсетті, - ... ... ... ... ... ... астамында
арнайы механизмдер, техникалар, аспаптар туралы айтпағанның өзінде, ... ... ... ... ... шыққан.
ХЕҰ есеп беру мәліметтері бойынша 1998 ж. қазақстандық өнеркәсіптегі
жұмыссыздық елдегі еңбек ресурстарының 41%-нан ... Ал ... ... жағдайын ХЕҰ дабыл қағарлықтай деп бағалады.
Өмір деңгейіндегі және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... демографиялық көрсеткіштердің
нашарлауы әлеуметтік экономикалық қатынасты ... ... және ... ... әрі орнықты дамуын ... үшін ... ... ... күштерінің өсуін қамтамасыз етуге
интитуциональдық және қаржылық механизмдердің ... ... ... жылы ... саны (табысы бар жұмысы болмаған, оны белсенді
іздеген және жұмысқа кірісуге әзір болғандар) 671,8 мың адам ... және ... ... ... ... қарағанда 7,8 мың адамға,
немесе 1,1%-ға азайған. Жұмыссыздық деңгейі 8,6% (2002 ж. екінші тоқсанында-
9%) құрады. Жұмыссыздардың ... ... ... саны — 394,1 мың ... ... — 277,7 мың адам ... жасы ... құрылымында аса көп үлес ... ... ... ... — 29,8%, ал 25-29 жастағылар — 15,1%, 30-34 жастағылар
— 13,7%, 35-39 ... — 11,3%, 40-44 ... - 11%. ... ... 14,4% (2002 ж. ... тоқсанында - 17,1%) болды.
Жоғары білімі бар жұмыссыздар саны 98,7 мың адам, ... ... ... 14,7%, орта ... ... ... — 161,4 мың, немесе 24%, жалпы
кәсіптік білімі барлар - 273,4 мың, немесе 40,7%.
Жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде ... ... ... 2003 ... ... ... 168,7 мың ... құрады. Экономикалық
тұрғыдан белсенді халық санындағы ... ... ... 2,2%
болды.
2004 жылдың 1 тоқсанында жұмыссыздар саны 685,8 мың адамды құрады,
өткен жылмен салыстырғанда 13,5 мың ... ... 1,9% ... (1-кесте).
1-кесте.
2004 жылдың I тоқсанындағы жұмыссыздық
көрсеткіші.
| |15 ... ... ... |
| | |I ... |
| | |2003 |
| ... ... ішінде | |
| | ... ... | ... ... мың ... | | | |
| |685,8 |296,7 |389,1 |699,3 ... деңгейі |8,9 |7,5 |10,4 |9,7 ... ... | | | | ... | | | | |
| |15,2 |13,8 |16,9 |16,8 ... ... бар | | | | ... |5,4 |4,1 |6,8 |6,2 |
3 — ... 2003 — 2004 ... ... саны ... деңгейі.
Жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде 2004 жылдың ... ... ... ... 73,2 мың адам ... — наурызда 23,9 мың, оның
ішінде ауыл ... 23 мың ... ... ... ... халық
санындағы тіркелген жұмыссыздардың үлесі наурыз айында 1,9% ... ... ... ... саны 89,7 мың, олардың ішінде ауыл
әйелдері 31,4 мың адам. Өткен аймен салыстырғанда 0,4% ... ... ... мың адам ... қамтыды, оның ішінде ауыл халқы 3,8 мың адам.
2-кесте. 2004 жылдың I тоқсанында жұмыссыздар ретінде есепте тұрған
азаматтар.
| ... ... ... ... ... ауыл |
| ... ... |азаматтары |
| | | |
| ... ... ... ... |
| |мың адам ... |мың адам ... |
| | ... | ... |
| | | | | |
| | | | | ... |146,6 |88,8 |58,0 30,3 ... |147,6 |89,3 |58,7 30,8 ... |147,5 |89,7 |59,4 31,4 ... ... және ... ... әсері. Инфляцияның
бірте-бірте теңдеуіне ... ... ... жандандыратын
фактордан ұдайы өндіріс ... ... ... факторға айналады.
Инфляция кезінде өндіріс ... ... ... ... ... ақша — ... қаржы және валюта механизмі бүлінеді,
елде әлеуметтік — экономикалық ... ... ... ... ... ... күшін ұдайы өндіру шарттарын бұзады,
капиталды экономиканың ең пайдалы салаларына салуды ... ... мен ... ... ... жеделдетеді.
Өнеркәсібі дамыған елдерге жылжымалы инфляция тән, яғни жылдан жылға
ауысатын бірқалыпты ақшаның құнсыздануы.
Батыс ... ... ... бұл түрі өндіріс пен жалпы
ұлттық өнімнің өсуін ынталандыруы мүмкін. Ал дамушы мемлекеттерде ... ... ... ... ... Инфляцияға әсер ететін факторлар, оның
түрлері және инфляцияның әлеуметтік-экономикалық ... жою ... әр ... экономикалық өсуінің ерекшеліктеріне байланысты болады.
Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары өте күрделі де көп
қырлы. Қарқыны баяу ... баға ... мен ... ... өсіреді,
сондықтан экономикалық конъюнктураның уақытша ... ... ... ... ... ... артып инфляция тереңдегенде ол ұдайы өндірістің
кедергісіне айналады, ... ... және ... ... инфляция шаруашылық тәртіпті бұзады, ірі корпорацияларға да,
кіші бизнеске де ... ... зиян ... ... ... ... екі үшты болып қалыптасады: нарықты болжау ... ... ... ... ... іскерлік әрекеттер күрт
қысқарады. Инфляция тиімді макроэкономикалық саясат жүргізуге де ... ... ... өсуі экономикадағы салааралық сәйкессіздіктерді
(диспропорцияларды) ұлғайтады, тұтынушылар сұранысын бүркемелеп, ... ... ... ... ... ... тұтынушының ақшадан
тауарға ауысуын күшейтіп, бұл үрдісте таудан аққан тасқынға айналдырып,
тауарға тапшылық ... ақша ... ... ... ... ... ... Баға өзінің негізгі қызметін нарықтың объективті
өлшем құралы болу қызметін дұрыс атқармайды. ... ... ... ... ... ... өсуі фискал (қазына) жүйесіне де теріс жер
етеді. Экономикада "Танзи — Оливер әсері" деп аталатын ... ... ... XX ... ... ... Америкасы экономистері ашып
зерттеген еді. Инфляция салықтан түскен табысты (түсімді) құнсыздандырады.
Мысалы: егер ... ... ... ... ... есептеліп осы
жылдың төртінші ширегінде төленген ... онда ... ... ... ... ... яғни бюджет түсімінің нақты мөлшері
азаяды. Инфляция жағдайында тұрғындардың қолында ... ақша ... ... беруші мекемелер мен банктер шығын шегеді.
Экономиканың интернациялануы (ұлттық шеңберден шығуы) ... ... ... елге ... ... ... бұл халықаралық валюта және
төлем қатынастарын қиындатады.
Инфляцияның әлеуметтік салдары да бар, ол ұлттық табыстың ... ... үшін ... ... салық сияқты, бағалардың өсу
қарқыны номинал (ақшалай) ... ... ... ... ... нақты
(реалды) табыс азаяды. Инфляцияның зардабы әсіресе ... ... ... үшін ауыр ... экономикалық субъектілердің экономикалық жағдайларына
ықпалы қарама-қайшылықты болып ... ... ... ... ... және ... көлемін кемітеді. Әдетте, инфляция тұүрақты табыс
алушылар үшін тиімсіз (бюджет сферасындағы ... ... және ... ... ... деңгейіне қарағанда табыстары тез
өсетіндер үшін оның келеңсіз ... ... ... ... кеңейтілген көздері, мысалы, қаржылық активтер мен қозғалмайтын
мүліктер, өздерінің иелерін инфляциядан бір ... ұтып та, ... ... жеткізеді. Инфляция, сондай — ақ, мемлекетке пайдалы да бола
алады, мәселен, ... ... ... ... ... ... қаржыландырып, инфляциялық салық алады.
3 Инфляцияға қарсы саясат және Қазақстандағы
оның әдістері
Құнсызданудың ... ... ... және ... ... елдер үкіметтерін белгілі экономикалық саясат жүргізуге
мәжбүр етеді. Бұл ... ... ең ... мына сұрақтың жауабын табуға
ұмтылады: күрделі де тегеурінді іс-шаралар арқылы инфляцияны жою керек пе,
әлде инфляция ... ... ... ... екі ұшты ... ... елдерде ерекше жағдайларға байланысты
шешіледі екен. Мысалы, АҚШ-та және ... ... ... ... деңгейіне көтеріліп қойылады. Басқа бірталай ... ... ... ... ... арнайы бағдарламалар да жасалады
(табыстарды индексациялау және т.б.)
Инфляцияға ... ... ... екі ... ... ... Бірінші әдістеме шеңберінде (оны осы күнгі Кейнс теориясының
өкілдері зерттейді) белсенді бюджет ... ...... ықпал
жасау мақсатында мемлекеттік шығындар мен ... ... ... ... шығындарын қысқартып, салықтарды көтереді. Осының
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... сонымен
бірге өндіріс өсуі де қысқарады. Бұл ... ... ... ... ... жіберуі мүмкін. Ол қоғам үшін
инфляцияны тежеудің құны болады. ... ... ... ... ... бағытталады. Егер сұраным жеткіліксіз ... ... ... ... іске ... және ... артады,
салықтар төмендетіледі. Ең алдымен табысы төмен нарық субъектілеріне
салынатын салық қысқартылады. Бұл ... ... ... ... тез ... ... ... жасайды, жалпы экономикалық өсу басталады. Бірақ 60-70
жылдары дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, сұранымды бюджет ... ... ... ... ... ... ... бюджет
шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалыптастырады және салық пен шығын
арқылы экономиканы реттеуді ... ... ... жаңа ... бағыттағы экономистер ұсынады. Олар
бірінші орынға ақша-несие арқылы ... ... ... Бұл әдіс ... жанама түрде икемді ықпал жасайды. Бұл саясатты үкіметке тікелей
бағынбайтын Орталық банк жүргізеді. Орталық банк ... ақша ... және ... ... ... ... сонымен экономикаға ықпал
жасайды. Басқаша айтқанда, мемлекет сұранымды шектеу мақсатывда ... ... ... қажет. Жаңа классикалық экономистердің ... ... ... және ... ... ... инфляцияны
асқындырады, инфляция бақылаудан шығып кетеді. Сондықтан көп ... жою ... оны ... ... ... ... ... елдерінде жинақталған тәжірибе көрсеткендей, инфляцияға қарсы
ұзақ және қысқа мерзімдік іс-шаралар саясатын қолдану қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық
үрейін жою мақсатын көздейді. Ол үшін кез-келген үкімет ... ... ... де ... ... ... тұрғындардың сенімін
орнықтыруға тырысады.
Екіншіден, салықтарды арттырып, бірақ мемлекеттік шығындарды қысқарту
арқылы ... ... ... ... ... ... тапшылығын
Орталық банк несиесімен қаржыландыру инфляцияны асқындырады.
Үшіншіден, ақша айналымын реттеу іс шаралары, нақты айтқанда, әр жылдық
ақша көлемінің өсуіне шек қою, бұл ... ... ... ... ... ... әсерін әлсірету. Жеке алғанда, бюджет
тапшылығын қаржыландыру үшін сырттан алынған қысқа ... ... ... ... ... әлсірету.
Инфляцияға қарсы саясатқа байланысты инфляциямен күресу шығындары
туралы мәселе туындайды. Инфляцияға қарсы ... ... ... ... ... ... Мамандардың есептеуінше, инфляцияны 1%-ға
төмендету үшін жұмыссыздықты оның табиғи деңгейінен 2% арттыру қажет ... ... үшін ... ... ... 60-шы ... табыс пен бағаны реттеу саясатын жүргізген еді. Бұл саясат ... ... ... Саясат инфляциямен күресудің нарықтық ... ... ... ... қойылған мақсатқа әр қашан ... АҚШ ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді тұрақты нәтиже бермеген. 1971-1974 жылдары АҚШ
үкіметі жалақы мен баға ... ... ... тәртібін қолданған екен. 70-
жылдардың соңында табыс пен бағаны тікелей реттеу тәртібі жойылып, оның
орнына орындауға міндетті емес ... ... ... ... ... 80 - ... басында президент Р. Рейганның әкімшілігі бұл мәселемен
айналысатын ... ... ... ... ... ... ... мен оның әлеуметтік және экономикалық
салдары оған қарсы саясаттың болуын талап етеді. Инфляцияға қарсы күрес бұл
ортақ міндет және оны бірлескен күш ... шешу ... тез ... ... ... жатқан нарықтық
реформаны құқық бойынша ресімдеудің шараларын белгілеумен байланысты болды.
Республикамыз ТМД аумағында ... бірі ... ... ... ... қабылдады: "Шетелдік инвестициялар туралы" Заң,
"Салықтар және ... ... ... да ... төлемдер туралы" жаңа
Заң, "Бюджеттік жүйе және басқалар туралы" Заң.
Үкімет "Стратегия-2030" сәйкес инфляция қарқынының жыл ... ... ... ... ... ... жету үшін ... Ақшалай-несиелік және бюджеттік саясатты қаталдандырады;
• Ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді өрістетуге көмектесетін қаржылық
механизмді дамытады;
• Жинақтаушы зейнетақы қорларға ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге ұмтылады;
• Бюджеттік жетіспеушілікті қаржыландыруға құнсызданбайтын көздерді
пайдаланады;
• Мемлекеттік ... ... ... ... ... және т.б.
Инфляцияның өрістеп, күшеюі экономикалық және әлеуметтік қарама-
қайшылықтарды ... ... ... инфляцияны жою және ақша
айналысын тұрақтандыру үшін ақша реформасы мен ... ... ... ... іс қимылының екі нұсқасы болады:
1. Бейімделу саясатын жүргізу немесе инфляцияға ... бұл ... ... пайыздық мөлшерлемелерді, инвестицияларды индекстеу
жөнінде шаралар қоланылады; компаниялар мен ... ... ... ... жеке ... табыстың қосымша көздерін іздестіреді
және т. с. с.
2. Инфляцияны төмендету ... басу ... ... ... ... ... жою ... шаралардың кешені қоғамның іс-әрекет етуінің
өндірістік — ... ... ... ... ... сфераларының әр түрлі жақтарына әрекет етуді қамтиды десек те
олардың ... ... ... ... ... табылады.
Сұраным инфляциясын жоюға ақша және фискалдық ... ... ... ... ... ... болады.
Инфляцияға қарсы саясат — инфляциямен күреске ... ... ... жөніндегі шаралар кешені. Мұндай саясаттың екі негізгі
жолы белгіленген: дефляциялық саясат және кірістер ... ...... ... ... ... үшін
пайыздық мөлшемелерді арттыру, салық ауыртпалығын күшейту, ақша массасын
шектеу жолымен ақша-кредит және ... ... ... ақша ... қарастырады. Бұл саясат экономиканың өсуін тежейді.
Кірістер саясаты — бағаға және жалақыға оларды толықтай матау немесе
олардың өсу ... ... ... ... бақылау жүргізуді қажет
етеді. Оны жүзеге асыру ... ... ... ...... ... ... болған зиянын орнын
толық немесе жартылай толтыру әдісін білдіреді.
Бұл әдіс 1999 жылы 5 ... ҚР ... ... «еркін өзгермелі
валюта бағамына» өту барысында, АҚШ долларларына қатысты теңге ... ... ... халықтың екінші деңгейлі банктердегі теңгедегі
салымдары бойынша зиянды мемлекеттің қаражаты есебінен қалпына ... ... ... ... ... ... шектеудің әртүрлі әдістерін
қамтиды:
1. Орталық банктің нақты ақша эмиссиясын қысқарту арқылы айланыстағы
ақша массасының ауқымын азайту.
2. ... ... ... ... және оларға қол жететіндігін
азайту мақсатында орталықтандырылған кредиттер үшін қайта қаржыландырудың
есептік мөлшерлемесін арттыру.
3. Кредит мультипликаторын қысу және ... ... ... ... жету үшін ... банктің коммерциялық банктерге
резервтік талаптарын арттыру.
4. Сондай мақсаттарда Орталық банктің кредиттерін тікелей қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық ... ... ... ... қысқарту және осының негізінде мемлекеттік бюджеттің тапшылығын
төмендету арқылы жүргізіледі.
Салық саясаты инфляция жағдайында екі ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің теңдестігіне жету және тапшылығын жою
үшін оның кірістерінің деңгейін көтеру керек;
Екіншіден, ... ... ... - ... пен ... ... белсенділікті жандандыру қажет.
Инфляцияға қарсы салық саясаты жанама салық салуды қысқартуда ... ... ... ... сипаты болады, өйткені олар бағаны
өсіреді, сұранымды қысқартады. ... ... ... ... ... олардың қысымы болып табылады, бұл ұсынымды шектейді.
Үшіншіден, едәуір салық ... ... ... ... ... ... іс-әрекетімен байланыстырады. Мұның
өзі салықтан жалтарынуға әкеп соқтырады.
Сондықтан инфляция кезінде ... ... ... ... ... ... ... қарапайым және сенімді
салық жүйесі тәуірірек болады. Бұл талаптарға айтарлықтай дәрежеде ... ... ... ... ... мөлшерлемелерді жіктеудің жоғары
дәрежесі бар мүлік салығы сай келеді.
Мемлекеттің шығыстарын ... бұл ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілеріне қатысты материалдық өндіріс
сферасына да таратуды қажет етеді. Бұл жерде мынаны ойда ұстаған жөн: ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігіне —
шығындар немесе өңдірушілер инфляциясына қатысты болып ... ... ... ... қарастырылатын болады. Бұл жөнінде инфляцияның екі
түрі мен қарсы әрекеттің ... ... ... ... ... ... және жергілікті деңгейлердің бюджет шығыстары жайында
басты бағыт ... ... ... баптар бойынша оларды барынша қысқарту
болып табылады. Әлбетте, зейнеткерлерді, ... ... ... қызметкерлерді қорғау жөніндегі өміршеңдік маңызды әлеуметтік
қажеттіліктер ... ... ... ... ... ... арқылы жетуге болады:
а) тура әдістермен шектеумен (рестикциялармен), яғни заңнамалық актілер
немесе өкілетті мемлекеттік органдардың өкімі ... қол ... ... ... ... ... ... әдісімен - барлық шығыстарды әртүрлі факторлармен
анықталатын төмендетудің берілген жалпы мөлшеріне ... ... ... бар ... деңгейін бақылаумен;
в) мемлекеттік бюджет тапшылығының деңгейін шектеумен.
Кез-келген жағдайда шығыстарды қысқарту дамудың көптеген ... іс — ... тез ... ... әртүрлі лайықты
жобалардан, шаралардан бас тартуды және т.с.с. шалады.
Мыналардың нәтижесінде инфляцияның ... ...... ... ... ... инфляцияны жою проблемаларын
шешу неғұрлым қиынырақ болып келеді:
1. жалақыны көбейту;
2. ... ... ... ... ... ... ... еңбек өнімінің төмендеуі;
3. шикізат және энергетикалық ресурстар иелерінің инфляциялық тосулары,
осыған қарай олар өңдірістің бастапқы ... ... ... шығындарымен байланысты болатын инфляцияны жою өзара байланысты
проблемалардың бірнеше күрделі блоктарын шешуді қажет етеді.
Инфляцияны төмендету проблемаларының бірінші ... ... ... ... ... ... ... өндірістің
құлдырауын жоюда болып ... Өз ... ол мына ... ... ұшырайды.
Біріншіден, еңбек өнімділігінің уәждемелік ынталандырмаларын, оның
тиімді нәтижелеріне ынталылықты күшейту ... ... ... ... ... қызметін қалпына келтіру. Бұған қажырлы еңбек
пен оның нәтижелерінің арасында тікелей ... ... ... ... ... негізінде қол жетеді.
Сауда-делдалдық сфераға қарағанда өндірістік сфераның ... ету ... ... сфераның дамуын көтермелеуге салықтардың
жеңілдік жүйесімен, ... ... ... және ... ... пайыздық мөлшерлемелермен, ұдайы өндіріс, еңбекке ақы төлеу
қорларына даму үшін ... ... ... аударымдарды
белгілеумен және т.с.с. жетуге болады, қажетті жағдайда өндірістік ... ... ... ... ... тікелей қолдау жүзеге
асырылады.
Инфляцияны жеңіп шығу жөніндегі шаралар жүйесіндегі қажетті ... ... ... мен ... барлық нысандарының шаруашылық
жүргізуші субъектілерінің экономикалық жауапкершілігі механизмін ... ... ... ... ... мына ... ... төмендеуі — бағалардың төмендеуі - өндірістің өсуі есебінен
таза табыс көлемінің ...... ...... ... жасау монополияға қарсы шараларды ... ... ... ... ... — қаржы қызметіндегі
олардың теңдігін заңнамалық түрде қамтамасыз етумен ... ... ... ... ең түбегейлі құралы экономиканы мемлекеттік
реттеу шеңберінде баға мен жалақыға бақылау қою болып ... Баға ... ... ... ... ... ... саясат
бағдарламаларында айқындалады және ... ... ... ... ... ... қорғаудың қажеттіліктеріне қарай түрленіп
отырады. ... ... ... ... ... ... ... бағаны реттеуді жүргізудің маңызы зор. Тап олардың құны
келесі технологиялық шектердің өнімі бағасының ... ... ... ... ... (қол ... ... еңбек өнімділігінің
нақтылы артуына қатаң байланысты жүзеге асырылады, өйткені номиналды жалақы
мөлшерлемелерінің еңбек ... ... ... тең ... ... ... ... емес болып табылады.
Сыртқы экономикалық қызметті қамтып көрсететін төлем балансы тарапынан
инфляцияны төмендету ... оның ... ... ... Бірінші
кезекте бұл тауарлар мен қызметтердің, яғни экспорттық және ... ... ... ... ағымдағы опреациялар бойынша
теңдікке жетуге қатысты болады.
Төлем балансының ағымдағы тапшылығын қысқартуға жалпы импортталатын
тауарлар мен қызметтерге ішкі ... ... ... мен ... есебінен, сондай ақ сыртқы сұранымға қарағанда ... ... ... ... жету ... ... ... валюта бағамын белгілеу саясатын жүргізу, ... ... ... және ... ... ... ... және инфляция
қарқыны төмендеген кезде сыртқы ... ... ... ... реформасы — ұлттық ақша бірлігін ... ... ... ... ... және нығайтуға бағытталған ақша айналысында
мемлекет тарапынан жүзеге ... ... ... ... экономикалық жағдайына, ақшаның ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады:
• жаңалау, яғни құнсызданған ақша бірлігін жою туралы және жаңа валюта
енгізу туралы хабарлау;
• қалыпқа келтіру, яғни ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру;
• деноминация, яғни «нолдерді қысқарту» әдісімен ... ... ... инфляция кезінде бірқатар елдер пайдаланған ... ... ...... ... терапиясы. Оның мәні — нарықтық
қатынастарды дамытуды көтермелеуде, ... ... ... ... бас ... және ... ... ретінде — халықтың ... ... ... ... мына факторлар себепші болады: айналысқа артық
ақшаның ... ... ... ... ... ... жоғалуы.
Ұзақ уақыт бойы инфляцияны монетарлық құбылыс деп санай ... ... ... мен ... ... өсуі ... түсіндіріліп
келді. Әлі де бірқатар шетелдік авторлар инфляцияны ... ... ... артуы ретінде анықтайды. Алайда ... ... ... көрінгенімен оны тек таза ақша феноменіне жатқыза салуға
болмайды. Бұл нарықтық ... ... ... ... өндірістің
сәйкессіздігінен туатын күрделі әлеуметтік экономикалық құбылыс.
Егемен еліміздің тәуелсіздігінің төл белгілерінің бірі — ұлттық валюта
теңге. ... ... ... өндірістік сферасы, халықтың
көптеген ... ... ... ... ... — барлық
экономикасы ұлттық валютаның экономикалық құндылығына байланысты. ... ... ... ... ... ... ... қолданылып келеді.
2004 жылдың қаңтарынан бастап Ұлттық банктің мақсаты ретінде бағаларды
түрақтандыру және мемлекеттік бюджеттің тапшылығын қаржыландыруға ... ... ... ... бұл ... ... ... қажетті
шарттарының бірі болып табылады.
Еліміздің орталық банкі ... ... ... ... ... құқықтың актілері әзірленіп жатыр. Түрақты негізде ... ... ... ... ... ... деректерді ескере отырып, келесідей қорытындыға
келуге болады.
Инфляция дүниежүзіндегі ... ... ең ... қиын мәселесінің біріне айналып отыр. Бұл
құбылыс тек мемлекет ішіндегі экономикаға ғана әсер етіп ... ... да ... ... кері ... ... таңда Елбасының қолдауымен инфляцияның төменгі деңгейіне жету
және соны үстап түру мақсатында ақшалай ... және ... ... банк ... нығайтуды және қаржылық секторды дамытуды жетілдіре
түсу жөніндегі жұмыстарды жалғастырумен ... ... және ... ... көзделген.
Ақша құнының тапшылығы макроэкономикалық түрақсыздыққа әкеп соғады.
Мемлекеттік бюджет орнықты болғанда, ... ... ... ... түрақтылығы, орталық банктің тәуелсіздігі, ақпараттың
ашықтығы жағдайларында инфлияциялық ... ... ... ... ... ... осы ... бәрі бар. Инфлияцияға
жеткізетін ... ... ... перспективті саясат шаралары
қабылданды. Ұлттық банк 2000 ... ... ... ... жоспарлаудың
үш жылдық деңгейін белгіледі. 2004 жылдан ... ... ... ... ... ... индексі қолданыла отырып белгіленеді. Бұл
индекс монетарлық емес факторлар бағаларының деңгейіне дағдарыстың ықпалын
жояды және инфляциялық процестердің ... ... ... ... ... мақсатты инфляциялық көрсеткіштерді белгілеуге
негізделген ақша-несие саясаты өнеркәсібі дамыған елдерде ғана ... ... ... келе ... ... де ... қолданылуда.
Инфляцияның мақсатты көрсеткіштер жүйесі жүргізілетін ақша — ... ... ... арттырады. Инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерді
қолданатын өтпелі экономикасы бар елдер қатарының өсуі осы ... бар ... ... ... ... ... ... Жаңа Зеландия, Испания, Швеция,
Үлыбритания ... ... ... ... жеңіп шығу жөніндегі шаралар жүйесіндегі қажетті элемент
нарықтық бөсеке механизмі мен ... ... ... ... субъектілерінің экономикалық жауапкершілігі механизмін жасау
болып табылады; аталған механизмдердің іс қимылы мына ... ... ...... ... - ... өсуі есебінен
таза табыс көлемінің ...... ...... әдебиеттер тізімі
1. Назарбаев Н. Ә. «Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді даму
стратегиясы.» — Алматы, 1997. 25-31 ... ... Н. Ә. ... жағдай, ішкі және сыртқы саясаттың негізгі
бағыттары туралы: Жаңа ғасырда қоғамды ... және ... ... ҚР Президентінің қазақстан
халқына жолдауы.» — Алматы, 1998. 17-28 бет.
3. Аубакиров Я. Ә. ... ... ... ... ... ... Брю С. Л. ... - Бишкек, 1998. 1 том, 78-81 бет.
5. Жүнісов Б. А. «Нарықтық ... ... ... 1993. ... Иманғазин О. Қ. «Экономикалық саясат» - Алматы, 2002. 105-110 бет.
7. Көшенова Б. А. ... ... ... ... ... -
Алматы, 2002. 75-79 бет.
8. Мақыш С. Б. ... ... және ... -Алматы, 2000. 84-89 бет.
9. Осипова Т. М. ... ... ... ... 2002. ... бет.
10. Шеденов «Жалпы экономикалық теория» - Алматы, 2002. 215-219
бет.
11. Құлпыбаев С. «Қаржы» - Алматы, 2003. 426-440 бет.
12. ...... ... бумажных валют» - Журнал:
Финансы Казахстана, 1995. 13-17 бет.
13. Қожахметов А. «Инфляция и ее последствия» -Журнал: ... ... 2001. 25-29 ... ... С. ... теория негіздері». Шымкент 2005 ж.
Аннотация
Курстық жұмыста «Инфляцияның мәні, себептері әлеуметтік – экономикалық
жағдайы» туралы тақырыпты қарастырдым. Курстық жұмысым ІІІ ... ... мәні және ... ... ... ерекшеліктері,
инфляцияға қарсы саясат және Қазақстандағы оның әдістері.
Курстық жұмыстың құрамында 4 сызба, 3 ... 2 ... ... 14 ... ... бар.
-----------------------
ТБИ=
х100%

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияның мәнi, түрлері және пайда болу себептерi26 бет
Инфляцияның мәні және оның себептері14 бет
Инфляцияның мәні, себептері және түрлері21 бет
Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат12 бет
Инфляцияның мәні, тарихы және пайда болу себептері11 бет
Инфляцияның себептері және экономикалық-әлеуметтік салдарлары28 бет
Инфляцияның себептері мен механизмдері25 бет
Инфляцияның себептері мен салдарлары31 бет
Инфляцияның түрлері және оның шығу себептері17 бет
Инфляцияның түрлері, себептері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь