“Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорнының нарықтық қатынастағы шаруашылық-қаржылық жағдайын талдау

Мазмұны

Кіріспе

1. тарау “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорнының нарықтық қатынастағы шаруашылық. қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... .6

1.1 “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорнының нарықтық қатынастағы шаруашылық. қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... 6

1.2 “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” мемлекеттік коммуналдық кәсіпорындағы бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... ...19

2. тарау тарау “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорындағы еңбек және еңбек ақы төлеу есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.1 Қызметкерлердің құрамы мен жұмыс уақытын пайдалану есебі ... ... ... ..26
2.2 Еңбекақы жүйелері және тариф жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
2.3 Еңбекақының түрлерімен нысандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39
2.4 Орташа және қосымша еңбекақы есептеу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... .59
2.5 Еңбекақыдан ұсталынатын және шегерілетәін сомалар есебі ... ... ... ... ..62

3 .тарау Еңбекақы есебінің аудитін жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...69
3.1 Аудит жайлы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...69
3.2 Еңбекақыға жүргізілетін аудторлық бағдарлама және оның ерекшелігі ... .72
3.3 Еңбекақы есебіне аудиторлық қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...79

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 84

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...87

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе

Нарықтық экономикаға көшу кезінде экономиканың барлық сапаларында түбегейлі өзгеріс болды. Сонымен қатар еңбек ақы төлеу жүйесі де өзгеріске ұшырады. Мемлекет пен кәсіпорындар және жұмысшылар арасында еңбек ақы төлеуді ұйымдастыруда жаңа қатынастар пайда болды. Нарықтық экономикаға көшу кезеңі еңбек қатынастарын реттеу формаларынада өзгеріс енгізді. Ендігі жерде еңбек қатынастарын реттеуші формалары заң арқылы тарифтік және ұжымдық келісімдермен реттелетін болды. Әрбір кәсіпорын өз алдында тұрған мақсаттарына жету үшін өзіне қолайлы еңбек ақы төлеу жүйесін таңдауға құқылы. Еңбек ақы төлеудің өзекті мәселелері –ол еңбеккерлерге еңбек ақы төлеу мөлшерлерін төмендету және жоғарлатуға байланысты: еңбеккер әр уақтада жоғары еңбек ақы алуға ынталы, бірақ жұмыс беруші еңбекақыны төмендетуге сол жолмен өнімнің құнын арзандатуға әрекет етеді. Еңбек күшін тиімді пайдалануда бірінші әсер ететін фактор –ол еңбекке ақы төлеу жүйесі. Ал осы жоғарыдағы фактор еңбеккердің жұмыс орнына келуге негізгі себеп болып табылады. Сол үшін бұл мәселені күрделілігін бағалап болмайды. Еңбек және еңбекке ақы төлеу еңбектің сапалылығына және санына жедел бақылау жүргізуге және еңбек ақы фондына әлеуметтік төлемдер кезегінде өз алдына белгілі бір ерекешілігі болады. Еңбек ақы төлеудің жаңа жүйесі. Еңбеккерлерге материалдық көмек көрсетеді. Алынған табыстың құрамы негізінен еңбек ақы төлеу жүйесін таңдауына байланысты болып келеді. Таңдап алынған тақырыптың маңыздылығына кез-келген мемлекеттің еңбек ақысына және өмір сүру кезеңіне байланысты болып келеді. Еңбек ақы көпшілік адамдардың негізгі табыс көзі болып есептелінеді. Сол себепті еңбек ақымен байланысты мәселелер маңызды болып есептелінеді.
Осы диплом жұмыстың негізгі мақсаты кәсіпорын есебінің және аудитінің негізінен теориялық, іс-тәжірибелік тұрғыдан және заңдылық тұрғыдан реттелуін қамтамасыз ету.
Көзделген мақсатқа жету үшін төмендегідей мәселелерді шешу қажет;
• Еңбек ақы төлеудің негізгі мәселелерін көріп шығу;
• Еңбек ақы төлеу жүйсені және формасын озық технологиялық негізінде үйрену.
• Еңбек ақы төлеу және еңбеккерлермен есеп айырысу операцияларына толыққанды мінездеме беру.
• Еңбек ақы есептеу сондай-ақ одан ұсталынатын ұсталымдар және аударылатын аударымдардың заңдылығын көріп шешу.
• Кәсіпорындардың бухгалтерлік есеп жүргізуін еңбек ақы төлеудің ұйымдастырылуының артықшылықтарын үйрену.
• Еңбек ақыны тексерудің методикасын ашып көрсету.
Зерттеудің негізгі мақсаты еңбек ақы төлеуде оның есебімен аудитін жүргізу. Зерттеудің объектісі “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” мемлекеттік каммуналдық кәсіпорын жарғысы болып табылады. Мемлекеттік каммуналдық кәсіпорын “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” заңды тұлға болып табылады. Мемлекеттік тіркеуден 2003 жылы 12-ші мамырда өткен өзінің меншіктік капиталына ие. Сонымен қатар мүліктік есептеріне құқықтық иелігі белгіленген, жеке байланысы түзіледі.
Негізгі мақсаты табыс алу, өндірістің негізгі түрі қызымет көрсету. Сонымен қатар мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын ҚР-ның заңдарына қайшы келмейтін кез-келген басқада қызымет көрсету мен шұғылдана алады. Кәсіпорынның 1-ші қаңтар 2007 жылғы қаржы – шаруашылық жағдайына тоқталсақ, жалпы қызыметтен түскен табысы 101781,5 мың теңге, көрсетілген қызыметтің өзіндік құны 100451,1 мың теңгені құрап, жалпы табысы 1330,4 мың теңге болған. Сондай-ақ кезең шығыстары 13915,4 мың теңгені құрап, салық салынғанға дейінгі зияны –12585 мың теңгені құраған, кәсіпорын 2006 жылды жоғарыда көрсетілген яғни 12 мил 585 мың теңге шығын мен аяқтаған.
Бухгалтерлік есептің негізгі мақсаты – барлық кәсіп-орындарда орындалатын операциялардың уақтылы есепке алынып, олардың қазіргі күнгі уақыт талаптарына сай орындалуына, яғни жүзеге асырылуына бақылау жасау. Қоғамдық дамудың қай кезеңінде болмасын бухгалтерлік есеп кез келген кәсіпорында, яғни өнім өндіру мен оларды сату, пайдалану, бөлу үрдістерімен айналысу барысында жүргізілгендігі бүгінгі таңда белгілі болып отыр. Бухгалтерлік есептің негізгі бағыты - кәсіпорындағы есеп жұмысының сапасын арттыруға, есептеу жұмысының барысында қолданылатын, яғни толтырылатын құжаттардың қарапайым әрі түсінікті болуына және ондағы көрсеткіштердің пайдаланушыларға ыңғайлы болуына реттеліп жүргізіледі.
Еңбек және еңбек ақы есебі – жұмысшылар санының өзгеруі, жұмыс уақытының шығындары, жұмысшылар категориясы, өндірістік шығын сияқты мағлұматтар түгел қамтылатын дәл әрі оперативтік деректерді талап ететін аса маңызды да күрделі жұмыстардың бірі болып табылады.
Еңбек және оған ақы төлеу есебінің міндеттеріне жататындар:
 еңбекақы қорын және жұмыс уақытын пайдаланып жұмыс мөлшерінің орындалуын, еңбектің саны мен сапасын бақылау;
 бастапқы құжаттарды уақтылы және дұрыс рәсімдеу, еңбекақы қорынан жалақыны ұстап қалу;
 шаруашылық жүргізуші субектінің әр бір жұмысшысына жалақыны уақтылы және дұрыс есептеу;
 белгіленген мерзімді еңбекақы бойынша есеп айырысу;
 жалақы бойынша шығынды өнімнің, жұмыстың, қызыметтің, өзіндік құнына дұрыс әрі уақытылы қосу керек.
Еңбек және еңбек ақы деректері өндірістік процесті оперативті басқару үшін қажет. «Қазақстан Республикасы еңбек туралы» заңының 5 – ші бабына сәйкес жұмыс беруші мен жұмысшылардың арасындағы еңбек қатынасы нормативті құқықтық актілермен, еңбек заңына сәйкес бекітілген ұжымдық келісім шартпен реттеледі.
Кәсіпорын дербес болғанымен заңға сәйкес штат кестесі, формалары және еңбекақы, сыйлықақы жүйесі белгіленеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. 26.12.95ж. № 2732-ші “Бухгалтерлік есеп жайлы” Заңды күші бар. ҚР Президентінің қаулысы- “Нормативтік актілер” №1, 1996ж
2. Бас счеттар жоспары
3. “Бухгалтерлік есеп стандарттары және оны әдістемелік нұсқаулар” Алматы-1999 ҚР. Қаржы министрлігі- Бух есеп және аудит әдістемесінің Департаменті
4. Библиотека бухгалтера и предпринимателя № 17-18(83-84), 1997 ж қырқүйек
5. “Бухгалтерлік есеп және аудит” №2, 2000ж. Ғылыми- практикалық журнал.
6. Бухгалтер бюлетені. №1 (106), №2 (107) 2000ж. Қаңтар, №6 (111), №7(112) 2000. ақпан, №24 1997ж
7. Дүйсембаев К.Ш. “Анализ финансового положение предприятия” 1998г. уч. пособие, Алматы “Экономика”
8. Дүйсембаев К.Ш. “Аудит и анализ финансовый отчетности” Егемен Қазақстан 1998ж. 11 наурыз
9. Қаржы - Қаражат 2000ж. №1-2 және 1999ж. №2
10. ҚР-ның Президентінің “Салықтар мен бюджетке басқа да міндетті төлемдер жайлы” Заңды күші бар Қаулысы
11. 1С: Предприятия 7.7. ІІ бөлімі –фирма “1С: предприятия
12. Радостовец В.В., Шмидт О.И. “Бух учет на предприятиях” Алматы-97 НАК “Центраудит”
13. Радостовец В.К. “Финансовый и управленческий учет на предприятиях” Алматы –97 НАК “Центраудит”
14. Радостовец В.К. “Финансовый и управленческий учет на предприятиях” Алматы –97 НАК “Центраудит”
15. “Организация финансового учета” под редакцией В. К. Радостовеца
16. Скала В.И. Белкин А.И. “Сборник бухгалтерских проводок” учебное пособие
17. Толпаков Ж.С. “Учет основных средств”
18. Тасмағанбетов Т.А. “Қаржы есебі” Алматы - 98, ИД “LEM”
19. Белкин А.И., Скала Н.В. “Сборник бухгалтерских проводок”, Алматы –1999, ИД “LEM”
20. Русакова Е.А., Ибрагимов Н.А. “Учет основных средств”, москва –1990, “Финансы и статистика”
21. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Фининсовый анализ. Москва –1995г
22. Баканов М.И. Шеремет А.д. Теория анализа хозяйственной деятельности. Москва –1987г.
23. Радостовец В.К., Шмидт О.И. “Кәсіпорындардағы бухгалтерлік есеп” Алматы., 2000ж
24. А.А. Сәтмырзаев Б.Е. Укашев., Аудит теориясы., Алматы-2000ж Республикалық баспа кабинеті.
25. М.Байдаулетов С.М. Байдаулетов “Аудит” Алматы “Қазақ университеті”2004ж
26. «Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі» кәсіпорынның бухгалтерлік балансы және басқада есептік құжаттары. 2005 – 2006 жылдағы.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1- тарау “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорнының нарықтық
қатынастағы шаруашылық- ... ... ... “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорнының нарықтық қатынастағы
шаруашылық- қаржылық жағдайын талдау ----------------------------6
2. “Мақтаарал ... ауыз су ... ... ... бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы-----------------------
19
2- тарау тарау “Мақтаарал аудандық ауыз су ... ... ... ... ақы ... есебі--------------------------------------------------
---------------26
2.1 Қызметкерлердің құрамы мен жұмыс уақытын пайдалану есебі--------------
26
2.2 Еңбекақы жүйелері және тариф жүйесі-------------------------------------
--------32
2.3 Еңбекақының түрлерімен ... ... ... және қосымша еңбекақы есептеу тәртібі----------------------------
-----59
2.5 Еңбекақыдан ұсталынатын және шегерілетәін сомалар есебі-----------------
-62
3 –тарау Еңбекақы есебінің ... ... ... ... ... ... Еңбекақыға жүргізілетін аудторлық бағдарлама және оның ерекшелігі-----
72
3.3 Еңбекақы есебіне аудиторлық қортынды------------------------------------
-------79
Қорытынды-------------------------------------------------------------------
-----------------84
Пайдаланған әдебиеттер-----------------------------------------------------
--------------87
Қосымшалар------------------------------------------------------------------
-
Кіріспе
Нарықтық экономикаға көшу ... ... ... ... ... ... ... қатар еңбек ақы төлеу жүйесі де өзгеріске
ұшырады. Мемлекет пен кәсіпорындар және ... ... ... ... ... жаңа ... ... болды. Нарықтық экономикаға
көшу кезеңі еңбек ... ... ... ... ... Ендігі
жерде еңбек қатынастарын реттеуші ... заң ... ... ... ... ... болды. Әрбір кәсіпорын өз алдында
тұрған ... жету үшін ... ... ... ақы ... жүйесін
таңдауға құқылы. Еңбек ақы төлеудің өзекті мәселелері –ол ... ақы ... ... ... және ... байланысты: еңбеккер
әр уақтада жоғары еңбек ақы алуға ынталы, бірақ жұмыс беруші еңбекақыны
төмендетуге сол ... ... ... ... әрекет етеді. Еңбек
күшін тиімді пайдалануда ... әсер ... ... –ол ... ақы ... Ал осы ... ... еңбеккердің жұмыс орнына келуге негізгі
себеп болып табылады. Сол үшін бұл мәселені күрделілігін бағалап болмайды.
Еңбек және ... ақы ... ... сапалылығына және санына жедел
бақылау жүргізуге және еңбек ақы ... ... ... ... ... ... бір ерекешілігі болады. ... ақы ... ... Еңбеккерлерге материалдық көмек көрсетеді. Алынған табыстың құрамы
негізінен еңбек ақы төлеу жүйесін таңдауына ... ... ... алынған тақырыптың маңыздылығына кез-келген мемлекеттің еңбек
ақысына және өмір сүру ... ... ... келеді. Еңбек ақы көпшілік
адамдардың негізгі табыс көзі болып есептелінеді. Сол себепті еңбек ... ... ... ... есептелінеді.
Осы диплом жұмыстың негізгі мақсаты кәсіпорын есебінің және аудитінің
негізінен ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету.
Көзделген мақсатқа жету үшін төмендегідей мәселелерді шешу қажет;
• Еңбек ақы ... ... ... көріп шығу;
• Еңбек ақы төлеу жүйсені және формасын озық технологиялық негізінде
үйрену.
• Еңбек ақы ... және ... есеп ... ... ... ... ... ақы есептеу сондай-ақ одан ұсталынатын ұсталымдар ... ... ... ... ... ... ... есеп жүргізуін еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... ашып көрсету.
Зерттеудің негізгі мақсаты еңбек ақы төлеуде оның есебімен ... ... ... ... аудандық ауыз су жүйесі”
мемлекеттік каммуналдық кәсіпорын жарғысы болып табылады. ... ... ... ... ауыз су ... ... ... болып
табылады. Мемлекеттік тіркеуден 2003 жылы 12-ші ... ... ... ... ие. Сонымен қатар мүліктік есептеріне құқықтық иелігі
белгіленген, жеке байланысы түзіледі.
Негізгі мақсаты табыс алу, ... ... түрі ... көрсету.
Сонымен қатар мемлекеттік коммуналдық кәсіпорын ҚР-ның заңдарына қайшы
келмейтін кез-келген ... ... ... мен шұғылдана алады.
Кәсіпорынның 1-ші қаңтар 2007 жылғы қаржы – шаруашылық ... ... ... ... ... 101781,5 мың ... ... қызыметтің
өзіндік құны 100451,1 мың теңгені ... ... ... 1330,4 мың ... Сондай-ақ кезең шығыстары 13915,4 мың ... ... ... дейінгі зияны –12585 мың теңгені құраған, кәсіпорын 2006 ... ... яғни 12 мил 585 мың ... ... мен аяқтаған.
Бухгалтерлік есептің негізгі мақсаты – ... ... ... уақтылы есепке алынып, олардың қазіргі күнгі
уақыт талаптарына сай ... яғни ... ... ... ... ... қай кезеңінде болмасын бухгалтерлік есеп кез ... яғни өнім ... мен ... ... ... бөлу үрдістерімен
айналысу барысында жүргізілгендігі бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... - кәсіпорындағы есеп жұмысының сапасын
арттыруға, есептеу жұмысының ... ... яғни ... қарапайым әрі түсінікті болуына және ондағы көрсеткіштердің
пайдаланушыларға ыңғайлы болуына реттеліп жүргізіледі.
Еңбек және ... ақы ...... санының өзгеруі, жұмыс
уақытының шығындары, жұмысшылар категориясы, өндірістік шығын ... ... ... дәл әрі ... ... ... ... маңызды да күрделі жұмыстардың бірі болып табылады.
Еңбек және оған ақы төлеу есебінің міндеттеріне ... ... ... және ... уақытын пайдаланып жұмыс мөлшерінің
орындалуын, еңбектің саны мен ... ... ... ... ... және ... рәсімдеу, еңбекақы қорынан
жалақыны ұстап қалу;
▪ шаруашылық жүргізуші субектінің әр бір жұмысшысына жалақыны ... ... ... ... ... еңбекақы бойынша есеп айырысу;
▪ жалақы бойынша шығынды өнімнің, ... ... ... құнына
дұрыс әрі уақытылы қосу керек.
Еңбек және еңбек ақы деректері өндірістік процесті оперативті басқару
үшін қажет. «Қазақстан Республикасы ... ... ... 5 – ші ... ... ... мен жұмысшылардың арасындағы еңбек қатынасы нормативті
құқықтық актілермен, еңбек заңына сәйкес бекітілген ұжымдық ... ... ... болғанымен заңға сәйкес штат кестесі, формалары және
еңбекақы, сыйлықақы жүйесі белгіленеді.
Әр қызыметкердің еңбекақылық табысы кәсіпорын қызыметінің түпкілікті
қорытындысына байланысты оның ... ... ... бойынша анықталады. Ол
салық пен реттеледі және ең жоғары көлеміне шектеу қойылмайды. ... ... ... өзі ... және жұмыс беруші белгіленген еңбек
ақы мөлшері ... ... ... ... ... еңбек туралы» заңының 71 - бабы) ең аз ... ... ... ... ... керек.
«Қазақстан Республикасы еңбек туралы» Заңының 13 бабына ... ... ... ... ... ... ... еңбек
кітапшасы (қолда болуы керек) немесе жеке еңбек ... ... ... ... жұмыстан шығарылғаны туралы бұйрықтардың көшірмесі.
1- тарау “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” ... ... ... ... жағдайын талдау
1. “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорнының нарықтық
қатынастағы шаруашылық- ... ... ... есеп ... ... өз пайдаланушыларына заңды тұлғаның
қаржылық жағдайы туралы ... ... және ... ақпараттарды беру болып
табылады. Қаржылық есеп берудің пайдланушыларының қатарына потенциалды
инвесторлар, кредиторлар, ... ... ... ... ... ... , т.б. кіреді.
Қаржылық есеп беру басқарушы ... ... және ... ... және ақша ... ... ... несие беру бойынша шешімдерге және ... ... ... ақпараттарды береді.
Есеп беру мәліметтерін кәсіпорынның тиімділігін бағалау үшін, сон дай-
ақ шаруашылық қызметін талдау үшін сыртқы пайдаланушылар ... ... есеп беру ... ... қызметін жедел басқару
үшін қажет және ол болашақ кезеңдерді жоспарлау мен болжау үшін ... база ... ... ... ... негізгі талаптар: кәсіпорын қызметінің нәтижесін
анық және объективті көрсету, барлық көрсеткіштерді бір-бірімен қатаң түрде
үйлестіру, ... пен ... есеп ... ... ... ... және басқа да ережелерді сақтау болып
табылады.
Бұрмаланған есеп бергені үшін ... ... мен бас ... ... ... етіп тұрған заңдарына сәйкес жауап береді.
Есеп беруге қойылатын ең басты талап оның тазалығы (ашықтығы) ... яғни ... мен ... есеп берудің мәліметі
түсінікті болуы тиіс. Есеп беру ... ... ... жөн. ... есеп беру ... өндірістік және
қаржылық қызметін бестапқы құжаттармен және ... алу ... ... деректерден жасалады.
Балансты және басқа да берілетін есептерді уақытында, әрі сапалы жасау
үшін бухгалтерия өндірістік ... ... ... ... ... материалдық және басқа есептерін
толық ... ... ... ету ... ... аудандық ауыз су
жүйесі” мемлекеттік ... ... ... ... балансқа дейін қажет өңдеулерден өткізген. [26. 1-2 бет]
Бұл өңдеу процесі төрт кезеңнен тұрады:
Бірінші ... Әр ... ... ... ... (іскерлік
мәміле жасалады).
Екінші кезең. Есеп мәліметтері есеп талабына байланысты жіктелген,
содан соң бухгалтер лік шоттарында ... ... ... ... Бас ... ... Есеп ... есеп беру нысандарына көшірілген (баланс,
қаржылық шаруашылық қызметі туралы есеп беру, ақша-қаражаттарының қозғалысы
туралы есеп беру т.б).
Төртінші кезең. Кәсіпорынның ... ... ... ... және ... ... есептердің көрсеткіштерінің
дәлдігін қамтамасыз ету үшін арифметикалық және логикалық ... ... ... ... сабақтастығын есепті кезеңнін басындағы баланс
баптарының деректерін ағымдағы кезеңнің осы ... ... жыл ... ... әрбір жолы анықталған. Қаржы
есебін беру тәртібі бухгалтерлік есептің стандарттарымен реттелген:
№2 “Бухгалтерлік ... және ... ... ... ашып ... (2 БЕС); ... ... туралы есеп беру” (3 БЕС) және “Ақша қаражатының қоғалысы туралы
есеп беру” (4 БЕС) арқылы ... ... [26. 3 ... ... ... ... құжаттарында көрсетілген мәліметтері
бойынша тиісті органдарға: салық инспекциясына (кәсіпорынның тұрған ... ... ... органына, мемлекеттік статистика органдарына
есеп берген.
Кәсіпорындардың шаруашылық қызметінің нәтижелерін, мүлік пен қаржы
жағдайы ... ... ... ... ... ... ... жол ашық.
Бухгалтерлік есепте жазбаларға өзгеріс енгізу жағдайы туындаса, осы
жылға және өткен жылға қатысты берілген есептер мен ... ... ... қажет деп. тапса, онда ол есепті айдан кейінгі бір інші
айда жасалады, ... ... ... ... ... ... жыл ... жылдық бухгалтерлік есептер мен баланс тар деректерінің түзетілуі,
сол жыл үшін берілген есептер мен ... ... ... ... ... ... ... айында есепке алынған деректерге қажетті
түзетулер енгізілуі мүмкін.
Бухгалтерлік есеп шаруашылық қаражаттарының құрамындағы және ... ... ... ... ... ... және олардың
нәтижесін толық және дер кезінде көрсетуге арналған. Есеп мәліметі қолда
бар нақты шаруашылық ... және ... жабу ... ... ... ... іс ... есеп мәліметтері шын мәліметтер мен үйлесе бермейді,
яғни олардың арасында алшақтық орын алу ... ... ... табиғи
азаюдың, тасмалдаудың, қайта сорталудың нәтижесінде, өлшегіш құрал-
жабдықтарының ... ... ... ... кезінде
жіберілген қателіктерден, т.б салдарынан болуы ... бұл жыл ... ... ... бар ... ... есеп
мәліметтерімен салыстырып отыруды қажет етеді, және ол есеп ... ... үшін де ... ... ... ... түгендеу (немесе
түгелдеу) деп. атаймыз.
Түгендеу (немесе түгелдеу)- бұл бухгалтерлік есеп әдісінің бастр
элементтерінің ... ол есеп ... ақша ... ... ... ... ... емес
активтердің, негізгі құралдардың нақты қолда ... ... және ... ... салыстыруын көздейді. Меншік түріне (нысанына), қызмет
түріне және жұмыс істеу ... ... он ... ... Ол ... ... ... болып табылады. Тек сонын
көмегімен ... ... әрі ... ... ... ... есепте көрініс табады. Ол өзінің қамту ... арап ... ... және ... ... [23.487 ... есеп ... құрамына бухгалтерлік баланс, шаруашылық-
қаржылық ... ... ... есеп ... ақша ... қозғалысы
турады есеп және түсіндірме хаттамасы (жазбасы) кіреді.
Қаржылық есеп ... ... ... ... мен қаржылық жағдайы туралы пайдалы, әрі ... ... ... ... ету ... табылады.
Бірақ қаржылық ақпараттарды пайдаланушылар кәсіпорынның қызметі туралы
әрқилы мәліметтерді қажет, мысалға:
-инвесторлар - жасаған инвестициясының тәуекелділік дәрежесі олардың
алатын табысына ... ... ... анықтау үшін; кәсіпорынға
салған инвестициясын сатудың немесе соған соған сәйкес активтерін сатып
алудың, немесе өз ... ... ... ... ... кәсіпорынның
келекшектегі күтілетін дивидендтерді төлеу қабілеттілігін анықтау үшін
қажет ақпараттарды талап ...... ... және ... ... өтеу ... ... үшін қажет ақпараттарды талап етеді;
-жабдықтаушылар – кредиторлық қарызды дер ... өтей ... ... үшін ... ... талап етеді;
-сатып алушы – кәсіпорын қандай кезеңде өз қызметін жалғастыра
алатындығы жөніндегі ... ... ... келеді;
-қызметкерлер – кәсіпорынның тұрақты әрі рентабельді болғанына
мүдделі, өйткені олар, ... ... ... және ... ... мен
төлемін алады, ал акционерлер- тұрақты түрде ... алып ... ... ...... ... әрі рентабельді жұмыс
істегеніне мүдделі, өйткені олар солардың ... ... ... шараларын қоса алғанда) жүзеге асырады, сон дай-ақ статистикалық
мәліметтерді жинайды.
-Жұртшылық – жұмыс орынын табу мақсатында ... ... ... аймақты дамутуға керек ақпараттарды жинауға мүдделі болып келеді.
Қаржылық есеп беру кәсіпорынның инвестициялық ... ... ... ... ... болашақ ақша қаражаттарының ағының
бағалауға, кәсіпорынның міндеттемесімен ресурстарын бағалауға және ... ... ... қажет ақпараттар мен қамтамасыз етуге өзге
септігін тигізеді. [23.491 бет]
Кәсіпорынның қаржылық есеп беруін ... ... ... ... ... ... сол ... талапқа сай келуі үшін оның
қызметіне капиталдың жеткілікті болғаны абзал . ... ... ... ... ... бірдей болғанда): кәсіпорыннан алған меншік
капиталы мен басқа инвестициясы ... ... ... ... ... ... пайдаланушылардың мүддесіне ортақ әрі сай ... ... ... ... ... пайдаланушылар келесі ақпараттарға
мүдделі болып ... есеп беру ... ... ... ... ... ... операциясы әртүрлі факт імен көрініс табады. Әрбір есеп беру ... ... ал он сол ... ... ... ... жүргізуші
субьект пайдаланылады.
Қаржылық есеп пайдаланушылар үшін айқын, түсінікті болуы және барлық
мәнді ақпараттарды ашуг тиіс. ... ... ... ... ... ... жіктемесі мен ақша қаражаттары ... ... ... олардың мазмұнын түсіндіру керек.
Қаржылық есеп беру де заңды тұлғалардың атауы, тұрған жері, есеп ... мен күні ... ... ... ... ... түрі, заңды
нысаны, өлшем бірлігі келтірілуі тиіс.
Қаржылық есеп беру өткен кезеңдердің ... ... беру ... ... ... жасалады, өлшем бірлігі-
мың теңге. Жылдық есеғп берудің ... ... ... ... ... ... ал ... құрылған субьектілер үшін- заңды тұлға ретінде
статусын ... ... ... ... ... 31-ші желтоқсанына дейін
саналады. Меншік ... есеп ... ... да ... ... құқығы
бар (жылына бір реттен кем болмауы керек).
Қаржылық есеп берудің элементтері. Қаржылық есеп беру ... ... да ... ... классқа топтастырып, экономикалық мазмұнына
сәйкес көрсетіледі. Экономикалық мазмұн қаржылық есеп ... ... ... құндық бағасы бар субьекттің құқығы мен жеке мүліктік және
мүліктік емес игілігі.
Активтер ... ... ... ... олжа ... Ол ... мәміленің немесе басқа оқиғаның нәтижесі болып
табылады, бірақ ол өздігінен ... ... ... ... Актив өнімді
(жұмысты, қызметті) өндіру үшін, сондай-ақ өндірісті басқару және басқа
мақсаттыр үшін пайдаланылады. ... ... ложа ... жүзеге
асатын активтер өндірісте және ... ... ... ... ... айырбасталуы, кәсіпоынның міндеттемесін өтеу үшін қолданылуы,
меншік иелерінің ... ... ... ... ... да бар ... ... (ғимараттар,
қондырғылар, машиналар т.б.) және ондай нысаны болмауы да мүмкін (лицензия,
“ноу-хау”, гудвіл және т.б.); сондай-ақ ... ... ... ... болып келуї мүкін.
Шаруашылық жүргізуші субьекттің активтерге меншік құқығы болуы да және
оның болмауы да мүмкін ... ... ... ... немесе қайта
өңдеуге қабылданған тауарлар т.б.), ... сол ... ... ... ... да, ... сақталуын қамтамасыз етеді және оларды
пайдаланудан алынатын олжаны ... ... Жаңа ... ... ... жұмсалған шығыстардың арасында тікелей байланыс болады, бірақ олар
уақыт кеңістігінде әр уақытта бір-бірімен тұспа-тұс келе бермейді (мысалға,
аяқталмаған ... көп ... екпе ... егу және ... ... Бұл жағдайда шығын тек болашақ олжаны іздестіру үшін
жасалғандығын көрсетеді (пайдалануға берілген ... көп ... ... ... малды өсіруден), бірақ бұл активтердің ... ... ... ... – бұл ... мәміленің нәтижесі, ол жүзеге асқандықтан
қарызданушының міндеттемесінің пайда болғанын, белгілі бір ... ... ... ... қарызды төлеу немесе одан бас
тарту, ал кредитор қарызданушыдан өз міндетемесін орындалуын талап ... бар. ... осы ... мен ... жігін ашу
қажет. Субьекттің болашақта активтерді алу ниеті міндеттеменің пайда
болуына ... ... тек ... ... ... ... субьект
келісім – шарттық қатынасқа отырған кезде ... ... ... оны
төлеу жолымен өтеледі, немесе басқа активті берген кезде жойылуы мүмкін.
Сондай-ақ міндеттемеден ... өзі бас ... ... ол өтелген болып
саналалды (сот шешімі бойынша, немесе іздестіру мерзімі өтіп кетсе).
Меншік капиталы- бұл ... ... ... ... ... ол бірнеше классқа бөлінеді: жарлық капиталы, қосымша
төленген капиталы, ... ... ... ... ... ... ... үшін бұндай бөліну, ... ... ... ... Егер де ... ... құрылымында меншік капиталының үлес
салмағы көп болса, онда ол ... ... ... ... ... бұл ... ... кәсіпорының қаржылық-шаруашылық
қызметінің нәтижесі (шығыс пен батыстың айырмасы). Қаржылық нәтижесін өлшеу
элементі: табыс пен шығыс болып табылады.
Табыс – бұл ... ... ... ... не міндемелердің азаюы,
шығыс- бұл есептік мезеңде активтердің азаюы не міндеттемелердің көбеюі
(өсуі). Бұл жерде иеленушілердің ... ... ... ... ... ... ... ал субьект иелеріне меншік капиталын таратып беру-
шығыс болып танылады.
Қаржылық есеп беруде шаруашылық ... ... ... ... ... ... пен ... бөліп көрсетуіне болады. Мысалға,
өнеркәсіп өндірісі, ... ... аул ... ... бойынша және
т.б, сондай-ақ табыс пен шығысты ... ... мен ... жағдайдан
алатын табыстары немесе шығыстары бойынша бөлуі мүмкін.
Табыстар – бұл субьектінің негізгі және ... емес ... ... ... ... ... қатарына: өнімді, жұмысты,
қызметті ... ... ... ... тауарлы – материалдық
құндылықтардын, жалға беруде инвестициялық қызметтерден түсетін табыстары
жатады. Ал негізгі емес ... ... ... ... негізгі
құралды, материалдық емес активтерді, бағалы қағаздарды ... ... және пайз ... ... ... және бағамдық айырмадан түскен
табыстары жатады.
Шығыстар - өнімді өндірумен, жұмысты ... ... ... шығындар, негізгі және негізіг емес қызметтен шеккен зияндар
және төтенше ... ... ... әдетте, шығыс (отток) нысанын қабылдайды немесе активтердің
пайдалануын көрсетеді ... ... ... ... ... т.б) [23.487- 491 бет]
Зиян экономикалық олжаның азайғанын көрсетеді. Зиян өз ... ... ... ерекшеленбеді және ол жеке элемент болып та
саналмайды.
“Мактаарал аудандық ауыз су жүйесі” МКК
1 қаңтар 2007 жылдың бухгалтертлік балансы.
Кесте ... ... ... |Жыл |Жыл |
| ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... Ұзақ ... ... | | | ... емес ... | | | ... құны |010 | | ... ... |011 | | ... құны |012 | | |
| ... ... | | | ... құны |020 |36831,2 |36831,2 ... ... |021 |14698,5 |16717,1 ... сомасы |022 |22132,7 |20114,1 ... ... |030 | | ... |040 | | ... ... ... ... |050 | | ... ... зиян |060 | | |
| |070 | | ... |090 |22132,7 |20114,1 ... ... активтер | | | ... ... ... | | | ... |100 |370,1 |607,2 ... ... |101 | | ... |102 | | ... ... |110 | | ... |120 | | ... ... | | | ... ... мен ... ... |130 |9051 |10473,5 ... | | | ... ... ... |140 | | ... ... ... |150 | | ... | | | ... құн ... |151 | | ... кезең шығыстары |160 | | ... ... |170 | | ... инвестициялар |180 | | ... ... |190 |10,8 |16 ... | | | ... ... ... ақша ... |191 |10,8 |16 ... ... |200 | | ... шоттағы ақшалар |210 | | ... ... ... |220 | | ... |230 |9431,9 |11112,7 ... |240 |31564,6 |31226,8 |
| ... |Жыл |Жыл ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... капиталы | | | ... емес ... | | | ... ... |300 |22822,2 |24230,7 |
| |310 | | |
| |320 | | ... төленген капитал |330 | | ... ... ... |340 | | ... ... |350 | | ... ... ... ... | |-3683,5 |-5013,9 ... жылдардағы |360 | | ... ... |370 | | |
| |380 | | ... |390 |19138,7 |19216,8 ... Ұзақ мерзімді міндеттемелер | | | ... ... ... |400 | | ... ... ... қарыз |410 | | ... ... ... |420 | | ... |430 | | ... ... ... | | | ... ... несиелер |440 | | ... ... ... | | | ... есеп ... |450 |4834,1 |7413,1 ... | | | ... құны ... |451 | | ... ... қарызы |460 | | ... тыс ... есеп ... |470 | | ... ... |480 | | ... ... мен сатып алушылар бойынша |490 |338,8 |219 ... ... | | | ... мен ... ақы ... есеп ... |500 |7253 |4377,9 ... бойынша есептелінген қарыздар |510 | | ... ... ... ... |520 | | ... |530 | | ... |540 |12425,9 |12010 ... жиыны: |550 |31564,6 |31226,8 ... ... А. ... ... Р. ... ... ауыз су ... МКК – ның
2006 жылғы табыстары мен шығыстары туралы есебі.
Кесте-2
Мың теңге
|Көрсеткіштердің атауы ... ... ... |
| ... №| | |
| |стр | | ... ... түскен табыс |01 ... | ... ... ... құны |02 | ... ... ... |03 |1330,4 | ... шығыстары, барлығы |04 | |13915,4 ... ... ... ... ... |05 |-12585 | ... емес ... ... ... ... |06 | | ... ... ... ... ... |07 |-12585 | ... көзінен алынатын салықтық шығындар |08 | | ... ... ... ... (зиян) |09 |-12585 | ... ... ... зиян |10 | | ... ... (зиян) |11 |-12585 | ... ... ... 1-ші ... 2007 ... ұзақ ... ... жыл басындағы құны 22132,7 мың теңге
болып, жыл соңына 20114,1 мың ... ... жыл ... ... ... ... ... негізгі құралдың тозуы әсер еткен.
Ағымдағы активтердің жыл басындағы жалпы құны 9431,9 мың теңге ... ... 11112,7 мың ... ... ... әсер ... фактор, материалдың
келіп түсуі және сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің ... ... ... ... жыл ... ... ... 31564,6
мың теңге, жыл соңындағы сомасы 31226,8 мың теңгені құраған.
Баланстың пассив бөліміндегі, меншіктік капиталдың жыл ... 19138,7 мың ... ... жыл ... 19216,8 мың ... ... өзгеріс болмаған. Ұзақ мерзімді міндеттемелер ... ... ... ... ... бойынша жыл басына
қалдығы 12425,9 мың теңге болып, жыл соңына 12010,0 мың теңгені ... ... ... жыл ... 31564,6 мың ... жыл ... 31226,8 мың
теңге болып баланс дұрыс түзілген.
Кәсіпорынның көрсеткен ... ... ... ... 101 ... 500 ... құраған, ал көрсетілген қызыметтің өзіндік құны 100 млн
451 мың 100 ... ... ... ... 1 млн 330 мың 400 теңгені құраған.
Ал кезең шығыстары 13 млн 915 мың 400 ... ... ... ... зиян 12 млн 585 мың теңгені ... ... ... ... ... ... өте нашар деңгейде, бұл кәсіпорынды ... ... үшін ... ... ... ... көріп шығып,
сондай-ақ шығындар есебін бір жүйеге түсіріп ... ... ... ... мәселелерін түбегейлі қарап шығу керек.
1.2 “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” мемлекеттік коммуналдық
кәсіпорыныдағы бухгалтерлік есептің ұйымдастырлуы
Қазақстан ... ... ... етіп ... ... (Қазақстан Республикасының аймағындағы тіркелген резиденттік
емес өкілдіктер мен филиалдар, ... ... ... ... жеке ... ... есеп ... және бухгалтерлік есепті
жүргізу міндеттілігі жүктеледі.
Сот алдында жауап беретін және ... ... ... өз ... ... емес және мүліктік құқын жүзеге асыра алатын, сол мүліктерді өз
қалауынша ... ... ... ... немесе шаруашылықты жүргізуге
меншік құқығы бар ұйымдарды заңды ... деп ... ... солай деп
танылады.
Мемлекеттік кәсіпорын жататындар:
- шаруашылықты ... ... ... ... кәсіпорын. Ол өз
міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі барлық ... ... ... бірақ
мемлекет міндеттемелері үшін жауапты алмайды;
- ағымдағы (оперативтік) ... ... ... кәсіпорын)
негізделген мемлекеттік кәсіпорын, Қазақстан Республикасы Үкіметінің немесе
жергілікті атқару органының шешімі мен ... ... ... ... оның Жарғысында көрсетілген (белгіленген) мақсаттармен
және міндеттермен анықталады. ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның міндеттемелері бойынша
жәрдем беру жауапкершілігін өз мойынына ... ... есеп ... және ол ... ... ұсыныстарында басқарушылық пен қаржылық есебін
жүргізудің қоғамдық ... ... ... мен ... ... қағидалары белгіленген, онда әрбір кәсіпорындардың техникалық ... ... ... күрделілігіне, басқарушы қызыметкерлердің
біліктілігіне қарап нақтыланған. [3.187 ... ... ... жүзеге асыру үшін таңдап алынған
тәсілдер жиынтығы, құндық өлшемдері, ... ... және ... ... ... жасалған қорытынды шолу фактілері
кәсіпорынның есептік саясатында көрініс ... ... ... ... ... – бұл бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге асыратын тетігі.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... мен ... – құқықтық құжаттарда бегіленген.
Оларды жүзеге асыру барысында нақты ... ... ... ... ... ... кәсіпорын өз мүлкімен өзімен - өзі ... ... ... тек заң бойынша танылған мүліктерді ғана көрсетеді, ал қалған
барлық құндылықтар мен ... ... тыс ... ... ... ... (есеп саясатының мәселесі бойынша қандайда бір
қабылданатын шешім, кәсіпорын өз қызыметін болашақ ... ... ... ... ... басшылыққа алынуы керек);
- есеп саясатын пайдаланудың жүйелілігі ... ... ... ... есеп беру ... ... міндеттеме мен
мүлікті бағалау, сондай-ақ бір есептік жылдан басқасына өткен ... ... ... ... ... ... анықтылығы (әр
фактілердің түскен ... ... ... ... олар ... ... орын ... кезеңіне жатқызылуы керек).
Пайдаланатын есеп саясатының басты міндеті мен ... ... ... ... ... ... көрсету, іс мүддесі үшін осы
қызыметтің тиімділігін реттеу мақсатында толық, ... және ... пен ... есеп ... ... ... ... керек: әдістемелік,
техникалық, ұйымдық жақтарын. Әдістемелік аспектісі деп кәсіпорында өнімнің
өзіндік құнын есептеу ... ... ... мен ... ... пайдаланатын әдістерін айтады; техникалық деп осы ... ... ... ... есеп ... осы ... жүзеге асқандығын айтады; ұйымдық деп осы әдістердің бухгалтерлік
қызымет тұрғысынан жүзеге ... оның ... ... ... ... ... ... әдістемелік бөлігі нақты шаруашылық ахуалынан, олардың
қолдану тәртібінде белгіленген және бухгалтерлік есеп стандартының бір шама
рұқсатымен бухгалтерлік есепті жүргізудің ... бір ... ... ... ... Егер де ... бухгалтерлік есепті жүргізудің
кейбір обьектілері көрсетілмесе, онда бухгалтерлік есеп ... ... мен заң ... ... кәсіпорынның өзі есеп жүргізудің
процедурасын дербес ... ... ... ... ... жатқызылатын (немесе өндіріске
есептен шығарылатын). матералдық ресурстарының нақты өзіндік құнын анықтау
тәсілі туралы ... ... ... ... өлшенген құны бойынша әдісін,
фифо ... лифо ... ... ... ... (ұқсастырылған)
әдісін таңдайды. Шауашылық жүргізуші субьекті аталған әдістердің бірін ғана
таңдай алады және ол барлық тауарлы – материалдық ... ... ... ... ... бұл түрі сыртқы пайдаланушылардың кең түрде
пайдалануына арналмаған, сонымен қоса, оның есеп беру талабына сай ... ... де жоқ, ... оны ішкі ... мен жоспарлау
мақсатында пайдаланады. Жалпы тұрғыдан алғанда, кәсіпорын ол үшін шоттардың
бас жоспарындағы шоттарды немесе өндіріс шоттарының жүйесіне ... ... ... қолдануына болдады. Бірақ ол кезде кәсіпорынның құрамы,
құрылымы және ұйымдық ерекшеліктері ескеріледі;
- өндіріске ... ... мен ... ... ... ... ... Кәсіпорын калькуляциялаумен есеп обьектісін, шығындарды
жанама мен тікелей көрсету тәртібін анықтайды. Кәсіпорын ... ... ... ... ... құнның калькуляциялауы мен
өндіріске кеткен әдістерінің ... ... ... ... ... ... ... әдістердің жинақ есебі шала фарикаттық ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
- үстеме шығыстарын есептеу және ... ... №7 ... ... ... есеп стандартында келтірілген
әдістемелік ұсыныстамасында үстеме шығыстарын құрайтын шығындар тізіміне
өндіріс ... ... ... ... қосымшалар мен
өзгерістерді енгізуге құқылы; құрал-жабдық пен ... ... ... ұстау шығыстары, өндірісті игеруге және дайындауға кеткен шығыстары
және ... ... ... ... ... үстеме шығыстарының
құрамында, олардың үлес салмағы айтарлықтай көп болмаса онда олардың ... ... ... мүмкін; үстеме шығыстарының сметалық
мөлшерлемесін есептеудің әдістемесі мен ... ... ... де
көрсетіледі: жоспарлы калькуляцияға енген, үстеме шығыстарының нормативтік
деңгейіне парапар (пропорцияоналды) етіп, ... ... ... ... ... ... еңбек ақы шығыстарына парапар етіп, немесе
оңайлатылған экономикалық әдістерді пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... және оның ... шығысынан
алынған күрделендірілген коэффиценттері бойынша;
- мүліктер мен ... ... ... түгендеу мен қоса,
құндылықтардың нақты барын тексеру үшін біршама қосымша түгендеулер де
жүргізілуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... күнін, мүліктер мен міндеттемелердің тізімін белгілейді;
- бухгалтерлік есеп нысаны. Кәсіпорын бухгалтерлік есеп нысанын өзі
таңдай алады, олардың ... және есеп ... ... ... ... ... анықтайды;
- нақты (іс жүзінде) пайдаланатын шоттар жоспары. Кәсіпорын шоттардың
бас жоспарын басшылыққа ала ... ... ... ... іріктей
алады, яғни оның құрамына кәсіпорынның қаржылық – шаруашылық қызыметін және
қаржылық жағдайын, ... ... ... ... ... ... кейін синтетикаалық шоттарына тиісті суп шоттарының ... ... ... ... ... ... де толық
номенклатуралық обьектілерін және олардың коттық белгілерін белгілейді. ... ... ... ... және есеп ... ... ... болған жағдайда, арнайы операцияларды көрсету үшін,
шоттардың бас жоспарына ... ... ... пайдалануына болады.
Бірақ ол жағдайда, ол шоттардың бас жоспарында қаралған негізгі әдістемелік
қағидасын сақтауы ... ... ... есеп ... Ішкі есеп ... ... ... кәсіпорынның өзі шешеді, оның кезектілігін, есеп беру нысаны ... және есеп беру ... ... ... ... ... ... тұлғаларын анықтайды. Есеп ... ... ... мәселелерді қарастырады:
- бухгалтерлік қызыметтің құрылымы мен ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ұстау керекпе;
жоқ, әлде келісім – ... ... ... ... жалдау керекпе;
бухгалтерлік қызыметтің жұмысын қалай ұйымдастыру керек яғни ... саны ... ... ... қандай бөлімдер қажет (есеп
айырысу, материалдық, өндірістік, жинақ бөлімдері), олардың бағыныштылығы
қалай болуы керек ... ... өзі ... ... ... ... басшысы бухгалтерлік есептің дұрыс ұйымдастырылуына қажетті
жағдайларды жасалуы керек.
- есепті орталықтандыру деңгейі. ... ... ... байланысты есеп орталықтандырылған нысанда ұйымдастырылуы мүмкін,
ол кезде кәсіпорынның барлық бөлімшелері бір ... ... ... ал ... ... кәсіпорынның жекелеген
құрылымдық бөлімшелері дербес бухгалтерия құрып, ... ... ... ... ... ... мен ... кәсіпорынға тек балансты
жасауға тиісті мәліметтерді береді;
- ішкі өндірістік бақылау. ... ішкі ... ... ... ... және ... басты элементтерін анықтап, олардың ішінен
алғашқы есептік құжаттарды жасап және рәсімдеп отыратын жауапты ... ... ... ... есеп ... дер ... ... және
т.б. осы сияқты мәселелерін шешеді. Әр бір қызыметкерлердің жауап беретін
аясы мен міндеттері айхындалады. Есеп ... ... және ... ... ... ... ... мен қағидалар басшылыққа алынады және оны
сақтаған жағдайда кәсіпорын үшінде, жалпы республика бойынша да шаруашылық
жағдайына ... есеп ... ... ... ... ... құрудың негізгі қағидалары мен талаптары № БЕС жан-жақты берілген.
Атап ... есеп ... ... ... ... өз ... ... басқа кәсіпорынның мүліктері мен міндеттемелерінен бөліп
көрсетуі тиіс (яғни, мүліктік жеке ... ... ... кәсіпорын
өзінің көз жетерлік болашақ кезеңінде өз қызыметін жалғастыруда көздейтін
болса, яғни өз қызыметін тоқтату жөнінде ... ... ... ... үздіксіздік қағидасын сақтағаны болып табылады, кәсіпорын өзі
таңдап алған бухтерлік есепті жүргізудің ... ... ... ... ... ғана ... отырса, онда ол жүйелік қағидасын сақтағаны,
ал егерде кәсіпорында орын алған барлық шаруашылық фактілерін сол ... ... онда ... анықталған (белгіленген) қағидасын
ұстағаны болып табылады. Бұдан басқа, мынадай ... да ... ... ... шаруашылық қызыметінің барлық фактілерін бухгалтерлік есепте
толығымен көрсету;
- сақтық жағдайын ... ... яғни ... ... ... мен ... көрсетуге дайын болуы тиіс, активтер мен
табыстарға қарағанда;
- шаруашылық нысанының ... ... яғни ... барлық фактілерін есепте көрсетілуін қамтамасыз ету керек,
демек оның тек құқықтық негізін ғана ... ... ... ... болған
шаруашылық ахуалын, оның экономикалық мазмұнында қамтуы керек;
- қайшылықсыз деп әр қилы есеп ... ... ... ... есеп беру көрсеткіштерінің және синтетикалық,
аналитикалық есеп мәліметтерінің ұқсастылығын айтады;
- ұйымдылық (рационалдық) ... ... оның ... ... келетін есепті жүргізудің қолайлығын білдіреді.
Аталған қағидалар мен талаптар кез келген ... ... ... ... оның негізін құрайды. Егер де олар ... ... ... ... ... дұрыс еместігі ретінде танылуы және
кәсіпорынның мәліметтерінің бұрмалануы мүмкін. [23.7 – 16 беттер]
Кәсіпорынның ... ... ... есепті жүзеге
асыруға кәсіпорынның бас бухгалтері басшылық ... ... ... ... ... және ... жасалған шаруашылық
операцияларының екі жақты жазу тәсілімен бухгалтерлік есеп шоттарының бас
жоспары мен ... ... ... жүргізген. Кәсіпорындағы
бухгалтерлік есеп 1.С. 7,7 “Бухгалтерия ” програмасы ... ... ... програмасы бойынша жұмыс ... ... ... ... ауыз су ... кәсіпорындағы еңбек және
еңбек ақы төлеу есері
2.1 Қызметкерлердің құрамы мен ... ... ... есебі
Еңбек жайлы есеп беруде көп салалық ... ... ... мен ... ... ... атқаратындар және негізгі
емес қызмет атқаратындар деп екі топқа бөледі.
Ал өнеркәсіп орындарында қызмет ... ... екі ... Өнеркәсіптің өндірістік жұмысшылары мен қызметкерлері.
2. Өнеркәсіптік ұйымның балансындағы өндіріске жатпайтын ұйымдардың
жұмысшы ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдардың жұмысшылары
мен қызметкерлері болып екіге бөлінеді.
Қызметкерлер тобы басшылар, мамандар және басқа топтарға бөлінеді.
Басшылар қатарына – ... ... ... ... т.б ... ...... техникалық қызметтегі адамдар және т.б
жатады.
Басқада қызметкерлер ...... ... есеп ... ... ... ... қызметтерін атқаратын бухгалтерлер,
менеджерлер, агрономдар, механиктер т.б жатады.
Бухгалетлік есепте жұмысшылар мен қызметкерлердің санымен олардың ... ... ... алуға тура келеді. Кәсіпорындарда қызмет ... ... саны ... ... саны” деп аталады.
Жұмысшылар саны қызметкерлердің тізімдегі саны- кәсіпорындар ... ... жаң ... ... ... ... ... жұмыстан
босатуға байланысты өзгеріп отырады.
Кәсіпорындарда жұмысшылармен қызметкерлердің құрамы және олардың жұмыс
уақытыда есептеледі.
Жұмысшылар мен ... ... ...... ... бөлімінде жүргізіледі. Мамандар бөлімінде мынадай
алғашқы құжаттарды пайдаланады:
- жұмысқа алу жайлы ... ... ... түрі Т-1;
- басқа жұмысқа ауысу жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-5;
- демалыс берілуі жайлы бұйрық (өкім) үлгілі түрі Т-6;
- ... ... ... ... үлгілі Т-8;
Бірінші рет жұмысқа орналасқан жұмысшылар мен қызметкерлерге ұйымның
мамандар бөлімі еңбек кітапшасын толтырады.
Еңбек кітапшасы ... ... ... оған жұмысшылар мен
қызмеикерлердің қызмет орнының өзгеруі, алған мақтаулары мен сыйлықтары,
сондай-ақ ... ... мен және т.б ... ... алу жайлы хат негізінде жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбек
кіәтапшасына төл құжаттарындағы тиісті жазулар жазылып және оған ... Т-2 жеке ... ... карточкада жұмысшылармен
қызметкерлердің білімі, жұмыс орны, аты жөні, ұлты, ... ... ... күні, айы және жылы, мекен жайы, т.б керекті мәліметтер толтырылады.
Кәсіпорындардағы әр бір қызметке ... ... яғни ... ... номер беріледі. Бұл номер-еңбекақы бойынша есеп
айырысу құжаттарында көрсетіледі. Белгілі бір ... ... ... ... мен қызметкерлерінің тізімдегі орташа саны анықтау үшін
жұмысшылар мен қызметкерлердің күнделікті сандық есебін ... ... ... ... ... ... саны әр бір жұмыс күні сайын
жұмысшылар мен қызметкерлердің, жұмысқа алу, ... ... ... ... ... отырады.. Жұмысшылармен қызметкерлердің
күнделікті тізімдегі саны қызметкерлердің жұмыс уақытын ... ... ... ... ... тиіс. Есеп беретін айдағы ұйымның
жұмысшыларымен қызметкерлердің орташа саны сол ... күн ... әр ... ... мен ... ... саны ... яғни 1-нен
30-на дейін немесе 1-нен 31-не дейін (ақпан айында 1-нен 28-не ... ... 29-на ... ... және ... істемейтін, демалыс күндерін қоса
алғандағы қосымды сандық күн ... ... бөлу ... ... ... мейрам күні, сондай-ақ басқада жұмыс істемейтін күндері екі немесе
оданда көп қатар болса, жұмыскерлердің ... саны ол ... ... немесе мейрам күндерінің сондай-ақ жұмыс ... ... ... ... ... ... ... алынады.
Толық ай жұмыс істемеген ұйымдарда (құрылыс ұйымдарында, жаңадан ... ... ... ... ... істейтін ұйымдарда)
жұмысшылар мен қызметкерлердің ай бойы орташа саны есеп ... ... ... істеген күндеріндегі (демалыс және мейрам күндерін қоса
есептегенде) жұмысшылармен қызметкерлердің санының қосымдысын сол айдағы
күнтізбелік күн ... бөлу ... ... ... ... ... 2002 жылы 23 қаңтардан бастап
жұмыс істейтін болды. Жұмысшылармен қызметкерлердің тізімдегі саны ... мына ... [26. 4 ... ... күні 403 адам
24 қаңтар күні сенбі (403 адам)
25 қаңтар күні жексенбі (403 адам)
26 қаңтар күні 404 адам
27 қаңтар күні 403 ... ... күні 406 ... ... күні 401 ... ... күні 402 ... қаңтар күні сенбі (402 адам)
Сонымен қатар айында жұмыс ... ... ... саны бұл
кәсіпорын бойынша 3625 адам. Осы айдын ... күн саны 31 ... ... ... қызметкерлердің орташа осы айдағы саны
3627/31=117 адам. Тоқсан бойынша ұйымдағы жұмысшылар мен ... саны ... ... 117 адам, ақпан айында 408 адам, ... ... адам ... ... ... бұл кәсіпорындағы жұмысшылар мен
қызметкерлердің бір тоқсан бойынша орташа саны 315 ... тең ... ... ... Егер ұйым ... айынан бастап жұмыс істеген болса, онда
ұйымдағы жұмысшылар мен қызметкерлердің бір тоқсан ... ... ... ... тең ... яғни
420:3=140
Жұмысшылар мен қызметкерлердің кәсіпорын бойынша бір жылдық орташа саны
осы жылдағы барлық айлардағы олардың тізімінің ... ... ... ... ... анықталады. Егер кәсіпорын толық жыл бойы жұмыс істемеген болса,
онда жұмыскерлердің тізімдік орташа саны ... ... ... ... ... 12-ге бөлу арқылы табылады.
Ескерту:
Жұмысшылар мен қызметкерлердің кәсіпорын бойынша орташа ... ... ... және ... ... шамаларын анықтау үшін “орташа
еңбекақы” және басқада орташа ... ... ... ... мен ... саны деген көрсеткіш қолданылады.
Бұл көрсеткішті табу үшін жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамдық
тізімдік ... ... ... ... санаттарына
(категорияларына) жататын адамдардың ... алып ... ... ... мен қызметкерлердің қатарына жататындар:
- Жүкті (екі қабат) және босануға байланысты демалыстағы әйелдер,
сондай-ақ бала ... ... ... ... қаралған жасқа дейін баланы қарауға демалыс алған әйелдер
(ер адамдар);
- Оқу демалысындағы ... ... ... ... сақталған,
немесе сақталмаған жұмысшылар мен қызметкерлер, сондай-ақ жоғары
және арнаулы оқу орындарына түсуге ... ... үшін ... сақталмай жіберілген жұмысшылар мен қызметкерлер;
- Әкімшіліктің ұйғарымы бойынша еңбекақысы сақталмай демалысқа
кеткен жұмысшылар мен қызметкерлер және ... ... ... табу үшін ... алынатынжұмысшылармен
қызметкерлер санын анықтау барысында нақтылы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істемейтін жұмысшылармен
қызметкер кіргізіледі. Алдымен жұмыс істеген адам /күні табылады. Ол үшін
жұмысшылар мен қызметкерлердің барлық ... ... ... белгіленген
жұмыс күнінің ұзақтығына белгіленеді. ... ... ... жұмыс істеген
сағатын, күнін, айлық ... ... бөлу ... ... ... мен қызметкерлердің саны табылады. Орташа еңбекақы есептеу үшін
есепке алынатын жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамына үйде ... ... ... де ... ... саны ұйымдағы
жұмысшылармен қызметкерлерге ... ... ... ... соммасын сол
ұйымда негізгі қызметі атқаратын жұмысшылар мен қызметкерлердің есепті
айдағы орташа ... бөлу ... ... ... уақыт көрсеткіші, жұмысшылар мен қызметкерлердің
еңбекақысын жұмыс істеген ... ... ... оларға өндірілген
өнімнің өнімділігін есептеуге және жұмысшылар мен ... ... ... орындау барысын анықтауға, сонымен қатар
жұмыс істегені жайлы ... ... ... жұмыс күнінің
балансын жасауға қолданады. Жұмыс ... ... ... ... ... ... келіу, олардың жұмыс істегені,жұмыстың тоқтап қалуы
және де жұмысқа келмеген ... мен ... ... ... табелдері алфавит бойынша реттік нөмірі санына
қарай жүргізіледі.Жалпы табельдер жұмыс істеген уақытты ... ... ... ... ... ... кәсіпорының әр құрылымының өкілдері бойынша жұмысшылар ... ... ... ... ... ... ... шартты белгілерді қою арқылы толтырылады. Жұмысшылармен
қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... қосымша тіркеледі.
Жұмысшылармен қызметкерлердің демалысқа шығуы, іс сапарда ... ... ... т.б ... ... ... ... көрсетіледі. Ол үшін әріптік, мысалы:
- іс сапарындағы ... ... үшін – і
- ... ...... үшін - д
- ... себепсіз кешіккен жұмысшылар үшін – с
тағы да басқа белгілер ... ... ... ... қана ... ... ... жұмысқа келмеген күнін белгілеп қана қоймай,
олардың жұмысқа кешіккенін, мерзімінен тыс жұмыс істеген ... ... ... ... т.б ... ... ... үшін белгілер
қойылады. Табельдер мен оларға негіз болған алғашқы құжаттар еңбекақыны
есептеуге және жұмысшы ... ... ... ... есептеу үшін
пайдаланады. Сонымен қатар цехтар мен ... ... ... ... уақытының балансын жасауға, нақтылы жұмыс ... ... ... есеп ... ... Бұл ... ... анықтау үшін ғана емес, сонымен қатар жұмыс уақытының пайдалану
нәтижесінде анықтау үшінде қажет болып табылады. [1.12.23.350 – 354 ... ... ... және ... ... есебінің маңызды элементі ... ... ... мен ... мамандық дәрежесіне қарай жұмыстың әр түріне
кететін жұмыс уақытының мөлшерін анықтау болып ... ... ... ... ... ... тарифтік жүйеде қаралады. Тариф
жүйесінің негізгі элементтері болып мыналар табылады:
- ... ... ... ... ... ... мамандық анықталады.
Осыларға негізделіп жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбекақы
мөлшерінің үлгілі кестесі ... ... ... ... жұмыстың
барлық түрі күрделілігіне және көп еңбек сіңіруді қажет ететіндігіне қарай
топтастырылады және ... ... ... ... ... ... бойынша әртүрлі еңбекақы мөлшері белгіленеді. Тарифте
мамандықтар бойынша ... ... ... ... ... ... жұмыстың күрделілігімен қаншалықты еңбек етуіне керекті
ұқыптылықпен ... ... ... разрядтар көрсетіледі. Сонымен
қатар тарифтік әрбір атқаратын жұмыстың нақты түрлеріне мінездеме беріледі
және жұмысшылар мен ... ... ... ... ие ... ... дағдысы мен біліміне де мінездеме береді.
Тарифтік кестеде – жұмысшылар мен қызметкерлердің әрбір топтарының
арасында ... ... ... ... арақатынасы айқындалады.
Тарифтік кестеде: тарифтік еңбекақы (сағаттық, күндік, айлық) осы өндіріс
саласында өте ... және ... ... дәрежелі болып саналатын жұмысқа
төленетін мөлшерде бекітіледі. Жоғары дәрежелі еңбекке төленетін еңбекақы
бірінші дәрежелі еңбекке ... ... ... еңбекақы мөлшерімен
осы қарастырып отырған дәрежелі ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы төленетін
еңбекақы мөлшеріне көбейту арқылы анықталады.
Тарифтік кестеде тарифтік еңбекақы жұмыстың түріне ... ... ... ... ... ... ... мерзімді еңбекақы мөлшері бір сағатқа белгіленеді. Кесімді
еңбек бағасы белгілі тарифтік баға бойынша бір ... ... ... тиісті еңбекақы мөлшерін сол сағатта өндірілген өнім ... ... ... бөлу ... ... ... бір ... кеткен
уақытқа көбейту арқылы табылады. Уақыт мөлшері мен өндірілетін өнім
мөлшері, көлемі, ... ... ... техникалық мөлшерлеу үдірісін
(процесін) жүргізу кезінде анықталады.
Өнім өндіру есебі ең алдымен орындалған жұмыстың, ... ... ... саны мен ... ... кесімді еңбекақыны есептеу ... ... мен ... жекелік және топтық еңбек өнімділігіне
бақылау жүргізу үшін керек. Өнім өндіру есебі негізінде тек қан ... ... ... мен ... ғана ... ... қатар
мерзімдік еңбекақы алатын жұмысшылар мен қызметкерлерге де сандық ... ... ... ... ... ... сыйақы
төленеді. Жекеленген жұмысшылар мен ... ... ... өнім өндіру негізінде мөлшерлі тапсырманы орындағаны үшін сыйақы
алады.
Өнім өндіру есебі әрбір ... ... мен ... ... және ... ... төленетін еңбекақы түріне
байланысты. Кәсіпорындардың ... ... ... ... ... және ... ... пайдалануға, т.б байланысты болып келеді.
Еңбекті жаңа техникамен жабдықтау, ... ... ... ... ... ... ... прогрестің
дамыған жағдайында қол еңбегін ... көп ... ... ... автоматтандырылған кешенді салаға айналады.
Оларда қол ... ... ... ... ... жаңа ... технология өз әсерін тигізеді. Бұл айтылмағандардың іске асуы, яғни
қолданылуы өнім өндіру ... ... ... ... тигізеді.
Кәсіпорындарда өнімдердің өндіріп шығарылуы және жұмыстың орындалуы
жайлы алғашқы құжаттарда мынадай мәліметтер мен ақпараттар болуы қажет:
- ... ... ... оның қабылданған уақыты яғни күні, айы, жылы;
- өндірілген өнімнің саны мен көлемі;
- ... ... ... ... және ... орындауға кеткен
уақыт;
- орындаушы жұмысшылар мен қызметкерлердің табельдік нөмірі немесе
бригаданың нөмірлері;
- цех ... ... және ... ... ... ... ... одан кейінгі уақыттарда жұмысшы және қызметкерлермен есеп-
айырысу жүргізіліп, сонымен қатар өндіріліп ... ... ... ... бойынша төлем сомаларының мөлшері анықталады.
Халық шаруашылығының әр түрлі салаларындағы ұйымдарда өндіріс түрлеріне
байланысты еңбек пен еңбекақы мөлшерінің ... ... ... ... ... әр ... ... қолданылады. Олардың ішінде:
- Жұмысшылар мен қызметкерлерге әрбір операция бойынша істелген
жұмысы мен өндірген ... саны мен ... ... жеке-жеке
еңбекақы есептен және оны төлеу жүйесі. Бұл дүйе бойынша керекті
мәліметтерді жеке жұмысшылар мен ... ... ... әр цех ... ... ... алуға болады.
- Өндірілген өнімдер мен істелген жұмыстың жалпы көлемін ең соңғы
операция орындалғаннан кейінгі анықтау жүйесі. Бұл жұйе ... мен ... ... ... мен ... қызметі мен орындалған жұмысына бір ... ... ... толтырылады.
- Еңбек пен еңбекақыны өндірістің түріне қарай қолданудағы тағы ...... ... ... табылады. Бұл жүйе бойынша ... ... ... ... өнімінің, істеген жұмысының көлемінің
санын анықтау үшін әр операциялардан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... бойынша қабылдау жүйесі жұмысшылар мен қызметкерлердің
өндірген өнімдерін әр операцияны ... ... ... техникалық
бақылау бөлімі қаблылдап, ... ... ... ол ... ... ... ... жазуды қажет етеді. Бұл жүйе бойынша
көбірек қолданылатын ... ... түрі ... ... ... ... Бұл ... жұмыс орындалмай, яғни басталмай тұрып толтырылады және
жұмысшылар мен қызметкерлерге беріледі. ... ... ... бұл
нарядқа нақты өндірілген өнімдер мен орындалған жұмыстың саны, ... ... мен ... еңбек ақысын есептеу үшін
кәсіпорынның бухгалтериясына тапсырылады.
Кәсіпорын бойынша өндірілген өнімге, істелген жұмысқа күнделікті ... ... мен ... еңбекақы есептеу жұмысын қиындатып
жібереді. Оның ... ... ... ... ... ... бөлімшелердегі өндірілген өнімнің, орындалған ... сай ... ... ... ... ... ... да
өнім өндіру есебінің жаңа прогресивті еңбек сіңіруді жеңілдететін жүйесін
енгізу қажет. Іс ... ... ... нарядының орнына айлық немесе екі
апталық жинақтаушы нарядтарды қолдану арқылы құжаттың ... ... ... өнім өндіру жайлы мәліметтер мен ақпараттар тек ... ... ... қана ... ... қатар өндірілген өнімнің жылжыуы
яғни олардың қозғалысын бір операциядан келесі операцияға ... ... және олар үшін ... ... ... азайту мақсатында
маршруттық қарталар ... ... ... ... ... есебінің бұл түрі сериалы өндірісті машина жасау зауыттарының цехтар
мен ... ... ... Бұл ... ... бір ... ... дайындалатын детальдар мен
бөлшектердің барлық технологиялық ... өтіп ... ... ... ... ... ... бөлімі өндірісте өндірілген, жасалып шығарылған
өнімнің сапасы мен ... ... ... ... ... ... анықтап
отырады және сонымен қатар бұл тауарлы мәліметтерді өнім өндіру жайлы
құжаттарға ... ... ... ... мен ... ... әрбір топтарына бөлек маршруттық карта жазылады. Бұл маршруттық
картада өндірістің осы топтағы ... ... саны ... ... ... Ал ... ... картаға топты, яғни өнімдерді
тексері барысында анықталған ақау немесе келшілігі бар өнімнің ... ... ... ... ... табелінің нөмерін көрсетіп қол қояды.
Өндірілген өнімнің топтары бір ... ... ... ... ... ... ... қоса маршруттық картаны жіберіп отырады.
Егер топтағы өнімдер ... ... ... ... ... ... тура ... Маршруттық карта сонымен қатар өндірілген өнімдердегі
кездесетін ақаулардың қай жұмысшының ... ... ... ... және ... ... ... дұрыс жазылуындағы (қате болмауын)
бақылау жұмыстарын жеңілдетуге арналған. Маршруттық картрлар жұмысшылар мен
қызметкерлерге еңбекақы есептеуде өз ... ... ... ... көп ... ... ... бригадалық түрі
кеңінен қолданылады. Шаруашылықта өндірістік бригадалық топ құру ... ... ... ... сондай-ақ толтырылатын құжаттардың саны
азаяды. Бригада бойынша еңбекақы ... ... да ... өнімнің, істелген жұмыстың ең соңғы ... ... ... ... ... өнімнің, істелген жұмыстың ең соңғы нәтижесі
бойынша бойынша кәсіпорындағы жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ең ... тексеру
операциясынан өтіп, қоймаға тапсырылған және басқа жаққа қоймаға алынбай
таратылып жіберілген, яғни ... ... ... ... ... ... , ... жұмыстың саны мен сапасына қарай есептеледі.
Жұмысшылар мен қызметкерлерге жоғарыда айтылғандай ... ... ... үшін ... ... ... мен ... өнім өндіру
тізімдемесін (ведомосін) қолдануды қажет етеді.
Көпшілік өндіріс орындарында, әсіресе үздіксіз өндірістерде жұмысшылар
мен қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... ең соңғы нәтижесі (операциясы) бойынша ... ... Өнім ... есебінің бұл түрі кәсіпорында өндірісті дамыту,
өнімділікті арттыру ... ... ... өнімдер мен орындалған
жұмыстың көлеміне қосымша ақпараттар жазуға жол ... үшін ... ... жұмыс уақытына қарай, яғни мерзімді еңбекақыны төлеу
нысаны (формасы) жұмысшылар мен ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін арттыруға айтарлықтай ынталандырмайды.
Сондықтан да көптеген ... ... яғни ... ... ... ... ... қарай отырып төлейтін түріне көшті. Бұл
жұмысшылар мен қызмтекерлерге мерзімде ... ... ... да ... ... тапсырманың орындалуын қажет етеді. Сонымен қатар
тапсырманы уақытылы орындағаны және ... ... ... ... мен ... ... мен ... тағы басқалар
беріледі.
Үздіксіз еңбек үдерістері ұйымдастырылған көп ... ... өнім ... ... ... жүйесі қолданылады. Бұл жүйе
бойынша жұмыстың яғни сменаның ... ... ... ... ... ... анықтау үшін әр операция бойынша өңделмей қалған детальдардың
қалдығына түгендеу жүргізіледі. Кәсіпорындарда ... ... ... өндіріп шығарған өнімнің саны мен көлемін анықтау үшін смена
кезінде өңдеу үшін ... ... мен ... ... қосып осы
қосындыдан сменаны тапсырған уақыт барысында өңделмей қалған ... ... ... ... ... Осының негізінде өндіріліп шығарылатын
өнімдердің санын тиісті құжаттарға жазып отырады. Ұйымдарда кейбір ... ... ... ... ... ... құндылықтардың,
жабдықтардың дер кезінде болмауына байланысты жұмысты орындауға, өнімді
өндіріп шығаруға қолайсыз, ... ... ... ... ... ... сай келмейтін материалдық-құндылықтарды пайдалануға
тура келеді. Кейбір жағдайларда ... ... ... ала ... ... ... ... өндіріске басқа материалдар мен
жабдықтарды қолдану істелетін жұмыстың ... ... ... ... ... Бұған белгіленген мөлшерде қосымша уақыт
қажет болады. Сондықтан да ол үшін жұмысшылар мен ... ... ... ... ... Кәсіпорындағы жұмыстың былай ауытқуына
қосымша төленетін еңбекақыға мастер, прораб немесе бригадир, яғни ... ... адам ... ... ... ... құжаттарын толтырылады.
Бұл құжатқа негізгі еңбекақы есептеу үшін ... ... мен ... ... ... Егер ... техникалық ауытқуы қосымша
операцияны қажет ететін болса онда ... ... ... ... ... ... ... нарядтар толтырылады. Қосымша төлеу құжатында
жоспарлардан тыс өңдеу операциясына ... ... ... ... төлем төлеудің себептері де жазылып көрсетілуі тиіс. [12. 98 ... ... ... түрлері мен нысандары
Жалпы жұмысшылар мен қызметкерлерге есептелетін еңбекақы негізгі және
қосымша деп ... екі ... ... ... ақы - ... мен ... нақтылы жұмыста
болған уақытына, яғни олардың істеген ... ... ... Негізгі еңбекақыға мына төмендегі аталғандар жатады:
1. Мерзімді және кесімді еңбекақы.
2. Сыйлықтар мен ... ... ... ...... заңына сәйкес шарттарда қаралып белгіленген,
жұмысшылар мен қызметкерлердің жұмыс істеген, қызмет атқармаған уақытына
төленетін ... ... ... ... ... мен ... ... демалысы үшін төленетін
төлемдер.
2. жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... үшін ... төлемдер.
3. Жас сәбилі аналарға берілетін демалысқа, баланы ... ... ... төленетін төлемдер.
4. Жас өспірімдердің қысқартылған жұмыс уақытына төленетін төлемдер.
5. ... мен ... ... ... ... ... ... төлемдер.
6. тегін көрсетілген нем есе тегін берілетін қызметтер мен заттың құны.
7. Жоғары немесе арнаулы оқу орындарында және ... да ... ... ... ... байланысты жұмысшылар мен
қызметкерлерге төленетін төлемдері.
8. Әскери жиындарға қатысқаны үшін сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... төлемдер және тағы да
басқалар жатады.
Өндіріс пен құрылыста ... ... ... да ... есептеудің және оны төлеудің мерзімді және кесімді деп аталатын
екі ... ... ... еңбекақы жұмысшылар мен қызметкерлердің жұмыс ... ... ... ... ... мөлшері бойынша өнім өндіргені
немесе өндірмегеніне ... яғни оның ... ... ... ... ... өндірген өнімі мен істеген жұмысын мөлшерлеуге
болмайтын, яғни атқарған жұмысының көлемі мен санын анықтау ... ... ... ... ... ... мен
қызметкерлерге еңбекақы төлеуге негізделген.
Мысалы: автоматтандырылған өндірісте машина жөндейтін ... ... ... ... қаржы және есеп бөлімінің
қызметкерлеріне, тағы басқаларға. ... ... ... ... Жай мерзімді;
2. Мерзімді сыйлықты.
Жай мерзімді жүйесі бойынша – жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... тарифте немесе штатта көрсетілген мөлшері бойынша
төленеді.
Мерзімді сыйлықты – жұмысшылар мен ... ... ... ... көрсетілген тұрақты еңбекақысына қосымша олардың өндірген
өнімдерінің көлеміне, санына, сапасына және тағы да ... ... ... сыйлық беру болып табылады.
Кесімді еңбекақы – жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбек ... ... ... кеткен еңбек уақытын қысқартуға ... ... ... ... және ... кесімді түрін
түрін қолданғанда жұмысшылар мен қызметкерлерге тиісті еңбекақы, олардың
өндірген өнімінің көлемін немесе ... ... ... ... ... ... яғни белгіленген кесімді бағаға көбейту арқылы
табылады. Кесімді баға белгіленген ... ... ... ... өнім
көлемі мен сапасына негізделіп белгіленеді. Уақыт ... бір ... ... яғни ... болатын, адам/сағат, адам/күн өлшемінде
көрсетілген уақыт ... ... Өнім ... ... ... ... ... бір уақыт аралығында жасап шығаратын, өндіретін
өнімінің санымен немесе көлемімен ... ... ... ... сыйлықты;
- Үдемелі кесімді;
- Аккордтық;
- Жанама кесімді.
Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... бойынша бір жұмысшының немесе бір ... ... ... ... бәрі тек қана белгіленген еңбек бағасымен есептеледі. Бұл
жүйе бойынша еңбекақы мөлшері – бұл ... ... ... ... сол ... бір данасына қарастырылған яғни белгіленген ... ... ... ... ... мен ... кесімді сыйақылар
өндірісте өнім өндіруді санымен сапалық жағынан артығымен орындағаны, өнім
өндіру барысында шикізаттар мен ... ... мен ... ... ... пайдаланғаны үшін оларға төлеуге тиісті еңбекақысына қосымша
сыйақы ретінде төленеді. Ұйымдарда ... оның ... ... ... ... ... жайлы ереже болуы қажет.
Кәсіпорындарда жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... ... - өнім өндіруге белгілі бір
мөлшерден артық көлемде өндірген өнімдері үшін ... ... ... Бұл жүйе көп ... қиын да – ... ауыр ... саналатын
операциялар мен жұмыстарды орындағандары үшін және еңбек ... бір ... ... ... ... ... өндіріс орындарында
қолданылады. Жалпы бұл жүйе кез келген ұйымдарда қолданыла бермейді.
Кесімді еңбекақының аккордтық жүйесі – ... ... ... ... төлеуде қолданылады. Кесімді еңбекақының бұл жүйесі
жоғары сапалы өндірген өнімнің және орындаған жұмыстың санына, көлеміне
қарай ... ала ... баға ... ... ... Сондай-ақ бұл жүйе бойынша
еңбекақы төлеу үшін алдын ала атқарылатын жұмыстың көлемі мен ... ... ... ... аккордтық жүйесі бойынша жұмысшылар мен
қызметкерлерге еңбекақыны есептеу көбіне құрылыс салушы ... ... ... ... және жүктерді тиеп түсірумен айналысатын
өнеркәсіп ... ... Бұл жүйе ... ... ... ... мен ... санын қысқартып еңбек өнімділігін
арттыруға мүмкіншілік береді.
Халық шаруашылығының әр түрлі салаларындағы кәсіпорындарда жұмысшылар
мен қызметкерлерге ... ... ... тағы бір ... жанама
кесімді жүйе болып ... Бұл жүйе ... ... ... ... ... мен ... емес, оларға қызмет
ететін көмекші өндірістің жұмысшыларына төленеді. Яғни бұл жүйе ... ... ... ... тағы да ... ... ... істеп, белгіленген мөлшерден ... өнім ... ... ... және жөндейтін және оларды жұмысқа дайындайтын
басқа да жұмысшыларға төленеді.
Мерзімді еңбекақыны есептеу
Мерзімдік еңбекақыға жұмысшылар мен ... ... ... ... есептелетін қосымша төлем, демалыс немесе қосымша мейрам
күніне төленетін төлемдер, жұмыстың ... мен ... ... ... өнім өндіругедегі ақауға байланысты төлемдер, ... ... ... үшін ... ... тағы ... ... және
өзіне белгіленген жұмыс уақытында істегеніне есептелетін төлемдер жатады.
Халық шаруашылығының әр түрлі ... ... ... ... ... толтырылған табельдердің негізінде ай ... ... ... бір есеп ... уақытқа есептеледі. Негізінде
мерзімдік еңбекақы бойынша есеп айырысатын уақыт ... ... ай, күн ... сағат алынады. Егер тұрақты еңбекақы алатын
жұмысшылар мен қызмекерлер толық бір ай ... ... ... ... ... онда ... ... кестеде қаралған немесе кәсіпорынның
басшылығы бекіткен мөлшерде еңбекақы сомасы ... ... Егер ... ... ... еңбекақы алатын жұмысшылар мен қызметкерлер есепті
айда бірнеше күн ... ... ... келе ... ... болса, онда
оларға төленуге тиісті еңбекақы сомасы ол жұмысшы мен ... ... ... ... ... ... ... сол айдағы жұмыс күндерінің санына
бөліп алынған нәтижені, яғни сол айдағы бір күнге тиісті еңбекақы сомасын
сол айдағы ... ... ... ... ... ... ... арқылы табылады.
Мысалы: Сәуір айында 22 жұмыс күні бар, айына 11000 теңге ... ... ... сол ... 15 күн ... істеп, 4 күн ауырып қалған
және 3 күн қоғамдық жұмыс атқарған делік. Жұмысшылар мен қызметкерлердің
ауырып қалған ... ... ... ... ... төленеді. Ал
қалған 18 күні үшін (15 күн жұмыс істегені + 3 күн ... ... ... ... ... ... Бұл ... анықтау үшін бір
айға белгіленген тұрақты еңбекақы мөлшерін, яғни 11000 теңгені осы айдағы
жұмыс күнінің санына яғни 22 ... ... ... ... кейін алынған
нәтижені (500 тенге) жұмыс істеген және қоғамдық ... ... ... қосыедысына көбейтеміз. Бұл жағдайда жоғарыдағы мысалымызда
көрсетілген жұмысшының сәуір айында ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлерге мерзімдік еңбекақы жұмыс
істеген күні мен сағатына байланысты төленетін жағдайларда, олардың ... ... бір ... ... ... ... жұмыс істеген күндері
мен қоғамдық жұмыстағы басқадай қосымша еңбекақы төленуге тиісті ... ... ... ... арқылы табылады.
Кесімді еңбекақыны есептеу
Кәсіпоырндарда кесімді еңбекақы төлеу жүйесі бойынша – жұмысшылар мен
қызметкерлерге төленетін ... ... ... өнімді мен істеген
жұмысының, атқарған қызметініің саны мен көлемі ... ... ... ... есептеледі. Ол үшін алғашқы құжаттарда көрсетілген өндіріп
шығарған өнімдер мен істелген жұмыстардың және ... ... тағы да ... ... ... саны мен көлемі, олардың бір
данасын жасап шығаруға, өндіруге белгілеген бағаға көбейтеді.
Ұйымдарда тапсырманы жеке адам ... яғни ... ... ... ... аяғына дейін бір жұмысшының немесе қызметкердің қолынан
өтетін жағдайда ... ... ... ... ... ... Кесімді
еңбекақы жұмысшылар мен қызметкерлердің бригада ... ... ... ... ... ... ... құжаттарға әр жұмысшы мен
қызметкердің жұмыс істеген уақыты, мамандық дәрежесі, ... ... ... мен ... ... ... мен саны және олардың бір
данасын жасауға, өндіруге белгіленген ... ... ... ... ... ... өнімдер мен істелген жұмыстың саны мен ... бір ... ... ... ... ... ... бағаға көбейту арқылы сол бригада ... ... ... Бригаданың жалпы табысы ондағы ... ... ... олардың мамандық дәрежесіне және жұмыс істеген
уақытына сәйкес бөлінеді. Ол үшін ... ... ... ... қатысқан уақыты (ай, күн, сағат) табылады. Содан соң жұмысшылар мен
қызметкерлердің ммандық ... ... ... ... бір ... ... ... олардың жұмыс істеген сағаттарының санына
көбейтіледі. Осының нәтижесінде бригада ... ... ... ... ... жалпы сомаларының қосындысына қатынасы
қосымша табыс коэффициенті болып ... ... ... ... ... мен ... әрқайсысына есептелген еңбекақы сомасы осы
коэффициентке көбейтіліп, әр жұмысшының ... ... ... мен ... ... саны мен оның ... ... байланысты
еңбекақысы табылады.
Мысалы: құрамында алты жұмысшы жұмыс істейтін бригаданың сәуір айында
өндірген өнімі мен ... ... ... еңбекақы қоры 114086 теңге 60
тиынды құрайды делік. Бұл жағдайда осы ... ... ... ... олардың мамандық дәрежесі мен жұмыс істеген уақытына
сәйкес былайша есептеліп шығарылады. [23. 354 – 365 ... ... ... ... ақы ... | | ... | | | | ... |
| | |Ма- ... | ... | ... |
| ... ... ... |Тариф- |бойынша |Қосымша |есеп- |
|№ |қызметкерлерді|дық ... |тік ... ... |
| |ң ... ... |ның ... ... |коэф- |еңбекақы |
| | ... ... ... |сомасы |фициенті |сомалары |
| | | ... | ... | ... |
| | |1 |2 |3 |4 (2х3) |5 ... (4х5) |
|1 ... А |6 |276 |3,23 | 892,72 |26.1 |23300 |
|2 ... Р |5 |280 |2,93 |822,72 |26.1 |21473 |
|3 ... Қ |4 |292 |2,64 |671,65 |26.1 |20140 |
|4 ... К |3 |284 |2,35 |667,43 |26.1 |17420 |
|5 ... |2 |284 |2,06 |667,43 |26.1 |17420 |
|6 ... Ж |1 |312 |1,76 |549,16 |26.1 |14333 |
| | | |1728 | |4271,11 | | 114086 ... ... коэффициенті бұл мысалымызда 26 теңге 10 тиынға тең болып
отыр-(яғни 6 бағана/4 бағана немесе 114086 теңге 60 тиын ... ... 13 тиын =
26 ... 10 тиын)
Егер кәсіпорындарда өнім өндірудің тапсырмасын артығымен орындағаны,
жұмыс істеу ... ақау ... ... де қиын ... атқарғаны,
тағы басқалар үшін ... ... ... онда ол ... мен ... арасында олардың кесімді еңбекақы сомасына
үйлесімді (пропорционалды) түрде ... ... ... ... бір ... ... ... бригаданың құрамында жұмыс атқаруы
мүмкін. Мұндай жағдайда әрбір ... ... ... жұмысы туралы мәлімет
жазады. Осы деректі мәлімет негізінде сол жұмысшының ... ... ... ... ... ... Жоғарыда жалпы көрсетілген
бригаданың табысын жұмысшылар мен ... ... ... ... ... мен олардың мамандық дәрежесіне қарай бөлу әдісі, бригада
мүшесінің барлығын бірдей адал ниетпен ... ... ... ... ... кезде еңбекақы сомасын бригада мүшелерінің арасында
олардың еңбекке қатысу ... ... ... жақсы істеген,
еңбек өнімділігін арттырған жұмысшылар мен қызметкерлердің әрбір мүшелеріне
ай сайын олардың еңбекке ... ... ... Жұмысты жақсы
істеген, еңбек өнімділігін арттырған жұмысшылар мен ... ... ... де, ал ... ... мен ... епежесін бұзғаны үшін және құрал-саймандарға немқұрайлы
қарағаны, тағы басқа кемшіліктері үшін ... ... ... жетістіктері мен жіберілген кемшіліктерінің ... ... әр ... төмендету және жоғарылату коэффициенті
қарастырылады. Кәсіпорындардағы жұмысшылар мен қызметкерлерге негізгі ... ... және ... ... басқа әртүрлі қосымша еңбекақы
болып табылатын бір жолғы сыйақылар және төленуі мүмкін.
Мейрам күнінің алдындағы қысқартылған ... ... ... ... оны ... ... ... ұйымдарда мейрам күнінің алдындағы
жұмыскүні бір сағатқа қысқартылады. Бұл күні ... ... ... ... ... ... еңбекақының
кесімді түрі белгіленген жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... мен ... ... ... қызметінің саны мен көлеміне
байланысты белгіленген мөлшерде ғана еңбекақы есептеліп төленеді. ... ... ... түрі ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлерге бұл, яғни қысқартылған жұмыс
күні үшін толық жұмыс күніне белгіленген ... ... ... өспірімдерге еңбекақы төлеу.
Кәсіпорындарда аптасына алты күн күн жұмыскүні, бір күн ... ... ... жағдайда осы ұйымда жұмыс істейтін 16-18 жас аралығындағы
жасөспірімдерге белгіленген жұмыс күннің ұзақтығы 6 сағаттан, 15-16 ... ... 4 ... ... ... кәсіпорын
аптасына 5 күн жұмыс істеп 2 күн ... ... ... ... ... жас аралығында жас өспірімдер үшін 7 сағаттан, 15-16 жас ... ... үшін 5 ... ... ... Белгіленген заңдарға сәйкес
жоғарыда айтылған жұмыс істейтін және еңбегі үшін еңбекақының мерзімді ... ... ... ... ... үшін ... жұмыс
күнінің еңбекақысы төленеді. Ал істеген жұмыстары, өндірген өнімдері ... ... ... саны мен көлеміне қарай ... түрі ... ... ... жас ... қысқартылған жұмыс
сағаттары үшін белгіленген тарифтік мөлшерге қосымша еңбеақы төленеді.
Жас сәбилі аналардың демалуы және баланы тамақөтандыруы үшін ... ... ... ... ... ... мен ... жұмыс істейтін және қызмет
атқаратын жұмысшылар мен қызметкерлердің арасында бір ... ... ... ... ... ... және жас сәбиді тамақтандыруы үшін жұмыс
уақытының барысында ұзақтығы 30 минуттан кем болмайтын үзіліс ... ... осы ... ... үш сағаттан сирек болмауы тиіс.
Ұйымдағы жас сәбилі аналарға демалуы және жас сәбиді ... ... ... ... ... ... құрамына кіреді және олардың
үзілісте болған, жұмыс істемеген мерзімі үшін орташа еңбекақылары ... ... ... ... мен жұмыстарды атқарған ... ... ... мен ... ... ... олардың
атқарған немесе орындаған мемлекеттік қоғамдық жұмыстары мен тапсырмалары
үшін орташа еңбекақы мөлшерінде төлем мөленеді. Яғни ... ... ... ... ... ... үшін ... жұмысшылар мен
қызметкерлердің орташа еңбекақы мөлшері анықталады. Басқаша ... ... ... ... ... мен ... атқарған немесе
орындаған уақыттары үшін жұмысшылар мен қызметкерлердің орташа еңбекақысы
сақталады. Мемлекеттік, қоғамдық жұмыстарға жұмысшылар мен ... ... ... ... ... жатады:
- Соттың мәжілісіне куә ретінде қатысу;
- Мемлекетік және ... ... ... ... ... ... ... шақыруына бару және тағы басқа жұмыстар.
Түнгі уақытты істеген немесе атқарған жұмыстары үшін ... ... ... сағат 22-00-ден ертеңгі, яғни таңғы 6.00. сағатқа
дейін істеуге белгіленген жұмыс уақыты түнгі уақытта істелген (атқарылған)
жұмыс уақыты ... ... ... рмен қызметкерлерге бұл уақыт
аралығында жұмыс ... үшін ... ... яғни ... ... ... ... түрі белгіленген ұйымдарда, өнеркәсіп
орындарында жұмыс істейтін жұмысшылар мен қызметкерлерге түнгі ... ... ... жұмысының әрбір сағатына жұмысшының мамандық
дәрежесі бойынша тарифте белгіленген еңбекақысының 25% ... ... ... ... Ал ... тігу, жіп иіру және нан ... ... ... ... ... 50% ... қосымша төлем төленеді. Өнеркәсіптік ұйымдарда мерзімді еңбекақы
алатын жұмысшылар мен қызметкерлердің түнгі ... ... ... ... сағатына тариф бойынша белгіленген бір сағаттық ... ... ... ... төлем төленеді. Халық шаруашалығының ... ... ... ... мен ... ... уақыттығы
жұмысына төленетін қосымша төлем, яғни қосымша еңбекақы мөлшері ... ... ... ... ... үшін ... тәртіппен есептеліп
төленеді:
Түнгі жұмыс уақыты бір сағатқа қысқарылған ұйымдарда жұмысшылар ... ... ... ... ... ... көлемде, бірақ
заңда қаралған мөлшерден кем емес мөлшерде төленеді.
Мерзімді еңбекақы алатын жұмысшыларға жеті сағаттық ... ... ... ... ... ... ... 7/6 бөлігінен, ал алты сағаттық
жұмыс күнінде түнде істеген әрбір сағатына сағаттық тарифтың 6/5 бөлігінен
кем емес ... ... ... ... ... ... ... (атқарғаны) үшін төленетін еңбекақы
Біреудің ... ... ... қызмет деп өндіріс қажетіне немесе басқару
міндетіне сәйкес уақытша жұмыста жоқ адамның орнына оның ... ... ... адамның атқаруын айтады.Уақытша жұмыста жоқ адамның жұмысын
немесе қызметін атқаруды басқа жұмысшыға немесе қызметкерге ... ... ... ... ... ... Егер ... жұмыста жоқ
адамның орнына тағайындалған қызметкер уақытша ... жоқ ... ... ... ... ... немесе уақытша оның орнына жұмысты
атқару мерзімі 12 күннен артық уақытқа ... онда бұл ... ... ... ... атқарғаны үшін ешқандай қосымша еңбекақы
төленбейді. Егер ... ... жоқ ... ... атқарушы штатта
қарастырылған орынбасары болып табылмаса немесе уақытша жұмысты ... 12 ... ... ... ... онда ... ... қызметін
атқарушы қызметкерлерге өзінің еңбекақысына қосымша ... ... ... жоқ адамның еңбекақысының арасындағы ... ... ... ... төленеді. Бос орындағы қызмет пен ... етіп ... ... біреудің қызметін атқару емес ол
жұмысшылар мен қызметкерлердің басқа жұмысқа ауысуы болып есептеледі де, ... ... ... ... ... ... яғни бос ... қызметіне белгіленген еңбекақы мөлшерінде төлем төленеді.
Жұмысшыларға өзіне берілген разрядтан төмен ... ... үшін ... ... ... ... алатын жұмысшылар ұйым басшасының
өкіміне ... ... ... ... ... дәрежесінен) төмен
тарифтелген жұмысты атқарған жағдайда, егер олар белгіленген өнім ... ... ... ... ... ... ... жұмысшыға
белгіленген тариф бойынша есептелетін еңбекақы және соған қосымша осы
тарифпен сол жұмысшының ... ... ... ... ... ... ... еңбекақысының арасындағы айырмашылық сомасы төленеді.
Мысалы: бесінші разрядты жұмысшы үшінші разрядты ... ... ... ... онда оған ... разрядты жұмысшыға төленуге тиісті
еңбекақы және қосымша үшінші разрядты жұмысшы мен ... ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің қан тапсырған күніне, яғни донорлық
міндетті атқарған күніне төленетін ... ... мен ... қан ... яғни ... ... күні жұмыстан босатылуға тиіс. Қан тапсырған жұмысшылар мен
қызметкерлердің қалауа бойынша оларға бұл күннен басқа тағы ... ... күні ... ... ... беріледі. Жұмысшылар мен
қызметкерлер бұл күнді, яғни демалуға тиісті ... ... ... да ... ... ... Қан тапсырғаны үшін жұмысшылар мен
қызметкерлердің жұмыста болмайтын жоғарыда айтылған бұл екі күніне ... ... ... ... мен ... ... тоқтап қалған уақытына төленетін
төлем
Ұйымдарда жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... төленбейді. Егер жұмыстың тоқтап қалуына
жұмысшылар мен қызметкерлердің ешқандай кінәсі немесе ... ... ... 50% ... ... ... ... тоқтап қалуына
байланысты кәсіпорын жұмысшылар мен қызметкерлерді басқа ... ... ... Егер ... ... ... уақытында жұмысшылар мен
қызметкерлер кәсіпорын әкімшілігі ұсынған басқа ... ... ... ... яғни ... ... орындамайтын болса, онда ол уақыт
үшін жұмысшылар мен қызметкерлерге ешқандай еңбекақы төленбейді.
Өнім ... ... ... ақау үшін төленетін төлем
Ақау деп өнім өндіру барысында сапасы жағынан белгіленген стандартқа
сәйкес келмейтін немесе ... ... сол ... ... ... ... ... тек қана түзеткеннен, жөндегеннен кейін, ... бір ... ... ... ... ... ... Өндірілген өнімдер, орындалған жұмыстар ұйымдағы
жұмысшылар мен қызметкерлердің кінәсінен толығымен жарамсыз болып табылатын
болса, яғни ол ... ақау ... ... онда бұл ... ... ... үшін ... мен қызметкерлерге еңбекақы төленбейді.
Егер өндірілген өнімдер ... ... ... ... ... ... табылса, ол кезде өнімді өндірген жұмысшыларға төленетін
еңбекақы мөлшерін, ... ... ... ... пайызына
(процентіне) байланысты анықтап ... ... ... ... мөлшері тариф бойынша осы өнімді өндіру үшін ... 50% ... яғни ... ... ... Бұл төленетін
төлем осы жұмысқа мөлшерленген уақытқа ғана ... ... ... ... ... ... өнімдердің,
заттардың құны олардың еңбекақыларынан ... ... ... бұл ... ... ... сол ... орташа еңбекақысының 2/3 (үштен екі
бөлігі) мөлшерінен аспауы керек. Ал ... ... ... бұзған жағдайда келтірілген зиянның сомасы заңда ... ... ... ... Егер ... ... ... мен қызметкерлердің кінәсінсіз толық ақау қатарына
жатқызылатын болса, онда бұндай өнімдер үшін ол ... ... ... ... мен ... тариф бойынша белгіленген
еңбекақысының 2/3 ... екі ... ... ... ... ... ... дайындалған бұйрымдардың ақау ... ... ... үшін ... ... ... нашарлығынан
немесе олардың жарамсыздылығының себебінен болса немесе жұмысшылар мен
қызметкерлердің кінәсінсіз болған ... ... ... ... ... бақылау органдары қабылдағаннан кейін белгілі ... онда ... ... ... ... ... мен ... толық тарифтік, яғни жарамды ... ... ... мен ... мерзімнен тыс уақытты орындаған
жұмыстарына, атқаратын қызметтеріне төленетін төлем
Халық ... ... ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлердің бекітілген ... өзге ... ... ... ... қызметтері мерзімнен тыс
уақытты істелген жұмысы ... ... ... жұмыс уақытынан өзге,
яғни мерзімнен тысуақытта жұмыс істеу кәсіпорын ... ... ... Мерзімнен тыс уақытта істелетін жұмысқа бір жасқа
толмаған ... бар ... ... ... ... ... қатыстыруға
болмайды. Ал бір жас пен сегіз жас ... ... бар ... мұндай
уақыттағы жұмыстарға тек ғана өздерінің келесімімен қатыстырылады.
Жұмысшылар мне ... ... тыс ... жұмыс істеген
жұмыстың алғашқы екі сағатына өзіне белгіленген тарифтік еңбекақының ... ... есе, ал одан ... ... 2 (екі) есе ... ... ... Ұйымдарда кесімді еңбекақы алатын жұмысшылар
мен қызметкерлер мерзімнен тыс уақытта ... ... ... ... сол уақытта атқарған жұмысына тиісті еңбекақының 50% (пайызы), ал
одан кейінгі сағаттарына 100% (пайызы) мөлшерінде қосымша еңбекақы ... мен ... ... және ... ... ... ... қызметтеріне еңбекақы төлеу
ҚР-ның еңбек туралы заңына сәйкес кәсіпорындарда демалыс күндері
жұмысшылар мен қызметкерлердің жұмыс ... ... ... ... ... ... жағдайларда ұйымдағы кейінге қалдыруға, кешіктіруге
болмайтын ... ... ... байланысты бұл күндерде де жұмысшылар мен
қызметкерлердің жұмыс істеуіне тура ... Егер де ... мен ... думалыс күні жұмыс атқарса, оған келесі екі
апта ішінде жұмыс күні есебінен демалыс ... ... ... бұл ... ... екі апта ішінде) демалыс беруге мүмкіншілігі немесе
жағдайы ... ... мен ... ... күні жұмыс істеген
еңбегі үшін мерзімді еңбекақы алатындарға сол күнгі жұмыс ... ... ... ... бір сағаттық еңбекақысының 2 (екі) есесі, ал
кесімді еңбекақы алатындарға сол ... ... ... мен ... ... мен ... байланысты тариф бойынша төленуге тиісті
еңбекақының 2 (екі) есесі мөлшерінде еңбекақы ... ... күні ... ... үшін мерзімді және кесімді еңбекақы алатын
жұмысшылар мен ... сол ... ... ... мен ... ... ... немесе жұмыс істеген сағаттарына ... ... ... еңбекақысы көтеріңкі мөлшерде, яғни екі еселеніп
төленеді. Мейрам күні істеген ... мен ... ... ... еңбекақы төлемінің орнына сол ... ... ... ... ... яғни олардың ризашылығымен басқа жұмыс күні
есебінен демалыс ... де ... Ал ... күні кезекшілік қызметін
атқарған жұмысшылар мен қызметкерлерге басқа жұмыс күні ... ... мен ... ... ... ... ... еңбекақы төлеу тәртібі
Ұйымдарда жұмыстан заңсыз босатылып, бұрыңғы жұмысқа қайта ... мен ... сот ... ... ... ... ... үш айға дейінгі жұмысқа шықпай ... ... ... мөлшерінде төлем төленеді. Басқа жұмысқа келісімсіз
ауыстырылып (өзінің істеп ... ... ... ... ... ... ... кейіннен бұрыңғы жұмысына қайта ... ... ... ... ... қарайтын тиісті органдардың немесе заң
органдарының шешімі бойынша) бұрыңғы еңбекақысы мен басқа жұмысқа ауысқанда
төмен ... ... ... үшін алған еңбекақысының арасындағы айырма
сомасы төленеді. Бірақ мұндай төлемдердің төленетін уақыты үш ай ... ... ... мен ... ... ... және ... жанұя мүшелерінің күтімі үшін ... ... ... ... ... ... қайтыс болған жұмысшы-қызметкерлерді жерлеуге
арналған әлеуметтік көмек заңда ... ... ... бюджет
қаражаты есебінен төленеді. “Азаматтардың еңбекке уақытша жарамсыздығы”
туралы заң негізінде 14 жасқа ... ... ... күту үшін ... ... оны күтемге алу қажет болатын уақытқа дейін ... оның ... 10 (он) ... ... ... ... ... бала 10 күн аралығында сырқатынан ... және әрі ... ... ... ... онда ата-анасының біреуні немесе күтетін адамға еңбекке
уақытша жарамсыздығы туралы анықтама ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша күтім қажет деп есептелген болса,
еңбекке уақытша ... ... ... ... ... оны
күтетін адамға беріледі. 3 (үш) жасқа толмаған ауырған баланың ... ... ... ... ... уақытша жарамсыздық парақшасы
бойынша баланың ауырған күндерінің бәріне жәрдемақы тағайындалады. Сондай-
ақ жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... да дәрігердің еңбекке уақытша жарамсыздық парақшасы ... ... ... ... ... ... бұл ... айтылған
төлемдердің барлығы Республикалық бюджет ... ... ... ... көрсеткіштің он еселенген мөлшерінен аспауы тиіс. Жұмыс істейтін Ұлы
Отан соғысының ардагерлері және ... ... жеке ... уақытша жарамсыздылығы бойынша жәрдемақы олардың ... ... 100% ... ... ... ... ... қосымша демалыста болған уақытында жұмысшылар
мен қызметкерлер ауырып қалса, олардың ауырып қалған ... ... Егер ... уақытша жарамсыздылығы еңбек демалысы күні
аяқталғаннан кейінде ... ... ол үшін ... ... дәрігердің
парақшасы бойынша жұмысшы немесе қызметкердің жұмысқа ... ... онда ... ... ... Бұл ... да ... айлық
есептік көрсеткіштің он еселігі шамасынан аспауы қажет.
Жұмыс істейтін әйелдерге жүктілігіне және ... ... ... ... ... ... ... бойынша төленетін төлем 126
күнтізбелік (календарлық) күнге, ал ... ... ... апат аймақ
болып есептелетін елді мекендерде тұратын әйелдерге 170 (184 егер қандайда
бір қиыншылық, ауыр хал ... ... ... (келендарлық) күнге
беріледі. Бұл жағдайда берілетін жәрдемақы ай сайын айлық ... он ... ... ... болмауы тиіс.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің кәсіпорында жұмыс істеу ... ... ... ... ... кәсіптік сырқат алуына ... ... ... ... ... ... беруші жұмысшының
жұмысқа жарамсыздығы басталған күннен жұмысқа қайта оралған, яғни сауыққан
уақытына ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлерге
мүгедектік тобы белгіленеді. Бұл ... да ... ... ... он есе ... ... ... тиіс.
Жалпы ұйымдарда әлеуметтік қамсыздандыру ... ... ... ... ... мен ... ... немесе балалы болған
әйелдерге тағы да басқа заңда қаралған жағдайында жәрдемақы ... ... ... ... қарамастан есептеліп төленеді. Ал басқа
жағдайларда жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... ... олардың үздіксіз еңбек стажына сәйкес мынадай ереже бойынша
есептеледі.
- үздіксіз еңбек стажы 5 ... ... ... ... еңбекақысының 60% мөлшерінде;
- үздіксіз еңбек стажы 5 жылдан артық, ал ... 8 ... ... ... ... еңбек ақысының 80% мөлшерінде;
- ал үздіксіз еңбек стажы 8 ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда еңбекке уақытша жарамсыздығы ... ... ... мен ... бұл белгіленген уақыт аяқталғаннан
кейін жұмысқа шыққан күні еңбекке уақытша ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерияға) тапсыруы тиіс.
Осыдан кейін бұл парақшаның тиісті жерлері толтырылып, ол ... ... ... ... ... уақытша жарамсыздыққа жәрдемақы мына жағдайларда
төленбейді.
- өзіне берілген және басқа да ... ... бас ... ... зиян ... сондай-ақ өтірік ауырған жұмысшылар мен
қызметкерлерге. Егер осындай жағдай бойынша бұрын жәрдемақы төленіп
қойған болса онда сот ... ... ... ... ... ... жарамсыздығы жұмысшылар мен қызметкерлердің ішімдік
ішіп мас болуы ... ... ... ... ... ... істеу салдарынан болған жағдайдағы
зақымдануынан болса;
- өз бетінше ... ... ... жоғарыда айтылған жәрдемақылардың барлығы да ... мен ... ... ... ... ... беттер]
4. Орташа және қосымша еңбекақы есептеу тәртібі
Ұйымдарда жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... алған еңбекақысының орташа мөлшеріне
байланысты есептеледі. Орташа еңбекақының сомасына байланысты ... ... ... ... ... немесе қоғамдық міндеттерді атқарған уақыты үшін
төленетін төлем.
- Қызметтік іссапарда болған уақытқа төленетін еңбекақы.
- Жас ... ... ... және баланы тамақтандыру үшін
берілетін үзіліске төленетін төлем.
- Жас ... ... ... ... төленетін төлем.
- Өндірістен қол үзіп немесе қол үзбей оқитын жұмысшылар ... ... ... ... ... ... болмаған уақыттарына төленетін төлем.
- Амалсыздан жұмысқа шықпаған уақытқа төленетін төлем.
- Ауыл шаруашылық жұмыстарына (егін жирау, мал азығын ... ... ... ... үшін жұмысшылар мен
қызметкерлерге төленетін төлем.
- ... мен ... ... ... ... ... демалысы үшін төленетін төлем.
- Зейнетақы, табыс салығы және ... ... ... ... ... тағы ... ... мен қызметкерлерге орташа еңбекақыны есептегенде
оның қай мерзімге ... ... ... ... ... Осы күнгі
қолданылатын заңдарға ... ... ... ... уақыттарға
(мерзімдерге) есептеледі:
- жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... соңғы он жыл ішіндегі кез
келген бес жылдың орташа еңбекақысы;
- жұмысшылар мен қызметкерлерге жыл сайынғы еңбек еңбек демалысына
баратын ... ... ... ... және ... ... ... балалы болған кездегі әйелдерге
берілетін жұмыс үшін, амалсыздан жұмысқа шықпай қалғаны ... ... ... ... төлеу үшін және тағы да
басқа жағдайларда соңғы он екі ... ... ... ... Егер бұл ... ... төлемдерді есептеу барысында
жұмысшылар мен қызметкерлер он екі ай ... ... ... ... ... ... ... толық істеген уақыты
алынады. Еңбек демалысына төленетін төлемдерді есептеу барысында
демалысқа барар алдындығы он екі ... ... ... (ауырған күні, ауырған адамға қараған уақыты, оқу
орындарында оқитын ... ... ... тағы басқалар)
уақыттары алынып тасталады. Осы жоғарыда айтылғандарды есептеу
кезінде толық бір айда ... ... ... үшін ... сол ... барар алдындағы жұмыс істеген күндерге
алған еңбекақы сомасын жұмыс істеген күндерінің ... ... ... мен ... жыл ... ... ... пайдаланбаған демалысына төленетін төлемдерді есептеу үшін
орташа еңбекақыны есептегенде төлеу ... ... ... мына ... алынады:
- Негізгі еңбекақы және оған қосымша төленген үстемелер (демалыс
күні істегені үшін қосымша төлем, мейрамкүні істеген ... ... ... ... қызметтеріне жатпайтын қызметті атқарғаны
үшін төленетін төлемдерден басқа).
- Кәсіпорындарда тұрақты қолданылатын сыйлық беруге ... ... және ... ... ... ... ... Жыл бойы істеген жұмысының қорытындысы бойынша берілетін ... он ... ... (әр айға ... қосылады),
- Қосымша еңбекақы (жұмыстан босатыларда берілетін жәрдемақы,
әскери жиында ... ... ... төлемдерден басқа).
Кәсіпорындарда жұмысшылар мен қызметкерлерге орташа еңбекақыны
есептегенде мына ... ... ... ... ... ... қаржы көздерінен төленетін төлемдер
(өнертапқыштыққа, тағы басқалар).
- ... ... 12 (он екі) ... ... ... тиісті
төлемдер.
- Жұмысшының міндетіне жатпайтын жұмыстарды орындағаны ... ... ... мен қызметкерлердің кезекті еңбек демалысына
немесе пайдаланбаған демалысына төлем төлеу үшін, сол демалысқа ... 12 ... ... 12-ге бөліп, орташа еңбекақыны
табамыз. Бұл табылған соманы әр жылдың күнтізбелік күндерінің санын ... ... 12-ге бөлу ... ... ... (29.75) бөлу
арқылы еңбек демалысының бір күніне тиісті төлем сомасының ... ... ... ... ... ... бір күнге тиісті
төлем мөлшері демалыс күніне көбейтіліп, ... сома ... ... мен ... есеп айырысу кезеңінде, яғни демалысқа барар
алдында 12 (он екі) ай бойы еңбекақы алмаған жағдайда, ... ... ... ... ... ... болғанда, оның әр жылғы еңбек демалысы
үшін төленетін төлемді ... үшін осы ... ... 12 (он екі) ... еңбекақысы алынады. [23.369 – 379 беттер]
2.5 Еңбекақыдан ұсталынатын және шегерілетәін сомалар есебі
Осы күнгі қолданылып жүрген ... ... ... мен
қызметкерлердің еңбекақысынан тек заңда қаралған ... ғана ... ... ... мен ... еңбекақысынан кәсіпорынның
бухгалтериясы (есеп бөлімі) арқылы ұсталуға ... ... ... жатқызылады:
- Жинақталатын зейнетақы қорына аударылатын сома (жұмысшылар мен
қызметкерлерге есептелген ... ... 10% ... ... ... ... ... сәйкес) .
- Заң, сот органдарының үкім қағазы бойынша ... ... ... тағы да ... ... ... алған тауарлары, заттар үшін жұмысшылар ... ... ... ... сомалар.
- Әр түрлі жарналар (жұмысшылар мен қызметкерлердің жазбаша өтініш
бойынша кәсіподақ комитетіне, ұйымдарға, партияларға, ... ... ... Дербестік сақтандару ... ... ... ... ... ... ... жеке басын, жанұя
мүшелерін, мүлкін және тағы басқаларды сақтандыруға байланысты
жарна аудару.
- Жұмысшылар мен ... ... ... берілген
аванс пен артық төленген төлемдер сомасы.
- Жеке меншік ұй ... ... ... ұзақ ... ... үшін ұсталатын ұсталымдар.
- Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... қарамағындағы, яғни
меншігіндегі үйде тұрғаны пәтерақы мен ... ... ... ... және сол ... ... мектепке дейінгі балалар мекемесіне (балабақшаға)
балаларының барғаны үшін ... ... ... ... зиянды өтеу үшін ұсталатын ұсталымдар
Бұл айтылғандардан басқа жұмыстар мен ... ... ... өтініштері бойынша жинақ кассаларына салатын салымдары,
тағы да ... ... ... рмен ... ... және ... бір айға ... тиісті еңбекақының жалпы сомасын табу үшін
алғашқы құжаттар бойынша өндірілген өнімдер мен істелген ... ... ... мен қосымша еңбекақыларына қоса төленетін ... ... одан ... ... ... алып ... керек. Жұмысшылар мен
қызметкерлердің табысын, оның ішінде табыстан ұсталатын ұсталымдарды және
оларға ... ... ... сомаларын жинақтап, қорытындылауға арналған
құжатты есеп айырысу төлеу ... ... деп ... ... бұл
тізімдеме әрбір цехтар, бөлімшелер бойынша толтырылады. ... ... ... төлеу тізімдемесі әрбір жұмысшы мен қызметкер ... ... ... да ... ... және одан ұсталынған
ұсталым сомаларын жинақтаушы құжат болып табылады. Бұл тізімдемеде жұмысшы-
қызметкерлердің аты-жөні, ... ... ... ... ... қосымша еңбекақылары мен одан ұсталынатын ұсталымдардың түрлері
бойынша сомалары және сол ... басы мен ... ... ... ... немесе жұмысшылар мен қызметкерлердің кәсіпорынға қарыз
сомалары көрсетіледі. Жұмысшылар мен қызметкерлер осы есеп ... ... ... ... ... ... ... еңбекақыны алып, қол
қояды. Бұл тізімдеме ... ... ... ... ... ... есеп айырысу жүргізілсе, екіншіден бұл тізімдеме еңбекақы
бойынша есеп айырысудың аналитикалық есебі ... ... ал ... ... ... ... мен қызметкерлерге олардың еңбегіне қарай
еңбекақыларын төлейді. Кейбір ұйымдарда есеп айырысу-төлеу тізімдемесі мен
дербес шоттың орнына есеп ... ... ғана ... ... есеп ... ... журнал түрінде жасалып, негізгі және қосымша
беттерден тұрады. Негізгі бетінде жұмысшылар мен қызметкерлерге есептелген
негізгі және қосымша ... мен ... ... және олардан
ұсталатын ұсталымдары есептеуге керекті мәліметтері ... ... ... мамандық дәрежесіне сәйкес тарифтік еңбекақысы, туған
жылы, ... ... ... және ... ... ... және ... сомалардың мөлшері, қай уақытқа дейін
демалатыны, тағы да басқалар) көрсетіледі. ... ... ... бұл журналдың қандай мерзімге (айға, тоқсанға, жарты жылға, ... ... ... Бұл ... ... ... мен ... төленген және депотенттелген еңбекақы
сомалары ... ... ... ... оның ең соңғы бетіне
жиынтық сомалары жазылады. Бұл жоғарыда ... ... ... сомалардың алдымен жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы
есептегенде толтырылатын ... ... ... ... ... қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... сомаларының одан ... және ... ... ... ... дұрыстығын анықтау
үшін тізімдеменің тік және ... ... ... сомалары
арифметикалық жолмен тексерілуі тиіс. Кәсіпорындарда жұмысшылар ... ... ... есеп ... есебі 681-ші “Қызметкерлермен
еңбекақы бойынша есеп айырысу” деп аталатын синтетикалық, пассивті ... ... Бұл шот ... ... мен ақпараттар үлгілі түрі
№10 және №10-1 ... ... ... ... ... істегендері, қызмет атқарғандары және өнім өндіргені
үшін есептеліп ... ... ... ... бір элементі ретінде
еңбекті пайдалану бағытына қарай шығындарды есептейтін белгілі бір ... ... ... ... ... ... керек. Сонымен қатар бұл
туралы еңбек қоры жайлы тиісті орындарға есеп берілуі қажет. ... ... мен ... ... ... және тағы да ... құжаттар негізінде әр цех бөлімше есептелген еңбекақы олардың
түрлері және қызметкерлердің санаттары ... ... ... ... ... ... түрі №3 және №4 ... кестелерінде
жүргізіледі, ол кестенің сол жағында дебиттелінетін шоттар нөмірлері, ал оң
жағында жұмысшы-қызметкерлерінің мамандық ... ... ... ... ... түрлері бойынша бөлініп жазылады. Ұйымдарда
жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... бөлу ... негізінде шығындар есептелетін шоттарға былайша жазылады:
Д-т; “Тауарларды (жұмыстарды) сату бойынша ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың еңбекақысы”
шоты, “Көмекші өндірістегі жұмысшылардың еңбекақысы” шоттарының тиістісі,
[23. 380-385 ... ... ... ... есеп айырысу” шоты.
811 шоттың дебитіне маркетинг бөлімінің басқа да тауарларды ... ... ... ... ... дебитіне ұйымдағы әкімшілік басқару ... ... ... ... ... ... ... істейтін жұмысшы
қызметкерлердің мерзімді және ... ... ... ... алғашқы құжаттар негізінде өндіріліп шығарылған өнімдердің өзіндік
құнына қосымша, мерзімді еңбекақы шығындары барлық өндірілген ... ... ... ... ... ... көмекші өндіріс жұмысшы қызметкерлерінің істеген
жұмыстары мен атқарған қызметтеріне есептелген еңбекақы сомалары жазылады.
932 ... ... ... ... ... және ... да
жұмысшылардың еңбекақылары жазылады. Кәсіпорындар мен ұйымдарда жұмысшылар
мен қызметкерлерге есептелген еңбекақыдан салықтар мен ұсталымдар, ... ... ... бойынша есеп айырысу” шоты.
К-т “Зейнетақымен қамтамасыз ету ... есеп ... ... басқадай салықтар немесе алымдар бойынша есеп айырысу” және ... ... ... ... ... ... ... қатар жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақы төленгенде:
Д-т: “Қызметкерлермен еңбекақы бойынша есеп ... ... ... шоты түрінде,
Ал есептеліп бірақ, уақытысында таратылмағанда және тағы да ... Д-т ... ... ... есеп ... шоты
К-т “Өзге де алашақ борыштар” шоты түріндегі бухгалтерлік жазу
жазылады. [23.354 – 369 ... мен ... ... ... ... ... жүргізілетін операциялар
Кесте-4
| | | ... - ... | ... ... |Операциялар ... шот ... шот ... |
| |мазмұны | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| ... мен ... | | | |
| ... ... және ... да | | | |
| ... ... |902 |681 |114086 |
| ... ... ... | | | |
|1 ... ... ... |922 | |103071 |
| ... ... | |681 | |
| ... ... ... |821 | |11015 |
| ... | | | |
| ... бөлімінің, басқа да | |681 | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... |811 | |12145 |
| | | | | |
| | | | | |
| | | |681 | |
| ... кезекті демалыс ақысын | | | |
| ... ... ... ... төлеуге| | | |
|2 ... ... ... |685 |681 |15450 |
| ... ақысынан есептелген | | | |
| ... ... ... | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | |685 |635 |3010 |
|3 ... мен ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... |681 |686 |11409 |
|4 ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... салығы | | | |
| ... |681 |639 |5704 |
|5 ... ... сот | | | |
| ... ... сәйкес | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... |681 |687 |4250 |
|6 ... ... олардың | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... |681 |333 |2345 |
|7 ... | | | |
| ... орнын | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ұсталатын сомаға |681 |333 |8415 |
|8 | | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... уақыттарда алған қарыздары | | | |
| ... ... ... |681 |333 |20145 |
|9 | | | | |
| ... бірақ белгіленген | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... келмеуіне байланысты) |681, 682 |687 |17420 ... ... мен ... | | | |
| ... төленген еңбекақы, сыйақы, | | | |
| ... және ... ... |681 |451 |96666 ... ... ... ... саналатын | | | |
| ... мен ... | | | |
| ... төлемдер (басқарма | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... тағы ... мүшелеріне) |821 |682 |44000 ... ... ... ... | | | |
| ... ұсталған табыс салығы | | | |
| ... |682 |639 |5724 ... ... тұлғаларға есептелген | | | |
| ... ... ... ... |682 |451 |95447 ... |Жұмысшылардың алдағы уақыттардағы | | | |
| ... ... үшін ... ... | | |
| ... ... |923,932 |685 |16837 ... | ... | | |
| ... ... ... сомасы |922,932 |635 |11408 |
3 ... ... ... аудитін жүргізу
1. Аудит жайлы жалпы түсінік
Еліміздің экономикалық нарықтық қатынасқа көшу барысында ғылым мен
білім практикалық ... ... ... жаңа ғылым саласының пайда
болуына алып келді. Бұл- аудит.
Аудиттің ... ... ... ... бұл ... шығу ... ... ол алғашқыда “Тыңдаушы ” деген мағынада қолданылады. Осы
оарйда “аудитор” сөзі нені білдіреді, оның міндеті ... қай ... ... және ... ... ... оған ... туғызылғанын
қарастыру қажет.
Аудитор латынның “audio” деген сөзінен шыққан, яғни ол ... ... ... ... ... жұмыс барысына тиісті мәліметтеі
тексеруше немесе бақылап басқарушы тыңдаушы болған. Сондықтан ерте заманда
аудитор тыңдаушы дегенді ... яғни ... бір ... ... Ол адам ... ... аудитолр деп аталған.
Орта ғасырдың соңғы жылдарына дейін барлық елде әріп ... жаза ... ... өте аз болғандықтан аудитор деп ... ... ... ... ... ... ... атаған.
Бір қызығы сол алыс ерте кездерде адамдар ... ... ... ... ... ауызша түрінде мәлімет есеп беруін артық ... кез ... ... ... ... әрі түрлі етіп жазуға өзгертуге
болады деп түсінген.
Аудит бізге осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... ерте заманда дамыған. ... есеп ... ... ... ... ... ... орын алған. Себебі,
кәсіпоырнда басшылық жүргізуде, шаруашылқты бақылау жасауда, оған бірден-
бір ... ... ... есеп және ... қызметі екеніне үлкен көңіл
бөлінген, сондықтан да шет елдерде ерте ... ... ... ... аудитор дайындау өте қажет жұмыс деп табылған.
Америка құрама Штатындағы ғалымдар аудиторлық фирмалардың жұмыстарын
атқаратын функциясын зертеу қортындысына: ... ... ... ... мен ... ерекеше көңіл бөліп қарастыруға, талдауға тұрарлық
жұмыс біздің жағдайымызда оны ... ... ... мен ... ... зор ... ... және экономикалық эффект
берер еді ”- деп ... ең ... ... сол ... ... тұжырым жасау
арқылы аудиторлық қортынды жасау.
Дамыған елдерде ерте ... ... ... ... шаруышлық
субьектілерінің қызмет көрсету деп- атап кеткен. Оған себеп кәсіпкер өз
субьектісі туралы аудиторлық қортынды алу үшін ... шарт ... ... жасайды, ал өз кезегінде келісім шарт талабына ... ... ... ... береді. Аудитор өз кезегінде әр түрлі қызмет
көрсетеді. Мысалы ... есеп ... ... туралы, салық
мекемесімен есеп айырсу тәсілдері туралы, банк операцияларын жүргізу туралы
тұжырымдамалық кеңес тағы ... әр ... ... ... ... тағы бір ерекшелігі ол шаруашылық субьектілеріне өндіріс
барысына байланысты өнімді сату ... ... ... ... ... берумен шұғылданады.
Осы жоғарыда айтылған аудит ерекшеліктерін іс жүзінде қолдану үшін
экономикасы ... ... ... ... ... ... ... тек ғана аудитор қортындысы ... ... ... ... қажеттілікті тудыратын обьективті жағдайлар:
• инвесторлар мен кәсіпорын ... бір ... ... ... ... ... мүддесі бір емес. Әсіресе
кәспоырн әкімшілігі өз ... ... ... есеп ... ... әкімшілігінің ақпарат көрсеткіштері дұрыс болмаса, соған
сәйкес шаруашылық басқару шешімі дұрыс болмауынан;
• кәсіпорын әкімшілігінің арнайы білімінің ... ... ... ... күрделілігіне сәйкес коммерциялық құпияны
сақтауға байланысты есепке алынған мәліметтердің дұрыс болмай
шығуынан;
Аудиттің көп ғасырлық өзіндік ... бар. ... ... ... ... оның ... болу кезеңдері әр түрлі анықталады. Мысалы
шет елдерде шығатын Контроллинг журналында ... ... ... ... ... ... мемлекеті дүниежүзінгде бірінші болып,
аудиторлық қызметті ... ... ... ... ... ... дейін 700- ші жылдың өзінде ақ
Бас аудитор қызметінің болғанын көрсетеді. Оның ... ... ... ... түрі ... мемлекеттік ақша мен мүлікті пайдалану
құқығы бар өкімет шенеуниктерінің адалдығына кепілдік беру ... ... ... ... ... құқығы мен түрлері
бір қоғам сатысынан екінші қоғам сатысына ... ... ... ... ... ... ... мамандығы акционерлер,
кредитролар және салық ... ... ... қаржылық жағдайы
туралы обьективті қортынды бере алатын тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... болады. [24.18-39 беттер]
2. Еңбекақыға жүргізілетін аудторлық бағдарлама және оның ерекшелігі
Жұмыскерлер мен еңбекақы ... есеп ... ... міндеті
күшіндегі еңбек және жалақы есебін ... ... ... және бухгалтерлік есептің жағдайын сондай - ақ еңбек ақы бойынша
жүргізіліп отырған есеп айырсулардың ... мен ... ... ... ... ... ... табылады.
Аудитор шаруашылықтың есеп жүргізу саясатында қаралған еңбекақы
есептеу есеп ... ... ... ... ... болйынша есеп
айырсуларға аудторлық тексеру жүргізудің шараларын толық ... ... ... ... жасайды:
• күшіндегі заң актілерінің баптарында қаралған жалақы ... ... ... ... ... ... құжаттардың түп нұсқасын олардың жалақы есептеу және төлеу
бойынша нормативтік құқықтық ... ... ... ... және ... тарифтік қойылымдар бойынша еңбекақы есептеудің
негізділігін тексеру;
• шаруашылықтың қолданыстағы ... ... ... ... ... және ... ... қарай сыйақы есептеудің дұрыстығын және
негізділігін тексру;
• уақытша жұмысқа қабілетсіздігі ... ... ақы және әр ... ақы септеудің дұрыстығын тексеру;
• жалақыдан ұсталынған ұсталымдардың дұрыстығын тексеру;
• депоненттегі жалақыны тексеру;
• еңбекақы төлеу және ... ... ... шоттарының
корресподенцияларынның дұрыстығын тексеру;
• шруашылықтың жұмыскерлерімен еңбекақы төлеу бойынша есеп ... ... ... ... ... ... ... жасау.
Шаруашылық жүргізушінің шаруашылықтың еңбек ақы төқлеу бойынша
қарыздары туралы ақпараттарды жинақтау үшін 681 ... ... ... есеп ... шоты қаралған. 681 “Жұмыскерлермен еңбекақы
төлеу бойынша есеп айырсулар” шоты бойынша аналитикалық есеп ... есеп ... ... ... ... жиі кездеседі.
Бұны осы шот бойынша қалдықты, есептеу ... ... ... салыстыру жолымен анықтайды. 681 “Жұмыскерлермен еңбекақы ... есеп ... шоты ... ... ... есеп ... ... кездессе, аудитор оның есебін анықтап, анықталған
ауытқуларды ... ... ... ... беруге міндетті.
Еңбекақы бойынша есеп айырсуды аудиттеу кезінде ішкі бақыдлауыдң
жағдайын және ... ... ... ... үшін тест ... пысықтай түсуі керек.
Аудиторға тестің нәтижесі ... ... ... ... есеп ... талдаға бухгалтерлік есеп жүйесіне ішкі бақылаудың
жағдайы туралы қортынды жасауға мүмкіндік алады.
Ішкі бақылаудың және ... ... ... ... есеп ... ... ... құжатталғандығына 681
“Жұмыскерлермен еңбекақы төлеу бойынша есеп айырсулар” шоты ... ... ... ... ... аудитор бастапқы құжаттардың түп нұсқалығын олардың
дұрыс толтырылғандығын, жалақы есептеу оын ... және ... да ... ақы
төлеуден түрлері бойынша нормативтік құжаттардың талаптарына сәйкестігін
зерттеу қажет. Аудитор бұл іс - ... ... ... ... ... үшін ... лауазымды тұлғалардың қолдарының
қойылғандығын, ... ... ... ... ... ... және тазартудың жоқтығын анықтайды.
Еңбек ақы төлеу ... ... есеп ... ... аудитор анықтауға міндетті:
Шаруашылықта еңбекақы төлеудің қандай түрлері және ... ... ... аккордты); жұмыскерге еңбекақы төлеу және
ұжымдық еңбек шарты туралы ішкі ... ... ... ... ... ... ... және орташа тізімдегі
құрамы; еңбекақы төлеу бойынша жұмыскерлдермен есеп айырсудың ... ... ... ... ... ... туысқандық байланысы),
осы участіктің бухгалтері қандай нормативтік құжаттарды басшылыққа алып,
пайдаланатынын, ол кімге бағынады, оның ... ... кім ... ... ... кезде айдитор жұмыс уақытының есебінің
табелін және нарядтарды, оларға ... ... еніп ... ... Ол үшін нарядты берілген күні бойынша нарядтағы және
жұмыс уақытының ... ... ... аты ... жеке ... ... салыстырып талдау жасауы ... ... ... ... ... ... ... бойынша екінші рет
есептелінбегендігіне бір тұлғаның есептеу төлем ... ... ... ... аудару қажет.
Әсіресе, шаруашылқтың тек құрамының тізімінде жоқ және шамалы уақыт
жұмыс істеген тұлғаларға жазылған нарядтарға, ... - ақ ... ... және ... ... ... ... қайта жасау бойынша
толтырылған нарядтарға баса назар аударып, мұхият тексеру жүргізу қажет.
Әр бір жұмысқа қабылданған тұлғаға ... ... ... жеке
карточка ашылып оған табельдік нөмір беріледі.. Шаруашылықтың төрағасының
бұйрығының немесе өкімінің негізінде ... ... ... бет ... ... ... 681 “Жұмыскерлермен еңбекақы ... есеп ... ... және 63 ... есеп ... ... ... тиісті жазулар жүзге асырылады. ... ... және бас ... қолы ... ... ... жұмыскерлердің атын жөнін, табельдік номерін көрсетіп төлем
ведмостарына көшіріп жазып, ведмостарды нөмерлеп, олардың ... ... ... ... ... бухгалтерінің басшының және бас бухгалтерінің
қолдары қойғаннан кейін жалақы таратылады.
Бастапқы құжаттарын және есептеу- ... ... ... ... ... ақы есептеу тәртіптерімен ережелерінің дұрыс
назар аудару қажет.
Аудиттің маңызды іс әрекетінің бірі әр ... ... ... ... тәртіптерімен ережелерінің дұрыс сақталғандығына ішінара
тексеру жүргізу болып табылады.
• кесімді, ... ... ... ... мөлешрі бойынша
төлемдердің дұрыстығына, мерщзіміне қарай еңбек ақы ... ... ... қызметкерлерінің штаттық
кестедегі қаралған жалақы мөлшерінің сақталуын, еңбек ... ... ақы ... ... ... ... қолдануын тексеру қажет, ал кесімді кезінде қолданылған
шаралардың және нарықтардың жұмыс ... және ... ... ... ... ... ... көлемінің
қаншалықты нақыт орындалғандығын, шаруашылқа ... ... ... оның ... ... ... ... жүрген сыйақы төлеу жүйесі бойынша
кессімді жәнке мерзімді ... ... ... ... – ақ ... және ... ақыларына
ресми түрде қабылданған рұқсаты болуы керек;
• жұмыстың қалыпты жағдайдан аутқуына байланысты түнгі уақөыттағы
жұмыстар ... ... тыс ... ... ... ... ... уақытша кідірісті
төлеу үшін ауыр және зиянды жұмыстар үшін демалыс және мереке
күндеріндегі жұмыстар үшін ... ... ... еңбекқа есептеу бойынша бастапқы құжаттарын тексерген кезде дұрыс
есептелмеген едәуір кемшіліктерге жол берілсе, ... ... ... ... ... ... мінетті, өйткені еңбекақының
дұрыс есептелуі, ... ... ... және ... ... әсер ... Практикада бухгалтерлер бастапқы құжатардың
мәліметтері бет есептерде жеке ессептеу төлем ведмостарында ... ... ... фактілері көптеп кездеседі.
Мұның нәтижесінде қаржылық нәтижені дұрыс анықтаудың мүмкіндігі
төмендейді.
Аудитор қалыпты жұмыс ... ... ... ... ... дұрыстығын тексерген кезде себеп болған жағдайларда анықтауға
тиісті. Жұмыстың қалыпты жағдайы деп- жұмыс орны ... ... ... және ... да ... ... шикізатпен,
материалдармен, жабдықтаушылармен, саймандармен толық қамтамасыз етілуін
айтамыз.
Бұл айтылғандардың қатарына жұмыс орындарының ... ... ... және ... ... жұмыс істеуге басқа барлық
мүмкіндікттің жасалғандығында назардан тыс ... ... Егер ... ... ... ... ... жұмысауға тура келеді.
Сондықтан бұл уақыттарға және оны төлеуге қосымша есептеулер ... ... ... ... ... ... анықталған
жағдайда, осы мақсат үшін кесімді жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... жағдайы жоспарланған мен,
сәйкес келмеген жағдайда жүзеге асырылған қосымша төлеу бетеріне тексеру
жүргізіп, ... ... ... ... ... ... қажет.
Аудитор түнгі жұмыстарға және жұмыстан тыс уақыттарға қосымша
еңбекақының дұрыстығына ... ... ... осындай түрлеріне
жатқызылу тәртіптерін назар аударуға тиісті.
Анықталған ақауы бар өнімдерге акті жасап, онда ... ... ... зиян ... көрсетіледі.
Сонымен қатар, аудитор мереке күндері үшін жұмысқа еңбекақы төлеудің
дұрыстығымен танысып, олардың талаптарға ... ... ... ... ... үшін ... еңбекақы төлеу тәртіптерінің
сақталғандығын анықтауға тиісті:
• кесінді жұмыстағы жұмысшыларға екі еселенген кесінді нарықтан
кем емес;
• сағатпен және ... ... ... жұмыс істейтін
жұмыскерлерге сағатына егер жұмыс ... ... ... болған жағдайда немесе күндік қойылым мөлшерінен
жоғары екі ... кем ... ... ... нариаттағы уақыттың
көлемінен жоғары болған жағдайда халықты бір ... ... ... ... бойынша ақшалай қосымша төлемдер ... ... ... ... ... ... беру немесе кезекті еңбек
демалысына қосу тәртіптерінің ... ... ... ... ... мереке және түнгі уақытқа жиі кез ... ... ... ... келген нақты жұмыс істеген сағаты ғана екі ... ... ... ... ... ... еселенбей, қолданыстағы норма
бойынша төленеді. Мереке ... ... тыс ... ... ... ... барлық сағаты екі еселенген көлемде төленетін
болғандықтан, ... ... ақы ... есеп айырысудың аудитінің
келесі кезеңі жалақыдан ұсталатын ұсталымдардың ... ... ... ... заң актілеріне сәйкес мынадай ... ... ... ... ... бұрын берілген ... ... ... ... ... ... ... бойынша, өнімдердің ақауы үшін және басқа да ұсталымдар.
Табыс салық, 2001 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... анықталған тәртіптерге сәйкес ұсынылады.
Орындау беттері бойынша, тек қана қолдағы бар ... ... ... ... ... ... назар аудару керек.
Жұмыскерлердің шаруашылыққа келтірілген материалдық зиянын өндіру үшін
шаруашылықтың ... ... ... ... шешімі бойынша
ұсталынғандығын анықтау қажет.
Аудиторлық тексеру қортындысында ... ... ... ... ... қажет.
- белгіленген мерзімде алмаған жалақыны сомасы дер кезінде
депонетке жатқызылғанын;
- жұмысты қосып төленгендігін және ... ... ... ... құрамына аударғандығын;
- күшіндегі заң актілерінде қаралған жұмыс істемеген уақытқа төлем
жұмысқа уақытша қабілетсіздігі ... ... ... ... ... еңбек ақы төлеу қорына дұрыс жатқызылғандығын;
- кейбір төлемдердің ... ... ... ... аналитикалық және синтетикалық есеп ... ... және ... ... есеп ... ... ... ақы қоры бойынша бухгалтерлік есеп коррсепонденцияларының
дұрыс жазылғандығын. [25.194-201 беттер]
3.3 Еңбекақы есебіне аудиторлық ... ... бір ... ... белгілі бір құжаттар арқылы
жүргізілетін құжаттар арқылы сатылып ... ... ... ... оның ... бірнеше сатыға бөлінеді:
Бірінші сатысы Жалпы қарастыру. Тапсырушылармен жұмыс істеу, ... үшін ... ... басталады. Аудитор ұйымы өзінің тапсырушының
аудиті аудит жүргізгенен бұрын оның қаржы шаруашылығына ... ... ... ала өз пікірін ... ... ... нақыт
материалдарға сүйене отырып, оның маркетинг ... ... ... ... ... өнім сату процесін толық зерттейді.
Екінші сатысы. Алдын ала ... ... ұймы шарт ... субьектісі мен аудит жұмысын бастаудан бұрын оның ... ... ... мен ... ... Осы ... ... қаржы есебін басылымға шыққан көресткішерін сұрастырулар
зерттеп ғана ... сол ... ... әр түрлі жүргізеді. Яғни субьект
шаруашылығы күрделі болса оны зерттеу, ... ... де ... ... жұмысын сәтті, жедел, тиімді жүргізу қажет.
Үшінші сатысы: Аудит жұмысына бағдарлама.
Қандай жұмыс болмасын оның тиянақтылығы және ... ... үшін ... бағдарлама,жоспар жасауы қажет. Қазақстанның аудит стандарты ... ... ... жоспарлануы, оның тиімділігін, сапалылығын және
белгіленген уақытта орындалатындығын атап ... ... ... дегеніміз оның мағынасын және мақсатын тапсырушы талабына сәйкес,
оның ... ... ... ... ... ... ... негіз болады. Аудит бағдарламасында аудит объектісі түгелдей
анықталуы қажет.
Аудитті орындау сатысында, ... ... ... үшін ол ... ... ... үшін ... оның тақырыбын немесе обьектілерін тізбектеп
атап ... ... ... ... ... емес активтер және күрделі шығындар
аудиті;
• материалдар есебінің аудиті;
• өндіріс шығындарының аудиті;
• дайын өнім және оны сату ... ... ақша ... ... ... инвестициясының аудиті;
• әр түрлі қорлар, резервтер, қаржылық табыстылық көрсеткіштерінің
аудиті.
Аудитор ... ... ... ... ... ... Оны
тапсырушыға шартында белгіленген мерзімінен кешіктірмей өткізуі қажет. Ол
арнайы құжат “Қабылдау- өткізу актісі” арқылы ... ... ... ... ... бесінші стандартында келтірілген “қаржы есебін
тексерудің аудиторлық қортындысы” талабына сәйкес жасалынады.
Басқадай ... ... ... ... ... ... сараптау қортындылары немес басқадай түрдегі ... ... ... ... ... түрі ... принциптерге
сәйкес болуы қажет.Олар:
• есебінің ... ... ... себебі әр бір есеп басқа
есептерден өзінше бөлектеніп ... ... ... ... ... аудит көлемі, мақсаты, ондағы мәліметтің шектелуі
анықталуы қажет;
• аудит есебі басылымға шығатын болса, онда оған қоса сол есепте
негіз болған ... ... ... да басылымға бірге
шығуы қажет;
• аудит есебінде ... ... ... ... ... ... тиіс;
• есебінде аудитті құқылық негіз болатын за құжаттары, нормативті
құжаттар көрсетілуі қажет;
• есебінің ... ... үшін ... ... ... ... стандарттар талабына сай, тексеру
әдістемесін дұрыс қолданғаны анықталған болуы қажет;
... ... ... ... ... өте
тиянақты түсінікті, күдіксіз, анық болуы қажет.
Осы принциптерге негізделе отырып, ... 5-ші ... ... негізгі элементтері келтіріліп, оның мазмұны мен жүйесі
анықталады.
Аудитор қортындысының негізгі бөлімінде ... ... ... ... ... оның құқықтық жағы Қазақстан стандарттарына
сүйенен отырып жүргізілетіндігі көрсетіледі. Осы ... ... ... үшін ... ... ... қортындысының негізгі бөлімінде келтірілген мәлімсет қаржы
есебінде жіберілген қате немесе кемшіліктер болуы мүмкіндігін, аудит ... ... ... ... ... Яғни ол ... ... есіне салады. Одан кейін, аудит технологиясының
барысы көрсетіледі:
• тест арқылы талдау жасау. ... ... ... ... анықтау;
• бухгалтерлік есеп принциптерін, оның қаржы есебін жасаудағы
тиімділігін ... ... ... көрсету;
• жалпы қаржы есебіне баға беру;
Аудит есебінің қортындлау бөлімінде аудит қортындысын жасау қажет.
Оның негізгі мақсаты субьектінің ... ... ... оныңғ мемлекет
заңына, нормативтік құжаттар талабына, бухгалтерлік және ... ... ... жасалғандығын көрсету. Қаржы есебі туралы басқадай
нақты мәлімет қажет болған жағдайда аудитор оны жеке анывқтамалар, сараптау
қортындылары арөқыл көрсетіледі.Қазақстандағы ... ... ... ... қортындысының түрі мен мазмұны бір жүйеге келтіріледі.
Шет елдердер ... ... ... ... ... ... төрт ... жазылады:
• күдіксіз- сенімді аудиторлық қортынды.
• күдіксіз- ескерту келтірілген қортынды;
• күдікті- сенімсіз аудит қортындысы
... ... ... ... ... ... тексеру барысында
ешқандай қате қаржылық есебі ... ... ... жағдайда, бухгалтерлік
есеп заңдылық пен, мемлекет бекіткен ереже- нұсқау ... ... ... сәйкес жүргізілген жағдайда ғана беріледі . ... ... ... мазмұнын келтіреміз. [24. 125-134 беттер]
Аудитор қортындысы
(үлгісі ретінде)
Дербес ... ... ... ... қортындысы. Біздер
“Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорнының 2006 ... ... ... ... ... ... есебінің мәліметіне кәсіпоынның басшысы
жауапты. Біздің міндетіміз сол ... ... ... ... ... ... ... тексеруді Қазақстаннынң аудит стандарттарының талабына
сәйкес жүргіздік. ... ... ... ... ... есебінің
дұроыстығын, айтарлықтай кемшіліктің жоқ екенін анықтап бухгьалтерлік есеп
көрсеткіштерін негізге ала ... ... ... ... ... үшін ... ... барысының тапсырушы шартында көрсетілген
обьектілер тексерілді. Нақты ... банк ... ... ... ... дайын өнімді сату және қызмет көсрету әрекеттері, еңбек
ақы, ... ... ... ... қамсыздандыру меккемелерімен есеп
айырсу, негізгі құрал және материалдық емес активтер, несие алу ... ... ... тексерілді.
Біздің ойымызша, тапсырушының қаржы есебі 31.12.2005. жылға,
шаруашылық кәсіпоырнының ... жыл ... ... ... жағдайын толық, дұрыс көрсеткен. Бухгалтерлік есеп Қазақсатан
Республикасының заңына ... ... ... ... ... қортындысы негізінде құпиялық принципте ұсталатын ... ... ... тек қана кәсіпорын басшысының қолына тікелей
тапсырылды. Тапсырушыға аудитор қортындысмен бірге аудит есебі тапсырылды.
Аудитор ... ... ... ... ... ... тағы басқада экономикалық жұмысындағы ... ... ... көрсетті. Ал, оны түзету немесе ... ... етіп ... ол ... жұмысы. Аудитор ешқандай есеп жұмысына
немесе басқалай эконосмикалық қызхмет жасауға міндетті ... келе ... пен ... және жұмысшылар арасында еңбек
ақы төлеуді ұйымдастыруда жаңа қатынастар пайда болды. Нарықтық ... ... ... ... ... ... өзгеріс енгізілді. Ендігі
жерде еңбек қатынастарын реттеуші формалары заң ... ... ... ... ... болды. Жұмыс беруші қабылдаған ... ... ... жеке еңбек келісім-шарттарын жасайды. Жеке
еңбек келісім-шарты-жұмыс беруші мен ... ... ... ... онда ... ... ... шарттың мерзімі, жалақысы,
еңбекті қорғаудың басқада мәселелері туралы сұрақтар ... ... ... ... ... ... де “Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” кәсіпорынының
жұмысшылар және қызыметкерлер мен ... ... ... ... ... заңының 7,8 және 9 баптары енгізілуі тиіс.
Жұмыс беруші еңбеккерлердің ... ... етіп ... ... әр түрлі ұсталымдар жасалады: міндетті ... ... ... ... жинақ зейнеткерлік қорға; жеке табыс салығын,
атқару парақтарын, ... ... өзі ... ... бойынша
ұсталымдар жасалады, сонымен қоса олардың келісімінсіз: ... ... ... ... ... ... ... әкелген зияндары
үшін тағы басқа ұсталымдар ұсталады.
Өндіріс технологиясымен оны ... ... ... ... өнім ... ... есеп пен басқада жайларын
компьютерлендіру деңгейінің әр түрлі әдістері ... ... ... ... уақыты мен көрсетілген қызыметтің
есебі жөніндегі құжаттар тексеріледі де, тек ... соң ... ... еңбек ақысының төлемі бойынша есеп айырысу ... ... мен ... ақысы бойынша есеп айырысу” үшін 682 “Лауазымды
тұлғаларға қарыз” шоты арналған.
Кез келген ... ... ... ... оған ... негізделген жедел талдау жүйесін тұрақты түрде жүргізіп отыру
керек. ... ... мен ... ... ... категориясы болып
жалғыз ағымдағы тапқан пайдасы ғана емес сондай-ақ оның ... ... жөн. Бұл ... ... ... және ... етуі үшін
қолайлы жағдайларды туғызудың кезектегі және қажеттілігі келіп ... ... ... ... ... бере ... ... бұрыннан танымал әдістерді пайдаланады, атап айтсақ
• Ауытқуды талдау әдістерді;
... ... ” ара ... зиян сыздықты талдау;
• жедел басқарушылық талдау - бұл ішкі ... ... және ... ... ... ... ... табылады:
Кәсіпорын шаруашылық ... ... ... ... тобы – шығыстар, көрсетілген қызыметтің көлемі және
табыстар болып ... ... ара ... яғни ... деңгейін
сақтап, басқарудың ең тиімді деңгейін қалыптастыру керек.
“Шығын – ......... ... ... - ... қолдарында бар ең күшті құралы болып саналады. Кейде өндірістік
тетігі деп те атайды.
Қаржылық жағдайын ескеріп және сонымен бірге қаржылық теңдігін ... ... ... бірінші кезекте тұрақты шығындарды қысқартуға
барады және соның көмегімен рентабельділіктің дәрежесін анықтайды.
Нарықтық экономикаға көшу ... ... ... ішінде
аудиторлық қызметке өте зор көңіл ... ... олар ... ... және ... ... ... жүргізуді жүзеге асырады. Нарықтық
экономика кезеңінде кәсіпкерлік қызметтердің жаңа ... ... ... қоғамдар, бірлескен коммерциялық банктер, мемлекеттік
кәсіпорындар тағы сол сияқтылардың ... ... ... ... ... әсер етеді. Аудиттің бағыты – заңдылықтармен анықталған, аудиторлық
қызметтің нормативтік жүйесін реттеу, ... ... ... нақты мақсатпен шешу болып есептелінеді.
Нақты аудиторлық тексеру дегеніміз – ... ... ... ... ... ... зерттей оларды анықтау.
“Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі” мемлекеттік ... ... есеп ... ... үшін төмендегідей
ұсыныстар жасаймын:
• Бухгалтерлік есеп ... 1.С. 7,7 ... ... ... Еңбеккерлермен есеп айырысуды карточка жүйесіне көшіру.
• Бюджетпен есеп айырысу жүйесін автоматтандыру.
Осы жоғарыда көрсетілген мәселелер толықтай ... ... ... есеп ... өз ... ... мүмкіндігіне ие болады
деген пікірдемін.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. 26.12.95ж. № 2732-ші “Бухгалтерлік есеп жайлы” ... күші бар. ... ... ... ... №1, ... Бас счеттар жоспары
3. “Бухгалтерлік есеп стандарттары және оны ... ... ... ҚР. ... ... Бух есеп және ... әдістемесінің
Департаменті
4. Библиотека бухгалтера и предпринимателя № 17-18(83-84), 1997 ж қырқүйек
5. ... есеп және ... №2, 2000ж. ... практикалық журнал.
6. Бухгалтер бюлетені. №1 (106), №2 (107) 2000ж. Қаңтар, №6 (111), №7(112)
2000. ақпан, №24 1997ж
7. ... К.Ш. ... ... ... ... 1998г. ... ... “Экономика”
8. Дүйсембаев К.Ш. “Аудит и анализ финансовый отчетности” Егемен Қазақстан
1998ж. 11 наурыз
9. Қаржы - ... 2000ж. №1-2 және 1999ж. ... ... ... ... мен ... басқа да міндетті төлемдер
жайлы” Заңды күші бар Қаулысы
11. 1С: Предприятия 7.7. ІІ ... ... “1С: ... Радостовец В.В., Шмидт О.И. “Бух учет на предприятиях” Алматы-97 НАК
“Центраудит”
13. Радостовец В.К. “Финансовый и ... учет на ... –97 НАК ... Радостовец В.К. “Финансовый и управленческий учет на ... –97 НАК ... ... ... учета” под редакцией В. К. Радостовеца
16. Скала В.И. ... А.И. ... ... ... ... ... ... Ж.С. “Учет основных средств”
18. Тасмағанбетов Т.А. “Қаржы есебі” Алматы - 98, ИД ... ... А.И., ... Н.В. ... ... ... ... ИД “LEM”
20. Русакова Е.А., Ибрагимов Н.А. “Учет основных средств”, ... ... и ... ... А.Д., ... Р.С. ... ... Москва –1995г
22. Баканов М.И. Шеремет А.д. Теория анализа хозяйственной ... ... ... В.К., ... О.И. “Кәсіпорындардағы бухгалтерлік есеп”
Алматы., 2000ж
24. А.А. Сәтмырзаев Б.Е. ... ... ... ... баспа кабинеті.
25. М.Байдаулетов С.М. Байдаулетов “Аудит” Алматы “Қазақ университеті”2004ж
26. «Мақтаарал аудандық ауыз су жүйесі» ... ... ... ... ... құжаттары. 2005 – 2006 жылдағы.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Іскерлік қатынас7 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың құрдастары мен қарым-қатынасына ата-ананың тәрбие ықпалын зерттеу23 бет
Нарық жағдайында кәсіпорын көрсеткіштерін жоспарлауды ұйымдастыру67 бет
Қарым-қатынас психологиясы (дәрістер)38 бет
II дүниежүзілік соғыстан кейінгі халықаралық қатынастағы Таяу және Орта Шығыс9 бет
«АДМА» ЖШС»кәсіпорнының қаржылық- экономикалық көрсеткіштері. Іс-тәжірибе есебі47 бет
«Маңғыстаумұнайгаз» акционерлік қоғамы энергетикалық кәсіпорнының шаруашылық қызметін басқаруды талдау31 бет
«Приречное» ЖШС-тің кәсіпорнының қысқаша сипаттамасы31 бет
«Смак» ЖШС кәсіпорнының өнім сапасын басқару тиімділігін бағалау39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь