Салық механизмі және мемлекеттің салық саясатын іске асырудағы оның рөлі

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 тарау. Салық механизмі қаржы механизмінің құрамдас бөлігі және салық саясатының негізі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1. Қазақсатын Республикасындағы салық саясаты: мәні, мазмұны мен мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Салық механизмінің құрылымы және оның негізгі элементтеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3. Салық механизмінің салық саясатын жүзеге асырудағы атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 24

2 тарау. Нарықтық қатынастардың дамуы жағдайындағы салық механизмінің негізгі элементтерінің ролі мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
2.1. Салықтық жоспарлау мен болжаудың бюджетаралық кірістерді бөлудегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
2.2. Салықтық реттеу және салық бақылауы салық механизмінің маңызды элементі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
2.3. Салық механизмінің бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырудағы алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50

3 тарау. Қазақстан Республикасындағы салық салу механизмінде кездесетін мәселелер және оны жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
Кіріспе

Салық саясатының мәнін ашуға жағдай жасайтын және оның әдістемелік жағдайы болып салық қатынасы табылады, ал, оның негізі болып мемлекеттің қаржылық ресурстарын қалыптастыру барысындағы мемлекет пен шаруашылық субъектлерінің арасындағы қатынас табылады.
Мемлекет өзінің салық саясатын салық механизмі, оның құралдары мен элементтері арқылы жүзеге асырады. Ал, салықтар проблемасы ең қиын да күрделі мәселелердің бірі болып табылады, өкінішке орай салық төлеушілердің заңды құқықтары мен мүдделерін толықтай қорғауды қамтамасыз ететін идеалды салық механизмі енгізілген деп айтуға әлі ерте. Өз кезегінде салық төлеушілер қалайда салық төлемеудің амалын ойлап табуға ұмтылады, соның кесірінен мемлекеттік қазынаға қаражаттар толықтай түспейді. Дегенмен, мемлекет тарапынан салық механизмін оңтайландыруда жасалып жатқан жұмыстар да аз емес.
Салықтық механизм – салық теориясындағы ұйымдастыршылық – экономикалық категория ретінде ұлттық табысты бөлу барысында туындайтын басқарудың объективті процессі болып табылады. Осы процесстегі қатынастар сферасын 3 түрлі ішкі жүйеге бөлуге болады, яғни олар:
- салықтық жоспарлау мен болжамдау;
- салықтық реттеу;
- салықтық бақылау.
Негізінен салық механизімінің құрылымы мынадай негізгі элементтерден тұрады, яғни, салық жүйесі, салықтарды болжамдау, салықтарды есептеу мен алуды құру, салықтарды алу әдісі, және салықтарды уақытылы әрі толық көлемде түсуіне бақылау жүргізу. Осы процесстер мен кезеңдердің барлығы салық түсімдерін жоспарлау мен болжамдаудан бастап, олардың түсуін салық органдары салық арқылы бақылаудың біріңғай жүйесін құруы болып табылады.
Салық механизмінің әр бір кезеңін, сатысын зерттеу қаржы ғылымында өзекті тақырыптарға жатады, өйткені салық механизмін ұтымды ұйымдастыруға салық жүйесінің жалпы жай-күйі тікелей байланысты, әр мемлекеттің кіріс көзі- бюджетке тигізер әсері ді мол.
Бүгін де салық механизмі арқылы мемлекеттің жалпы экономикалық саясатының үйлестіріліп отыруы қажетті шарт, өйткені мұнда, біріншіден мемлекеттік экономикалық реттеу жүзеге асырылса, екіншіден нарықтық экономика өз дамуына іске асырады екен.
Осынау салық механизмі арқылы бүгінгі таңда мақсатты түрдегі мемлекеттің экономикалық сясаты жүргізіле отырып, қоғамның экономикалық дамуына экономиканың және қаржылық саясатының стратегиясы мен тактикасы арқылы кәсіпкерлікпен еркін бәсекелестікті ынталандыру немесе тежеу қызметі де жүргізіледі.
2003 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енгізілген салық кодексі салық жүйесіндегі салық механизмінің бағыт бағдарламасын түбегейлі өзгертті. Салық Кодексінде салықтар мен алымдардан басқа әр түрлі төлемақылар, болжаулар жалпы саны 35-ке жуық міндетті төлемдер қабылданды. Сонымен бірге салық Кодексінде салықтық әкімшілдендірудің тәртібімен салықтың бақылауы да жүзеге асырылатын болды. Осы және басқа мәселелер диплом жұмысының тақырыбына арқау болады.
Диплом жұмысының зерттеу объектісі болып салық механизмін оңтайландыру арқылы жүзеге асырылған бюджеттік кіріс бөлігіндегі түсімдердің 2002-2006 жылдардағы деректері бойынша мәліметтер табылады.
Диплом жұмысының негізгі мақсаты бүгінгі нарықтық экономика жағдайында және салық саясатын жүзеге асырудағы салық механизмінің атқаратын ролін және алатын орнын көрсету.
Осы мақсатқа қол жеткізу үшін және диплом жұмысының тақырыбын ашу үшін мынадай мәселелерді қарастыру қажет:
- біріншіден салық механизмінің құрылымына сипаттама бере отырып салық механизмінің экономикалық мәнін, ролі мен маңызын қарастыру;
Пайдаланылған әдебиеттер

1. К.А. Аттапханов. Фискальная политика государства: роль и вопросы совершенствования. Алматы.,1999ж.
2. Черник Д.Г., Починок А.П. Морозов В.П. Основы налоговой системы.-М.:Финансы. 1998г.С. 89.
3. Сейсенова Н. Современная тенденция развития налоговой политики в РК.//Евразийские сообщества.2006г.№2.
4. Сагадиев К.Налоговая политика: из тени – к свету.//Экспресс К.2006. 19 мая.
5. Қ.Қ.Ілиясов. С.Құлпыбаев. Қаржы.: Оқулық. – Алматы.2006ж. 208-209 беттер.
6. Нурумов А. О становлении налоговой службы Республики Казахстан Налоговая реформа период с 1991 по 1997 год.// Вестник по налогам и инвестициям. 2002ж. № 5-6.
7. Юткина Т.Ф.Налоги и налогообложение:Учебник.-М.:ИНФРА-М. 1999.С.141.
8. Рагозин Б.А. Налоговое планирование на предприятиях и в организациях. Учебное пособие для руководителей и бухгалтера. В 3-х т.М.:Налоги и налоговое планирование, 1997г. 86-91 с.
9. Канто Е.Джеймс Д.. Лаффер А. Экономика ұсынысының негіздері, Нью-Йорк, 1983ж.
10. Байтурсынова А. Фискальная риторика: налоги. // Деловая неделя.-2004г.№3. с.13.
11. С.А. Шырынбекова. Салық бақылауын ұйымдастырудың қажеттілігі мен негізгі принциптері. // ҚазЭУ хабаршысы. №4. 144-147 беттер.
12. Раимкулов А.С. Контроль – как приоритетная направления в пополнении доходов бюджета // Финансы Казахстана -2005.№1-2.
13. С.Т.Жакипбеков. Налоговый контроль и пути его совершенствования.-Алматы.: Қаржы – қаражат, 2005. 36-37 беттер.
14. Попов Н. Мобильные группы – эффективный налоговый контроль // Бюллетень бухгалтера.2005-май. №19.с.12.
15. Киртаев Б.М. Налоги как инструмент совершенсвования экономических отношений // Вестник по налогам и инвестициям. 2004.№1. с.44-49.
16. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы.01.03.2006ж.
17. А.Мұхаметжанова. Салық түзелмей өндіріс өрге баспайды.// www aikyn.KZ.
        
        Салық механизмі және мемлекеттің салық саясатын іске асырудағы оның рөлі
диплом ... ... ... ... қаржы механизмінің құрамдас бөлігі және салық
саясатының ... ... ... ... ... ... мазмұны мен
мақсаттары.....................................................
.............................................................6
2. Салық механизмінің құрылымы және оның негізгі ... ... ... ... ... ... ... атқаратын
рөлі...........................................................
...............................................................
... 24
2 тарау. Нарықтық ... ... ... ... механизмінің
негізгі элементтерінің ролі мен маңызы...................................33
2.1. Салықтық жоспарлау мен болжаудың бюджетаралық кірістерді ... ... ... және ... бақылауы салық механизмінің маңызды
элементі
ретінде……...................................................................
..........................…40
2.3. Салық механизмінің бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастырудағы алатын
орны........................................................................
................................................... 50
3 ... ... ... ... салу механизмінде кездесетін
мәселелер және оны ... ... ... ... ... ... ... және оның әдістемелік
жағдайы болып салық қатынасы табылады, ал, оның негізі болып ... ... ... ... мемлекет пен шаруашылық
субъектлерінің арасындағы қатынас табылады.
Мемлекет өзінің салық саясатын салық механизмі, оның ... ... ... жүзеге асырады. Ал, салықтар проблемасы ең қиын да
күрделі ... бірі ... ... ... орай ... төлеушілердің
заңды құқықтары мен мүдделерін толықтай қорғауды қамтамасыз ететін идеалды
салық механизмі ... деп ... әлі ... Өз кезегінде салық
төлеушілер қалайда салық төлемеудің амалын ойлап ... ... ... ... ... ... толықтай түспейді. Дегенмен,
мемлекет тарапынан салық механизмін оңтайландыруда ... ... ... аз ... ...... теориясындағы ұйымдастыршылық – экономикалық
категория ретінде ұлттық табысты бөлу барысында ... ... ... болып табылады. Осы процесстегі қатынастар сферасын ... ішкі ... ... ... яғни олар:
- салықтық жоспарлау мен болжамдау;
- салықтық реттеу;
- салықтық бақылау.
Негізінен салық механизімінің құрылымы мынадай ... ... ... ... ... салықтарды болжамдау, салықтарды есептеу мен
алуды құру, салықтарды алу әдісі, және салықтарды ... әрі ... ... бақылау жүргізу. Осы процесстер мен кезеңдердің барлығы
салық түсімдерін жоспарлау мен болжамдаудан бастап, олардың ... ... ... ... ... ... жүйесін құруы болып табылады.
Салық механизмінің әр бір кезеңін, сатысын зерттеу қаржы ғылымында
өзекті тақырыптарға жатады, өйткені ... ... ... ұйымдастыруға
салық жүйесінің жалпы жай-күйі тікелей байланысты, әр ... ... ... тигізер әсері ді мол.
Бүгін де салық механизмі арқылы мемлекеттің жалпы ... ... ... қажетті шарт, өйткені мұнда, біріншіден
мемлекеттік экономикалық реттеу жүзеге ... ... ... өз ... іске ... ... салық механизмі арқылы бүгінгі таңда ... ... ... сясаты жүргізіле отырып, қоғамның экономикалық
дамуына экономиканың және қаржылық саясатының стратегиясы мен ... ... ... бәсекелестікті ынталандыру немесе тежеу қызметі
де жүргізіледі.
2003 жылдың 1 ... ... ... енгізілген салық кодексі салық
жүйесіндегі салық механизмінің бағыт бағдарламасын ... ... ... ... мен ... ... әр ... төлемақылар,
болжаулар жалпы саны 35-ке жуық міндетті төлемдер қабылданды. Сонымен бірге
салық Кодексінде салықтық әкімшілдендірудің тәртібімен салықтың бақылауы ... ... ... Осы және ... ... диплом жұмысының
тақырыбына арқау болады.
Диплом жұмысының зерттеу объектісі болып ... ... ... ... асырылған бюджеттік кіріс бөлігіндегі түсімдердің 2002-2006
жылдардағы деректері бойынша мәліметтер ... ... ... ... ... нарықтық экономика жағдайында
және салық саясатын жүзеге асырудағы салық ... ... ... ... орнын көрсету.
Осы мақсатқа қол жеткізу үшін және диплом жұмысының тақырыбын ашу үшін
мынадай мәселелерді қарастыру ... ... ... ... ... ... бере ... салық
механизмінің экономикалық мәнін, ролі мен маңызын қарастыру;
- салық механизмінің негізгі элементтеріне: салықтық жоспарлау ... ... ... ... ... ... сипаттама беру;
- мемлекеттік бюджеттік деректері негізінде еліміздің салық жүйесіне –
салық механизмінің негізгі ... ... өз ... ... талдау жүргізу;
- бүгінгі салық жүйесіндегі өзгерістерге барынша тоқтала отырып, салық
механизмінің жаңаша бағыт – ... ... ... ... жазу барысында классик – экономистердің еңбектері, қаржы
және салық салуға байланыста оқу ... мен ... ... ... ... ... реттейтін салық заңдары мен
нормативтік актілер қолданылады.
Диплом жұмысы кіріспеден, үш бөлімнен және қорытынды ... ... ... ... ... және ... мәселелері қарастырылып
және оларды жандандыру мәселелері орын алған.
1 ... ... ... ... механизмінің құрамдас бөлігі және салық
саясатының негізі ретінде
1.1.Қазақсатын Республикасындағы ... ... ... ... мен
мақсаттыры
Салық саясаты бюджеттік – қаржылық және ақша – ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады. Оның негізгі
мақсаты салықтардың мәні мен ... ... ... ... ... ... ... жалпымемлекеттік қажеттілікке жұмылдырып, оларды
бюджет арқылы қайта бөлуді ... ... ... өз ... ... бірыңғай бюджеттік процессте жүзеге асыралы. Салық
саясатының негізі әрбір ... ... ... ... кезде қаланады
және оның жүргізілуі сәйкесінше заңдар мен нормативтік актлерді қабылдаған
кезде ... де, ... ... ... ... ... ... құралғанын көрсетеді, оған қатысты келкесі ... ... ... әлеуметтік, қорғаныс, табиғатты қорғау және т.б.
Экономикалық қатынастардың бірі ретінде салықтар экономикалық ... және ... ... болып табылады. Сол себептен, салықтар
мемлекетке өзіне ... ... ... ... үшін ... салықты болдырмауды мақсат ету, ол өз-өзіңді, яғни, мемлекетті
болдырмау деген сөз.
Салықтың түсуі немесе табыстың ... ... ... ... ... ... сұраныстың, шаруашылық канъюктурасының жандануы
дегенді білдіреді. Табысқа салынатын салық ставкасының өзгеруі, мемлекет
капитал салымына қосымша ... ... ... оны дамыта алады, ал
жанама салық көмегімен жұмсалу қорына және баға деңгейіне ықпал ете алады.
Либералды немесе протекционды ... ... ... ... арқылы,
мемлекет кеден баждарын өзгерте алады, әріптестерінен кезекті ... ... ... ... ұлттық экспорт талаптарын қояды. Кедендік баж
жанама салықтың бір түрі, олардың көтерілуі ... ... ... ... ... ... орай ... сауда айналымына әсер
етеді. Баждың төмендеуі немесе алынуы ішкі нарықта ... ... ... ... ... сауданың жоғарылауына әкеледі.
Салық ставкасы салалар және аймақтарға диференцацияланады. Олар кешен
және кешенді құрылымға ықпал ете ... ... ... және ... ... жоғары, бірақ аз менгерілген, экономикасы ... ... ... жүйесі біртіндеп икемді тетікке айналып келеді. Салық ... және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік экономикалық саясаттың мақсатында уақытша және
белгілі бір кәсіпорынды таңдап алып, оның ... ... ... ... мүлде қысқартады. Келесі салаларға капитал ... ... ... ... кең қолданыс табуда: ... және ... ... қол ... жаңа ... ... ... ортаны қорғауға.
Салық салуды реттеу объектлері нақтылануда. Мысалы, кәсіпорын табысының
екі түұріне салық салу дифференцияланады: ... ... ... ... ... және ... ( дивиденттерге
және акция иелеріне төленетін төлем). Дивиденттер сомасына салынатын салық
көлемі жоғары болған кезде, ... ... ... салық
ставкасының төмендеуі, табыстың екі осы бөліміндегі тепе-теңдіктің, оның
таратылмаған ... ... ... ... ... бір уақытта төмендеуінен, капиталдың ішкі жинақталуы
ұлғайып, инвестицияның өзін-өзі ... ... егер бұл ... ... ... ... ... акциялардың бағасы төмендеп, ... және ... ... ... алуы ... туады. Таратылмайтын
табысқа салықтың көтереліуінен және оның дивиденттерге төленетін сомаға
азаюуынан кері көріністі көруге болады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... мен пайдаларды
салықтан босатып, және сол уақыттағы ... ... ... сәйкес әрекеттер үшін, жалпы және жеке ынталандыру құрайтындай
жағдайда емес, керісінше, ... ... мен оның ... ... ... ... жеңілдіктер көлемінің арасында қатаң сандық
тәуелділік орнатуға тырысады.
Батыста ... ... ... көптеген мақсаттарына
капитал салымын ... ... ... ... қол ... Негізгі
капиталдың жаңаруы мен ұлғаюы көлеміне негізінен өсу қарқыны, конъюктура
жағдайы, сұраныс, ұлттық бәсекелестік ... ал ... ... және ... ... ... зерттеу жұмыстарына ... ... ... ... салықтар арқылы іскерлік белсенділікті
арттыруға немесе ... ... ... ... ... да ... ... мүмкіндік бар және әлемдік нарықтағы оның ... ... ... он ... ... ... қамтамасыз ету формасын
иеленген, капиталсалуда үлесі 55 пен 85 ... ... ... ... - өзі ... ... отыр. Өзін-өзі қаржыландырудың мұндай көлемі
тек қана мемлекеттік салық саясатының арқасында ғана ... ... ... ... ... ... ... негізгі капиталды жеделтеліген
амортизация бойынша есептен шығару арқасында жүзеге асып отыр.
Салықтар ... ... ... ... ... асырады, ол
мемлекеттің өзіне қажетті қызметтері - әлеуметтік, ... ... ... ... және өзге де ... ... асыру үшін қажетті
қаржысын жинаумен байланысты. Мемлекеттік бюджет арқылы ... ... ... ... ... қызметін атқарады.
Мемлекеттің фискальдық саясатының негізгі тетігі үкіметтің мақсаттарына
орай, салық ставкаларын өзгерту болып табылады. Фискалдық ... ... заң ... ... үшін ... ... мемлекеттік бюджетті
талқылау мен бекіту арқылы салық салу мен ол қаражатты жұмсауды бақылайды.
Мемлекеттік бюджетке мемлекеттік шығындар мен ... ... ... табыс арасындағы айырмашылық бюджеттік сальдо деп аталады. Мемлекеттік
шығын кірістен көп болса бюджет дефициті пайда болады. Оның орны ... ... ... ... мемлекет дефициттің кейбір түрлеріне
рұқсат етуі тиіс. Егер ... ақша ... ... ... көп
мөлшерде төлесе қоғамдағы сатып алушылық қабілетінің өсуіне алып келеді.
Адамдар көп ... ... ... ал ... көп ... сатуына
мүмкіндік алады және оның ... ... ... Сол ... ... ... дефициті аса қауіп төндірмейтін жағдай.
Есесіне, көтерілу кезеңінде дифицитті өзіңе көп ... ... ... ... ... ... өсуіне әкеліп соғуы мүмкін. Себебі, ол
жағдайда өндірісті сатып алушылық мүмкіндігінің өсу ... ... ... ... ... ... ... бойынша, мемлекет бюджет
дефицитін төмен ... ... ... ... ... ... үшін және де жоғарғы конъюктурада инфляцияға қарсы тұру үшін белсенді
сальдо болуы керек. Сондықтан жыл ... ... тепе ... ... ... бірақ ұзақ мерзім ішінде ол салыстырмалы түрде теңестірілуі керек.
Осы ережеге ... ... ... ... үшін өндірістік
қуаттылығы жоғары мемлекеттік меншіктң ұзақ уақыттық өсуі ретінде ... ... көп ... ... заимдар беруге де жол беріледі.
Әлемдік тәжірибеде салық пен мемлекеттік шығындардың ... ... ... ... ... ... ... Бұл
біріншіден, салық ставкасына кейнсиандық әдіспен қолдану, ол жинақталған
сұранысқа алып ... ... бір ... ЖІӨ өнім және баға ... яғни инфляцияның өсу ... ... ... ... Сонымен қатар бюджет түсімі қысқарады, соның салдарынан бюджет
дефициті пайда болады немесе өседі. ... ... сол ... ... кірістен жоғарылау сомасы. Бюджет дифициті ұлттық экономикада
бірқатар өзгерістерді көрсетеді және осы өзгерістердің нәтижесін ... ... ... ... ... ... ... кемуі;
✓ қоғамдық өндірістегі шекті шығынның өсуі;
✓ «бос» ақшаның көп шығарылуы;
✓ әлеуметтік бағдарламалар ... ... ... ... ... ... капиталдың үлкен көлемде айналымға түсуі;
✓ Қоғамдық есепке бағынбайтын үлкен өндірістік емес шығындар
✓ Мемлекеттік заимдар;
... ... ... ... түрі де кездеседі,
✓ айналымда ақша массасының көбеюуі және ... ақша ... ... ... басып шығару).
Бюджет тапшылығы, инфляция, дағдарыс, жұмыссыздық ... ... ... ... жататын, жағымсыз
экономикалық категорияларға жатады. ... қоса ... ... ... ... және ... қозғалуға деген мүсмкіндігін жоғалтады.
Бюджет тапшылығынң болмауы экономиканың “тұрақтылығы” емес. Қаржы жүйесінің
өзінің ішінде қандай процесстер ... ... ... ... ... ... тапшылығына жататынын нақты білу керек.
«Ұсыныс экономикасы» ... ... ... ... ... ... ... өз сұранысы бар. Олардың ойынша,
жинақталған ұсыныстарға ... ... ... ... ... жол ашылады:
1.Тұрғындар табысының, сәйкесінше, жинақ табыстарының өсуіне әкеледі;
1. Кәсіпкерлердің сәйкесінше инвестиция табысының өсуіне, яғни ... ... ... ... ... ... ... ұлтық өндіріс
пен табыстың өсуіне алып келеді, ол өз кезегінде бюджетке түсетін ... қана ... ... тапшылығын болдырмайды, салықтардың бұдан да
төмен ставкасында ... ... ... ... бюджетке түсетін
салықтық түсімдердің өсуін қамтамасыз етеді.
Бірақ қандай да бір саясатты таңдап алу үшін ... ... ... пен ... білу ... және ұлттық экономиканың алдында тұрған
міндетті анықтап алу ... ... ... саясат пен жинақталған
ұсыныстардыдың арасындағы себеп-салдарлық ... ... ... жазған, үлкен сақтықпен қарастырылады, ... ... ... ... әсерге есептелген.
Жалпы фискалды саясаттың негізгі мақсаты инфляция мен жұмыссыздықты жою
болып табылады. Сондықтан экономиканың құлдырау ... ... ... ... ... ... Оған кіретіндер:
1. Мемлекет шығындарының өсуі;
2. Салықтың төмендеуі;
3. Біріншісі мен екіншісінің бірін ... ... ... ... пунктте теңестірілген бюджет, фискалды
саясат құлдырау кезеңінде үкімет бюджет дифициті жағына жылжиды. ... ... ... ... ... ол ... сәйкес шектеуші
фискалдық саясаттың келесі түрлері қолданылады:
1. Мемлекет шығындарының қысқаруы;
2. Салықтың ... ... мен ... ... ... ... фискалды саясатты іске асыра отырып, мемлекет
келесі мақсаттарды көздейді:
... ... ... ... тауарларға және қызмет түрлеріне
тұрақты бағаны қамтамасыз ету: ... ... ... ... қамтамасыз ету;
➢ тұрғындардың минемалды кіріс деңгейін анықтау;
➢ азаматтардың әлеуметтік қорғау жүйесін қамтамасыз ету, ... ... көп ... ... ... ... теңдік;
Бұл мақсаттарға бір уақытта жету мүмкін емес. Егер баға өсіп ... оны ... және ... ... ... ... Бірақ бағаны
шектеу экономикалық өсуді бәсеңдетеді және жұмысбастылықты азайюына алып
келеді, ал халықты ... ... ... бағаның жорғарылауына алып
келеді, мұнда немесе жалақыны көп адамдарға төлеу керек, бұған қоса ... ... ... ... ... табу - ... экономика саясаты болып табылады[3].
Бюджеттің табыс бөлімін қалыптастырудың көптеген проблемалары бар, ... ... ... ... ... ... ... жағдайын жиі күрделендіретін, салық заңдылығының үнемі өзгеруі,
өндіріс үрдісін тұрақсыздандырып, оған ... әсер ... ... ... өз ... қаржылық нәтижелерін болжауға мүмкіндік
беретін, тұрақты салық заңдылығы өндірістің тұрақтануына, ... ... ... ... ... ... жыл ... баланстандырылған бюджет – қаржы саясатының
мақсаты болып саналады. Олар тұрақты ... ... ... қамтамасыз
етеді. Бірақ, бұл мәселені жан-жақты ... ... ... ... ... ... бар, мемлекеттің фискалды саясатының
тиімділігін ... ... ... шектейді. Келесі логикалық тізбекті
қарастырайық: Мысалы экономика ұзақ мерзімді жұмыссыздыққа ... ... ... ... жағдайда салық түсімі қысқарады. Бюджетті
жедел теңестіруде ұмтылып, үкімет не салық ставкасын өсіру керек, ... ... ... қажет немесе, ұтымды қорытындыға жету үшін, осы
екі шараларды қатар қолдану жөн.
Жыл сайын бюджетті теңестіруге ... ... ... ... өзге мысалды қарастырайық. Инфляция жағдайында, ақша пайдасының
арттыру кезінде автоматты ... ... ... ... Осы профицитті
болдырмау үшін мемлекет келесі шараларды іске асыру керек: салық ставкасын
төмендету немесе ... ... ... ... осы ... ... қажет. Осының салдарынан инфляция күшейеді.
Бюджет саясатының екі тұжырымы бар. Ол бойынша, бюджет жыл ... ... ... цикл ... ... ... қажет. Берілген тұжырым,
үкімет антициклдық ... ... ... және бір ... ... ... Негізі осы тұжырым өте қолайлы. Өндірістің ... тұру ... ... салықты төмендетеді, сонымен қатар мемлекетік
шығынды ұлғайтады. Яғни, мемлекет өз еркімен уақытша ... ... ... ... ... жағымды сальдосы құлдырау кезінде
туындаған, тапшылықты жабуға жұмсалады. Осылайша, ... ... ... ... ... ... бюджеттің тепе-теңдігіне қол жеткізеді,
бірақ міндетті түрде жыл сайын ... ... ... жыл ... ... жүзеге асыру кезінде туындайтын ... ... ... ... мен ... ... мен ... жағынан
бірдей болмауы мүмкін. Мысалы, ұзақ және терең құлдырау, қысқа көтерілу
кезеңіне айналуы мүмкін. Құлдырау ... ... ... ... ... соған сәйкес мемлекеттік қарыз бұл ... ... ... ... ... ... қоймайды, осыған орай, циклды бюджет
тапшылығы орын алады.
Бюджет қоғамдық ұдайы ... ... және ... ... әсер ... ... ... болып табылады. Мемлекеттік шығын
мен салық салу деңгейін ... ... ... ... ... ... Сол арқылы экономикалық коньюктураның қысқа мерзімді теңселуіне әсер
етеді.
Бюджеттік механизм ұзақ уақыттық құрылымдық ... ... ... табылады. Ол құрылымдық дамуды жүзеге асыру үшін қолданылады: ғылымды
қажет ... ... тез ... ... шаруашылықта ғылыми-
техникалық ... бар ... ... ... ... аймақтарды көтеру мақсатында.
Бюджеттің дамыған реттеуші рөлі батыс оқымыстыларына оны ... ... бір түрі ... ... ... ... ... тұрақтандырудың негізі және орнатылған тұрақтандырғыш қызметін
атқарушы болып табылады. Бюджет ... ... ... ... ... табыс көзінен, оның табыс бөлігін қалыптастыру ... ... ... ... тәуелді.
Бюджеттің табыс бөлігін қалыптастыруға атсалысатын, ... ... жеке ... салыстырғанда, егер нарықтық экономикасы
дамыған елдерді алып ... ... онда жеке ... салынатын салық
40%, әлеуметтік жарналар 30%, корпорация ... және ... ... ... 10%, ... баж және өзге де ... ... 5 пайызды
құрады, ал Қазақстан Республикасында түсім құрлымы біршама өзгеше. Өмір
сүру деңгейінің салыстырмалы ... ... ... жеке ... ... ... түсім түсім айтарлықтай аз. Оның орнына,
бюджеттің кіріс бөлімінде кәсіпорын табысын салынатын ... пен ... ... ... ... аудару қиын. Оның ішінде жерге салық және
өзге де қозғалмайтын мүлікке салынатын салық жеңіл. Олар, жалға алу ... ... ... ... ... ... Тура салықтар қаржы
ресурстарының бюджетке түсуін жеделдетудің басты құралы болып табылады.
Жанама салық, осы ... ... ... ... тауарға және
қызметке сұраныс икемділігінің ... ... ... ... ... ... соншалықты салықтың көп бөлігі ... Ал, ... ... ... болса, соншалықты салықтың аз
бөлігі тұтынушыға аударылады да оның көп ... ... ... өтеледі.
Ұзақмерзімді жоспарда ұсыныс икемділігі өсе береді, және тұтынушыға ... көп ... ... ... ... ... жанама
салықтардың көбеюі тұтынудың азаюйына алып келуі мүмкін, ал ұсыныстың
жоғары икемділігі – таза ... ... алып ... ол капитал салу
мен капиталдың басқа салаға аударылуының қысқаруына алып келеді.
Орталық билік ... ... ... ... ... ... ... маңызды роль атқарады. Осы түсімдердің ішінен
негізгісі жекеменшікке салық, сондай – ақ әр ... ... ... ... ... бензин, т.с.с.). Өйткені, жеке салықтар жергілікті
әкімшіліктің ... ... ... ... ... ... орталық үкімет бекіткен субсидиялар жүйесі
жұмыс істейді. Субсидия, дотация түрінде (жергілікті бюджет ... ... ... субвенция түрінде (жоспарлы ... ... ... ... ... ... ... ол орталық билік
органдарының жергілікті бюджетке аударған салықтық түсімнің бір бөлігі.
Мемлекет салық механизмін ... ... ... ... ... ... кең қолданады. Экономикалық тоқыраудан шығу үшін мемлекет
салықтық жеңілдіктердің көмегімен капитал салуды ынталандырады, ... ... ... ... қоғамдық сұранысты ұлғайту үшін
жағывмды жағдай жасайды. Американдық экономист А. ... ... ... ... экономикалық өсім мен мемлекет кірісінің
ұлғаюына алып ... ... ... ... корпорациялық табысқа
салынған салық ставкасының шектен тыс өсуі, соңғысының капитал салуға деген
ынтасын жойып, ғылыми – ... ... ... экономиканың өсуі
баяулайды бұлардың барлығы айналып келгенде, мемлекеттік бюджетке ... кері ... ... ... ұзақ ... ... ... тыс жоғары салықтардың
төмендеуі инвестицияның, ақша салымының, жұмысбастылықтың, осыған орай,
салық салуға жататын ... ... ... ... ... ... ... түсімінің сомасы ұлғайып, мемлекет табыс көлемі артады,
тапшылық азайып, инфляция ... ... ... ... нарықтық
механизмдердің дұрыс қызметінде жүзеге асады.
Қазақстан экономикасы нарықтық экономикаға өтпелі кезеңіне байланысты
байланысты, салық ... ... ... дамыған мемлекеттердің
классикалық әдісіне салып “қуып жетуге” ... ... ... ... ... негізінде салық
саясатының болжамдығы, оны игеру мүмкіндігі принципі жатуы керек, ол ... оның ... ... отырып, оны жетілдіруге бағытталған
өзгертулер мен толытырулар енгізу мүмкіндігін жоққа шығармауы керек. ... ... ... ... үшін ... болмайды. Мысалы, қосылған құн
салығына салықтың төмендеуі, бағаға әсер етпейді, бірақ, бюджет ... ... ... алып ... бұл, өз ... ... қосымша кредит ресурсын талап ... ... ... ... Мемлекеттік бағдарламалар мен
шараларды қаржыландыратын көздердің жетспеуі, қосымша ... ... ... ... орай ... кезде агроөндірістік кешенді
қаржылық қолдауды енгізу туралы ұсыныс дайындалуда.
Бірақ, салық жүйесінің ... ... ... кері әсерін тигізіп,
салық тәртібін сақтауға мүмкіндік бермейді. Сол ... жаңа ... ... керек емес, керісінше бар салықтардың ставкаларына түзету
енгізу керек. Қандай болмасын салық жүйесіне араласу, негізді болуы ... ... ... ... нақты есептелу керек.
Осыған орай, салық саясатының әлеуметтік- ... ... ... ... ... ... ретінде, салық механизмінің
жүйесі арқылы ... ... және ... ... қарай, Қазақстанның
әлеуметтік дамуының мынандай принципиалды маңызы бар. ... ...... салу ... ... ... шаралар жүйесі. Салық саясатының
мазмұны мен ... ... ... құрылысымен,
сонымен қатар нақты қаржылық әдістермен ... ... ... ... ... қатынастармен, оның сипатымен негізделгенін
атап өту керек. Атап айтқанда, экономиканы басқару шаруашылығының жоспарлы
жүйесі жағдайында ... ... ... ... саясатымен,
бюджетке төленетін салық төлемдерінің ... ... ... ... саясаты дамуының негізі болып табылады. Салық
саясатының мақсаты мемлекеттің қажеттілігін қаржы ресурстарымен қамтамассыз
ету ... ... ... салық саясатын жүргізу нәтижесінде келесі міндеттер
атқарылады:
­ ... және жеке ... ... бір ... ... шығынды жабу үшін жұмсау.
­ заңды және жеке ... ... ... қатар салық саясатының бағыты төмендегідей болуы керек:
• ұдайы ... ... ... ету; бұл салық
салудың шекарасын, ұлттық табыс көлемінде табыс үлесін
бекітуді білдіреді.
• қосымша табыстардың қалыптасуы. Ол ... ... ... ... ... ... жүзеге
асады. Салық салуға мұндай әдіспен келу базаның, салық
көзінің кеңеюімен негізделеді, ... ... ... ... ... ... көлемі көп болады;
• Экономикаға белсенді түрде ықпал ету және ... ... ... ... ету ... база ... ... қызметті дамыту;
• Ұлттық шаруашылықтың бәсекелестігін және ... ... ... ... ету;
Осы мақсаттар барысында салық салуды ... ... ... ... ... ... ... төмендету;
• инвестицияны реттеу;
• амортизацияны жеделдету саясаты;
Соңғы жылдарға дейін Мемлекеттік салық ... және ... ... ... ... салық жинау тәртібі ... ... өз ... және ... ... қамтамасыз ету үшін,
төлемдер мен салықтарды алудың уақытын қайта-қайта бекітуге тура ... ... заңы ... ... ... қарамастан, олар
оның түп тамырын өзгерте алған жоқ, тек кейбір ... ғана ... ... ... бастап іске асырыла бастаған Салық Кодексінде салық
саясаты, шаруашылық ... ... ... салуды оңтайландыруда
салықты және бажды жинауды ... ... ... ... ... заң негізінде нақты анықталған салық жүйесін құру жолымен
жүзеге ... ... ... әрбір салық пен алымдар түрлерінің
маңызын қарастырумен немесе операциялық ... ... ... ... тұрарлық өзге де факторлармен байланысты ... ... ... спецификалық өзіндік ерекшеліктері бар.
1.2. Салық механизмінің құрылымы және оның ... ... ... ... дамуының айрықша ерекшелігі, оған мемлекеттің кең
ауқымда ықпал етуі болып табылады. Ал, ... ... ... ... ... ішіндегі экономикалық ... ... бір ... салық саясатын жатқызуға болады.
Салық саясаты дегеніміз – мемлекеттік салық салу ... ... ... бір ... құқықтық және ұйымдастырушылық – бақылау
шараларын жүзеге асыру болып табылады.
Мемлекеттің салық саясатын жүзеге ... үшін ... ... барлық
жиынтық элементтерін іске қосуы керек.
Салық механизмі – қаржы механизмінің ... ... ... ... ол ... саясатын ұтымды жүзеге асыру үшін қолданылады. Ол өзінің
мағынасына байланысты ... ... ... ... ... ... ауқымды жүйеде болу және қайта бөлу
қатынастарын қамтиды, оның ... ... үшін ... қорын құру және қоғамның әлеуметтік – экономикалық
дамуын, шаруашылық субъектілерінің қорлану мен ... ... ... ... ... ... ... машина, құрылғы,
аппаратты іске қосып тұрған ішкі ... деп ... ... ... ... салық механизмінің буындары жүйесінің
салықтық қатынастарын мемлекеттің салық саясатын іске қосуын айтуға ... ... ... ... жинақталатын, қалыптасқан
салықтардың түрлері, заңнамалық және нормативтік ... ... ... ... ... ... ставкалары, салық жеңілдіктері
кіреді. Салықтарды қабылдау ретімен төлеу мерзімдері, салықтық ... ... ... ... ... ... ... салық механизмі арқылы жүзеге асырылады. Салық саясатын ... ... мен ... ... ... ... заңдар
жүйесі немесе салық кодексі сияқты ерекше элементтерден тұрады. Осы
қатынастар ... ... ... ... ... және
шаруашылық жүргізуші субъектілерімен негізделеді, сонымен бірге жергілікті
атқарушы органдар салықтарды басқару және ... ... ... ... айқындалған құқығы мен құзыреті шегінде қызмет атқарады.
Мемлекеттің салықтық салу қатынастары ... ... ... ... ... ... Салық салу жөнінде қабылданған нормативтік
актілер, сонымен қатар салық кодексі барлық қызмет ... ... және жеке ... ... ... барлық түрін, табиғат
ресурстарын пайдаланғанда, қосылған құн және ... да ... ... ... ... ... ... үшін қабылданады.
Салықтық механизмге салықтық қатынастарды ұйымдастыру ... ... ... ... ... және сапалық қабілеттіліктерін
анықтайды. Салық механизмі элементтерінің сандық ... ... ... ... ... соның негізінде ... ... ... ... ішкі өнімнің бір бөлігін салықтар
арқылы жиналған орталықтандырылған мемлекеттік қорын және салықтардың
жиналу ... ... ... ... ... сапалық параметрлеріне салықтардың қоғамның
әлеуметтік-экономикалық дамуына әсерін, ... ... ... пен ... ... ... ... салықтық түсімдердің
барлық түрлерін және жоспарлы (болжамды) көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... таңдауға мемлекет және шаруашылық жүргізуші ... сол ... ... уақыт шеңберінде есептелінеді.
Салықтық механизмінің көмегімен ... ... оның ... ... екі ... ... пайда болады. Олар: бір
жағынан ... ... ... ... ... ... нарықтық және өркениеттік қатынастар болып табылады.
Салық механизмі мемлекет қолындағы ең ... ... Осы ... ... экономикалық саясатты еркін бәсекеселестік және
кәсіпкерлік жағдайында қоғамның экономикалық ... ... алға ... ... экономикалық және қаржы саясатының стратегиялық және
тактикалық бағдарламаларын ұсынады.
Салықтық механизм ... ... ... болып, мемлекеттің
әлеуметтік-экономикалық дамуының бағыттарына қатаң түрде қадағалау ... ... ... ... ішкі ... ұлттық табыстың бірқалыпты өсуін
қамтамасыз ету болып табылады.
Бұл салық ставкасы және салық дифференциясы, салықтық ... ... ... және ... механизмінің құрылымы келесі элементтерден тұрады:
- салық түрлерінің жиынтығы (салық ... ... ... ... және ... ... ... және салықтық заңдылықтар;
- салық салу қағидалары;
- салықтарды басқару жүйесі;
- салық элементтері;
- салықты ... ... және ... ... ... ... бақылау;
- ақпараттық қамтамасыз ету;
- салықтық есеп қисаптар.
Байқап отырғанымыздай, ... ... ... ... ... есеп ... дейінгі барлық жиынтық ережелер мен формаларды,
салық салу қатынастарының барлығын өз ... ... ... Ол кім,
қашан, қалай, қандай көлемде, ... ... ... ... ... ... ... және салықтың қайнар көзі неде, оның объектісінің өлшем бірлігі
қандай айыптық салушылар салықтық құқық ... үшін және ... ... ... ... ... және практикалық мәселелерінен
тұрады.
Қазақстан Республикасының салық ... ... және ... ... ... ... республикалық және ... ... ... ... ... ... ықпал етуін қарастыратын болсақ,
олардың атқаратын функциялары бөлініп шығады. Олар: фискалдық, ынталандыру,
реттеу, бөлу, қоғамдық және ... Әр ... ... ... ... ... өз ... жатқызылған, жақсы да ... ... ... нақты түрде, белгілі бір ... ... ... ... ... олардың қоғамдық-экономикалық құрылысы мен саяси
іс-бағытына қарамастан ұлттық ... ... ... көзі ... ... ... ... қаржылық құралы, мемлекеттің кірістерін және
бюджеттің ... ... ... көзі ... ... ... ... мазмұны нақты түрде көрінеді, ал салықтарды
әлеуметтік-экономикалық мәні ... ... мен рөлі ... ... ... табиғатымен және функцияларымен ... ... ... ... ... төлеу әрбір азаматтық қасиетті
борышы-деген еді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 35-ші ... ... ... ... және өзге де міндетті төлемдерді ... ... ... болып табылады-деп жазылған.
Салықтарды ежелден салық жүктемесін /салық ... ... ... ... игіліктер/ қағидаты.
2. «қайыр көрсету» /төлем қабілеттігі/ қағидаты.
Алынған игіліктерге және төлем қабілеттілігіне салық салудың ... ... ... ... және табыстың өсуіне қарай
өзгеруіне саяды.
Салықты ұтымды ... ... ... ... ... еді. Олар ... саяды;
1) Салық төлеушірің әрқайсысының табысына сәйкес алынуы тиіс
(әділеттілік қағидаты).
2) ... ... мен оны ... ... ... және ... ... (анықтылық қағидасы).
3) Әрбір салық төлеуші үшін неғұрлым қолайлы уақытта жеке ... тиіс ... ... Салықты алудың шығындары өте аз болуы тиіс (үнемділік қағидаты).
Бұл қағидаттарды пайдалану салық салудағы зорлық – ... жоқ ... ... ... және ... ... –оны төлейтіндерге
құлшылықтың нышаны емес, бостандықтың нышаны» деп ... ... ... ... салудың кейінгі даму барысында қағидаттардың
тұжырымдамалары ... ... ... рет ... ... ... салық салудың қағидаттары баянды
етілген. Қазақстанның заңнамасында сонымен ... ... және ... ... да ... төлемдерді төлеудің міндеттілігі, салық салудың
айқындығы,әділдігі,салық жүйесінің біртұтастылығы ,және салық заңнамасының
жариялылығы ... ... ... ... заңнамасында сәйкес салықтық міндеттемелерін толық
көлемінде және ... ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер айқын
болуға тиіс. ... ... ... салық төлеушінің ... ... ... және ... ... мен тәртібін салық заңнамасында белгілеу мүмкіндігін білдіреді.
Еліміздегі салық салу ... ... және ... ... табылады.
Жеке сипаттағы салық жеңілдіктерін беруге тиым салынады.
Қазақстанның салық жүйесі оның бүкіл ... ... ... ... бірыңғай болып табылады.
Салық салу мәселелерін реттейтін нормативтік-құқықтық актілер ресми
басылымдарда міндетті түрде жариялануға ... ... ... ... сипатты ерекшелігі олардың сан
алуан қоғамдық қажеттерге кейін ... ... ... органдар белгілейтін түрлі ... ... ... ... ... бұған әлеуметтік
сақтандыруға аударылатын қатаң мақсатты аударымдар, соның ... ... ... ... ... мен ... ... олар белгілі бір,
ұзақ мерзімді ... ... және ... ... өзіндік
құнынан, табыстан (пайдадан), еңбекке ақы төлеу қорынан алгоритмизациядан
және ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық мәні мен мазмұны олар атқаратын ... ... ... ... ... категориясы тұрғысынан салықтар қосалқы категория болып
табылатындығын есте ұстаған жөн, ... ... ... ... қаржының бөлгіштік функциясының құрамдас қосалқы функциясы
ретінде қарастырған жөн.
Қазіргі ... ... ... ... және ... бөлу ... үш функция орындайды. Бұлардың әрқайсысы осы ... ... ... мен ... ... ... функция – барлық мемлекеттерге тән негізгі функция. Оның
көмегімен бюджеттік қор ... ... өзі ... ... ... ... Өйткені салықтар мемлекеттік бюджеттің
кірістерін ... ... ... ... – мәдени шараларды
жүзеге асыруды өамтамасыз етеді.
Салықтардың реттеуші ... ... ... ... ... ... ... Ол ұлттық шаруашылықтың ... ... ... ... етеді. Бұл орайда салықтардың
нысандарын ... ... ... алу әдістерінің өзгеруі,
жеңілдіктер мен шегерімдер пайдаланылды. Бұл реттеуіштер қоғамдық ұдайы
өндірістің құрылымы мен ... ... мен ... ... ... бөлу ... ... түрлі субъектілер табыстың бір бөлігі
мемлекеттің қарамағына өтеді. Бұл ... ... ... ... ... ... алатын үлесі арқылы анықталады, ол ұлттық табыстың
мемлекеттендірілу дәрежесін көрсетеді: бұл үлес 2003 жылы – 17,4%, ... – 22,6%, 2006 жылы – 22,2% ... ... үшін: Украинада – 29%,
Ресейде – ... ... ...... ... шаралар жүйесін қоғамның
оның нақтылы кезеніңдегі әлеуметтік-экономикалық мақсаттар мен міндеттеріне
қара әзірленген экономикалық саясатқа сәйкес ... ... ... ... ... ... бағыты тұтынудың орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... бөліп қалыптастырудың өзін ақтамаған
қағидатынан бас тарту болып табылады. Бұл еңбек белсенділігінің күшеюіндегі
экономикалық ынталықтың ... ... ... ... ... ... табыстарын айтарлықта арттыруға мүмкіндік жасайды. Салық
жүйесі арқылы қоғамның еңбекке жарамсыз ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
«Салық» ұғымымен «салық жүйесі» ұғымы тығыз байланысты. Мемлекетте
алынатын салық түрлерінің, оны құру мен ... ... мен ... службасы органдарының жиынтығы әдетте мемлекеттік салық ... ... яғни КСРО ... ... елде ... ... ... жүйесіне, бағаларға қатанң мемлекеттік реттеуге
сәйкес келетін салық жүйесі қызмет етті. Бюджеттің ... ... ... болған айналым салығы тіркелген бөлшек сауда және ... ... ... ... және ... реттеп отыруға бағытталған болатын.
Қазақстан егемендікке ие болғаннан кейін 1991-1995 жылдары қабылдаған
бірқатар заңдарға сәйкес республикада жаңа салық жүйесі қалыптасты.
1991жылғы ... ... ... ... ... ... салық
жүйесі жұмыс істей бастады. Ол Қазақстан ... ... ... ... ... Бұл заң ... жүйнсіне құрудың қағидаттарын,
салықтар мен алымдардың ... ... ... түсу ... ... ... еді. Осы ... сәйкес Қазақстанда 1992 жылғы қаңтардың 1-інен
бастап 13 жалпы мемлекеттік салық 18 ... ... мен ... ... ... 1995 ... басында салық
реформасының ұзақ мерзімді тұжырымдамасын қабылдап, онда еліміздің салық
жүйесі мен ... ... ... ... ... ... сәйкестендіру көзделді. Осыған байланысты «Салық бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» ... ... ... Республикасы Президентінің заң күші бар жарлығы шықты. Енді
бұрынғы 42 салықтар мен алымдар мен ... ... ... саны небәрі
11 болып қалды[6].
Қазақстан Республикасы Президентінің 1995жылғы сәуірдің 24-індегі заң
күші бар жарлығы Қазақстан Ресбупликасының 1999 ... ... ... ... ... заң ... алды. Осы уақыт ... ... және ... ... заңдарымен бұл заңға
өзгертулер мен толықтырулар енгізілді.
Салықтардың, олардың төлеушілердің. Салықтарды алу әдістеріннің салық
жеңілдіктерінің жиынтығынын болатындығынан ... ... ... ... болуы мүмкін.
1.3. Салық механизмінің салық саясатын жүзеге асырудағы атқаратын рөлі
Нарықтық экономиканы мемлекет ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық саясаттың төмендегідей негізгі мақсаттарын ескеріп отыру
қажет:
- ... ... ... ... ... тауар мен қызмет түрлерінің бағасының тұрақтылығын
қамтамасыз ету;
- тауарлардың ... мен ... ... ... ... ... теңдікті қамтамассыз ету;
- еңбекке жарамды халықтың толық жұмыс бастылығын қамтамассыз ету.
Бұл төрт мақсат сиқырлы ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге болмайды. Сондықтан олардың арасында белгілі-бір
балансты табу керек. ... егер баға өсіп ... ... онда оларды
шектеу мен реттеу саясатын жүргізу қажет. Алайда бағаны шектеу экономикалық
өсудің баяулауына және жұмыссыздықтың ... ... Дәл сол ... жұмыс бастылыққа жету бағалардың өсуіне әкеледі, себебі еңбек ақыны
көп адамға ... ... ... және ... ... ... Нарықты
экономиканың бұл ішкі қайшылықтарын мемлекетке үнемі жұмсартып, олардың
оптималды мөлшерін табу керектігі ... ... ... ... көмегімен (салық салу, несиелеу т.б.) ... ... ... мен ... іске ... ... Бұл ... және тапшы өнімдер өндірісіне қаржыландыру, салықтық жеңілдіктер беру;
халықтың тұтыну тауарларын шығаруда ... және ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын кәсіпорынның
шаруашылық есепті табысының өсуіне ... ... ... ... ... сала ... ... экономикалық және құқықтық
жағдайы; шағын кәсіпорындарға қаржылық көмек; нарық ... ... ... ... жүйесін құру т.с.с.
шараларды жүргізуге болады. Мұндай түбегейлі ... ... ... ... ... ... жүйесіне маңызды
орын беріледі. Әр түрлі қоғамдық құрылыс ... ... ... ... бір ... ... қызмет етуі
мүмкін емес. Бұл қаржы-қаражаттарды шоғарландырудың негізгі формасы болып
салықтар табылады. Таза фискалдық қызметімен ... ... ... – салықтардың, әлеуметтік әділеттілігін қамтамассыз ету, ... ... ... ... ... ... ... формаларының өзгешелігіне қатыссыз, мемлекет алдында тек салықтық
жауапкершіліктің экономикалық ... ... ... ... түбегейлі қоғамдық өзгерістер факторының роліне ие болады: ... ... ... бюджеттердің негізгі кірістері, әлеуметтік кепілдікті
қамтамассыз ету, жергілікті басқарудың қаржылық негізі терінде ... ... ... ... мемлекеттің, шаруашылық субъектілерінің және халықтың
қызығушылығы мен қаржысының үйлестірушілік функциясын атқарады.
Салық жүйесі төмендегідей негізгі ... ... ... ... ... және меншік формаларына байланыссыз, барлық
кәсіпорындар мен шаруашылық есеп ұйымдарының теңдігі;
- нақты және тұрақты салық ... ... ... ... ... ... тұрақты және ұзақ мерзімді қаржылармен
қамтамасыз етілуі;
- еңбек ұйымдарының ... тағы ... ... ... ... төлегеннен кейінгі қаржы ресурстарын
пайдаланудағы негізгі ... ... ... ... ... ұйымдарының ақша-қаражаттар тартудағы және оны тиімді
жұмсаудағы мүддесінің сақталуы;
- ... ... ... өз ... ... ... ... қамтамассыз етуі;
- экономика дамуының басымдылықтарын нақты анықтау және экономикалық
реттеу құралы ретінде салықтың жеңілдіктерін кеңінен қолдану;
- қаржылық санкциялардың бар ... және ... ... Олар ... бір ... ... және де қызмет түрлерінің
дамуын шектей алады;
- ... есеп ... ... ... және ... әдістер
мен формаларды қолдану.
Салық жүйесінің үлгісі қолданылатын салық салу ... ... мен ... әр түрлі арақатынасында жасалынуы қажет. ... ... ... көп бөлігіне бағытталған модель - табыс моделі –
АҚШ-та қолданылады. Онда халықтан жиналатын табыс салығы мен ... ... ... ... салық түсімдерінің басты бөлігі ... ... ... яғни ... ... ... ... шығындардың басым
бөлігін алатын үлгі ТМД елдері ішінде, ... ... ... да (49,1%)
кең өріс алды.
Бұл үлгілер арасындағы принципиальді ерекшелік ... ... ... мен ... әр ... келу ... шегінен шығып
кетеді. Ол сонымен қатар, салық салуды ұйымдастырудың сапасымен, яғни ... ... ... ... төлемдерін толық және уақытылы алу
мүмкіндіктерімен белгіленеді.
Әрбір салықтық төлемдерінің тұтынудағы мүмкіндіктерін шектейді. Алайда
салықты алу ... ... ... ... ... әсер ... үлгіде бұл әсер арнайы болады және ең үлкен дәлдікке бұл жерде
жеке тұлғаларға ... ... ... ие. ... салынатын табыс
салығы осы кәсіпорын ұжымының иелері мен акционерлерінің мүддесінее әсер
етеді. Оның араулылығы ... және ... ... ... да ... АҚШ-тың федералдық бюджет түсімдерінің 41% жеке
тұлғаларды салынатын табыс салығын ... ... ... яғни ... салықтарды қолдану табыс пен салық
түсімдерінің мөлшері арасында ... ... ... ... ... ... ... фискалды мақсаттарына және қолда
бар табыс мөлшерін реттеу мәселелерін ... кең ... ... ... ... салудың маңызды аспектісі болып салықтардың табыс
құрамына, “табыс ішінде”, ... және ... ... ... ... алу ... ... қызығушылығына әсер ететіндігі табылады.
Тікелей салықтар, заң ... ... ... әсер ... ... ... ... жабу мақсатына өндіруші бағаларды көрсетсе, оған кедергі
болып ... орта ... ... ... ... ... өнім ... түріне салық салынғанда, салық салынатын пайда, табыс
көлемін ... ... ... ... ... жол бермейді.
Тікелей салық көлемдері алдын-ала ... ... ... ... табыс көлеміне алдын-ала жұмсау жолдарын белгілеуге көмектеседі.
Екінші үлгілердің ... ... ... ... ... мен ... ақша-қаражаттарын жұмсау кездерінде төленетін
жанама ... ... ... ... ... ... болып
тауарлардың, өнімдердің, қызметтердің бағасының өсуінде болып табылады.
Жанама салықтарды қолданған салық төлеушінің ... дәл, ... ... аз ... Сонымен қатар жанама салықтар регрессивті
сипатқа ие: төмен табысты төлеушілер жанама салықтарды төлеуге жоғарыларға
қарағанда көп ... ... бұл ... ... қажетті
өнімдерді, қызметтерді иемдену ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Тікелей және жанама салықтардың экономикалық мазмұнын талдау белгілі -
бір қоғамдық-экономикалық жүйеге қатысты олардың мәні мен ... ... ... негізінен тікелей салықтарды қолдану реттелген, жоғарғы ұйымдастырылған
жүйелерге тән. Оларда шаруашылық ... ... тән. ... ... ... әсер ету үшін ... мүмкіндіктері
тиімді қолданылады;
2) Негізінен жанама салықтарды қолдану ұйымдастырушылық – экономикалық
мүмкіндіктері аз жүйелерге тән: ... ... ... ... ... ие, салық базасы оншалықты кең емес
және салық аппараты әлсіз жүйелерге тән.
Мұндай ... ... ... ... ... ... ... қолайлы: бұл салықтарды бюджетке шоғырландыру оңай, ... ... ... ... ... қозғалысын есепке алу
жеңілдірек, ал төлеушілерге ... ... ... оңай ... ... маңызды қасиеті болып олардың тауар бағаларымен
фискалды сәйкестілігі табылады; инфляция жағдайында бұл ... ... көзі ... ... бағалардың өсуімен жанама салықтардың
түсімдері өседі. Сондықтан да ... ... ... ... экономикалық
тұрақсыздық, инфляция, жұмыссыздық кезінде біздің еліміздің осындай жанама
салықтардың ерекшеліктері мен мүмкіншіліктерін қарастыру, ... ... ... ... ... қаржылық және макроэкономикалық
теңдікке жету мақсатында олардың мөлшерін өзгертуге мүмкіндік берелі.
Салықтың ... тағы бір ... ... салу ставкасы. Салықтық реттеу
кәсіпорындар мен халықтың экономикалық ... ... ... бағытталған. Бұл салық салу ставкасының мөлшері арқылы
мүмкін болады. Оның салу мөлшері ең ... ... ... ... байланысты: егер олар салық ... ... ... мемлекеттік ақша қорлары арқылы қанағаттандырылса,
онда салық салу деңгейі жоғары, ал егер ... ... ... ... жеке ... мен ... қаржы-қаражаттарына
бағытталса, онда сәйкесінше салық салу деңгейі де төмен болады. ... ... ... ... ... ... бюджет
тапшылығын тудырады, ал ол өз ... ... ... ... ... ... алу қабілетінің түсуіне әкеліп,
оның нәтижесінде пайда ... ... ... мен халық шегеді. Бұл
әсер ұзақ және қысқа мерзімді болуы мүмкін, егер ... ... ... ... ... ... қолданылса, ол
айналымдар кезінде экономикалық өсуге әкеледі. Ал, егер ... ... ... ... ... ... теңсіздігінің
ұлғаюына, инфляцияның артуына және ақша ... ... ... ... алу ... ... әкеледі.
Салықтық реттеудегі салықтық ставкаларға байланысты маңызды аспект
болып отандық өндірісті ... ... және ... инвестицияларын
тарту мүмкіндігі болып табылады. Жоғары салықтар капиталдың сыртқа кетуіне
мүмкіндік береді, яғни капиталды ... ... ... аз ... алынатын тиімді салықтық жағдайы бар елдерге ағылуы мүмкін. Бұл
тетіктің әсер ... ... ... ... зоналар ықпалын тигізуі
мүмкін. Екінші жағынан, ... ... ... елге шет ел ... ... ... ... шет ел капиталы ішкі қорлардың
жеткіліксіздігі жағдайына экономиканық дамуын тежейді.
Сондықтан да ... ... бұл ... ... алу ... және
экономикалық қатынастардағы елдердің салықтық жағдайларының теңестірілуіне
үлес қосуы керек.
Салықтық реттеудегі салық ставкалары сияқты құралдармен қатар, салықтық
жеңілдіктер жүйесі ... ... ... және ... ... ... жаңа ... пен өнім
түрлерінің дамуына, тіпті әлеуметтік ... өнім мен ... ... ... ... ... жеңілдіктер беру шекаралары экономиканың
негізделген шектерде болуы тиіс: шаруашылық ... ... ... мүмкіндіктеріне байланысты салықтық ... ... ... ... ... бұрмалайды. Сонымен
қатар, жеңілдіктер беру кезінде ... ... ... ... салық алдындағы теңдігі бұзылады.
Жеңілдіктер арқылы қоғамға қажетті даму бағыттары ... ... ... салу, табиғатты қорғау және ... ... ...... ... қаржылық механизмі
Салық кодексінде қабылданаған салық салудың нақты негіздері
Салық әкімшілігінің ... ... ... ... ... ... элементтері
Сурет 1. Экономикалық, қаржылық процесстерге белгілі бір мөлшерде әсер ету
тұрғысындағы салық механизмінің функционалды негізі
*Юткина Т.Ф.Налоги и налогообложение:Учебник.-М.:ИНФРА-М. 1999.С.141.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... салық
механизмінің негізі элементтерінің мемлекеттің экономикалық – ... оның ... ... ... әрқайсысының өзіндік атқаратын
маңызды да мазмұнды, бір – бірінен бөлек алып қарауға болмайтын міндеттері
мен ... бар. ... ... бәрі де ... түрде
ұйымдастырылып, жұмыс жасайтын болса бюджеттік – салықтық ... ... ... ... ... азаятыны және салық
саясатының өз діттеген мақсатына кедергісіз жететіні сөзсіз.
2 тарау. Нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... рөлі мен ... ... жоспарлау мен болжаудың бюжетаралық кірістерді бөлудегі
рөлі
Салықтық жоспарлау мен болжау – шешімді қабылдау және ...... ... ... элементтер болып табылады. Салықтық жоспарлау
мен болжаудың ... ...... ... сандық және
сапалық көрсеткіштердің экономикалық негізділігін ... ету ... ... ... тәртібінде қабылданған ережелерден ... ...... ... ... ету. Бұл мәселенің
орындалуы біржағынан қаржыны молайту ... ... ... ... перспектива (салықтық болжау). Осымен байланысты салықтық
жоспарлаудың ... мен ... ... ... ... - ... бюджеттік тапсырманың өңделуі,
тоқсандық салықтық түсімдердің ... ... ... ... ... ... ... және олар үшін құқықтық жағдай жасайды.
Бұл жағдайда салықты болжаудың негізі болып ғылыми – ... ... және ... ... міндеттемелерінің орындалу барысы табылады.
Бұл мәліметтерді жинау және өңдеудегі олардың позитивті және ... ... ... оның ... ... ... салалар
қозғалысындағы құрылымына, табыстардың ... ... ... мен ... ... ... дегеніміз билік органдарының тәжірибелік әрекет кешені
және бюджеттің деңгейлеріндегі ... ... ... ... ... ... реттеу мен бақылауды жүргізу. Тактикалық
қадамдардың сапалық мазмұны барлық деңгейдегі ... ... ... ... ... көрсетеді.
Бюджеттік салықтың қарым қатынасқа қолданылатын оперативті салықтық
әдістердің араласуы, салықтық әкімшілік салықтық ... ... ... және де ... ... ... ... айқындалған
төленбеген салық сомалары арқылы ... ... ... салық
жүйесінің тиімділігі анықталады және оның ... ... ... ... ... ... ... оптималды салық концепциясын
куәландырады, яғни экономикалық саясатқа сай салық салу процесін реттейтін
салық ... ... ... ... ... ... салық
міндеттемелерінің орындалуын қамтитын салықтық қатынастар мазмұнынының
зарттеп талдануы, стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... атқарады.
Стратегиялық салықтық жоспарлау (болжау) ... ... ... ... орын алады. Ол барлық дамыған елдерде экономиканың
алдын алу тәсілі ретінде ... ... ... ... ... ... ... Аймақтық меншіктің табыстылығына баға беру (аймақтардың ... және ... ... ... қолданылады),
аймақтық мамандандырылу мен салалардың техникалық қажеттілігін жаңарту,
жалақының жағдайы, аймақтың ресурстық базасы, территорияның экспорттық
- импорттық ... ... ... және ... ... транспорттық қамтамассыз етілуі: ... ... ... ... әдістемелік есептерінің мәліметтік
базасын құрайды, оның экономикалық, ... және ... ... ... экономикалық жағдайын ескере отырып салықтық түсімдердің
көлемін максимальды болжау. Бюджеттің ... ... ... ... ... ... ие, ... оларда аймақтық қаржы
ресурстарында, субсидия, субвенция, дотация және ... ... ... ... ... ... ... салық салу режимінде жеңілдіктерді пайдалануды дәлірек рәсімдейді.
Ол салық ... ... ... ... ... Аймақтық әлеуметтік-экономикалық қажеттілігін болжату, ... ... мен ... түрлерін жоғары инвестициялау негізінде.
Қаржылардың үлесін анықтау, оны аймақтық меншікте қолданудан ... ішкі ... ... үшін пайдаланады. Меншік
қатынастарының объектівті қажеттіліктеріне түзету енгізу және ... ... және жеке ... ... ... Бюджеттік дефицит сомасын анықтау, инфляция деңгейі, база ... ... ... мен ... тек қана физикалық көрсеткіштер
қолданылады және салықтық реттеу стратегиясы мен ... ... ... ... қаржылық менеджменттің негізі базалық элементі деп
қарастыруға ... Бұл ... ... менеджменті кең мағынада
қарастырылады. Басқару ... ... ... дамуы
тікелей байланысты.
Жалпы мемлекеттік қаржылық менеджментінің құрамында ... ... ...... ... алады. Бұл басқару әрекеті,
Мемлекеттік Қаржы Министрлігі, ... ... ... ... және де басқа да басқару органдарымен жүргізілінеді. Аймақтарда
бұл ... ... ...... процесін жүзеге асырушы орган
бақылайды.
Жалпы мемлекеттік салықтық жоспарлаудың мақсаты, бюджет – ... ... ... ... ... ... ... ішінде анықтау. Бұл ресурстарда жоспарлауда басқару органдары
мүмкіншілігінше жоғарғы деңгейде алуды жасауға бағытталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... есептеуге
негізделеді: қаржы қажеттілігінің өсу ... ... ... ол ... ... ... ... Көптеген
себептерге байланысты мемлекеттік шығыстардың өсу тенденциясын аталған заң
анықтап отырды: ... ... ... ... ... ... ... халықтың білім деңгейінің өсуі.
Салықтар бойынша нақты тапсырмалардың өңделуі есепті жылға ... бір ... ... ... ... қамтиды:
- қалыптасқан экономикалық тенденция есебімен салықтық режим варианттарын
іздестіру;
- оптималды салық салу үлгісіне баға беру;
- алдағы салық режимдерінің ... ... ... ... ... өткен жылдың бюджеттік орындалуының
экспертиза өткізу нәтижелері есебімен;
- үкімет пен ... ... ... міндеттемелерді
талқылауы, олар бюджеттің жіктелу баптарына сәйкес болуы және бюджет
табыстарының соңғы келісіміне сәйкес заңдар негізінде болуы.
Әр ... ... ... ... нарықтық түсімдердің есебіне үш
принципиалды мағынадағы қондырғылар үлкен маңызға ие.
1. Салықтық төлемдер мен бюджет арасындағы қарым-қатынастың негативті ... ... ... ... ...... ... факторлық талдауды жүргізу, оның мақсаты -
жалпы салық жүйесінің әсері, ... ... ... қаржы –
шаруашылық көрсеткіштеріне әсері және керісінше.
3. Экономикалық фискалдық, бюджеттік және салықтық құбылыстардың ... ... ... ... баға ... ... ... себептерін
және бюджет мақсаты арасындағы айырма. Оларды толық жою ... ... ... ... өңдеу.
Бүгінгі таңда салық ғылымы бюджеттегі салықтық түсімдердің көлемін
болжау әдістерінің арнайы әдісін құрды. Тәжірибеде, ... ... ... ... белгілі және кеңінен қолданылатын дәстүрлі әдістер
пайдаланылады: баланстық, экстрополяциялық, нормативті және ... ... ... – бұл ... ... ... пен ... бюджеттік табысты жоспарлау. Осындай болжаулар негізінен
бюджеттік процесте қолданылады, яғни ... ... ... ... шығынды жіктеу, қарызды қаржыландыратын құралдар және үлестік принцип
негізінде ... ... ... ... ... ... түрде мемлекеттік
бюджетке табыстың түсім көлемінің салық құрылымының ... ... ... әсер еткен өзгертулерді перспективалы жақсартулар деп
санауға болады. ... ... заң ... ... жеткізіледі, яғни
енгізілген өзгертулер салық заңдылығына орталық және жергілікті басқару
органдарының табысына ... ... (әр ... ... ... ... ... әдістер қолданылады:
← экстрополяциялық әдіс (немесе коэфициенттер) ... ... ... ... анықтаудан тұрады. Есеп
кезеңінде тұрақты түрдегі өсу немесе төмендеуді ... ... ... Кең ... ... бірі ... ... әдіс, жоспарлық
қаржылық көрсеткіштер бекітілген норма мен нормативтік актілер
негізінде жүргізіледі.
Осы айтылған екі ... ... ... болжауды кең орын алған
баланстық әдіс болып табылады. ... – ақ, ...... ... кең түде қолданылатын экономикалық – математикалық моделдеу әдісі.
Баланстық әдіс шығыс пен ... ... ... өзара
құрылымдағы қайнар көздерімен ... ... ... және ... және қаржылық көрсеткіштер. Қаржылық баланстың талаптарын сақтау
өнеркәсіптен экономиканың барлық салаларын бүкілдей дерлік қамтып, табыстар
мен ... ... ... ... ескертуге
мүмкіншілік туғызады.
Бағдарламалық – мақсаттық әдіс қаржылық болжаудың ғылыми-техникалық
бағдарламасы негізіндегі әдістердің бірі ... ... ... ... әр ... ... жүзеге асырылады, есептің әр түрлі варианттылығы
экономика – математикалық әдістің қолданылуы кең түрде ... ... ... ... ... ... табысты болжаумен Республикалық және облыстық
бюджетті болжау осы бюджеттің кіріс бөлімін айқындау Қаржы министрлігіндегі
табыстарды болжау ... ... ... ... ... табыстың үлесі мен ставкасын анықтау үшін болжау қолданылады.
Депортамент барлық табыс түрі ... бір ... ... жасауға
міндетті. Депортамент табыс бойынша болжау жасауда барлық ... ... ... ақпараттар мен мәліметтер ... ... ... және ... да ... Министрлігі, экономика
Министрлігі). Қаржы Министрлігінің табысын болжау әдісі, өте кең, яғни ... ... ... және бүкіл мемлекеттің қаржы саясатында болған
өзгерістер есепке алынады.
Болжауды құру әдістемесінде негізінен қаржы министрлігінде қолданылуы
салыстырмалы ... ... ие және де ... ... ... ... салық түріне байланысты орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... ... яғни жалпы және ішкі
өнімге тиесілігі.
Сонымен өткен жылдың табысы ЖІӨ өсуімен бірге ұлғаяды және ... ... ... ... ... болжам әр бір табыстың түріне
байланысты табыстық ... ... ... Бюджеттік депортамент салықтық
түсімдер бойынша өткен жылдық есеп негізінде мәліметтер береді, ол ... ... ... және ... министрлігі бойынша
ақпарат береді.
Нақты өсімділігі негізінде болжамдандырылған мәліметтер, ... және ... ... ... ... банк ... ... депортаменті жалпы алғанда қиын әдісті қолданады, ... ... түрі ... нақты түрде атап айтсақ заңды тұлғалардан
алатын табыс салығы. Сонымен, мысал ретінде табысты болжау осы ... ... ... және ... ... ... олардың
шаруашылық – қаржылық қызмет етуіне т.б. байланысты.
Бұл кездегі ерекет ... ... ... ... ... ... ... Кодексіне өзгерістер енгізуге мүмкіншілік бермейді. Екіншіден,
бұл әдіс ... ... ... ... ... ... және олар
облыстарда жүргізілуі мүмкін.
Оның өзі біздің республикамыз үшін жаңа “Бюджет ... ... ... жыл 1 ... ... ... үлкен мағынаға ие болды, өйткені
оған дейін әртүрлі ... ... ... ... бөлу ... болған еді.
Шаруашылық өмірге тигізетін салықтарды реттеушілік әсері, әр жақты
сипаттарға ие. Қаржы – ... ... ... бір ... ... мен ... ... реттеуден өзіндік ерекшелінеді.
Бүгінгі таңда бір салықтар ... ... ... бір буынына
бекітілген олар жеке меншік болып есептелінеді (бекітілген табыстар,
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... ал
реттелетін түсімдер немесе салықтар бюджет деңгейіне бөлінеіп отырады). Осы
мақсатпен Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... салықтардың аударымдарының ... ... 2002 ... дейін заңды тұлғаулардан алынатын табыс
салығы 50% және 50%) ... және ... ... ... ... ... аударым әдісі-дәстүрлі болып табылады.
Пайызды құрылымдық әдіс белгілері бір ... ... ... және
(салық) ол жоғары тұрған бюджетке бюджет аралық қарым-қатынас тәжірибесіне
трансферттік реттеуді енгізді (“Трансферт” сөзі латын ... ... ...... ... орнын ауыстыру). ... ... ... көмекті көрсетуді білдіреді, орталықтандырылған табыс
базасын толтыруды қажет ететіндерге. Ол ... ... ... ... ... ... ... (өндірістік күштердің дамуының
қарқыны мен ... ... ... т.б.) ... ... орын алады. Бұл процесстің теориялық мазмұны жеткізілген тепе-
теңдікті білдіреді. Барлық экономистер үшін белгілі ... ... ... ... ... ... (жылдың жиынтық табыстан) салықтық түсімдер
мен табыс сомасының төмендеуіне әкеледі. Сол себептен ... ... ... ... ... бюджет – салық жүйесіндегі салықтарды
болжау мен реттеуге тәуелді болып ... ... ... және ... ... салық механизмінің маңызды
элементі ретінде
Салықтық реттеу – салық механизмі ... ... ... ... ... саласында икемді тетіктердің бірі болып
табылады.
Салықтық реттеу – бұл ... ... үшін ... жанама шаралар
жиынтығының әсері, ол жалпы салық салу деңгейін төмендетіп немесе жоғарлату
арқылы бюджеттік алымдардың нормасын өзгертеді немесе ... ... ... мен ... ... ... ... арқылы
реттей алады.
Салықтық реттеудің мазмұны мен ... ... салу ... қызметінде қарастырылған. Салықтық реттеудің механизмі төменде
көрсетілген. Салықтық реттеу әдістерінің ... мен ... олар үш ... ... ететін салаларға бөлінуі мүмкін: салықтық
жеңілдіктер жүйесі (переференциялар), ... ... ... және
бюджеттік – салықтық тепе-теңдік әдістері.
Бүгінгі таңда кейбір салықтар бюджет жүйесінің ... бір ... (ҚР ... ... ... ... ... 7 және 11 бап). Олар
өзіндік және тіркелген болып саналады, ... ... сол ... ... ... (реттелуші табыстар). Мысалға, 2002 ... ... ... ... оның ... 50% және 50% болып табылды, ал
мүлікке ... ... ... жергілікті бюджетке түскен.
Экономиканы салықтық реттеу саласында (өндірістік күш, инвестициялық
процестер және т.б. даму ... мен даму ... ... ... салық
ставкаларын оңтайландыру процессіне ие. Бұл процесстің теориялық күші,
салық функцияларының: фискалдық және ... ... ... ... ... Осы ... тағы да еске түсіретін жәйт “Лаффер ... ... ... ... ... асса, табыс ... ... және ... түсімдердің азайюына әкелетіндігі.
Тиімді салық жүйесін құру үшін, оның ішкі ... ... ... ... ... ... ... қолдану қажет. Салық
ставкаларының шекті ... ... ... ... ... бір ... ... ставкаларының оптималды деңгейінің есептелу процесі ... және ... ... ... ... салықтық реттеудің негізгі бір құралы ... ... ... ... ставкаларын бекіту методологиясы және оның алыну
базасы өте маңызды ... ... ... ... әр ... салық ставкалары, өндіріс шығындарын
жоғарылатады (басқаларға арналған шығындар, әлеуметтік бағдарламалар және
т.б.) және де ... ... – жол ... ... арқылы.
Бұл жинақтық мүмкіншіліктерін кеміту, соған сай ... ... ол өз ... ... өсуін кемітеді де ... ... ... теория “Лаффер қисығына” негізделген, ол
салықтардан түскен бір табыс екі деңгейлі салық ... ...... ... ... ... ... табысты, салықтық ставкасы (Т) 0 немесе
100% болған жағдайда алады. 100% ... ... ... өндіріс
“тұншықтырылады” да уақыт өте келе өзінің іс әрекетін тоқтатады.
А.Лаффердің ойынша “егер де нарықтың ... ... ... салықтармен жүзеге асырылатын болса, онда ... ... ... ставкасын төмен белгілеу мемлекетке
максималды табыс әкелмейді[8].
Салықтық реттеудің тәсілдерін қолдануға ... олар екі ... ... ... ... ... және ... санкциялары. Бұл
ішкі жүйелердің оптималды сәйкестігі салық салуда икемділікті қамтамассыз
етеді және соңында салық ... ... ... ... ағымдағы түзетулері экономикалық коньюктураның дамуына өз әсерін
тигізеді, мысалға, нвестициялық процесстер мен ... ... ... ... ... елдің шаруашылық кешенінің жалпы құрылымына
позитивті әсер етеді.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... өңдеп шығарған. Олардың негізгілері төмендегідей:
- салық жеңілдіктерінің қолдануы, меншік түріне, әрекет түріне, оның
парламенттегі тобының субъективті бағалануына ... ... ие ... ... ... ... оның ішкі ... бойынша әкімшілік жоспарлы
сипатта қолданылады;
- инвестициялық салық преференциясы тек қана ... ... ... ... ... ... ... мағыналары:
- салық жеңілдіктерін қолдану бюджет табыстарына шығын жасамауы ... ... не жеке ... ... ... ... ... жеңілдік портфелін қалыптастыру тәртібін анықтау жалпы
мемлекеттік деңгейде анықталады да, орталықтандырылған ... ... ... жергілікті деңгейде жеңілдікті қолдану жоғары заңдылықпен
анықталады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады, ол өзара келісілген стратегиялық әрекеттегі
салықтың преференциялар ... ... жаңа және ... ... ... ... шығатын қаржы шығындарын, технологиялық ... ... ... және орта ... ... ... ... асыру салықтық бақылаусыз ... ... ... ... тек қана ... мәселелерді шешуде ғана
үлкен мағына бермейді, ол жеке ... ... ... ... экономикалық қылмыс деңгейін төмендетуде
және құрамды тұрақтандыруда ерекше көңіл бөлінеді[9].
Салықтық бақылау, салықтардың бақылау функциясын ... түрі ... Одан ... ... және реттеуші функциясының жүзеге
асырылуының атқарылуы нақты салықтардың ... ... ... ... салықтық бақылау қаржылық сияқты, салықтың және қаржылық тексеру
әрекеттері мен ... ... ... ... ... және ... түрлерін қолдануды басқару, оны ұйымдастыру
әдістері және елдің бюджет жүйесіне түсетін салықтар мен басқы да міндетті
төлемдерін ... ... ... ... ... және ... толық төленуі мен есептелуін бақылап
отыру бірінші орында салық органдарында заң арқылы ... ... ... ... ... ... ... тексерулер жүргізу, салықтар
мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар мен жеке тұлғалардың есептеу мен төлеуіне ... ... ... ... ... камералды және
құжаттық деп бөлуге болады.
Камералды салықтық тексеру, салық ... ... жері ... салықтық декларациялар, есептеулер, бухгалтерлік есептер,
баланстар, түсініктеме хаттар салық төлеуші берген және ... ... ... мен ... негізінде жүргізіледі.
Камералды тексеріс салық органдарының тиесімі қызметкерлері мен олардың
қызмет міндеттемелеріне сай, ... ... ... жоғарыда
көрсетілген құжаттардың тапсырылған күнінен бастап үш ай ішінде өткізіледі.
Сонымен қатар салық органы, салық төлеушіден қосымша мәліметтерді талап
етуге, ... мен ... ... ... бюджетке дұрыс
есептеліп және толық уақытылы төленгенін дәлелдейтін құжаттарды ... ... ... ... ... болып:
- салық төлеушінің салықтық есептері мен ... ... ету, есеп алу және ... ... есеп пен ... ... тапсырмағаны үшін
қолданылатын салық санкцияларына байланысты ... ... ... ... ... ... және бюджеттен тыс қорларға
аударылатын салықтар, алымдар және басқа да міндетті төлемдерді
есептеу ... ... ... төлеушілерді қабылдау.
Камералды тексеру алдына қойған мақсаттарына жетуі үшін, жұмысты ... ... ... ... ... ... ... дайындық; тексеруді өткізу; тексеру нәтижелерін рәсімдеу;
шешімдерді қабылдау және оның ... ... ... ... ... ... тұрады және төмендегі
мәліметтерден тұруы шарт:
- тексерілген кәсіпорынның мемлекеттік ... ... ... мәліметтерімен салыстыру, құрылтайшылардың
өтініші, кәсіпорынның құрылуы ... ... ... ... ... - шарты, кәсіпорынды мемлекеттік тіркегені немесе
басқа да тіркеуші құжаттарды тіркегені үшін білдіретін куәлік. Салық
органдарындағы ... ... ... оның ... ... ... салық төлеушіден немесе кәсіпорынды
тіркеген ұйымнан алуға міндетті;
- алдағы өткізілген тексерістер негізінде табылған кемшіліктер ... ... ... ... ... жасауын қадағалау, ал төлемдер бойынша
анықтамаларды беттік есептегі ... мен ... ... ... Егер де ... ... болмаған жағдайда, тексеруші оның
себебін анықтап, оны жою үшін ... бір ... ... ... ... есепті жылда өткізілген тексерудің нәтижесіндегі қосымша аударымдар
мен салықтар туралы мәлеметтерді ... ... жеке ... ... ... төленген нақты төлем мен сомалардың мәліметтерін ... ... ... ... ... ... сандық
мәліметтермен, тіркеу және есеп кітабымен, ... ... ... есептеулерді аванстық төлемдер және сомалардың
өсуін талдау, камералды және ... ... ... ... ... есептеулер;
- салық ставкаларын дұрыс қолдануын тексеру.
Камералды тексеру (екінші кезең) бухгалтерлік есеп ... ... ... ... дұрыс анықталуы мен бюджетке төленетін салық
сомасын (бюджеттен қайтарылуы) ... ... өзі ... тексерудің басталуы, салық бойынша бухгалтерлік есеп қисаптың
уақытылы тапсырылуымен басталады. Камералды тексерістің өткізудің негізгі
кезеңі болып, салық төлеушінің ... ... мен ... үшін қажетті
бухгалтерлік есеп қисаптың ... ... ... ... (жылдық)
тапсырылуы. Тексерілетін нормативті құжаттарда қарастырылғандай нақты
бухгалтерлік ... ... ... ... ... салыстыру.
Бухгалтерлік есеп қисаптың түріне белгіленген көрсеткіштер қарастырылады.
Камералды ... ... ... ... ... ... ... қабылдау және оның орындалуын бақылау) ... ... ... ... ... ... ... сай тексеру нәтижесінде
табылған қосымша салықтық есептеулерді, салық органы талапқа сай ... ... өсім ... ... ... бағыттайды.
Тәжірибеде салық органдарының жұмысында құжаттық тексерудің екі ... ... және ... ... ... ... жылдық жоспары негізінде және
тоқсандық ... ... ... ... ... ... ... салық кодексіне сай күнтізбелік жыл ішінде
бір мезгілде бір салық түрі бойынша екі және одан да ... рет ... ... ... ... ... ... мен басқа да құқықтық органдар
өткізген қарама-қарсы тексерулердің оперативті құжаттары негізінде жоғары
тұрған ... ... ... бойынша өткізіледі. Тақырыптық
тексерулердің ... ... ... ... ... мәліметтері мен бухгалтерлік есеп пен салықты ... ... ... ... ... ... кәсіпорында және шаруашылық қызметтерді жүзеге
асыратын тұлғалардың барлығында жүргізіледі.
Кездейсоқ уақытта құжаттарды алу және кәсіпорыннан тыс жерде тексеру
өткізу ... ... ... ... та, бұл ... түрі ... кәсіпорындардан салықтық құқық бұзушылықты айғақтайтын: егер
де ... ... ... ... және т.б. ... ... болған
жағдайда салық салу объектісін ... ... ... табысты
(кеміткенін) жасырғанын куәландыратын құжаттарды алуға құқық береді.
ҚР Салық ... ... ... аяқ асты (бақылау) тексерудің келесі
жағдайларын қарастырады:
← Соңғы салықтық тексеру, салық төлеушінің ... ... ... заң бұзушылықтарды дәлелдейтін деректердің табылуы;
← Салық төлеушінің қаржыларының ... ... ... ... ... тұрғыда бекітілмеген мүлік пен басқа да салық салу базасының
кеңеюі туралы дәйектердің ... ... ... және ... ... ... шығындарды өткізуде заң
бұзушылықтықтың болуы;
← Салықты немесе алымды ... ... ... мен басқа да
қажетті құжаттардың көрсетілмеуі;
← Салық салу объектісін жасыру ... ... ... ... ... ... фактілердің болуы;
← Алдағы жүргізілетін бақылау немесе басқа да тексерістің өткізілуі
тәртібін ... ... оның ... ... мәліметтерден құрылған
кезінде және басқа да жағдайлардың болуына, негіздің бар ... ... ... ... және ... ... ... анықтау
үшін тексерілетін объектілердің көлемі мен мерзімі және әрекет ету
ерекшелігі ... ... сай ... ... бағдарламасы келесі сұрақтардан
тұрады:
- бухгалтерлік есеп - ... ... ... және ... түскен табыстың (жұмыс, қызмет) дұрыс көрсетілуі, негізгі
табыстар, кәсіпорынның басқа да мүлік пен ... ... ... және ... ... (жұмысты және қызметіті) кеткен нақты
шығындардың есепте дұрыс келтірілуі;
- салық есептерінің, салық салу объектісінің және ... ... ... ... ... ... ... салықтар мен аванстық төлемдердің бюджетке толық және уақытылы
аударылуы;
- ... ... ... салаларынан салықтарды есептеу мен
бюджетке төлеу тәртібінің ерекшелігі[11].
Құжаттық салықтық тексеру жоспарлы және аяқ асты болуы ... ... ... ... төлеушінің аудандық немесе қалалық салық
органдарына тексеруді бастауға үш күн ... ... ... Аяқ асты ... ... салық органы басшысының немесе оның
орынбасарының арнайы шешімі арқылы жүргізіледі. Құжаттық ... ... ... және салық төлеушінің жұмыс уақытында ... ... ... нәтижесінің дұрыстығы, салық салынатын табыстың дұрыс
есептелуі тексеріледі, себебі бюджетке ... ... ... көзі табыс болып табылады.
Алғашқы құжаттармен тіркеу құжаттарының тексерілуі арнайы әдістер
арқылы жүргізіледі, олар жалпы және ... ... ... тексеруге әдетте міндетті операциялар (негізінен кассалық және
банктік операциялар), сонымен қатар бухгалтерлік ... ... да ... ... ... ... ... басқа да
құжаттар тексеріледі.
Таңдамалы бақылау екі ... ... ... жыл ішінде жекелеген
айлар немесе тексерілетін кезең болмаса әрбір ай және ... ... ... ... ... ... былай бөлінеді: алдын ала,
ағымдағы және кейінгі бақылау.
Алдын ала ... ... ... ... ... ... нақты табысын анықтауда, соның ... ең ... ... ... ... мен ... ... негізінде жүзеге
асырылады.
Ағымдағы бақылау салық органдарының негізгі әрекеті болып табылады және
салық төлеушінің құжаттық және ... ... ... ... ... мен ... жыл ... өткізіледі, оны өткізу мақсаты,
салық тәртібімен салық міндеттемесінің уақытында орындалмауын, ... ... ... жою мақсатында өткізеді.
Кейінгі бақылау есепті (салық) кезең мен бюджет ... ... ... ... ... ... мен алымдарды жинауда жоспардың
сандық және сапалық жағынан орындалуы оның ... ... ... ... ... ... алдын ала бақылауға ... ... ... келесі қаржы жылына салық органдары үшін жоспарды
құру және қосымша әрекеттерді қарастыруға мүмкіндік береді[12].
Салықтық тексерудің аяқталуымен ... ... ... ... ... ... ... барлығын қарастырып
салықтық тексеру фактісін құрайды, ҚР-ң ... сай ... ... ... Тексеру нәтижесі рәсімделеді.
Салық төлеушінің мониторингі, салық төлеушінің қаржылық-шаруашылық
әрекетін бақылау жолы арқылы жүргізіледі, оның ... ... ... ... ... және тауарлардың (жұмыстық, қызметтік) өзіндік құнын
қалыптастыру негізділігін талдауды жүргізу, қаржылық, валюталық және ... ... ... ... ... ... ... бір түрі, электрондық
құжат түрінде мәлімет беру, ол электронды ... ... қол ... ... ... республикалық және аумақтық деңгейде
жүзеге асырылады. Республикалық мониторингке ... ... ... ... үкіметі анықтайды, ал аумақтық мониторингіге жататын салық
төлеушілердің тізімін белгіліленген ... ... ... ... ... төлеушілер мемлекеттік орган бекіткен тәртіп
бойынша салықтық есеп ... ... ... ... ... ... ... орны
Салықтарды экономикалық тұрғыдан талдау ... ... ... зерттеудің негізгі элементі болып
табылады.
Кез-келген мемлекет шын мәніндегі тәуелсіздік пен өзін-өзі қамтамасыз
ететін еркіндікке жету үшін оған ... ... ... және ... база қажет. Нарықтық экономика ... ... ... көрсетіп бергендей мемлекеттің басты қаржылық тірегі халықтар
мен шаруашылық субъектілерінен алынатын ... ... ... атап ... ... ... ... базасын
қалыптастырудың негізгі көзі болып қана қоймай, сонымен бірге күшті
реттеуші ... ... де ... ... ... ... ... қызметтерді жүзеге асыруы үшін, материалдық базаны қалыптастыру
үшін, оның меншігіне түсетін қаражаттар жиынтығы ... ... ... ... ... кіріс бөлігін қалыптастыра отырып, жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, салықтар тек қана
мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін ... етіп қана ... ... ... атқарып отырады, мысалға әсіресе кәсіпкерлік қызметті
қолдау мен ... ... ... ... сәйкес арнаулы салық
режимінің қолданылып отырғандығы салық ... мен ... ... ... ... Енді салықтық түсімдердің мемлекеттік бюджеттің
кіріс бөлігіндегі алатын орнын келесі кесте (1-кесте) ... ... ... ... ... салықтық түсімдердің үлес
салмағы
2002-2006жж*
|Жылдар |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... | | | | | ... |733660 |807852 |1004566 |1286734 |2098511 ... ішінде салықтық| | | | | ... |635792 |752785 |947251 |1186137 |1998314 ... ... | | | | | ... ... | | | | ... ( |90,2 |91,6 |94,2 |92,1 |95,2 ... ҚМ ... ... ... ... ... 2002 ... салықтық түсім бюджет
кірістерінің 90,2 пайызын құрайтын ... 2004 жылы ... ... ал 2006 жылы яғни 1,2(-ға жоғарылағанын байқауға болады. Салықтық
түсімдердің көбейгені, біріншіден салық базасының артқанын ... ... ... ел ... ... халықтар мен шаруашылық
жүргізуші субъектілердің төлем қабілеттілігінің өскенін дәлелдейді. Сонымен
қатар, ... ... ... ... саясатының да дұрыс жолға
қойылғандығының да атқратын маңызы зор. ... ... алып ... 1999 жыл ... ... дамуындағы негізгі кезеңдердің бірі болып
саналады, осы жылы 1998 жылы ... ... ... ... ... механизімі мен салық заңдылықтарының ары қарай дамуына
үлкен үлес қосатын бірқатар ... ... ... Оның ... ... мысалға, 1999 жылдың тамыз айында ... ... ... ... ... заң ... алды. Ең күрделі,
Қазақстанның салық жүйесінде бұрын қолданылу тәжірибесі жоқ ... ... ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар
енгізілді. Оның ішінде, 0-дік ставканың ... аясы ... ... тігін, былғары аяқ киім өнеркәсібіне, халықаралық тасымалға
қолданылады; ҚҚС-на 10 ... ... ... ... оған ... ... кірді; салық салынатын айналым механизмі электр
энергиясына, газға, жылу мен суға және ... ... ... ... және ... ... 60-90 ... шегеру арқылы салық салу ... ... ... ... ҚҚС ... қосылған құнға
енгізілуге жатпайтын акциздер мен кедендік баж алынып ... ... ауыл ... қызметін жүзеге асыратын шағын бизнес
субъектілерінің ... есеп ... ... жетілдіру мақсатында
бірыңғай жер ... ... бұл да ... аталған саладағы салық
төлеушілердің ... ... ... ... ... ... ... басқа салықтардың маңыздылығы кем емес, ... ... ... ... Бұл ... ... төлейтін басқа да
түрлі әлеуметтік жарналардың орнын толтыратын негізгі ... ... ... ... ... бәрі ... ... бірден ене қойған
жоқ, ол мәселелердің айналасында көптеген пікірталастар туындап, мерзімді
басылымдар мен ақпарат құралдарында ... ... ғана ... ... ... ... өзгерістердің бәрі, салықтық
түсімдердің бюджет кірісіндегі үлесінің жоғарылауына мүмкіндік тудырды.
Сонымен бірге тағы да, ... ... ... емес ... ... сайын азайып, ал, салықтық түсімдердің көбейіп бара жатқандығы (2-
кесте). Ол, біріншіден салық ... ... ... ... Салықтық емес түсімдердің азайған себебі, біріншіден, 2003 жылы
1 қаңтардан бастап, мемлекеттік ... ... ... ... бюджет тапшылығын қаржыландыру көзі болып ... 2002ж. қоса ... ... ... ... ескере отырып
көрсетілді.
Салықтық түсімдердің жоғарылауының тағы бір себебі, соңғы жылдардағы
шағын және орта ... ... жан – ... ... ... ... ... көрсету саласы мен сауда саласындағы
қызметін жүзеге асыратын субъектлер саны ... ... ... ... ... ... ... салық салынатын айналымның жоғарылауы да, кейбір
құрылыс саласы сияқты өндірістік саланың дамуы, ... ... ... оның ішінде салық әкімшілігі дұрыс жолға қойылып келе жатқаны ... ... ... ... ... түсетін жалпы түсімдердегі кірістердің
негізгі түрлері*
(%)
|Бюджет кірістері |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... |100 |100 |100 |100 |100 ... ... |85,2 |91,7 |92,1 |92,5 |95,2 ... емес ... |9,7 |5,5 |4,3 |6,2 |3,1 ... ... |3,4 |1,2 |0,5 |0,01 |1,6 ... ... | | | | | ... ... |0.03 |0,0 |0,0 |0,0 |0,0 ... ... | | | | | ... ... |1,23 |1,6 |1,7 |1,4 |0,9 ... өтеу | | | | | ... ... ... ... ... ... мәліметтері
Соңғы жылы мемлекет 2098511 млн. Теңге кіріс жасайтын болса, ... ... ... алып ... ... 1998314 ... болып
отыр немесе 95,2( және алдыңғы ... ... ... ... ... салықтардың жекелеген түрлерінің жалпы түсімдердегі алатын
орнын байқайтын ... оны ... ... ... болады.
Келтірілген мәліметтерден салық жүйесінің соңғы даму кезеңдеріндегі болып
жатқан реформалар және экономикадағы кейбір оң өзгерістердің, оның ... 2000 ... ... ... ... ... ... мен жұмысбастылық деңгейінің тұрақтылыққа бет алуы
салықтардың жекелеген ... ... түсу ... тигізіп отырған
өзіндік әсерлерінің бар екендігінен хабардар етеді.
Соңғы ... ... ... жоғарылағанын макроэкономикалық
көрсеткіштердің: ішкі жалпы өнімнің, жалпы ұлттық өнімнің, жалпы ұлттық
табыстың өсу деңгейімен сипатталады да, ол ... ... ... ... ... ... түсімдердің жоғарылуына әкелетін
объективті мүмкіндікті қалыптастырды. Салықтардың ... ... ... жеке-жеке тоқталатын болсақ, оны төмендегі 3-кестеден
көре аламыз.
Кесте 3
ҚР бюджетіне түсетін жалпы түсімдердегі негізгі ... ... ... |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... |26,59 |25,8 |27,1 |29,3 |36,7 ... табыс салығы |10,79 |10,3 |9,1 |7,5 |5,8 ... ... |3,29 |3,25 |2,6 |2,4 |1,6 ... ... |0,86 |0,72 |0,5 |0,5 |0,3 ... ... ... |1,00 |0,67 |0,4 |0,4 |0,3 ... |25,15 |23,4 |22,6 |18,6 |15,2 ... |3,45 |3,38 |2,6 |2,3 |1,5 ... |0,2 |0,35 |0,4 |0,8 |0,7 ... |0,75 |0,62 |0,7 |7,1 |4,8 ... ... ҚР ... |0,02 |0,02 |0,03 |0,3 |0,1 ... ... ... |0,04 |0,03 |0,05 |0,6 |2,1 ... ... және сыртқы |4,08 |5,14 |5,23 |3,9 |2,9 ... ... ... | | | | | ... ... |19,55 |16,3 |15,4 |12,8 |9,4 ... да салықтар мен алымдар |4,23 |9,32 |0,5 |0,006 |0,001 ... ... |100 |100 |100 |100 |100 ... ... ... ... ... арналған мәліметтері бойынша
Бюджеттің кіріс бөлігінде үлесі жоғары келесі ... бірі ... ... ҚР ... ... ... барлық кіріс бөлігінің 9-
10% ... ... ... ... салық жүйесіне салыстырмалы
түрде жақында енгізілген салық болып табылады. Салықтың бұл ... ... ... ... ... зейнетақылық және әлеуметтік
қамсыздандыруға, сонымен бірге медициналық көмекке құқықтарын жүзеге ... ... ... ... 1999 жылдың қаңтарынан бастап
әлеуметтік салықты ... ... ... ... ... ... үшін де ... болды. Әлеуметтік салықтың мөлшерлемелер
көлеміне және салық салынатын базасына өзгертулер мен ... ... ... ... 26-21% ... ... ҚР ... №183 Заңымен қарастырылған), одан кейін 2004 ... ... ... ... ... ставка енгізілді.
Қоғамдық тұтыну қорларын қалыптастыратын (әлеуметтік бағыттағы елдерде
таратылған) әлеуметтік ... ... ... ... екі есе ... Қазақстанды Ресеймен салыстырғанда оның нарықтық қайта құрылулар жолында
алға жылжығандығын куәландырады. Ресейде ... ... ... ... үлгі ... ... ... сферасы Қазақстанда
нарықтық негізге аударылған. Мемлекеттік емес ... ... ... ... қорларының құзырына кірген қызметтерді көрсетеді.
Халықтың өмір сүруін қамтамасыз ... ... ... ... ... бөлуде. Мысалы, мемлекеттік бюджеттің әлеуметтік қажеттіліктерге
шығыстарының үлесі 7% өсті ... ... ... 37% -дан 50% ... ... ... ... ерекшелігі салық салу объектісі еңбекті
төлеу қоры ... ... оны ... ... ... ... салықтарды ұстауға дейін жүргізіледі. Материалдық және ... ... ... және ... ... ... ... бекітілген мөлшерлеме бойынша бұл салықты есептейтін ...... ... төлеушілер болып танылады.
Қазақстанда салық салудың екі түрі бар: еңбекті төлеуге әлеуметтік
салықты есептеу және ... ... ... жеке табыс салығын
ұстау.
Келесі салықтық түсімдердегі маңызды роль атқаратын салықтың бірі
Корпорациялық табыс салығына ... ... ... ... ... өсу ... бюджет кірістерінің фискалдық реттеушісінің рөлі көп
дәрежеде тікелей салықтарға тән екендігін көрсетеді. Салықтық ... ... ... салығының (заңды тұлғалардан алынатын табыс
салығы) үлесінің өсу тенденциясы сақталуда, мысалға 2002 жылы ... ... ... бойынша түсімнің осы уақытта ... ... ... ... ... барлық секторларындағы ірі
кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... байланысты болды және ... ... ... ...... ... ... түрде көрініс тапты.
Сурет 2. 2005-2006 жылдардағы ... ... ... түсу ... Статистика Агенттігінің 2005-2006 жылдарға арналған мәліметтері бойынша
Корпорациялық табыс салығы 2004 жылы ол 2003 ... ... 1,01% ... 27,6% ... Ал, 2006 жылы 2005 ... түсім 7,4% -ке артқан.
Салықтың келесі түрі көлік ... ... ... өзіндік
түсімі сан жағынан жоғарылағанымен, ... ... ... ... ... оған ... ... кіріс мөлшерінің жылдын – жылға жоғарылап
келе жатқандығы болып табылады.
ҚР бюджетінің кіріс бөлігінде көлік құралдары салығы ... мен жер ... ... ... серпіні ұқсас түрде дамуда.
Жалпы көлік құралдары салығы ҚР бюджетінің кіріс ... 2005 ... ... ... ... салықтың түрі жер салығы, жалпы алғанда бюджеттің кіріс бөлігін
қалыптастыруға мағызды үлес қоспайды. ҚР бюджетінің кіріс бөлігінің үлесін
2003 жылы ... 2004 жылы ... ... ... ... ... ... елеулі түрде әсер ететін фактор салықтардың негізгі
түрлері бойынша бересілер болып ... ... ... бюджет
кірісіндегі түсімдерінің соңғы уақыттарды төмендеу себептері:
▪ Ауыл шруашылығы ... ... ... ... басым көпшілігі
патент бойынша 80% жеңілдік қолданылды;
▪ ШЖС жер ... ... ... ... ... органдардың
балансына беруі;
Түсімдердің бірқалыпсыздығы сонымен бірге, мыналармен байланысты:
▪ Түсімдердің негізгі үлесі төлемедерді төлеу ... ... ... ... қате ... сомаларын ескеру.
ҚҚС бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастыруға ең көп үлесті қоса отырып,
бюджетке толығымен алынбаған кірістердің ең көп ... ... ... ... ҚҚС ... ... Оның ... негізінен өндірістік
сферамен байланысты. ҚР бюджетіне соңғы үш жылда ҚҚС төлену серпінін келесі
кестеден ... ... ... мәліметтері ҚР бюджетінің кіріс бөлігінде ҚҚС
түсімдері үлесінің өсіп отырғандығын куәландырады. ҚҚС ... ... ... болып отыр: 2006 - 15,2% ( 2003 – 23,24%, 2004-22,6%, ... ... ... ... салықтың үлесі 2005 жылдан ... ... ие ... ... ... ... шамадағы
мөлшері азайып отырған жоқ. Мысалға, 2003 жылы 175936 млн ... ... ... ... ... түсім 343926 млн.теңгеге жеткен немесе 52% -ке
жоғарылаған. Бұл, сонымен қатар соңғы үш ... таяу ... ... 16 дан 15%-ке ... ... ... түсім болған.
Сурет 3. 2003-2006 жылдар аралығындағы ... ... ... түсу ... ... Статистика Агенттігінің 2003-2006 жылдарға арналған мәліметтері бойынша
2-суретте ... ... ... ... аралығында
салықтық түсімдердің, оның ішінде жекелеген салықтардың бюджет кірісін
толтыруда қаншалықты орын ... ... ... ... 4. 2006 ... ... ... түсімдеріндегі
ірі салықтардың үлесі*
*ҚР Статистика Агенттігінің 2003-2006 жылдарға арналған мәліметтері бойынша
Байқап отырғанымыздай, жоғарыда көрсетілген кестелер мен сызбалардан
және ... ... ... 2003 ... ... салықтық ауыртпалықты
төмендету мақсатымен жүргізілген салықтық саясаттардың салық механизмін
оңтайландыру арқылы жүргізіліп ... және ... ... ... ... ... тарау. Қазақстан Республикасындағы салық салу механизмінде кездесетін
мәселелер және оны ... ... ... ... Кодексінің қабылданғанына 5 жылдан
астам уақыт өтті. Бұл уақыт ішінде ... ... ... меншік құрылымы, салық төлеушімен мемлекет арасындағы қарым
қатынас және азаматтардың менталитеті ... ... Бір ... ... ... міндеттерін, функциясын және мақсаттарын
тереңінен түсінсе, екінші жағынан ... ... ... қызмет
етеді. Заңдылықпен толық көлемде қамтылады, сондықтан елде салық заңдылығын
түбірінен бастап жетілдіру ... ... ... ... ... заңдылығына қазірдің өзінде
біраз өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Айта кететін жай ... ... жаңа ... ... ... ... бәрі салықтар
және бюджетке төленетін төлемдермен байланысты және бір ... ... ... ... негізгі нормалары нақты айтылған, бұл оларды екі
жақты түсіну мүмкіндігін болдырмайды.
Салық кодексінің маңызды жері ... ... ... ... ... ... барлық нормаларын біріктіру болып
табылады. Салық заңдылығында су үшін төлем, орманды пайдаланған үшін ... ... ... үшін ... ... ... орын алып, бұлар
толық көлемде жергілікті бюджет ... ... ... кірістерін классификациялау негізінде және заңдылығы “Бюджет
жүйесі ... ... ... ... ... ... бюджеттердің
бекітілген салықтарына жеке тұлғалардың табыс ... ... ... ... бірге, кісіпкерлік қызметпен айналысқандары үшін ... ... ... ... ... кодексінде оның ғылыми түрдегі
аталуы “жеке табыс салығы”.
Жеке табыс салығының төлеушілері болып. Салық салынатын объектісі ... ... яғни ... төлеушілердегі еңбек қабілеттілігі бар барлық
халық ... ... ... кез ретінде бұл салық салынатын ... жеке ... ... алған табысты көрінеді.
Салық кодексі, төлем көзіне салық салу жағдайында әр ... ... ... барлық табысты қосуды ... Жеке ... ... ... ... ... ... салынбайтын табыс табылады.
Төлем көзіне салық салынатын табыстарға: ... ... бір ... табыс, жинақтаушы зейнетақы қорларынан зейнетақы төлемдері,
дивидеттері сыйақы, ұтыстар, ... және т.б. ... ... ... ... ... табыс түрлері кіреді: мүліктік табыс, ... ... ... ... ... ... ... да табыстар
және бұл табыс түрлері жеке ... ... ... декларация тапсыру арқылы
есептеледі.
Салық Кодексінде қолданыстағы салық заңдылығындай кейбір ... ... ... Сонымен қатар, әлеуметтік жәрдемақыларға,
адрестік әлеуметтік көмекке, ізгілік және қайырымдылық көмектерге, сонымен
бірге, сыйлық және мұра түрінде ... ... ... салық салынбайды.
Барлық салық түрлеріндегідей бұл салық бойынша да ... ... ... ... ... күні жеке ... ... салығының
минималды көлемі 5% құрайды. Бұл басқа ... жеке ... ... ... ... ең аз ... болып отыр.
Мысалға, Ресейде минималды ставка көлемі 12%, Чехославакияда 15%,
Германияда 26%. Табыстылығы бойынша ... ... ... 30% ... ... қолданыстағы табыс салығы бойынша ставка ... ... ... ... Бұл принцип салық кодексінде де сақталған[13].
Салық кодексі салық төлеушілерді анықтау ережесін және ... ... ... салу ... ... ... жер бірнеше тұлғалардың жалпы
меншігінде болса, онда салық төлеуші болып, егер осы ... ... ... ... куәландыратын құжаттарды немесе жақтардың келісімдерінде
басқаша қарастырылмаса, онда жер иеленетін тұлғалардың барлығы ... ... ... ... салық салғанда, салық салу объектісі ... ... ... бірге салық кодексіндегі жергілікті ... ... және ... май құю ... ... ... ... 2-ден 10 есеге дейін көбейтулеріне құқық берілген. Сол ... ... ... жер ... ... жоғарлатқан кезде жер
учаскілерінің жеке ерекшеліктерін ескере алады.
Салық кодексіде қазіргі қызмет етудегі көптеген жағдайлар сақталған,
оларға ... ... ... ... жер ... ... ... 50%-ке азайту немесе көбейтуге құқылы.
Жеңіл автокөліктерге салық ставкасын төмендету салық ауырпталығын
төмендетуге ... ... ... ... жүк автокөліктері бойынша
автокөлік салығы ставкасы 1 тоннаға (жүк көтеру) дейін 6 АЕК ... ... ал ... ... ... жүк ... 1,5 тоннаға дейін 9 АЕК
болды. Сонымен бірге Салық Кодексінде ... ... және ... қолдану мерзіміне байланысты ... ... ... ... ... 7 жылдан 14 жылға дейін 0,5; 14
жылдан 20 жылға 0,3; 20 жылдан жоғары 0,1.
Жер ... ... ... ... салыққа қарағанда меншік
салығының объектісі де заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... салық заңдылық пен салықтарға
Қазақстан Республикасы қолданылатын заңдылыққа салық ... ... ... ... ... Ресей Федерациясында кәсіпорындар
мүлікке салық салуда салық салу ... ... ... ... емес ... ... ... запастары мен шығындары да
салынады, сонымен бірге арзан құнды және тез ... ... ... ... салығының ставкасы туралы айтқанда ... ... жеке ... ... ... ... ... яғни мүлік құнының өсумен қатар %-к қатынастағы салық көлемде
өседі; кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын ... және жеке ... ... 1% ... ... күні жергілдікті бюджеттерінің негізгі табыс көздерінің ... ... ... көп ... ... ... ... шеңберінде бюджет пен есеп айырысудың 3 әдісі ... егер ... ... ... ... ... онда жеке ... бір
жолғы талап негізінде қызмет етуге құқылы;
– егер кәсіпкер қызметтің бір түрін ғана жалғыз өзі жүзеге асырса, ... ... ... ... ... ... ... құқылы;
– егер кәсіпкер бизнестің көптеген түрімен жалдамалы еңбек қолдану арқылы
айналысса, онда ол оңайлатылған ... ... ... ... ... ... ... жүйесі туралы” заңында көптеген
алымдар, төлемдер, айыппұлдар және басқа да бюджетке төленетін ... ... ... ... ... көзін құрайды.
Бюджеттің кіріс бөлігінде алымдар мен төлемдердің алатын ролі өздерінің
көлеміне байланысты болар болмас ... ... бойы бұл ... органдарды аса алаңдата қоймайды. ... ... 22 түрі ... ... 10 ғана ... ... ... статьясында көрсетілген. Олар бойынша да алымдар мен
төлемдерді ... ... ... ... ... ... ... қолданыстағы салықтық емес сипаттағы алымдар ... ... ... ... ... ... ... салық кодексін жасаған жұмыс тобы қолданыстағы ... ... ... ... ... базасын олардың мемлекетке қажеттілігі мен
мәселілігі тұрғысынан талдады.
Соның нәтижесінде ... ... ... алымдарды жетілдіру
бөлімі өзінде “басқа да міндетті төлемдер” деген ... ... Ол ... он екі алым ... ... мемлекеттік баға және кеден төлемдерін
қамтыған.
Ұлттық банк ұсынысы бойынша қолма-қол шет ел валютасын сатып алу ... ... ... ... үшін алым ... ... ... Жақында ғана енгізілген заңды жеке тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсету белгілерінде және тауар белгілерінде қолданғаны үшін төлейтін алым
біздің салық заңдылықтарының ... ... ... өз ... ... қала
алмады. Сонымен бірге салық кодексінде Алматы қаласы ... үшін ... ... ... нәтижесінде бұрын болған
6 алымдар мен төлемдер жаңа салық кодексіне енген жоқ.
Егер қолданыстағы салық ... ... ... ... көрінсе, бұл дұрыс болмағандықтан жобада алымды төлеуші
ретінде олар ... ... ... ... ұйымдастырушы түрінде
көрінуіне байланыссыз мүлікті аукционға өткізуді тұлға белгіленген.
Салық кодексіндегі басқа да міндетті төлемдер бөлігінде ... ... ... ... қарастырылып келген алымдар мен салықтардың ішіндегі – ол
сыртқы жарнама орналастыру үшін төлем. Шын ... бұл ... ... ... және ... ... ... үшін
төлемді алу туралы салық кодексіне дейін қолданыста болған ережелердің
тереңдетілген және ... ... ... ... ... мен ... бір заңда жүйелендіріп көрсету
салық төлеушілер үшін де және мемлекетке басқару үшін ыңғайлы болады[14].
Салық ... ... ... ... ... ... негізделген
елдерде (дамыған немесе дамушы елдерде), салық екі негізгі қызмет атқарады:
фискальды (қаржыны ... ... ... және ... ... барысындағы жинақтау, олар мемлекеттік инвестиция ретінде, жеке
және корпаративті экономикалық қызметтерді көтеру үшін ... ... ... Салық ставкасы жоғары болған сайын мемлекет өз бюджетін
жандандыра алады, яғни сәйкесінше ... ... ... болады
(мысалы: тегін білім, медициналық қызмет, әлеуметтік ... ... ... т.б.).
Осы жерде дамыған елдердің ... ... ЖІӨ- ... ... ... осы кезде төмендейді. Дәлелдегендей,
нарықтың даму жолын еріксіз таңдаған елдердің мемлекеттік бюджеттің ... ... ... емес өндірістік емес тұтынуға кетуде.
Қазақстан экономикасының дамуы жағынан ТМД мемлекеттер ішіндегі алдыңғы
орындардың бірінде. Мемлекет мақсаттық ... және ... ... ... өз экономикасын дамытуда салық ... ... ... ... ... жеке ... қарағанда
минималды көлемге дейін қысқартылған. (2005 жылы тіркелген ... 18% ... ... ие ... Республикасы бұндай саясаттың негізін қалаушы:
➢ азаматтарды қорғауға бағытталған мемлекеттік бағдарламаны ... ... ... және саяси);
➢ өндірістің шикізат саласының дамуы;
➢ бюджет кірісін салық ставкасын жоғарлатпай –ақ, заңды және ... ... ... ... ... ... ... территориясындағы барлық салықтар жанама және
тікелей болып бөлінеді. Жанама ... ... ... ... ... құнға салынатын және акциз салығы жатады. Қазақстан Республикасын
территориясындағы басқа барлық салық түрлері тікелей, яғни олар ... ... ... ... салынады (бұл – табыс салығы, ... ... ... жер, әр ... ... салынатын солықтар, т.б.
).
Қазақстан Республикасында бюджетке ҚҚС көп кіріс әкеледі. Әлеуметтік
салықтан ... ... ... қор ... ... екі есе аз. Ол
Қазақстанды Ресеймен салыстырғанда нарық құрлымында алдыға қарай жылжығанын
көреміз ... ... бар ... ... да бар. ... табыс
салығын бірыңғай тұрғыда табысының көлеміне қарамастан барлық ... ... ... ... ... ... де жоқ ... әлеуметтік жағынан төмен және ... ... ... ... ... ... ставкасы прогрессиямен 5% - тен
20% ... ... ... ... ... 5% (ол ... ... соғыста қатысқандарға және т.б. салықтан босатылады).
Ресеймен салыстырсақ, минималды ставкасы 2000 ... ... 12%, ... ... 13%. ... ... 5% бойынша Қазақстан экономистері
санағаны ... жыл ... ... 680 ... Осы ... асса 10% ... ... асса 30% төлейді. Салық туралы заңды өзгерту кезінде Н.
Назарбаев салық ... ... ... ... ... 50% ... мөлшерінде салық төлейді, 40% тұрғындары 10% ставкасымен, 7% тұрғынға
салық ... 20-30% ... деп атап ... ... ... де, ... ... енгізілді, мысалға жеке табыс салығы
бойынша жылдық ... ... 12 ... ең ... ... болса, олардың табысына 0 % -дық ставка қолданылады. Ол дегеніміз,
салық сомасы 0-ге теңестірілгендігін білдіреді.
Сылыстыру үшін, Ресейде ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағынан нашар азаматтар) керісінше
15% -ке ... ... ... ... ... ... жағдайы төмен
адамдарды қорғау жөнінде жеңілдік стандартқа сай ... ... ... ... жүйесі нарықта қалай бағытталған? 2000 жылы ... ... ... 20% дан 16% дейін, 2005 жылдан 15%-ға дейін, ... 14%-ға ал, ... ... ... ... ... ... регрессивті ставкаға ауысып, сәйкесінше төмендегені белгілі.
Президент Н.А. Назарбаев ... ... ... ... ... ... және ... экономиканы бәсекелестікке жету керектігін
алға тартқан. ... ... ЖІӨ өсуі ... Мемлекет өз
инвестициясының қызметтерін мемлекеттік бюджеттен қаржыландырмай, керісінше
салықтың ... ... ... ... ... қорын толтырады және
осы мақсатта салық жеңілдіктері шаруашылықтың табиғи ... ... ... ... құнға салынатын салық – жанама салық, ол салық төлеушінің
мүлкіне тікелей әсер ... ... ... ... ... және
қызметтің құрамына енгізіледі. Бұл жерде салық салу объектісі болып тауарды
және қызметті өткізгендегі бағасының арасындағы ... ... ... ҚҚС – ... ... және мемлекеттік бюджетке түсетін
барлық ҚР салық түсімінің 15-20% бөлігін қамтиды.
ҚҚС-ты 20%-10%-ке дейін төмендету екі ... ... ... ... ... тұрақтылығынан, 2) барлық мемлекеттік ... ... ... ... көп ... ескерді.
ҚҚС-ны төмендету арқылы мемлекет инвестиция қызметіне жол ашады, және
де ҚР ҚҚС-ның төмендеуімен өз салық жүйесін дамыған Еурапа ... ... (1990 ж. ... ... ... -14%, Францияда-
18%).
Әлеуметтік салық, тура салық түріне жатпаса да, ... ... ... ... ... салықты төлеушілер заңды
тұлғалар және шетел, олардың фирмаларды және өкілеттері, жеке кәсіпорындар.
Бұл салық түрінде нарық және ... ... ... қайшылықтар,
салық ставкасы- 20%. Әлеуметтік ... -2% ... ... ... ... -3%, ... ... етуге -15% және
әлеуметтік қамтамасыз етуге-1% еңбекақы төлеу ... ... бұл ... 2000 ... 2002 жылы 35,6% -ке ... түсті. Медициналық
сақтандыру -3,6%, әлеуметтік сақтандыру -4%, зейнетақымен қамтамасыз ету
28%. Осы салықтың көлемдігінен ... ... ... яғни ... және ... қызмет көрсету, мемлекеттік зейнетақымен қамтамасыз
ету жүзеге асырылады.
Қазіргі қазақстан экономикалық либериализациядан өтуде. Осы бағыттағы
Қазақстан Республикасының ... ... 2003 жылы 30%- тен 2005 жылы ... ... ... ... ... бюджеттің салыстырмалы шығыны 2000
жылы 8% Ресей ... ... ... ... көрсету саласын бұрынғы
жалпы қордан тұрғындарға көрсетілетін қызметі нарықтық ... ... ... ... Ол ... ... үй шаруашылығы қызметінің
салыстырмалы көлемі-12%- тен 1990 жылы 2000 жылы 27%-ке дейін; Ресейде сол
жылдары қызмет көрсету ... 14%-ке ... ... ал ... ... ... АҚШ және Жапонияда бұл көрсеткіш- 60% көрсетеді.
Осы жерде айта кететін жәйт Қазақстанның мемлекеттік бюджеті дамыған
мемлекеттер ... ... ... ... ... ... асырып көрсету емес (ЖІӨ-де осындай шығын 2005 жылы -23,2% құрайды;
басқа мемлекеттерде Ресейде- 28%, АҚШ- ... ... ... өте ... де қолайлы құралы.
Алдын ала қандай шешім дұрыс, дұрыс еместігін болжау өте қиын. Қазақстанның
салық саясаты XX ғ. ... ... ... бола ... ... жүйесінде енгізілген соңғы кезеңдегі ... және ... ... бастап көптеген өзгерістер енгізілгелі отыр.
Бұл туралы Республика Президенті жылдағы кезекті жолдауында атап ... 2007 ... ... ... құн салығының ставкасын 1 пайызға,
2008-2009 ... ... ... тағы да 1-2 ... азайту, 2007 жылдан
бастап шағын бизнес субъектлері үшін салық салудың кемітілген ... ... 2008 ... бастап әлеуметтік салық шамамен 30
проценке азайтылып, жұмысшылар жалақысын өсіруге ынталандырсын[15].
Айтылғандардың бәрін ... ... ... ... мемлекеттің
алдына қойған салық саясатын өз деңгейінде жүзеге асырудағы атқаратн ролін
жоғарылату үшін және тиімді ету үшін ... ... ... ... де ... етіп ... ... Бүгінгі күні салық төлеушінің
мүддесі көбінесе қорғалмай, екінші орында қалып ... Осы ... жылы ... ... ... ... ... заңдылығын одан
әрі жетілдіруге ат салысуға бел байлап отыр. ... ... ... ... әр ... ... ... айналысатын
кәсіпорындарға алты жылға «салық ... алып ... ... ... алты жылда өндіріспен айналысатын кәсіпорын ... ... кете ... және ... төлеуге де дайын болады, жаңадан құрыла
салған кәсіпорындарда салықпен тұншықтыруға ... ... ... әкімшілігін жетілдіруге де соңғы кезде, салық
төлушілер мен ... ... ... тарапынан аз көңіл бөлініп отырған
жоқ. Сонда да болса, кейбір салыққа ... ... ... ... ... ... ... салық төлеушінің кілті ... ... ... жүйе ... ... ... ... сияқты
келеңсіздіктерден салық төлеуші кінәлі болып, әкімшілік жауапкершілікке
тартылып жататын кездері аз ... ... ... ... ... де қолға алу қажеттігі туындап отыр.
Қорытынды
Жұмысты жазу ... ... ... ... ... ... ... экономиканың дамуы барысында салық ... ... ... кірістерінің қалыптасуы тікелей байланысты. Себебі,
салық механизмінің негізгі элементтеріне салықтық болжамдау мен ... ... және ... ... ... Осы ... байланысты
салық жүйесінің дамуы да жүзеге асырылады.
Сонымен қатар Салық механизмін ... үшін тек қана ... ... мен ... салу ... ... заңдық нормативтік
актлер ғана шығарып қоймай, олардың қолындағы табыстар мен ... ... бір ... ... ала ... ... ... ақша қаражаттарын өздеріне қайтару болып табылады.
Жоғарыдағы тұжырымдарды келтіре отырып, салық механгизмі ... ... ... тұжырымдалған анықтама беруге болады, яғни
салықтық механизм дегеніміз салықтық қатынастардың ұйымдастырудың әдістері
мен ... ... және ол ... бөлу және ... бөлудің кең ауқымы
мемлекеттің орталықтандырылған ақша қоларын құру және ... ... ... ... ... өз ... жүзеге асыру болып
табылады.
Экономикалық қоғамның тиімділігіне қол жеткізу мемлекет жүргізіп
отырған ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп жатқан салық саясатының салыстырмалы
тұрақтылығына және ... ... бойы ... ... ... болып тұруына сенімді болуы керек. ... ғана олар ... ... алып, болашаққа ұзақ мерзімді жоспарлар құра алады.
Салық төлеуден шеттеу ... ... ... ... болуы
мүмкін. Дұрысында заң актілері салық төлеушілерге салықтан жалтаруға
мүмкіндік қалдырмайтындай жетілген ... ... ... ... ... айып
пұл және санкция жүйесі салықтан жалтарудан гөрі салықты өз уақытында
төлеудің тиімділігін көпе-көрнеу көрсетіп ... ... ... мұндай жағдайларда тәртіпті қылмыстық заңдар
құралдарын қолдана отырып реттеу қатаң әкімшілік шараларымен ғана ... ... ... ... ... ... ... салық
қатынастарын басқару жүйесі ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... оның әр ... ... ұйымдастырушылық, әдістемелік және техникалық ... ... ... ... ... үшін ... салудың қағидалары
сақталуы қажет. Салықтарды жинау ... ... ... көп ... ... салықтардың тиімді түрлері мен оларды салудың
әдістері, ... ... ... және әр елдің өзіне тән салық
жүйесінің пайда болуына мүмкіндік берді.
Салық салу қағидалары ... ... ... ... және
жоспарлау сияқты құрылымдардың туындауына және олардың әсер ету сферасының
пайда болуына ... ... ... ... мен ... атақаратын ролін
анықтап берді.
Әлемдік практикадан өтіп қалыптасқан салықтар теориясы ұтымды салық
жүйесінің, салықтық реттеудің жұмыс ... және ... ... ету ... ... және ... ... және соған қажетті
жағдай болып табылады. Сондықтан, болашақта ... ... және ... ... ... болып табылатын салық заңдылықтырының тиімді жұмыс
жасауы үшін келесідей ұсыныстар жасаймыз:
- Методикалық жағынан Салық Кодексі оқырманға бір ... ... ... ... да ... ... ... мен нормативтік құжаттар
оңайлатылған, түсінікті болу керек;
- Барлық экономикалық салалары бойынша, әсіресе орта бизнес субъектлері
үшін және ... ... ... бойынша мониторингін жандандыру мен
дамытуды талап етеді;
- Ел экономикасын дұрыс жолға қоюуда өндіріспен ... ... ... салу ... ... ... керек, оның ішінде
салық ставкасын төмендету немесе басқа жеңілдіктердің ... ... ... ... ... объективті және субъективті себептер
салдарынан толық жетілмегендігі, салықтан жаппай шеттеу ... ... да ... ... органдарының басқа шет мекемелермен
бірлесе жұмыс істеуді, әсіресе ақпарат ... ... етіп ... уақытта осы процессті реттейтін құқықтық нормалар жоқ.
Сондықтан салық органдарының ... ... ... ... ... және банк жүйесімен жүйе аралық ақпараттық қарым-қатынас
жасау бүгінгі күні ... ... ... ... К.А. ... Фискальная политика государства: роль и ... ... ... Д.Г., ... А.П. ... В.П. ... налоговой системы.-
М.:Финансы. 1998г.С. 89.
3. Сейсенова Н. ... ... ... ... ... в
РК.//Евразийские сообщества.2006г.№2.
4. Сагадиев К.Налоговая политика: из тени – к свету.//Экспресс К.2006. 19
мая.
5. ... ... ... ... – Алматы.2006ж. 208-209
беттер.
6. Нурумов А. О становлении налоговой службы Республики Казахстан Налоговая
реформа период с 1991 по 1997 ... ... по ... и инвестициям.
2002ж. № 5-6.
7. Юткина Т.Ф.Налоги и ... ... ... Б.А. ... ... на предприятиях и в организациях.
Учебное пособие для руководителей и ... В 3-х ... ... ... 1997г. 86-91 ... ... ... Д.. Лаффер А. Экономика ұсынысының ... ... ... А. ... ... ... // ... неделя.-
2004г.№3. с.13.
11. С.А. Шырынбекова. Салық бақылауын ... ... ... ... // ... ... №4. 144-147 беттер.
12. Раимкулов А.С. Контроль – как ... ... в ... ... // ... ... -2005.№1-2.
13. С.Т.Жакипбеков. Налоговый контроль и пути его ... ...... 2005. 36-37 ... ... Н. Мобильные группы – эффективный налоговый контроль //
Бюллетень бухгалтера.2005-май. №19.с.12.
15. ... Б.М. ... как ... ... ... // ... по ... и инвестициям. 2004.№1. с.44-49.
16. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Қазақстанның
әлемдегі бәсекеге ... ... 50 ... ... ... ... Салық түзелмей өндіріс өрге баспайды.// www aikyn.KZ.
-----------------------
[1] К.А . Аттапханов. Фискальная политика ... роль и ... ... ... Д.Г., ... А.П. ... В.П. ... налоговой системы.-
М.:Финансы. 1998г.С. 89.
[3] Сейсенова Н. Современная тенденция развития налоговой ... ... ... Сагадиев К.Налоговая политика: из тени – к свету.//Экспресс К.2005. 19
мая.
[5] Қ.Қ.Ілиясов. С.Құлпыбаев. ... ...... ... ... А. О ... налоговой службы Республики Казахстан
Налоговая реформа период с 1991 по 1997 ... ... по ... ... 2001ж. № 5-6.
[7] Рагозин Б.А. Налоговое планирование на предприятиях и в организациях.
Учебное пособие для руководителей и ... В 3-х ... ... ... 1997г. 86-91 с.
[8] Канто Е.Джеймс Д.. Лаффер А. Экономика ұсынысының негіздері, Нью-Йорк,
1983ж.
[9] Байтурсынова А. ... ... ... // ... ... с.13.
[10] С.А. Шырынбекова. Салық бақылауын ұйымдастырудың қажеттілігі мен
негізгі принциптері. // ҚазЭУ хабаршысы. №4. 144-147 беттер.
[11] Раимкулов А.С. Контроль – как ... ... в ... ... // ... ... ... С.Т.Жакипбеков. Налоговый контроль и пути его совершенствования.-
Алматы.: Қаржы – қаражат, 2004. 36-37 беттер.
[13] Попов Н. Мобильные ...... ... ... //
Бюллетень бухгалтера.2005-май. №19.с.12.
[14] Киртаев Б.М. ... как ... ... ... // ... по ... и инвестициям. 2004.№1. с.44-49.
[15] ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Қазақстанның
әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... ... ... Салық түзелмей өндіріс өрге баспайды.// www aikyn.KZ.
-----------------------
Салықтық бақылау
Салықтарды қолданудың нақты нәтижесі
Салықтық жоспарлау
Салықтық
реттеу
Ағымдағы кезең ... ... ... ... ... процесстерге экономикалық жағынан әсер ету, салалрдағы
технологияны жаңарту, бюджетті баланстау, ішкі өзіндік салықтық
қатынастарды реттеу
Салықтарды есептеудің дұрыстығы және заңды және жеке ... ... мен ... да ... ... ... және уақытылы түсуіне
Салықтардың ролі

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің инвестициялық саясаты19 бет
Салық саясаты: экономикалық мәні мен мазмұны, атқаратын рөлі88 бет
Excel программасын іске қосу және одан шығу10 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Iскерлiк туризм29 бет
Iскерлiк туризмнiң қалыптасуы61 бет
Paint графикалық редакторын іске қосу25 бет
Іске қатысушылардың сотқа келуін қамтамасыз ету16 бет
Іскери журналистика71 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу114 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь