Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

1 тарау. Білім беру жүйесіндегі кәсіби бағдарлау
жұмысын үйымдастырудың мәні
1.1. Кәсіби бағдарлаудың қалыптасу тарихы
1.2. Оқушыларды алдын.ала кәсіби психологиялық
диагностикадан өткізудің маңызы.

2 тарау. Кәсіби бағдар беру барысында
оқушылардың жекелік қасиеттерін диагностикалау
2.1. Оқушылардың темпераментін зерттеу.
2.2. Оқушылардың интеллектуалдық қабілетін зерттеу.

3 тарау. Кәсіби бағдарлау жұмысында
коррекциялық ойындарды қолдану

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Оқушыларға кәсіби бағдар беру және болашақ мамандығын анықтап алуға ықпал жасау мектеп алдында тұрған міндеттердің бірі. Сондықтан психология мен педагогикада осы мәселеге үлкен көңіл аударылады. Әр мектептің оқушыларды мамандыққа баулу және кәсіби бағдар беру жұмысының жоспары құрылып, оны жүзеге асыруға психологтың қосатын үлесі мол болуға тиіс.
Балаларға мамандық таңдату оңай жұмыс емес. Бұл проблеманы зерттеушілер П.П. Блонский, Г.Н. Стычинский, В.А. Сухомлинский, Ю.П.Сокольников, А.П.Сейтешов Г.А.Уманов, Л.К.Кермов және олардың шәкірттері баланы жас кезінен болашақ мамандығын саналы түрде анықтауға ата-аналар, психологтар мен педагогтар өз үлестерін қосуы керек екенін атап көрсеткен.
Қазіргі кезде көптеген психологиялық зерттеу әдістемелері көмегімен баланың психофизиологиялық ерекшеліктерін зерттеп, қай салада қызмет атқаруға икем екенін болжамдап береуге болады. Атап айтсақ, темпераментті зерттеуге арналған Айзенк, Стреляу тестері, Басса-Дарки, Шмишек, Филипс жасаған мінез-құлық ерекшеліктерін анықтау әдістемелері, таным процестерін зерттеу және қабілеттіліктің түрлерін анықтау әдістемелері көмегімен әр адамның жеке даралық психофизиологиялық ерекшеліктерін нақты анықтауға болады.
Сонымен қатар коммуникативтік және ұйымдастырушылық қабілетті зерттеу және барлық бағаланған қасиеттерді дамыту және қалыптастыру жолдары да анықталған. Дегенмен мектеп тәжірибесінде психологиялық қызметтің енді аяқ алып келе жатқанына байланысты оқушыларға дер кезінде психологиялық көмек көрсету сирек кездеседі. Психолог бар жерде олардың арсеналында қажетті психодиагностикалық әдістемелер тапшы. Ғылыми тұрғыда негізделген кәсіби бағдар беру проблемасын шешу жолдары онша айқындалмаған. Сондықтан осы актуалдық проблеманың бір мәселесіне толығырақ түсініп, оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеу жолдарын анықтап алу үшін диплом жұмысымның тақырыбын «Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері» деп анықтадық.
Зерттеу мақсаты — мектеп психологиялық қызметі тәжірибесінде психодиагностика жүргізу арқылы оқушылардың жеке даралық ерекшеліктерін анықтау және қызмет түрлеріне икемділігін болжамдау.
Зерттеу міндеттері:
-тақырып бойынша ғылыми-әдістемелік әдебиеттерді талдау;
-кәсіби психологиялық диагностиканы жүргізу ерекшеліктерімен танысу;
-оқушылардың психофизиологиялық ерекшеліктерін зерттеу әдістемелерін қолдану жолдарын үйрену;
-оқушылармен кәсіби қажетті қасиеттерді қалыптастыру тренингін жүргізу.
Дипломдық зерттеу барысында келесі ғылыми зерттеу әдістері қолданылды: ғылыми-әдістемелік әдебиеттерді талдау, психо-диагностикалық әдістемелерді іріктеп алу, мектеп оқушылары арасында олардың темпераментің, таным процестерін, интеллектуалдық қабілеттілігін анықтау тестерін қолданып жеке даралық қасиеттерін бағалау, тренинг элементтерін қолданып түзету-дамыту жұмыстарын жүргізу.
Дипломдық жұмыс кіріспе, үш тарау, қорытынды және әдебиеттер тізімінен тұрады.
Әдебиеттер тізімі.

1. Абрамова Г.С. Практическая психология. -М., 2001.
2. Абрамова Г.С. Психологическое консультирование. - М., 2001.
3. Алдамуратов Жан тану негіздері. Алматы, 2001.
4. Андреева Г.М. Социальная психология. - М., 1980.
5. Батаршев А.В. Тестирование. Основной инструментарий практического психолога. -Ростов- на-Дону, 2000.
6. Бадмаев Б.Ц. Методика преподавания психологии. М.,2003.
7. Бектенгалиева С.Х., Ядгарова Н.Қ. Балабақшада психологиялық қызмет жұмысын ұйымдастыру. -Алматы, 2003.
8. Битянова М. Практическая психология. - М., 1996.
9. Выготский Л.С. К вопросу о динамике детского характера. Собр.соч. в 6 т. - М., 1983. Т.4.
10. Валиева М., Білім беру технологиялары. -Алматы, 2002.
11. Дубровина И.В., Прихожан Л.И. Положение о школьной психологической службе. - М., 1985.
12. Диагностическая и коррекционная работа школьного психолога. Под ред. И.В.Дубровиной. - М., 1987.
13. Жарықбаева Қ. Жан тану негіздері. Алматы, 2001.
14. Жарықбаев. Психология.- Алматы, 2003.
15. Көмекбаева Л.К. Психологиялық қызметті
16. Леонова Л.Б. Психологическая ұйымдастыру. -Алматы, 2003.диагностика и регуляция функциональных состояний учащихся. - М., 1990.
17. Майерс Д. Социальная психология. - Питер, 1998.
18. Немов Р.С. Психология. В 3-х томах. Т.З. -М., 1995.
19. Общая психология. под ред. А.В.Петровского. М.,1986.
20. Петровский А.В. Психология. - М., 1998.
21. Психологические тесты для деловых людей. Под ред.
Литвинцовой. - М., 1998.
22. Психологические тесты. В 2х томах. Под ред. А. А. Карелиной. - М., 2000.
23. Психодиагностические методы. Под ред. А.А.Бодалева. - Ленинград, 1976.
24. Психологическая диагностика. Под ред. К.М.Гуревича. - М., 1981.
25. Практическая психология в тестах. Составители С.Римский, Р.Римская. - М., 1999.
26. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании. - М., 1996.
27. Риамский Р., Римская М. Практическая психология в тестах. - М., 1997.
28. Столяренко Л.Д. Основы психологии. - М., 1997.
29. Тесты, тесты, тесты. Под ред. М.Мацковского. - М, 1990.
30. Шеврандин Н.И. Социальная психология в образовании. -М., 1995.
        
        Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің
психологиялық негіздері
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1 тарау. Білім беру жүйесіндегі кәсіби бағдарлау
жұмысын үйымдастырудың мәні
1.1. Кәсіби бағдарлаудың ... ... ... ... ... ... ... маңызы.
2 тарау. Кәсіби бағдар беру барысында
оқушылардың жекелік қасиеттерін диагностикалау
2.1. Оқушылардың темпераментін зерттеу.
2.2. Оқушылардың интеллектуалдық қабілетін зерттеу.
3 тарау. Кәсіби бағдарлау ... ... ... ... кәсіби бағдар беру және болашақ мамандығын анықтап алуға
ықпал жасау мектеп алдында тұрған міндеттердің ... ... ... ... осы ... үлкен көңіл аударылады. Әр ... ... ... және ... ... беру ... жоспары
құрылып, оны жүзеге асыруға психологтың қосатын үлесі мол ... ... ... таңдату оңай жұмыс емес. Бұл проблеманы зерттеушілер
П.П. ... Г.Н. ... В.А. ... ... Г.А.Уманов, Л.К.Кермов және олардың ... ... ... ... ... ... түрде анықтауға ата-аналар, психологтар
мен педагогтар өз үлестерін ... ... ... атап көрсеткен.
Қазіргі кезде көптеген психологиялық зерттеу әдістемелері ... ... ... ... қай ... ... икем ... болжамдап береуге болады. Атап айтсақ, темпераментті
зерттеуге арналған Айзенк, Стреляу тестері, ... ... ... ... ... ... әдістемелері, таным процестерін
зерттеу және қабілеттіліктің түрлерін анықтау әдістемелері көмегімен әр
адамның жеке ... ... ... ... ... ... коммуникативтік және ұйымдастырушылық қабілетті зерттеу
және ... ... ... дамыту және қалыптастыру жолдары да
анықталған. Дегенмен мектеп ... ... ... енді аяқ
алып келе жатқанына байланысты оқушыларға дер кезінде психологиялық көмек
көрсету сирек кездеседі. Психолог бар ... ... ... ... ... тапшы. Ғылыми тұрғыда негізделген кәсіби
бағдар беру проблемасын шешу ... онша ... ... ... ... бір ... толығырақ түсініп, оқушылардың жекелік
қасиеттерін зерттеу жолдарын анықтап алу үшін ... ... ... сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық ... ... ... — мектеп ... ... ... ... арқылы оқушылардың жеке даралық ерекшеліктерін
анықтау және қызмет түрлеріне икемділігін болжамдау.
Зерттеу ... ... ... әдебиеттерді талдау;
-кәсіби психологиялық диагностиканы жүргізу ерекшеліктерімен танысу;
-оқушылардың психофизиологиялық ерекшеліктерін зерттеу әдістемелерін
қолдану жолдарын үйрену;
-оқушылармен кәсіби қажетті қасиеттерді ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу әдістері қолданылды:
ғылыми-әдістемелік әдебиеттерді талдау, психо-диагностикалық әдістемелерді
іріктеп алу, мектеп ... ... ... ... ... интеллектуалдық қабілеттілігін анықтау тестерін қолданып жеке
даралық ... ... ... ... қолданып түзету-дамыту
жұмыстарын жүргізу.
Дипломдық жұмыс кіріспе, үш тарау, қорытынды және әдебиеттер тізімінен
тұрады.
1. Білім беру жүйесіндегі кәсіби ... ... ... ... ... ... ... тарихы
Кәсіби бағдарлаудың ғылыми негізде ұйымдастырылған түрі 1908 жылы
Бостон қаласында кәсіби ... беру ... ... ... ... деп
айтуға болады. Ал шын мәнінде кәсіби бағдарлау ежелгі дәуірде де ... Бұл ... ... ... даму ... пайда болды,
сондықтан оның қоғам сияқты өзіне тән даму ... бар. ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Адамзаттың даму
барысында топ мүшелері орындайтын функцияларының анықталуы мен ... ... ... шұғылдана бастағаннан, балаларға арнайы тәлім-
тәрбие беру, оны болашақ ... ... ... жаңа ... Адам ... барлық қажеттілікті қанағаттандыруға қажетті іс-
әрекет түрлерін кәсіп деп атаумен байланысты сол кәсіпке тәрбиелеу жолдары
да анықтала ... ... ... ... ... ... дәуірде
қалыптаса бастаған. Б.д.д. 3-ші ғасырдың орта шенінде Ежелгі Вавилонда
мектеп түлектерінен ... ... ... ... Сол ... ... арқасында кәсіби даярлығын хатшы месопотамиялық
цивилизацияның орталық ірі ... ... ол ... ... меншікті
бөлуді, музыкалық аспаптарда ойнай алуды, өсімдіктерді ажыратып, олардың
ішінен ... ... ... ... ... ... меңгеруді талап еткен.
Ежелгі Мысырда абыз жрецтері өнеріне тек қана нақты ... ... ғана ... Ең ... ... ... өтіп, барлық
қойылған тапсырмаларды толық орындап шығуы шарт болған. ... ... ... ... анық бере ... білімдарлығының
деңгейі анықталып, сыртқы бейнесі, жалпы қарым-қатынас жасауға қабілеті
бағаланған. Сонан соң оның еңбеккерлігін, басқаларды тыңдай ... ... ... ... ... Өзінің оқуға қабілеті жоқ, ұзақ мерзім
оқудың ауыр-жеңіл жерлеріне шыдамдылық ... ... ... ... ... өлім ... қорқытып, сынаған.
Осы қатаң сынаудан және білімділігі бойынша ... ... ... өте ... ... ... ... Пифагор оқуын аяқтағаннан соң
Грецияға оралып, онда өз мектебін орнатты және оқуға қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... талапкерлер
солардан өтуі керек болды.
Пифагор, ең ... ... ... ... көп көңіл бөлді. Қазіргі кезге дейін Пифагор жасаған
интеллектуалдық ... ... ... ... кейбір психологтар
мен палгерлер өз ... ... ... ... ... ... жүріс-тұрысына үлкен назар аударды. Оларды адамның ... ең ... ... деп ... ... ... берген
мағлұматтары мен мұғалімдердің ұсыныстарына да үлкен көңіл бөлді.
Осы кездерде Қытайда үкіметтік-төрелік қызмет және ... ... Осы ... ... ... алу, ... өз ... даярлау барысында кәсіби таңдаудың өз ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... көбісі халықтың салт-дәстүрін
білу, өзін және Отанын ... ... ... пен дағдыны меңгеруі,
басқаларға өте ыңғайлы да жағымды жағдайларды ... ... ... арналған жарыстар жүргізілді. Сол ... ... ... ... тарихында да кәсіби жарамдылықты зерттеуге, ... ... ... ... ... емгихандар мен семинарлар,
философтар мектептері дәстүрлері кеңінен тарады.
Спартада жауынгерлерді ... ... ... ... ... Бұл ... ... қатар әскери-дене тәрбиесінен барлық қыздарда
өтетін болды. Өйткені жауынгерлер соғысқа аттанып ... ... ... ... ... отыруға шамасы келетін ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесіне, денсаулығын
нығайтуға, қара күші мен қайратын көбейтуге ерекше көңіл бөлінді.
Римде тәлім-тәрбие жұмысында гладиаторлар ... ... ... ие
болды. Жақсы тәрбиеленген гладиаторлар ақсүйектер мен мемлекет басшыларының
көңлін көтеруге, ер ... ... ... ... ... ... ... үлесі өте үлкен болып келді. Сонымен қатар
білімдар адамдарды, өнер ... ... ... ... ... ... ашыла бастады. Ежелгі Римде сауаттылық кең
тараған. Сондықтан плебейлерге ... ... ... ... ... ... ашатын әліппе ретінде осы ... ... ... ... оған ... білім бермеген ата-анаға балалары
қамқорлық көрсетуіне мемлекет тарапынан тыйым салынған.
Афина басқа локонияларға қарағанда адамның интеллектуалдық ... ... оны ... өте үлкен орын берген.
Үндістанда б.д.д. 900-600 жылдардан бастап зергерлік, ұсталық,
тоқымашылық, ... ... ... ... ағаш ... ... үй
қызметкерлерінің әртүрлі категориялары, кәсіби акробаттар, көріпкелділер,
сырнайшы, жылан ... ... ... т.б. ... ... ... маман өз кәсібін өзінің балаларына, үрім-бұтағына үйретіп шығарған.
Орта ғасырларда адамзаттың орындайтын іс-әрекетінің түрлері ... ... ... ... болып, шеберханалардағы мамандықтардың
түрі, теңізшілер, кеншілер тағы басқа көптеген мамандықтар пайда болады.
Осы ... ... ... ... ... ... мектептер және
жұмыс орнында үйрету кең тарайды. Сонымен қатар жоғары квалификациялық
мамандар даярлайтын гимназиялар мен ... ... ... қоғамдық процеске айналып 19 ғасырдан ... ... ... ... анықтау аяқ ала бастайды. Сонымен қатар
кәсіби ағарту, кәсіби кеңес беру, әлеуметтік кәсіби ... және ... ... ... байыпталып зерттеліне бастады.
Бұл жұмыс әр адамның жекелік ... ... ... ... ... түрлеріне икемдішігін анықтаумен ұштастыру мәселелері
қарастырылады. Ағылшын ғалымы Ф.Гальтон жеке ... ... ... ... ... іргетасын құрушылардың бірі болды.
Осы айырмашылықтарды зерттеу мақсатымен Ф.Гальтон Лондонда 1888 ... ... және ... ... ... қолдану көрмесін
ашты. Көрмеге келушілер өздерінің тән ... ... ... 17 көрсеткіштер бойынша анықтап алуға мүмкіндіктер жасалды.
1908 жылдың қаңтар айында Бостон қаласында жастарды кәсіби бағдарлау
жұмысының алғашқы бюросы ... ... ... өмірлік еңбек жолын
анықтауға көмек беретін әдістемелер қолданыла бастады. Бұл бюроның ... ... ... ... ... бағдарлаудың бастамасы деп
айтуға болады. Көп ұзамай осыған ұқсаған бюролар Нью-Иоркте ашылды. Оның
міндетіне әр, ... ... ... қоятын талаптарын зерттеп, мектеп
оқушыларының қабілетін анықтау болды. Бұл бюроның негізін құрушылардың бірі
Ф.Парсонс табысты мамандық таңдаудың үш ... ... ... ... әр адамның өзін-өзі дұрыс бағалауы, өзінің іс-әрекет түрлеріне
бейімділігін, қабілетін, қызығушылығын, ... ... ... ... ... әрбір таңдаған мамандық бойынша қызмет атқарғанда табысты ... ... ... ... екенін білуі;
- мамандықтың талабы мен байланысты білімді өзін-өзі ... ... ... және ... әлеуметтік психологиялық зерттеулердің нәтижесінде
1911 жылы Англияда 17 жастан төмен оқушыларға ... ... ... ... көрсету туралы Заң қабылданды.
АҚШ-та мамандарды кәсіби жарамдылығы бойынша таңдаудан өткізуге ерекше
көңіл бөлінді. ... ... ... ... ... ... зерттеулердің негізін құрушылардың
бірі, кәсіби таңдау жүргізу технологиясын анықтап, өз ... ... ... өз ... ... ... ... барысында әскери техниканы басқарушылардың
кәсіби жарамдылығын анықтап іріктеп алу қажет ... ... ... ... қою үшін көптеген арнайы зерттеулер жүргізілді. Германияда
1922 жылы ... ... және ... беру ... құру ... Заң
қабылданды. Кәсіби кеңес беру бюросының ұстанымдары ... ... ... ережелер құрылды:
- жеткіншектерді мамандық таңдауға жоспарлы түрде даярлау;
-бюро жұмысын мектептермен тығыз ... ... ... ... ... ... бағыттарда жүргізу;
- мамандықтар туралы мағлұматтар беру;
- мектеп бітірушілердің жекелік қасиеттерін ... үшін ... ... ... ... ... ... ұсыныс хат толтыру.
Кәсіби бағдарлаудың ғылыми педагогикалық негізін қалауға ... ... ... бұрынғы Кеңес жерінде құруға ... ... ... ... өз ... ... 1927 жылы ... кәсіби кеңес беру бюросы ашылды. Бұл жерде мамандыққа баулу
тәжірибесімен қатар ғылыми ... ... ... 1928 жылы
П.П.Блонскийдің "Педалогия негіздері" деп аталатын ... ... ... ... ... ол ... ... деп атады. Осы еңбекте
жеке адамның тұлғалық қасиеттерін жан-жақты ... және ... ... ... ... жүйеге келтіріліп
берілді.
Дегенмен бұл зерттеулерді тәжірибеде қолдану көптеген ... 1936 жылы «О ... ... в ... наркомпроса" деп
аталатын ВКП(б) ОК қаулысы бойынша сол кезде көптеген ірі қалаларда ашылған
әлеуметтік ... ... мен ... жабылып, педалогиялық
зерттеулерге толық тыйым салынды. Содан 20 ғасырдың 60-шы ... ... ... ... біздің елде жүргізілмей қалды.
Шет елдерде бұл тәжірибе өте кең тарап, Еуропалық ғалымдар К.Айзенк,
Кеттел, Бине, Симон т.б. ... ... ... ... ... іс-әрекеттерге икемділігін, жан мен тәннің бір-біріне
тәуелділігін т.б. ... ... ... ... ... ... ... беруде қолдану жолдарын зерттеді.
1984 жылы қабылданған Кеңес мектептерінде ... ... ... ... ... ... зерттеулерді кеңінен қолдану қажеттілігі көрсетілген. Сонымен
қатар ... ... беру ... ашу ... көптеген ұсыныстар
жасалған. Осы кезден бастап көптеген Ресей ... ... ... ... ... және ... бағдар беру
орталықтары ашыла бастады. ССРО ғылым академиясы жанынан мамандық бағдар
беру ғылыми зерттеу институты ... онда осы ... ... ... кәсіби бағдар беру проблемалары педагогика ғылымдарының
докторылары, профессор А.П.Сейтешов, Г.А.Уманов, Л.К.Керимов, және олардың
шәкірттері жан-жақты ... ... ... ... ... ... беру-
психологиялық, педагогикалық және медициналық іс-шаралар жиынтығы болып
келеді. А.П.Сейтешов мамандыққа баулу және кәсіби бағдарлау баланың ... ... ... ... деп ... Бұл жұмыс жастардың
тілегі, ықыласы мен ... ... ... ... ... ... халықтың тұрмыс шаруашылығы мен жалпы қоғамда
мамандарға деген қажеттілікті ескере ... ... ... ... бағытталған.
1.2. Оқушыларды алдын-ала кәсіби психологиялық
диагностикадан өткізудің маңызы
Кәсіп - ... - ... ... ... ... ... түрде
жариялаймын деген мағынаны білдіреді. Кәсіби бағдарлау - әр адамның жекелік
қасиеттеріне, қызығушылығына, қабілетіне, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... таңдаудың әр адамның өз өмірінде табысты болуына және
әлеуметтік ортада барлық қабілетін толық ашуға негіз ... ... өз ... ... ... ... бағдарлаудың негізін
құрушылар Ф.Гальтон, А.Кершенштейнер, Г.Мюнстерберг, П.П.Блонский,
Ю.П.Сокольников, ... ... т.б. ... ... ... идеяларын қалыптастырды. Осы идеяларға сүйене отырып
барлық ізгі ниетті мемлекеттер өз ... ... ... ... ... ... кәсіп беру мәселелерін өз ... ... ... ... ғылыми негізде шешу жолдарын іздестіруде.
Жалпы және кәсіби білім беру мектептерінің тұжырымдамасында оқушыларды
қандай да бір іс-әрекет түріне ... және әр ... ... ... мен ... анықтауға мүмкіндік беру қажет
екені анықталған. Бұл ... шешу әр ... әр ... ... ... Психологиялық қызмет ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... Ал ... бұл қызмет көпқырлы және көпсырлы болуға тиісті.
Оқушыларды алдын-ала кәсіби диагностикалаудан өткізу ... үшін ... ... және ... диагностикалық әдістемелер
жасалған.
Оның ішінде Айзенк пен Стреляудың темпераментті өлшеу тестері, Бине-
Симон жасаған ... ... ... шкаласы, Айзенктің
интеллекті зерттеу тестерінің вербалдық, математикалық және ... ... ... мазасыздану деңгейін анықтау тесті,
коммикациялық және ұйымдастырушылық қабілетті зерттеу ... тағы ... ... ... ... ... ... бағдарлауда қолдану
ережелерін Айзенк, Лемтес т.б. ... ... ... жеке ... психофизиологиялық қасиеттерін жан-
жақты зерттеп келесі ... ... ... ... тұрады:
- мінез-құлқының жеке-даралық ерекшеліктерін анықтау;
- жүйке қызметінің жеке-даралық ерекшеліктерін анықтау;
- қызығушылығы, бейімділігі, қабілеті, ... ... ... ... құндылық бағдарлануы;
- білімі, іскерлігі және дағдылары.
Кәсіби бағдарлауды жүргізуге негіз болатын идеялар жастарға білім беру
тұжырымдамасында ... ... ... ... ... ... әр адамға мамандықты дұрыс таңдауға ... ... ... ... ... Әдіснамалық сипатта бұл проблема
оқушылардың өмірлік және кәсіби ... ... ... ... ... Бұл ұстаным бойынша оқушылардың өмірлік және кәсіби
жоспарларына байланысты ... ... ... ... ... оларға бағдар беру программасы анықталады.
Кәсіби бағдарлау жұмысын негізгі екі кезеңге бөліп қарастыруға болады.
Біріші кезең - әлеуметтік-кәсіби бағдарлау. Бұл кезеңде балаларға ... ... ... ... ... ... көзі, мамандық шеберлік
және сондай жалпы мағлұматтар беріледі. Бұл кезеңнің міндеттері:
- мамандақ туралы жалпы ұғымды ... ... ... саяхат
жасау арқылы баланың мағлұматтылығын қалыптастыру;
- шебер адамдардың құрметке бөленетінін, олар материалдық және рухани
байлыққа өз ... ... ... көрсету;
- мемелкеттің әлеуметтік-экономикалық даму тенденциясына байланысты
қандай мамандықтардың ... мол деп ... ... ... туыстарының, таныстарының, достарының мамандықтарын, олардың
перспективасын көрсету;
- еңбектің ... ... ... еңбек романтикасы туралы мағлұмат беру;
- еңбектің материалдық және рухани байлықтың көзі екенін көрсету.
Осылайша еңбек, кәсіби әрекеттің өзі құндылық ... ... ... адамның мамандықты дұрыс таңдап өмірдегі өз орнын табуға ұмтылылысы
болғанда ғана олардың қызығушылығы одан әрі дамып, ... ... ... ... ие ... мүмкіндік туады. Мамандыққа қызығушылығы бар
адамға оны толық және сапалы меңгеруге жол ашылады.
Кәсіби бағдар беру жұмысын ... ... ... әсерін тигізетін нәрсе -мотивтер екенін ескеру қажет. Мамандықтарды
таңдау мотивтерін алты топқа бөлуге болады:
-жалпы мотивировка;
-мамандықтың романтикасы;
-танымдық сипатындағы мотивтер;
-қоғамдық мәні бар ... ... ... үлгіге сүйену;
-мотивацияланбаған таңдау.
Барлық мотивтерді сипаты бойынша төрт топқа бөлеміз:
- нақты еңбекке бағытталған, мақсаты анықталған, дәлелге ... ... ... ... мотивациялар;
-сенгісіз, негізсіз мотивациялар;
-ешқандай негізі жоқ мотивациялар.
Өзінің қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтыла ... адам өз ... бір ... ... ... бұл мақсат өз бетімен жүрмейді, ол адамның
бағыттылығымен тығыз байланысты ... де оның ... ... ... ... қызығушылықтарды
қанағаттандыру, мақсатын жүзеге асыру нақты бір ... ... ... ... ... емес. Сондықтан әрбір жағдайда адам
объект, құбылыс немесе іс-әрекет түрлерін таңдайды. Осылайша ... ... ... ... ... мотивтерін анықтауға арналған көптеген әдістемелер бар.
Оларды қолданып зерттеу жүргізу нәтижесінде балалардың ... ... ... ... өте ... ... беретіндігі анықталған. Бұл
жағдай мектеп түлектерінің қалаулары ... ... өмір ... өздері үлес қосуға шамасы келмейтіндігін көрсетіп отыр.
Жеке адамның басқа психикалық қасиеттері де ... ... ... Осы ... ... көрсетуге болады:
қажеттіліктер - қызығушылықтар - объективті
құндылықтар - мотивтер - мақсат - таңдау.
Психологияда ... деп ... ... процестерінің
динамикасын анықтайтын қасиетті айтады. Темпераменттің ... ... Оның ... ... ... ... ... қасиеттері
- қозу мен тежелудің жүру күші, олардың алмасуы, динамикасы.
Темперамент олардың тек қана біреуіне ... ... ... ... Бұл үйлесімділікті И.П.Павлов жүйке қызметтерінің
түрлері деп атаған. Неміс ғалымы ... ... ... төрт ... ... Кант ... типологияны Павловтың
сипаттамаларымен ... ... ... ... ең ... ... негізінде темперамент типтері ... ... ... деп ... - ... Бұл ... ... жүйке процестері күшті жүреді,
барлық іс-әрекеттерге белсенді кіріседі де шалағай орындап тастайды, сапаға
терең үңілмейді, қозу ... ... және ... ... олар ... ... көрсетеді, жаңалықты қуанышпен қолдайды, тәуекелге барғыш,
ұрысқақ, кек сақтамайды, ... ... - ... ... ... ... күшті жүреді, қозу мен
тежелу процестері тепе-тең, жеңіл алмасады, іскер, сөзшең, адамдармен тіл
табысқыш, ... ... ... ... ... ... ... барлық жұмысты қызықты және қызықсыз деп бөледі, икемделгіш.
3 - флегматик. Флегматиктердің жүйке процестері күшті жүреді, байсалды,
барлық нәрсені ойланып, ... ... ... сыйысымды, тіл табысқыш,
ашушаң емес, жай қимылдайды.
4 - меланхолик. Меланхоликтердің жүйке ... баяу ... қозу және ... ... жай алмасады, үйреншікті жерде
іскерлік, ашық-жарқындық көрсетеді, жаңалықтан қорқады, сасқаншақ, кейде
ұстамалы.
Темперамент ... ... ... ... тестерінен
кеңінен қолданады. Осы әдістемелерді қолдану арқылы тек трмперамент типі
анықталып қана ... ... ... ... ... ... жақын екені анықталып, невротизмнің байқалатындығы
да диагностикаланады.
Адамның темпераменті таза бір типте болуы ... ... ... ... ... ... ... келеді. Сондықтан темпераментті
зерттеу нәтижесінде доминанта көрсеткіші темпераменттің қай типінен екенін
анықтап, қосалқы ... ... ... де ... үлкен көңіл
аударған дұрыс болады. Темперамент типін ... ... ... ... процестерінің күшті және әлсіз, теріс көрсеткіштерін анықтап
беріп, өзін-өзі тәрбиелеу барысында теріс көрсеткіштерінің ... ... ... ... жеке ... ... ... мінез-құлық жатады.
Психологияда мінез-құлық ерекшеліктерін келесі төрт ... және ... ... ... ... ... сыйысымдылығы;
-еңбекке деген қатынасы, еңбеккерлігі, шыдамдылығы, табыскерлігі;
-заттарға деген қатынасы, мұқияттылығы, үнемділігі, пысықтығы ... ... ... ... ... ... ... жақсы көруі, көкіректігі,
мақтаншақтығы, атақ құмарлығы.
Адамның мінезі ... ... ... жиынтығы емес.
Мінездің жеке көрсеткіштері бір-бірімен тығыз байланыста болып бір тұтастық
құрады. Мінездің барлық көрсеткіштері және темперамент ... ... ... ... ... ... ... болмайды, ал
мінез-құлық көріністері тәрбиеленеді, оны адам өзін-өзі ... ... ... ... беру және ... ... ... осы және тағы басқа
жекелік ерекшеліктер ... ... ... ... ... көп ... ... Олардың көмегімен
барлық психикалық қасиеттерді жан-жақты талдап шығуға мүмкіндіктер мол.
Мінез-құлық ерекшеліктерін анықтауға арналған әдістемелер ішінде Филипс
жасаған ... ... ... ... ... тесті,
Шмишектің мінез акцентуациясын анықтау әдістемесі, бала ... ... ... ... тағы сол ... бірнеше
әдістемелерді қолданып, әр адамның мінез ... ... және ... ... ... ... береді. Бала агрессиясын зерттеушілер оған
әр ... ... ... Біреулері ол адамның қоршаған ... өзін ... ... тұқым қуалаушылыққа негізделген
қасиет деп ... ... ... екіншілері жетекші роль атқаруға
бағытталған әрекет (Моррисон) деп түсіндіреді. Агрессияны фрустрация ... ... да бар ... Дуб, ... терминімен жеке тұлғаның субъект-субъекттік қатынаста
деструктивтік ... ... ... Деструктивтік әрекет
дегеніміз адамның алдында тұрған бөгетке шабуыл жасап, қиындықты жеңуге
деген белсенділігі. ... ... оң және ... ... бар
екенін жақсы түсіну қажет. Мысалы, адам өз өмірін, немесе басқа ... ... ... ... ... қауіпті жоюға бағытталған агрессияны
ақтауға болады. Сонымен ... ... ... ... агрессия байқалуы
мүмкін.
Жеткіншек жас кезеңінде себепсіз агрессия, немесе жалған қауіпке
бағытталған шабуылшылық орын алуы ... Бұл ... ... ... ... ... ... Психолог осы мәселені зерттеп, агрессиясы
нормадан тыс дамыған балалармен ... ... ... ... және ... агрессияны сипаттағанда оны негізгі екі ... ... ... ... осы құбылысты туғызған себеп-
сылтаулар. Психолог ең алдымен агрессияның осы түрін анықтап алуға ... ... ... ... өзін ... ... ... қолданатын әрекеттері. Бұл қасиеттің көрініс беруі сегіз формада
болуы мүмкін. Оларды кәсіби бағдар беру барысында ... ... ... туралы кеңес ұйымдастыруға негіз болады.
Кәсіби бағдар беру ... ... ... ... анықтаудың орны ерекше. Осы заңдылықты ескере ... ... ... ... ... деген адамның тіршілік
объектісіне ықыласымен, жасампаздықпен, шығармашылықпен қарауы және оны
меңгеруге белсенділік білдіру. ... ... ... ... ... оны ... бала ... үнемдемейді және өз тілегін ... ... ... Осы ... ... бала табысты болса, ол
қабілетінің бар екенінің кепілі.
Қабілеттіліктің негізгі көрсеткіші ретінде жаңа білімді және іскерлікті
тез және ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде болуы. Оқушыларда кәсіби бағдарланудың нәтижесі
ретінде біз тек мектеп бағдарламасын меңгеруі емес, сонымен қатар қандай-да
бір мамандықты ... ... ... ... дегеніміз
адамның білімді, іскерлікті, дағдыны тез және сапалы меңгеруі, іс- әрекетте
табысты болуы, қарым-қатынас мәдениетін меңгеруі.
Білімге, ептілікке және дағдыға ... ... ... ... да бір ... ... ... Білім, іскерлік, дағдыларды
адамның меңгеруі көптеген жағдайларға байланысты ... ... ... ... адам ... ... оның ... қалай
ұйымдастырылғаны, қарым-қатынас мәдениетіне үлкендердің қандай ... ... ... бәрі ... өз ... ... сол ... барлық
адамдық қасиеттерді меңгеріп, өзінің қабілеттерін ... ... ... ... да бір мамандыққа қабілетін дамытатын қолайлы жағдайлар
туындаған кезде жоғарыда аталған ... мен ... ... ... Соның нәтижесінде адамның қабілетінің нышаны ашыла
бастайды. ... ... ... ... ... оның ... ерекшеліктерін зерттеуден бастау ... ... ... ... жеке ... ерекшеліктерге мінез-құлық ерекшеліктері
темпераментпен өте тығыз ... Бұл ... ... ... бар, ... ... ... жан-жақты зерттеген Б.М.Теплов оны жалпы және
арнайы қабілеттерге бөлген. Жалпы қабілет ... ... ... ... ... ... тез ... және оларды сапалы орындауы. Арнайы қабілет
адамның іс-әрекет түрлерінің бір саласында ... ... ие ... ... ... ретінде музыкалық, көркем-өнерлік қабілеттерді атап
өтуге болады.
Кәсіби бағдарлау барысында осы қабілеттердің түрлерін нақты анықтап, іс-
әрекеттің ... ... адам ... табысқа тезірек жететінін
болжамдауға мүмкіндік туады. Интеллектуалдық ... ... ... өте көп. ... ... ... тестерін атап өтуге болады.
Айзенк тестері сегіз субтестен тұрады. Әрқайсысы 50 ... ... ... ... математикалық, техникалық қабілетті анықтау
субтестілері деп әр ... жеке дара ... ... қай ... ... ... ... ашуға мүмкіндіктері молырақ екені
анықталады.
Кәсіби бағдар беру барысында балалардың ... ... ... ... ... олардың болашақта қай салада табысты болуға
мүмкіншіліктері ... ... ... ... көрсетіледі. Зерттеу
нәтижелері бойынша балалармен кеңес жүргізіліп, ... ... ... ... тыс ... ... ... мотивациялары,
ата-аналарының мамандықтары, мамандықтар туралы мағлұмат алу ... ... ... ... тарау. Кәсіби бағдар беру барысында оқушылардың жекелік қаситтерін
диагностикалау.
2.1. Оқушылардың темпераментін зерттеу.
Дипломдық зерттеу барысында кәсіби бағдар беру жұмысының ... ету үшін ... ... ... зерттедік.
Эксперименталдық зерттеу жұмыстары Сарығаш аудынының А.Байтұрсынов ... ... ... ... оқушылары арасында жүргізілді. Бұл
параграфта балалардың темпераментін анықтауға Айзенк және Стреляу тестерін
қолданып жүргізілген жұмыстың ... ... ... ... саны 36. Төменде Айзенк және Стреляу тестері келтіріліп, ... ... ... ... ... бердік.
Темпераментті Айзенк тестімен зерттеу.
Бұл тесті орта ... ... ... ... ... ... ... баланың темпераментін және эмоционалдық тұрақтылығын
(невротизмнің көрінісін) анықтау.
Орындау ережесі: «сізге 57 ... бар ... мен ... парақ берілді.
Сұрақтардың әрқайсысына «ия» немесе «жоқ» деген жауап беріп оны ... ... ... ... табу үшін көп ... ... қажеті жоқ.
Өйткені бұл тапсырмалар ... ... ... ... даму ... ... сұрақтарға дұрыс немесе қате жауап жоқ. Әр адамың өз
ойы өзіне дұрыс. Сондықтан ең бірінші ойға келген ... ... ... ... ... ... ... ерекше сезімге бөлену үшін ... ... жиі ... ... Сізді түсінетін, жұбататын және көңліңізді көтеретін ... жиі ... ... Өзіңізді уайымсыз адаммын деп есептейсіз бе?
4. Алдыңызға қойған мақсаттан бас тарту сізге қиын ба?
5. Іс-әрекеттерді бастамай ... ... ... ... ... ... ... сөзіңізді барлық уақытта орындайсыз ба?
7. Сіздің көңіл- күйіңіз ... ... ... ... тез ... ... ... себепсіз өзіңізді бақытсыз адаммын деп есептеген ... ... ... ... неге де ... бел ... ... ба?
11. Сізге ұнайтын адаммен танысуға ұяласыз ба?
12. Қатты ашуланғанда не істегеніңізді ... ... ... ... Жағдайға байланысты ойланбай әрекет жасауыңыз жиі болады ма?
14. Өзіңіздің айтқаныңыз немесе істегеніңіз туралы ойлар сізді ... ... ... мен ... ... оқығанды көбірек ұнатасыз ба?
16. Сіздің намысыңызға тиу оңай ма?
17. ... жиі ... ... ба?
18. Басқаларға айтқыңыз келмейтін ойларыңыз бар ма?
19. Кейде күшіңіз тасып, тауды қопаруға дайын болып, ал енді ... ... рас ... ... қарым-қатынас жасайтын ортаңызды ең жақын достармен
шектеуге тырысасыз ба?
21. Арманға жиі бөленесіз ... ... ... ... ... ... бересіз бе?
23. Өз әдеттеріңіздің барлығын жақсы деп есептейсіз бе?
24. Сіз өзіңізді ... деп ... жиі ... ма?
25. Сіз өз сезіміңізді жүгендеместен, көңілді компанияда жақсы тынығуға
кабілеттісіз бе?
26. Керенау ... жиі ... ... ... ... көңілді және еті тірі адам деп есептейді ме?
28. Бір істі бітіргеннен соң, ол ... ... да ... ... еді» - ... ойға ... бе?
29. Үлкен жиындарда өзіңізді ыңғайсыз сезінесіз бе?
30. Сіз өсек айтатын кездер болады ... ... ... ... ... ... кететін кез болады ма?
32. Бір нәрсені білгіңіз ... сіз оны ... ... ... ... жүрегіңіз қатты соғады ма?
34. Барлық көңілді шоғырландыруды талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
35. Кейде ... ... ... Сіз ... уақытта шыныңызды айтасыз ба?
37. Бір-бірін әзілдеп отыратын компанияны ұнатпайсыз ба?
38. Сіз ашушаңсыз ба?
39. Тез ... ... ... ... жұмыс сізге ұнайды ма?
40. Сізді, еш уақытта болмаған неше ... ... және ... болып қалса не болар еді, деген ой жиі мазалайды ма?
41. Сіз ... жай ... рас ... ... ... кездесуге жиі кешігесіз бе?
43. Жағымсыз түстерді жиі көресіз бе?
44. Сіз өте сөзшең болғандықтан әр кездескен адаммен ... ... рас ... Бір жеріңіз ауырады ма?
46. Достарыңызбен ұзақ уақыт жолыға ... ... ... Сіз шыдамсыз адамсыз ба?
48. Таныстарыңыздың ішінде сізге ұнамайтын адам бар ма?
49. Өзіңізге сеніміңіз күшті ме?
50. ... ... ... ... ... ... ... ме?
51. Көптеген адам қатынасатын іс-шаралардан ләзаттанасыз ба?
52. Сіз өзіңізді басқалардан кем деп санайсыз ба?
53. Қызықсыз ортаны жандандырып ... ... ... ... ... нәрсеңізді білетіндей болып көрсеткіңіз келеді ме?
55. Өзіңіздің ден саулығыңыз туралы қам жейсіз бе?
56. Басқаларды әзілдеуге құмарсыз ба?
57. Сізді ұйқысыздық мазалайды ... ... ... ... үшін ... ... ... жауаптарыңыз
кілтке сай келсе бір балл деп ... Ия - 1, 3, 8, 10, 13, 17, ... 27, 39, 44, 46, 49, 53, 56; ... ... 0-10 балл
жинасаңыз сіз интровертсіз; 15-24 балл ... сіз ... 11 - ... - ... ... ... ... анықтау үшін келесі сұрақтарға берген жауаптарыңыз кілтке
сай келсе бір балл деп ... ... 11, 14, 16, 19, 21, 23, ... 31, 33, 38, 40, ... ... ... тұрақтылықтың көрсеткіші;
11-16 сезімталдық белгісі;
17-22 жүйке жүйесі күйзелгенінің белгісі бар; 23-24
невротизм патологияға жақындаған.
Өтірікшілік көрсеткішін анықтау:
Келесі сұрақтарға берген жауаптарыңыз кілтке сай ... бір балл ... - 6, 24, 36; жоқ - 12, 18, 30, 42, 48, ... балл ... ... ... ... сенуге болады.
4 - 5 - жалғандығыңыз көрініп тұр;
6 - 9 - ... ... сай ... ... ... ақ қойса да
болады.
Бағалау шкаласы бойынша анықталған жиналған баллдарды жоғарыда берілген
графиктің горизонталдық бағанына ... ... ал ... ... ... ... керек. Сол нүктелерден түсірген
перпендикулярлардың қиылысқан жері зерттелушінің темпераментіндегі жетекші
типті көрсетеді. Осы көрсеткіш бағандардың қилысқан жеріне жақын ... ... ... ... ... анық ... ... бойынша мінездеме.
Сангвиник-экстраверт: тұрақты адам, әлеуметтендірілген, сыртқы дүниеге
бағытталған, ашық-жарқын, қарым-қатынасқа құмар, ... көп ... ... ... ... ... көп, өмірсүйгіш.
Холерик-экстраверт: айнымалы адам, ашушаң, қозғыш, ұстамды емес,
агрессиясы анық ... ... ... ... ... ... күйі тұрақсыз, стресс жағдайында -психопат.
Флегматик-интроверт: тұрақты ... ... ... ... ойшыл,
іскер, ұстамды, сенімді, сыйысымды, қарым-қатынасқа жайлы, интеллектуал,
жай қимылдайды, ұзақ ... ... ... ... ... ден-
саулығын бір қалыпты сақтайды.
Меланхолик-интроверт: тұрақсыз адам, ... ... ... ... ... ... бірақ эмоциясы терең, оған ұзақ уақыт
бөленіп жүреді, ойшыл, интеллектуал, ... ... ішкі ... ... ұшырап, денсаулығы, жұмысқа қабілеті төмендейді.
Зерттеу нәтижелері.
Зерттелінген 36 оқушының басым ... ... ... ... ... ... ... жүргізгенде
холерик температінің ... ... ... өзін-өзі
тәрбиелеу барысында шалағайлықты, көп жұмысты үстіртін істейтіндігі,
ұрысқақтығы ... ... ... ... ... атап өтіп, олар өздерін
тәрбиелеу барысында осы теріс көрсеткіштердің әсерін төмендетіп, холериктің
батылдығын, жаңалыққа ... ... ... ... ... ... тесті бойынша зерттелінушілердің
Темпераментін бағалау кестесі.
|Бағаланатын көрсеткіштер ... саны ... ... |21 ... ... |8 ... ... |7 ... ... |21 ... ... ... |15 ... ... |31 ... ... ... ... 36 ... 21 ... ... басым көпшілігі холерик-экстраверттер болып шықты. Олардың
мінез-құлық ... ... ... ... үшін талдауды
тереңірек жүргізіп, темпераменттер көрсеткіштері бойынша әр ... ... ... қатар қосымша Я.Стреляу тестін қолданып
темперамент ерекшеліктерін тереңірек анықтауға кірістік.
Темпераментті ... ... ... ... ... және ... процестерінің тепе-теңдігін
анықтау.
Орындау ережесі: Тесте берілген 134 ... ... ... ... ... мен ... процестерінің жүру ерекшеліктерін
анықтауға ... ... ... ия, жоқ, ... деп беру ... дұрыс немесе қате болуы мүмкін емес. Әр адамның өз ... ... ... сол ... ... тән ... ... Сондықтан, қойылған
сұрақтардың ретін бүзбастан, онша көп ойланбастан, үш ... ... ... параққа жазыңыз. Білмеймін деген жауапты сирек қолданған жөн.
Сауалнама.
1. Сіз өзіңізді басқалармен тез танысатын адамдарға жатқызасыз ... ... ... үшін ... ... күтесіз бе?
3. Жұмыстан шаршағаныңыз басылу үшін қысқа уақыт ішінде дем ... ... ... ... ... орындай аласыз ба?
5. Пікірталас болғанда тақырыпқа байланысы жоқ аргументтерді
пайдаланасыз ... Ұзақ ... соң ... ... оралуыңыз оңай ма (демалыс,
каникул)?
7. Жұмысқа беріліп кеткенде шаршағаныңызды ұмытып кетесіз бе?
8. Біреуге берілген тапсырманың орындалуын шыдамдылық пен ... ... Әр ... ... төсекке жататын болсаңыз, ұйықтауыңыз барлық
уақытта бірдей жеңіл болады ма?
10. Сізге сеніп ашқан сырды құпияда ... ... ... ... апта ... ... бойы ... жұмысқа жеңіл ораласыз
ба?
12. Шыдамдылықпен, ерінбей түсіндіресіз бе?
13. Терең ойланып істейтін істі жақсы көресіз бе?
14. Қызық емес жұмысты ... ... ... ұйқы ... ... ме?
15. Күшті тебіренуден кейін жеңіл ұйықтайсыз ба?
16. Өзіңіздің күшті жағыңызды көрсетуге құмарсыз ба?
17. Бейтаныс адамдардың алдында өзіңізді ... ... ... Ашуыңызды басқаларға көрсетпеу сізге оңай ма?
19. Сәтсіздікте сабырлылық сақтайсыз ба?
20. Қажет болғанда, өз ... ... ... ... ... Ерекше жауапкершілікті талап ететін функцияны орындауға құмарсыз
ба?
22. ... ... ... өзгереді ме?
23. Қиын-қыспақта өзіңізге сеніміңіз сақталады ма?
24. ... ... ... ... ... ... сезінесіз
бе?
25. Күтпеген жерде күн тәртібі өзгерсе, сіз ... ... ... Қажетті жауапты тез табасыз ба?
27. Сіз үшін өте маңызды шешімді күту барысында байсалдылық ... ... ... ... ... ... сіз үшін жеңіл өтеді ме?
29. Тапқырсың ба?
30. Жүрісіңізді, тамақтануыңызды жай басарларға теңестіруіңіз оңай ма?
31. Дем алуға жатқанда тез ұйықтайсыз ба?
32. ... ... сөз ... ... ... ... оңай ма?
34. Жұмысқа кірісіп кеткеннен соң оны тоқтатуыңыз оңай ма?
35. Басқаларға кедергі келтірмеу үшін үндемей отыруға қиналмайсыз ба?
36. Шағыстырушыларға ермей ... ... ... тіл ... ... ... оңай ма?
38. Шешім қабылдау үшін, барлық жағдайларды салыстырып көресіз бе?
39. Кітап оқығанда, автордың ойын ... ... ... ... ба?
40. Жолаушылармен әңгімелесіп отырасыз ба?
41. Егер, пікірталас нәтижесі ... ... ... ... қатысудан өзіңізді ұстап қаласыз ба?
42. Нақты қимыл әрекетті талап ететін жұмысты ұнатасыз ба?
43. Басқалардың пікірімен санаса отырып өзіңіздің ... ... ... ... ұйымдастырудың жаңа тәртібіне тез үйренесіз бе?
45. Күндіз қызмет атқарған болсаңыз, түнде жұмыс істеуге ... ... ... ... тез оқисыз ба?
47. Кедергі кездескенде жоспарлаған нәрседен тез бас тартасыз ба?
48. ... ... ... ... Тез ... ... Жылдам жауап бермей, ұстамдылық көрсете аласыз ба?
51. Шуға көңіл бөлмей жұмысты орындай аласыз ба?
52. Шындықты бетіне баспай, шыдамдылық көрсете аласыз ... ... ... ... ... ... көрсетесіз бе?
54. Жаңа ортаға тез үйренесіз бе?
55. Жаңалыққа құмарсыз ба?
56. Күндіз ауыр жұмыс істегеннен соң ... ... ... ұйқы
жеткілікті ме?
57. Қысқа мерзім ішінде түрлі-түрлі әрекет жасауды талап ететін
жұмыстан бас ... ... ... ... ... ... ... өзіңіз дербес шешесіз бе?
59. Өзіңіз сөйлеуден бұрын басқалардың пікірін тыңдап аласыз ба?
60. Жүзе ... ... суға ... бара жатқан адамды құтқаруға
әрекет жасайсыз ба?
61. Қажырлы еңбек етуге қабілеттісіз бе?
62. Ескерту жасау артық ... ... ... ... қала ... ба?
63. Жұмыс орныңызға мән бересіз бе?
64. Бір жұмыстан екіншісіне ауысуыңыз оңай ма?
65. Маңызды ... ... үшін ... ... салыстырып
көресіз бе?
66. Басқалардың оқшау мінезіне қатты ашуланасыз ба?
67. Басқа адамның тіршілігіне ... ... ... сізге оңай ма?
68. Біркелкі орындалатын жұмыстан жалығасыз ба?
69. Көпшілік ... ... ... ... оңай ... Артық дене қимылын жасамай сөйлеу, жауап беру сізге қиын ба?
71. Көңілді ортаны жақсы көресіз бе?
72. Көп күшті ... ... ... ... ба?
73. Ұзақ уақыт жұмысқа беріліп істейсіз бе?
74. Жылдамдықты талап ететін жұмысты жақсы көресіз ... Қиын ... ... ... ... Ұйқыдан оянғаннан соң төсектен бірден тұрасыз ба?
77. Өзіңіз ... ... ... соң ... ... ... ... Жағымсыз жағдайды көргеннен соң бұрынғыдай ынтаменен әрекетіңізді
жалғастырасыз ба?
79. Күнделікті басылымдарды жылдам қарап шығасыз ба?
80. Басқалар түсінбейтіндей ... ... ... ... ма?
81. Ұйқыңыз қанбаса жұмысты сапалы орындай аласыз ... Ұзақ ... ... ... ... ... ба?
83. Бас немесе тіс ауруы мазалағанда жұмыс істей аласыз ба?
84. Басқалар сізді күтіп, көңіл ... ... біле ... ... ... ба?
85. Төтенше сұрақтарға тез жауап бересіз бе?
86. Тез сөйлейсіз бе?
87. Қонақ келетін болса өз жұмысыңызды саспай орындайсыз ба?
88. Сенімді ... ... өз ... өзгертуіңіз жеңіл ме?
89. Шыдамдысыз ба?
90. Өзіңізден жай қимылдайтындардың жұмыс темпіне икемделе аласыз ба?
91. Өз уақытыңызды ұйымдастырғанда, ... ... ... ... ... шамаңыз келеді ме?
92. Көңілді компанияда қобалжығаныңыз басылады ма?
93. Бірнеше істерді қиналмастан бір уақытта ... ... ... ... ... ... ... болсаңыз, өмірге деген
сеніміңіз сақталады ма?
95. Нақты қимылдарды талап ... ... ... ... ... адамдарыңыз істі болғанда салқын қандылық көрсетесіз бе?
97. Қиын жағдайларда өзіңізге ... ... ... ... арасында, үлкен топтың ішінде өзіңізді еркін
сезінесіз бе?
99. ... ... ... ... ... ... ба ... кино,
спектакль басталғанда)?
100. Басқалардың жұмысты атқару ережесіне икемделуіңіз оңай ма?
101. Іс-әрекет түрлерін өзгертуге ... ... ... ... ... ... ... мойныңызға аласыз
ба?
103. Жағдай көтермейтін кезде күлкіңізді баса аласыз ба?
104. Жұмысқа бірден кірісіп кетесіз бе?
105. ... ... ... сөз ... ... Уақытша депрессияға бөленбеуге шамаңыз келеді ме?
107.Ақыл-ой қызметінен қатты шаршағаннан соң күндегідей ұйықтайсыз ба?
108. Ұзақ уақыт, ішкі кернеу қыспай, күте ... ба ... ... ... ... ... білсеңіз, оған араласпай тұрасыз ба?
110. Тартыс-талас кезінде саспастан дәлел іздейсізбе?
111. ... ... ... туғанда дұрыс шешімін таба аласыз ба?
112.Сізге өтініш жасағанда тыныштық сақтайсыз ... ... ... ... ақ медициналық процедуралардан өтесіз бе?
114. Бар күшіңізді салып жұмыс істеуге даярсыз ба?
115. Демалыс ... ... ... ... ... ... ба?
116. Жаңа күн тәртібіне үйрену сізге оңай ма?
117. Төтенше жағдайларда ... ... ... ... ба?
118. Спорт жарыстарын, цирк өнерін тамашалаған кезде өз әсеріңізді
ерекше дыбыстар мен ... ... ... білдіресіз бе?
119. Көпшілікпен сөйлесуді талап ететін жұмысты жақсы көресіз бе?
120. Өзіңіз бет-әлпетіңіздің көрінісін қадағалайсыз ... Дене ... ... ... ... ... көресіз бе?
122. Өзіңізді ержүрек адаммын деп есептейсіз бе?
123. ... ... ... ... ... ... кездескенде барлығын тастай салмауға шамаңыз келеді
ме?
125.Сізге өтініш жасаса ұзақ ... ... ... ... ... Егер күлкіңіз біреудің намысына тиетін болса, сіз өзіңізді ұстай
аласыз ба?
127. Тұнжыраған ... ... ... ... оңай ... ... ... оңай ма?
129. Қоршаған ортаның салт-дәстүрін сақтау сізге оңай ма?
130. Көпшіліктің алдына шығуды ұнатасыз ... ... ұзақ ... кірісіп кетесіз бе?
132. Өз өміріңізді тәуекелге тігіп, басқаларды құтқаруға барасыз ба?
133. Қимыл әрекеттеріңіз ширақ па?
134. Жауапкершілікті талап ететін ... ... ... аласыз
ба?
Бағалау шкаласы:
Жауап кілтке сай келсе - 2 балл; Жауап сай ... - 0 ... ... жауап - 1 балл.
Өңдеу кілті:
Қозу күшін анықтау үшін келесі сұрақтарға берілген жауап ... ... ... ... бағаланады:
Ия - 3, 4, 7, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 24, 32, 45, 56, 60, 66, 72, ... ... 102, 105, 106, 113, 114, 117, 121, 122, 124, ... 51, ... күшін анықтау үшін келесі сұрақтарға берілген жауап ... ... ол ... ... ... - 2, 5, 8, 10, 12, 16, 27, 30, 35, 37, 38, 42, 48, 50, 52, 53, ... 65, 67, 69, 70, 75, 77, 84, 87, 89, 90, 96, 99, 103, 108, 109, ... 118, 120, 125, 126, 129;
Жоқ- 18,34,36, 128.
Жүйке процестерінің динамикасын анықтау үшін ... ... ... ... сай ... ол ... бойынша бағаланады:
Ия - 1, 6, 9, 11, 14, 20, 22, 26, 28, 29, 31, 33, 40, 41, 43, 44, ... 54, 55, 64, 68, 71, 74, 76, 79, 80, 85, 86, 88, 91, 92, 93, 95, ... 104, 111, 115, 119, ... 57, 63, ... және ... процесстерінің көрсеткіштері 42 және одан ... ... ... ... ... жүретінін көрсетеді.
Қозу және тежелу процестерінің ара қатынасы жүйке процестерінің тепе-
теңдігін көрсетеді. Егер ара ... 1-ге ... ... тең ... ... иесі байсалды болады, қозу көрсеткіші басым болса - ол ... ... ... ал тежелу басым болса - ол адамның
тормоздан ... ... ... ... ... болады.
Зерттеулер нәтижесі келесі кестеде көрсетілген.
| |Аты-жөні ... ... |Ара ... ... Е. |48 |42 |1,1 |
|2 ... Ж. |51 |43 |1,2 |
|3 ... Г. |60 |46 |1,3 |
|4 ... М. |42 |42 |1 |
|5 ... С. |44 |44 |1 |
|6 ... Қ. |45 |42 |1,1 |
|7 ... С. |48 |46 |1,1 |
|8 ... У. |49 |45 |1,2 |
|9 ... Ғ. |46 |46 |1 ... ... Д. |44 |44 |1 ... ... Б. |45 |42 |1,1 ... |Камақова Ж. |19 |38 |0,5 ... ... Р. |46 |42 |1,1 ... |Кемелов Б. |47 |39 |1 ... ... Ә. |44 |42 |1 ... |Махамбетова Г. |42 |42 |1 ... ... Ж. |49 |41 |1,1 ... ... У. |51 |42 |1,2 ... ... К. |29 |48 |0,6 ... ... Л. |45 |45 |1 ... ... Ш. |48 |41 |1,1 ... |Оразбай Д. |41 |49 |0,9 ... ... Д. |38 |49 |0,9 ... ... Б. |46 |41 |1,1 ... ... Ж. |47 |46 |1,1 ... |Райымжан А. |43 |49 |0,9 ... ... 0. |49 |43 |1,2 ... |Райстан К. |46 |42 |1,1 ... ... Ж. |51 |41 |1,2 ... |Сарымурат Г. |43 |42 |1 ... ... Н. |49 |43 |1,2 ... ... Н. |48 |40 |1,2 ... ... Б. |46 |46 |1 ... ... 0. |47 |41 |1,2 ... ... М. |42 |42 |1 ... ... П. |44 |41 |1,1 ... көрсеткіштерді қорытындылап келгенде сыныптағы оқушылардың басым
көпшілігі қозғыш, қозу процесі тежелуден басым ... ... ... өзін ... ... ... ... адамдарға
кешірімді болуға өзін үйретпесе олардың жауабы тітіркендіргіштің күшінен
көп басым ... ... ... адамды халық шыбық тимес, шық етер деп
жақтырмаушылықпен атайды.
2.2. Оқушылардың интеллектуалдық қабілеттін ... ... ... ... ... болу үшін ... ... жүргіздік.
Интеллектуалдық қабілеттілікті зерттеуге арналған Айзенк ... ... ... ... ... ... жалпы интеллектуалдық даму
деңгейін бағалауға арналған: лингвистикалық, математикалық, техникалық,
дизайн, көркем-бейнелі және көрнекі-логикалық ойлау ... ... ал ... - ... ... даму ... зерттеуге арналған.
Субтестердің әрқайсысы жеке-дара орындалады, немесе барлық тапсырмаларды
орындау фрагментарлық ... ... ... ... анықтадық.
Лингвистикалық қабілетті анықтауға арналған Айзенктің сөздік
(вербалдық) субтесті.
Мақсаты: жас ... ... ... ... жас
кезеңіндегілердің сөздік интеллектін және шығармашылық қабілеттін зерттеу.
Вербалдық субтест ... ... ... ... ... ... арналған. Тестте анаграммалалар кеңінен қолданылған. Анаграмма
дегеніміз ретсіз ... ... ... Оны шешу үшін ... ... ауыстырып қою арқылы мағыналы сөз шығару керек.
Сонымен қатар көптеген сөздердің ортақ жұрнағын, ... ... ... табу ... ... ... ... бірте-бірте күрделенетін 50 тапсырма берілген.
Қабілеттіліктің даму ... ... ... ... ішінде дұрыс
шешілген тапсырмалардың жалпы санын орындаудың норма ... ... ... ережесі: «Сіздерге 30 минутта шешуге 50 тапсырма берілген.
Тапсырмаларды көп ойланбай тез орындау қажет. Егер ... ... да ... тез ... оны ... жіберіп, келесісін орындаңыз. Уақыт
қалса тастап кеткен тапсырмаға қайта оралуға болады».
Нәтижелерін бағалағанда берілген ... ... ... ... саны ғана ... ... ... орнына үші әріптен тұратын сөзді қйыңыз. Ол сөз,
мағынасы жағынан жақшанң сыртындағы сөздерді ... ... (...) ... ... ... ... ... сөзді аяқтайтын және екінші сөзді бастайтын
әріптер жазыңыз:
ПЫШ (...) ША
3. Анаграмманы ... және ... төрт ... ... ... ... сөзді табыңыз:
КОХЙКЕ
СНИНЕТ
ЕЖУРК
ЛТУФОБ
4. Барлық топтастырылған сөздерді аяқтайтын жалпы жұрнақты табыңыз.
Нәтижесінде барлығынан мағыналы сөздер шығуы тиіс.
5. Жақшаның сыртында ... ... ... ... ... ҚҰС
6. Бірінші сөзді аяқтайтын және екінші сөзді бастайтын сөзді жазыңыз:
ҚА (...) МА
7. Анаграмманы шешіңіз:
ОЗУРКА
АЙБА
РСАВЕБЕКЕ
ВДШИЕН
8. Келесі үш сөздің жалпы ... ... ... сыртында тұрған сөздерді сөйлемге біріктіретін ... (...) ... ... аяқтайтын және екінші сөзді бастайтын сөзді жазыңыз:
ПӘ(...)ЕК
11. Анаграмманы шешіңіз:
АЧТОП
АИДРО
ФАГРЕЛТЕ
АШУНРА
12.Мына үш сөздің ортақ бастамасын табыңыз:
1З.Бірінші сөзді аяқтайтын және ... ... ... ... жазыңыз:
ТАҚ(...)ЛАҚ
14.Жақшаның ішіне сыртындағы тұрған сөздердің синонимін жазыңыз:
КҮРЕС(...)ШАЙҚАС
15.Артық ... ... ... ... ... ... жалғауды жазыңы.
17.Бірінші сөзді аяқтайтын және екінші сөзді бастайтын сөзді жазыңыз:
САЯ(...)ҚЫН
18.Артық сөзді табыңыз:
САРАТ
ҚҒЛЫТЗАҚ
ЗИКВГОДА
ОЗАР
ЛСТО
19.Берілген сөздердің бәріне ортақ жалғауды табыңыз:
20.Жақшаның сыртында тұрған сөздерге ... ... ... (...) БІР ... ... ... ... аяқтайтын және екінші сөзді
бастайтын сөзді ... (...) ... ... ... ... тұрған біріктіретін сөзді табыңыз:
ӨТІРІК (...) ӨРГЕ БАСПАС
24.Берілген сөздердің ... ... ... ... ... ... және ... сөзді бастайтын сөзді жазыңыз:
СА(...)ОН
26.Артық сөзді табыңыз:
ЗМАТЕ
РАЖПИ
АГОВЛ
ИНЕРГ
27.Жақшаның сыртында тұрған сөйлемге біріктіретін сөзді табыңыз:
ӘДЕПТІЛІК (...) ... ... ... аяқтайтын және екінші сөзді бастайтын сөзді жазыңыз:
О(...)С
29.Артық сөзді табыңыз:
слоо коти
РЕБЛАГД
слоо
окоти
ООРТОНТ
РЕБЛАГД
30.Берілген сөздердің бәріне ортақ жалғауды табыңыз:
31. Берілген сөздердің бәріне ортақ жалғауды ... ... ... сөздерге ортақ синоним тауып оны жақшаның ішіне
жазыңыз:
ӘДЕМІ(...)КЕРЕМЕТ
33. Бірінші сөзді аяқтайтын және екінші сөзді бастайтын ... ... ... табыңыз:
КҮРІБТ
ҒАРЙОТ
шыықмш
ФИЛИНДЬ
35.Берілген сөздердің бәріне ортақ жалғауды табыңыз:
36. Бірінші сөзді аяқтайтын және екінші ... ... ... Артық сөзді табыңыз.
НЙНЕЙЭШТ
КИНСЕКД
ВЕХЧО
КЗААЛЬБ
СОЙТОТЛ
38. Жақшаның сыртында ... ... ... ... ... ... сөздердің бәріне ортақ жалғау табыңыз:
40. Жақшаның сыртында тұрған сөздерге ортақ синоним табыңыз:
СЫЛТАУ(...)ДӘЛЕЛ
41. Бірінші сөзді аяқтайтын және ... ... ... ... ... сөзді табыңыз:
ЛЕДРАТЕДИ
ЫШЫБН
АСМА
МИТТЕР
43. Жақшаның сыртындағы сөздерге ортақ сөзді табыңыз:
БІЛІМ(...)ӨМІР
44. Бірінші сөзді аяқтайтын және екінші ... ... ... ... ... ... жалғауын жазыңыз:
46. Артық сөзді табыңыз:
зоық
ИЫРС
ТАІКП
лыықж
47.Келесі сөздердің ортақ жалғауын табыңыз:
48. Бірінші сөздің соңы, екінші сөздің басы ... ... ... ... ... ... ... жалғауды табыңыз:
50. Артық сөзді табыңыз:
РЫМБАОД
ҒААНЫШ
ЕЕМРЕН
ДАҚРАЫСН
Орындау уақыты 30 минут.
Айзенк вербалдық субтестінің ... ... ... ... ... ... ойындарды біліреді: хоккей, теннис,
футбол.
4. ОР
5. КИЕЛІ
6. ЛА
7. АБАЙ.
Қалған сөздердің барлығы әншілер милияларын ... ... ... ҚАРА
9. БІЛІМ
10. ТЕР
11. РАУШАН. Қалған сөздердің барлығы құралдарын білдіреді: почта,
телеграф, байланыс ... ... ... ... ШИЕ. ... ... барлығы А әріпінен басталады: ... ... ... ... ... ... Қалған сөздердің барлығы гүлдер түрлерін білдіреді: астра,
қызғалдақ, гвоздика, роза.
19. ОМ
20. АМЕБА
21. БЕЙНЕ
22. ... ... ... барлығы иттер түрлерін білдіреді: овчарка,
бульдог, пудель.
23. СӨЗ
24. ЕЛ
25. РАЙ
26. ПАРИЖ. Қалған сөздердің барлығы өзендер атын ... ... ... АР-ҰЯТ
28. ТАР
29. БЕЛГРАД. Қалған сөздердің барлық дауысты дыбыстары О әрпі болып
келеді: Осло, Токио, Торонто.
30. ... ... ... ... ... ... сөздердің барлығы қүстардың аттарын білдіреді:
бүркіт, торғай, ... ... ... ... Қалған сөздердің барлығы атақты жазушылар аты: Диккенс,
Чехов, Бальзак, Толстой.
38. БАЛАЛАР
39. АҒА
40. СЕБЕП
41. АЗ
42. ТЕЛЕДИДАР. Қалған сөздердің ... ... ... ... термит.
43. МЕКТЕП
44. РАУ
45. АТ
46. КІТАП. Қалған сөздердің барлығы Жануарларды ... ... ... ... жылқы
47. АЙ
48. ЖАН
49. ЫР
50. ДОМБЫРА. Қалған сөздердің барлығы туысқандарды білдіреді: нағашы,
немере, қарындас.
Бағалау ... ... ... ... бір балл деп ... тест нәтижесін бағалау графигі.
Графиктің бағандарының горизонталдық сызығына дұрыс жауаптар саны
түсіріледі, ал ... ... ... ... ... (1(3) көрсетіледі. Екі баған арасындағы бұрышты тең бөлетін
диагональ салынады. Дұрыс жауаптар саны ... ... ... ... ... перпендикуляр шығарылады да, оның диагональмен
қилысқан жерінен IQ бағанына перпендикуляр ... ... ... ... ... ... қабілетінің коэффициенті болып
табылады.
Егер көрсеткіш 100-130 баллдың арасында болса, ол нормадағы баға деп
есептеуге болады. Көрсеткіші ... ... не ... ... - ол ерекше
қабілеттіліктің, немесе интеллектуалдық дамудағы дағдарыс көрсеткіші ... Бұл ... ... ... көмегімен тағы дәлелдеу қажет.
Зерттеу нәтижесі.
| ... ... ... |
|1 ... Орта |11 |130-150 |
| | |18 |115-129 ... көрсеткіштер гимназия ... ... ... ... ... ... Айзенк тестімен қатар бірнеше
тапқырлыққа арналған, шығармашылықты талап ететін тапсырмаларды орындағанда
көрсеткіштері бұл ... ... ... болды. Айзенк тестін
орындау барысында балаларға қиын болған тапсырмалар анаграммаларды шешу
болды.
Сонымен қатар ... және ... ... ... - ... и организаторские способности) тестін жүргіздік.
Бұл жерде тесті келтірместен тек ... ... ... ... ... ... ... |
|36 |28 ... |39 ... ... ... көрсеткендей мектеп бітіру алдында тұрған балалардың
көпшілігінің ... ... және ... ... ... ... анық ... Қазіргі кездегі мамандықтардың басым ... ... ... ... ... жылы ... ... болуды талап етеді.
Кәсіби бағдарлау барысында ... ... ... ойын ... және мамандыққа баулу мәселелерін шешуге
бағытталған ... ... ... ... ... ... балалардың
ішінен талапкерлерін бір топқа жинап, олармен ойын тренигтерінің бірнеше
элементтерін ... ... ... ... ... ... кеңес берудің интерактивтік түріне және белсенді шығармашылық
әдісіне кәсіби бағдарлау ойындары ... ... ... ... өте ... ... бөлінуде. Ал
тренигті фрагментарлық түрде жүргізу, ... ... ... ... өзі ... ... кәсіби бағдар беру жұмысы олардаң жас және жекелік
ерекшеліктерін ... ... ... тән ... ... міндеттерінің бірі. Осы міндетті атқару үшін ... ... ... ... ... тұйықтықтан шығарып, қарым-қатынас
мәдениетін қалыптастыруға арналған коррекция жүргізуді ұйғардық.
Зерттеулерді ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктері анықталды. Жоғары сынып
оқушылары жасындағы балалардың мінез-құлқындағы ... ... ... ... ... ... диагностикалау барысында анықталды.
Эгоизм (дарашылық) ... ... ... ерекшеліктерімен, сыртқы
түрімен, ата-анасының байлығы мен, өз ... ... және ... ... ... ... өспірімдерде орын алатын осы кемістіктердің әсерін төмендету үшін
психокоррекциялық жұмыстар жүргіздік. Оны ... ... ... жас өспірімдік шақта орын алатын ауытқулар, одан шығу жолдары
туралы бірнеше ... беру ... ... ... ... ... ... деп қызығушылық білдіргендер ғана айтылды. Топтық
коррекциядан өткісі ... ... тыс көп ... ... ... ... іріктеп алу қажет болды.
Коррекциялық жұмыстың бірінші фазасында келесі міндеттер ... ... ... ... сезінуін қамтамасыз ету;
-баланың көңіл-күйін көтеріп, әр қатысушы өзін-өзі ... ... ... ету;
- топтағылардың ішкі қайшылықтарын сыртқа шығаруға даярлау, ол үшін
вербалды емес қарым-қатынас түрлерін ... ... ... ... ... бір-бірімен жақындасып, бір-біріне икемделіп
адаптациядан өтеді. Осы фазадан өткеннен ... ... ... деп
тапқандардан бір топ түздік. Бұл топпен жүргізілген коррекциялық жұмыс
сыныпта орын алатын қайшылықтарды ... ... ... ... анықтады.
Сондықтан мақсатты - қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру және ... ... ... шешу ... деп ... Ол келесі міндеттер
арқылы жүзеге асырылды:
-әр қатысушыға өз проблемаларын түсініп, ол жағдайдан шығу жолдарын
табуға көмектесу;
-топтың ... ... ... ... ... қиындықтармен таныстыру;
- кәсіби іс-әрекеттер түрін модельдейтін ойындар ұйымдастыру;
- мамандық таңдау ... ... ... ... қалыптастыру, соның нәтижесінде басқаларға
сиымды, тіл табысқыш, адамгершілікті жоғалтпайтын, басқаларға жаны ... ... ... ... ... ... ... орындау үшін ситуативті-коммуникативті
ойындар қолданылды. Олардың біразын осы жерде келтіреміз.
Ситуативті-коммуникативті ойындар.
Мақсаты: оқушылардың қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... оларды жақын болашағын болжамдауға
үйрету және басқалармен сыйысымды болу қажеттілігін мойындату.
Міндеттері:
- коммуникативті ... ... ... ... ... мақсатты түрде ұйымдастыру және оны
басқару;
- балаларды өздерінің қарым-қатынасын басқаруға үйрету;
-балалардың әр түрлі мамандықтарға ... ... ... ... моделін қүру.
Қолданылған тренингтік ойындар.
1. Амандасу.
Топтағылар сыртқы және ішкі шеңбер құрып бір-бірімен қарама-қарсы
жұптасып тұрады.
Бірінші ... ... ... ... және ... ... өздерінің достарын көргеніне қуанышты екенін білдіреді.
Екінші вариант.
Топтағалар бір-бірімен қол ... ... ... ... ... жылы жүзбен қарап, оған бірнеше жағымды сөздер ... көп ... жылы сөз ... ... ол ... ... ... болады.
Осы сияқты тренингтік ойындардың бірнеше түрлерін әр тренинг кездесуіне
дайындап келу керек.
Жүргізілген тренингтерге оқушылардың қызығушылығы өте жоғары ... ... ... ... ... ... және сезімін айтып
бергенде басқа оқушылар да тренингке қатысқысы келетіндігін, барлық мектеп
оқушыларына арнап жүргізу керек екендігін айтты.
2. Ассоциация ... ... ... ... оқушылары толық қатысуына болады. Ойын бірнеше
кезеңде жүргізіледі. Әр кезеңін бұл жерде араб ... ... ... мүмкіндігі: ойын оқушылардың мамандық туралы
мағлұматтарының барлығын және ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Ойынды жүргізу:
1. Ойын аты жарияланып, ойынды жүргізуге үш адам тағайындалады.
2. Анықталған үш адам ... ... олар ... да бір мамандықты
жасырады. Жүргізушілер топтағы балалардың үшеуін ... ... ... ... мамандықты жасырғанын тауып алу ... ... ... ... ... жасырылған мамандықты анықтайды.
Мысалы: мамандық қызметті орындауға қандай жиһаздар мен ... ... ... ... ... түсінбей қалса мысал
келтіріп ... беру ... ... ... ... екі сұрақтан артық қоюға болмайтынын
түсіндіреді және ол сұрақты ... ... ... ... ... ... кезеңде үш оқушы бөлмеден шығады, ал қалғандары мамандықты
жасырады. Ойын 7-15 ... ... ... мен ... ... айтылғаннан соң мамандықтарға сәйкес
келгендігі талданады. Мысалы: Әскери ұшқыш мамандығы жасырылса оған жауап
космонавт, ... ... ... ... ... Бұл жерде
мамандықтар адамдар әрекетіне және қолданылатын құрал ... ... ... ... Ойын ... соң оны ... ... қандай сұрақтар
мамандықты анықтауға көмектесті, ал қай ... ... ... ... дайындау барысында ассоциациялық сұрақтардың варианттарын
дайындап алуға болады. Балалар сұрақ беруге қиналған уақытта оларға ... ... ... ... беру ... ... бағдарлау ойыны
Жүргізуші қатысушыларды ойын шарттарымен ... ... ... елде ... ... ... дамып келеді. Кеңесші
психологқа балалар ата-аналарымен мамандық таңдау үшін кеңес сұрап келеді.
Жүргізілетін ойынның мақсаты - әр ... ... ... арасында орындайтын рольдері бөлінеді: психолог, ... ... ... оқушылар шығармашылығын көрсетіп өз ... ... ал ... тек ... өз ... ... орындап жатқанын
бағалап, қажет болса кеңес беріп отырады.
Бұл ойын барысында психологиялық қызмет пен ата-аналар ... ... ... түсінетіндігі, олардың бір-бірімен тіл
табысатындығы ... ... ... ... ... Біз нені жақсы көреміз?
Қоршаған ортамен қатынас жасағанда біз олардың ішінен ұнайтын ... ... ... ... бұл ... біз адамдардың ішкі
қасиеттерімен байланыстырамыз. Сол сияқты адамдардың да бізге ұнайтын ... ... ... бар. ... ... ... ... қасиеттерін жоғары бағалап қабылдайтынымыз туралы жазып беріңдер.
Кім туралы ... ... айту ... емес. Ұнамды қасиеттер көп
адамдарда кездесетін жинақы болуы мүмкін.
Енді өзіңе өте ұнайтын бір ... ... ... бес ... ... мерзім аяқталғаннан соң барлық қатысушылар шеңбер бойынша
отырып сағат тілімен кезектесіп жазған ... оқып ... ... ... кімді танығанын айтып береді. Сонымен, өздеріне кім, не
үшін ұнайтынын анықтайды. Жазылған ... ... ... тән? ... әркім өз-өзіне жауап беруі керек. Қай мамандық болса да адам ... ... болу үшін ... ... көрсеткіштері басым болуға тиіс
екені анықталады.
5. ... ... ... ... да ... бір қарапайым тапсырманы басқаларға жеткізу
ұсынылады. Мысалы: Бастық тапсырма берді: бақта ... ... ... ... ... қолдануға жарайтындарын бір ыдысқа, ал жарамайтындарын ... ... ... не ... ... ... ... жүргізушінің оң жағындағы ойыншыдан бастап осы фразаны кезекпен
келесі отырғанға тапсырма ретінде ... адам ол ... жаңа ... ... керек (қуанышты, сүраулы,
таң қалушылық белгісімен, немқұрайды және т.б.) Егер ... ... таба ... ол ... ... Ойын ... ... қалғанынша
жалғастырылады.
Қарым-қатынас барысында интонацияның орны, тапсырманың мағнасын дәл
жеткізе алатындығы талданады. ... ... ... пен орындаушы
арасындағы түсінбеушілік тапсырманы ... ... ... ... төрт ... ... ... жиналу.
2. Автобуспен адамдар тасу.
3. Дастархан даярлау.
4. Психологиялық кеңес беру.
Бұл тапсырмалардың ерекшелігі мынадай. Әр тапсырманы екі адам жұптасып
орындайды. ... ... ... ... ... ... айна ... да, ол өзінің жұптасының барлық қимылын дәл қайталауы
керек. Бір ... ... ... ... ... ... ... орындау шарты бойынша жасайды.
Топағы басқа ... ... ... айна ... ... ... ... барлық қатысушылар жұптасып ойынға қатысады
және әр жұптың орындаған тапсырмасы бұрынғылардікін ... ... ... ... ... көрсететін тапсырмаларды анықтау
қажет.
7. Елсіз арал.
Психолог қатысушыларды ойын шартымен таныстырады. Мұхит бойында бірнеше
күн ... ... ... ... ... адамдар елсіз аралға келіп
орналасады. Осы аралда олар 20 жыл өмір ... ... ... үрлеме қайықтан басқа ештеңе қалмайды.
Ойынға қатысушылар үш топқа бөлініп, үш ... ... ... (ауыл шаруашылық, ... ... ... жүйесі
қызметкерлері). Олар тіл табысып, бір бірінің мамандықтарын толықтырып,
барлық қажеттіліктерін қамтамасыз етуі ... 20 жыл ... ... ... өмір ... қандай салт-дәстүрлерге, қандай ... өмір ... нені ... олардың өмір сүруіне кім басшылық
жасайтынын, қандай мерекелерді ашып, тағы ... ... ... көрсетуі керек.
Әр топ тапсырманы алғаннан кейін екі ... ... ... ... ... ... көрсетуге 30 минут уақыт ... ... қай ... ... ... ... айтпайды. Олар өздерін жан-
жақты таныстыру үшін көрнекі құралдарды, көптеген көріністер, өмір салтын
ұсынады. Басқа екі топ ... ... бола ... ... ... ... жерде біз жеті ойынның қысқаша мазмұнын келтірдік. Барлық ... ... ... ... ... ... жасап алуға
болады. Бұл ойындардың оқушыларға болашақ өмір тек ойында ғана жеңіл, соның
өзін шешу қиын ... ... ... ... ... мамандық таңдауға
зер салып, өте жақсы дайындықпен бару қажет ... әр бала ... бұл ... ... ... ... деп ... болады.
Қорытынды
«Жоғары сынып оқушыларына кәсіби бағдар берудің ... ... ... ... зерттеулер нәтижесінде жоғары сынып
оқушылары арасында кәсіби бағдарлау қажетті екенін дәлелдедік. Оған негіз
болған ... ... 1. ... ғылыми-әдістемелік
әдебиеттерде психологиялық қызмет ... ... ... бағдар беруден
басталған. 19 ғасырдың аяғында және 20 ғасырдың ... ... ... мен АҚШ-та кәсіби бағдар беру және мамандыққа жарамдылықты анықтау
зертханалары ... ... ... ... ... ... ... сол талаптарға сай іріктеу жүргізу әдістемелері
қалыптасқан.
2. Мамандықтар бойынша ағарту жұмысын ... және ... ... ... мәні өте ... Өйткені әр мектеп бітіруші ... ... ... ... ... сай ... ... мамандық қызметінде табысты болады. Сондықтан мектеп ... ... бірі ... ... ... ... кәсіби
бағдадарлау болып табылады. Диплом жұмысында кәсіби бағдарлаудың негізгі үш
саласы анықталған:
- әлеуметтік ортаның даму ерекшеліктері бойынша ... ... ... ... мен бейімділігін анықтап, сол зерттеу
нәтижелеріне ... ... ... ... ... ... салаларын
болжамдау;
- мамандық таңдау мотивтерін зерттеп ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттеу барысында
балалардьің басым ... ... ... ... холерикке
жақын екені анықталды. Сонымен қатар олардың мектеп бітіру ... ... ... ... байсалдылығы төмен, қозу
процесі тежелуден басым болды. Гимназия сыныптары оқушыларының интеллекті
жоғары және орта болғанымен ... ... және ... ... ... ... болып шықты. Мұның бәрі мектеп бітірушілерге
жедел психологиялық көмек керек екендігіне дәлел болды.
4. Кәсіби бағдарлау жұмысының тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... элементтерін жүргіздік.
Ойын барысында балалар көптеген мамандықтарға қойылатын ... ... ... ... талдады. Диплом жұмысында
Т.Р.Нұрмұхамбетованың сабақтарда берген тренингтік ойындарының жеті ... ... ... мақсатқа байланысты неше вариантта жасап
шығаруға үлгі ретінде пайдалануға болады.
5. Психологиялық қызмет балаларды мамандыққа ... және ... ... ... ... мектеп табалдырығын аттаған күннен бастап жүйелі түрде
жүргізу қажет.
Әдебиеттер тізімі.
1. Абрамова Г.С. Практическая психология. -М., 2001.
2. ... Г.С. ... ... - М., 2001.
3. Алдамуратов Жан тану негіздері. Алматы, 2001.
4. Андреева Г.М. ... ... - М., ... ... А.В. ... Основной инструментарий практического
психолога. -Ростов- на-Дону, 2000.
6. Бадмаев Б.Ц. Методика ... ... ... ... С.Х., ... Н.Қ. ... психологиялық қызмет
жұмысын ұйымдастыру. -Алматы, 2003.
8. Битянова М. Практическая психология. - М., 1996.
9. Выготский Л.С. К ... о ... ... ... Собр.соч. в
6 т. - М., 1983. Т.4.
10. Валиева М., Білім беру технологиялары. -Алматы, 2002.
11. Дубровина И.В., ... Л.И. ... о ... ... - М., 1985.
12. Диагностическая и коррекционная работа школьного психолога. Под
ред. И.В.Дубровиной. - М., 1987.
13. Жарықбаева Қ. Жан тану ... ... ... ... Психология.- Алматы, 2003.
15. Көмекбаева Л.К. Психологиялық қызметті
16. Леонова Л.Б. ... ... ... ... ... ... ... учащихся. - М., 1990.
17. Майерс Д. Социальная психология. - Питер, 1998.
18. ... Р.С. ... В 3-х ... Т.З. -М., ... Общая психология. под ред. А.В.Петровского. М.,1986.
20. Петровский А.В. Психология. - М., 1998.
21. Психологические тесты для деловых людей. Под ред.
Литвинцовой. - М., ... ... ... В 2х ... Под ред. А. А. Карелиной. - М.,
2000.
23. Психодиагностические методы. Под ред. А.А.Бодалева. - ... ... ... Под ред. К.М.Гуревича. - М., 1981.
25. Практическая психология в тестах. Составители С.Римский, ... М., ... ... Е.И. ... книга практического психолога в образовании.
- М., 1996.
27. Риамский Р., Римская М. Практическая психология в тестах. - ... ... Л.Д. ... ... - М., ... ... тесты, тесты. Под ред. М.Мацковского. - М, 1990.
30. Шеврандин Н.И. ... ... в ... -М., ... тобының студенті ____________________ «Жоғары сынып
оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері" тақырыбында
орындалған диплом жұмысына
ПІКІР
Мектеп психологы жұмысы көп ... ... ... ... ... кәсіби бағдар беріп, болашақ өмір жолын анықтауға көмек ... ... ... ... ... өте ... ... отыр.
Диплом жұмысы кіріспе, үш тарау, қорытынды және әдебиеттер ... ... ... жұмысы тақырыбының актуалдылығы ... ... мен ... ... ... ... әдістемелері
анықталған.
«Білім беру жүйесіндегі кәсіби бағдарлау ... ... ... ... ... ... ... көрсету жүйесі қалыптасу
тарихына шолу жасалынған. Психологиялық қызмет ең бірінші мамандық ... ... ... ... беруден басталғаны көрсетілген.
Сондықтан көптеген адамның психофизиологиялық қасиеттеріне ... ... ... ... алу әдістемелері жақсы қалыптасңан. Осы
әдістемелерді қолданып баларға ... ... ... ... ... жоғары сынып оқушыларына қандай бағыттарда жүргізілетін жұмыстар
маңызды ... ... ... беру ... ... ... қасиеттерін
диагностикалау» деп аталатын екінші ... ... ... ... психофизиологиялық ерекшеліктерін анықтау үшін ... ... ... ... ... тесттің фрагменттерімен
интеллектуалдық қабілетті зерттеу жүргізілген. ... ... ... ... ... ... зерттеу
жүргізіліп, олардың нәтижелері берілген.
«Кәсіби бағдарлау жұмысында коррекциялық ... ... ... ... ... жұмысты ұйымдастыру шарттары анықталып,
жоғары сынып оқушыларымен жүргізуге ... ойын ... ... ... барысында мектеп психологиялық қызметінің кәсіби
бағдар беру жұмысын ... ... ... тұжырымдамалар жасалған.
_______________________дипломдық жұмысы студенттің өзбетімен жүргізген
теориялық және әдістемелік зерттеулерінің нәтижесі екені айқын көрінеді. ... ... ... ... қойған зерттеу міндеттерін толық орындаған.
Сондықтан _______________________ психологиялық қызметті өмір ... ... ... ... ... ... сай ... көркемделінген. Оны өте жақсы
деп бағалауға болады деген пікір білдіремін.
_______________________ ... ... ... ... оқушыларына кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері"
тақырыбында орындалған диплом жұмысына
ПІКІР
Білім беру ... ... ... ұйымдастыру қазіргі кезде
үлкен өзгерістер ендіруді талап етуде. Қазіргі ... ... ... ... ... Е.И.Рогов, В.Г.Прихожан
және басқа ғалымдардың жасаған бағдарламалары бойынша жүргізілуде. ... ... ... көрсету барысында қолданылатын әдістемелер
Ресей мектептеріне икемделінген, ... ... ... ... ... ... ... мамандықтарын анықтап алумен байланысты
болуы керек екені айқын. Сондықтан ... ... ... өте ... болып отыр.
Диплом жұмысы кіріспе, үш тарау, төрт параграф, қорытынды ... ... ... ... ... ... ... дәлелденіп, зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ... ... ... психологиялық қызмет көрсету жүйесі қалыптасу тарихына
шолу жасалған. Әдебиеттерді талдау ... ... ... жарамдылықты анықтау және кәсіби бағдар беруден басталғаны
көрсетілген. ... ... ... психофизиологиялық қасиеттеріне
ерекше талап қойатын мамандықтарға іріктеп алу ... ... Ал ... ... ... бағдарлау жұмысының
қажеттілігін А.П.Сейтешов, Г.А.Уманов ... ... ... осы ... ... әр маман өзі анықтап алуы керек. Жоғары
сынып оқушыларымен жүргізілетін жұмыстардың бір үлгісі осы жерде ... ... ... ... ... жекелік психофизиологиялық
ерекшеліктерін анықтау үшін темпераментті, интеллектуалдық ... ... ... қолданылып жүргізілген зерттеулер нәтижелері
көрсетілген. Сонымен қатар жоғары ... ... ... ... ... ... ... психокоррекциялык, жұмысты ұйымдастыру ... ... ... оқушыларымен жүргізуге ұсынылатын ойын
коррекциялары ... ... ... ... ... ... қызметінің кәсіби
бағдар беру жұмысын жетілдіруге негіз болатын тұжырымдамалар жасалған.
_______________________ дипломдық ... ... ... ... ... ... ... өмір тәжірибесіне сай
ұйымдастыруға даярлығын көрсетеді. Дипломдық жұмыс талаптарға ... ... Оны ... ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар берудің әдістемесі64 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беру жұмысы50 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Балалардың жас және дара ерекшеліктерін оларды тәрбиелеу үрдісінде есепке алу43 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь