Бірінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен мақсаты


І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Бірінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен мақсаты
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Империалистік дәуірде жеке елдердің біркелкі дамымауының нәтижесінде бірінші дүниежүзілік соғыс болды. ХХ ғасырдың басында халықаралық жағдай құрт шиелеңісіп, ірімемлекеттер арасындағы бақталастық күрес күшейді. Англия дүниежүзілік шеберхана атанған дәрежесінен өнеркәсібі дамудағы бірінші орнынан айрылды. Елдің басын біріктіру арқасында және Француз–прусс соғысының нәтижесінде бес миллиард марк контрибуция алған Германия өз экономикасын жедел дамыту мүмкіндігіне жетіп, өнеркәсіп өнімдерін шығаруда Англияны үшінші орынға ығыстырып, дүиие жүзінде АҚШ-тан кейінгі екінші орынға шықты. 1912 жылы мысалы, Германияда 17,6 миллион тонна шойын қорытылса, Англияда 9 миллион тонна ғана болды. Экономикалық қуатыныц шапшаң өсуін пайдаланған жас герман империалистері жаңа нарықтық аймақтарды алуға, отарланған жерлерді қайта бөлісуге, еуропалық континентте билік жүргізуге тырысты.
Германияның күшеюі Еуропадағы басқа ірі мемлекеттерді абыржытты. Әсіресе отарлап алған жері жеткілікті әрі өнеркәсібі ерте дамыған, байырғы империалистік елдерді ― Франция мен Ресейді қатты алаңдатты. Оның үстіне герман–австриялық одақ шартына қол қойылды, оған Италияның қосылуы жас герман империалистерінің Еуропадағы салмағын күшейтті. Осы құрылған үштік одаққа жауап ретінде орыс-француз одағы пайда болды. Бұл еуропалық мемлекеттерді екі антогонистік топқа бөліп, екі жақты шешуші шайқасқа дайындыққа кірісті.
1. Қазақ совет энциклопедиясы
2. Қазіргі дүние тарихы.
3. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
4. Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




ЖОСПАР
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Бірінші дүниежүзілік соғыстың себептері мен мақсаты
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе
Империалистік дәуірде жеке елдердің біркелкі дамымауының нәтижесінде
бірінші дүниежүзілік соғыс болды. ХХ ғасырдың басында халықаралық жағдай
құрт шиелеңісіп, ірімемлекеттер арасындағы
бақталастық күрес күшейді. Англия д үниежүзілік шеберхана атанған
дәрежесінен өнеркәсібі дамудағы бірінші орнынан айрылды. Елдің басын
біріктіру арқасында және Француз–прусс соғысының нәтижесінде бес миллиард
марк контрибуция алған Германия өз экономикасын жедел дамыту мүмкіндігіне
жетіп, өнеркәсіп өнімдерін шығаруда Англияны үшінші орынға ығыстырып, дүиие
жүзінде АҚШ-тан кейінгі екінші орынға шықты. 1912 жылы
мысалы, Германияда 17,6 миллион тонна шойын қорытылса, Англияда 9 миллион
тонна ғана болды. Экономикалық қуатыныц шапшаң өсуін пайдаланған жас герман
империалистері жаңа нарықтық аймақтарды алуға, отарланған жерлерді қайта
бөлісуге, еуропалық континентте билік жүргізуге тырысты.
Германияның күшеюі Еуропадағы басқа ірі мемлекеттерді абыржытты.
Әсіресе отарлап алған жері жеткілікті әрі өнеркәсібі ерте дамыған, байырғы
империалистік елдерді ― Франция мен Ресейді қатты алаңдатты. Оның үстіне
герман–австриялық одақ шартына қол қойылды, оған Италияның қосылуы жас
герман империалистерінің Еуропадағы салмағ ын күшейтті. Осы құрылған үштік
одаққа жауап ретінде орыс-француз одағы пайда болды. Бұл еуропалық
мемлекеттерді екі антогонистік топқа бөліп, екі жақты шешуші шайқасқа
дайындыққа кірісті.
Алайда, британиялык басқарушы топтар осы екі тогопистік одаққа деген
қарым катынасын бірден айқын ұстаған жоқ. Өйткені, ағылшын
империалистерінің француз және ресейлік империалис-теріне карағанда карама
кайшылықтары күрделі еді. Тіпті Англия алғашқы империалистерінің Еуропадағы
ықпалының өзінің орыс және француз бақталастарын әлсіз деп ессптеді.

Бірінші дүниежізілік соғыстың себептері мен мақсаты
Ресейді әлсірету мақсатымен британиялық басшылар 1902 жылы ағылшын-
жапон одақ шартын жасады. Жапония мұны өзінің Ресейге қарсы соғысында шебер
пайдаланды.
Дегенмен, германдық сауданың өсуі, оның жаңа нарықтарды иемденіп, одан
ағылшын бұйымдарын ығыстыра бастауы Англия мен Германия арасындағы
қатынасты қиындата түсті.
Германияның қуатты әскери-теңіз флот құру үшін бағдарлама жасауы
Англияның сыртқы саясатына күрт өзгерістер енгізді. 1904 жылы бұл елде
Франциямен жақындасу үшін ірі қадамдар жасалды. Бұл Англия мен Ресей
арасындағы қарым-катынастардың жақсаруына алғы шарт жасадьі. Патша өкіметі
Антантаға тәуелді еді. 1908 жылы оның шет елдерге борышы 8 миллиард сомға
тең болды. Оның үстіне Ресей Англия меи Францияның көмегі арқасында
бұғаздарды пайдалануға үміт етті.
Ал Антанта Германиямен үлкен соғыс бола қалған жағдайда Ресейдің ірі
-әскери күшін пайдаланбақ еді. Бірақ ағылшын-орыс қатынастарын жақсарту ісі
қиындыққа түсті. Ең алдымен олар өздерінің Иран,
Ауғанстан,Тибеттегі бақталасты істерін реттеді. Ақырында орыс-француз одағы
мен ағылшын–француз Антантасы бірігіп, үштік келісімге айналды.
Бір-біріне қарама-қарсы Үштік Одақ пен Үштік келісімнің құрылуы басты
империалистік мемлекеттер арасындағы күресті одан әрі үдетті. Алайда, одақ
қүрамына кірген мемлекеттер арасындағы өзара қайшылықтар жойылған жоқ.
Мәселен, Италия менАвстрия–Венгрия  монополистерінің өзара қақтығыстарының
өршуі нәтижесінде Италия өзі кірген Үштік Одақтан 1909 жылдан бастап
іргесін аулақ сала бастады. Ал, Австрия–Венгрия ақырында Герман
империялистерінің жандайшабына айналды.
Үштік келісімдегі жағдай да осындай еді. Өзара қырқыс тоқталмаганымен,
күш алып келе жатқан жас герман империализмі алдында біршама жұптарын
сақтай білді. Мысалы, Мароккадағы імпериалистік билік үшін таластың арты
1911 жылы герман-француз соғысына айналу қаупі туған кезде Англия батыл
түрде Францияны қолдады. Германия шегінуге мәжбүр болды, оның солтүстік
Африкада отарларға ие болу ойы іске асқаң жоқ. Антанта Үштік Одаққа жік
салу арқылы әлсіретуге тырысты. Оған 1911 жылғыТүрік–Италия соғысын
пайдаланды, Антанта Италияны қолдады. Ал Германия Түркияға көмек көрсете
алмады. Себебі Австрия–Венгрия, Италия және Германия одақтастар еді.
Соғыстың нәтижесінде Италия Ливияны билеу құкына ие болды.
Екі империалистік блоктардың арасындағы күрес 1912–1913 жылдары Балқан
соғыстарында жалғасып ақырында бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын
тездетті. Бірінші Балқан соғысы (9.Х.1912—30.V.1913) Балқан одағы мен
Түркия арасында болды. Балқан одағының құрамына Болгария, Сербия, Греция
және Черногория кірді. Оның құрылуына Ресей мен Антанта белсене қатысты.
Осы Одақ арқылы олар Германияның Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы
ықпалын әлсіретуге тырысты. Алайда, бұл бағытта Англия екіұшты саясат
жүргізді. Ол бұл ауданда Германияны әлсіреткісі келгенімен, Ресейдің
ықпалының өсуін қаламады да, Түркиядан біржола қол үзгісі келмеді және
Ресейдің бұғаздарды пайдалану ниетіне онша қолдау жасамады. Ірі
мемлекеттерден қолдау таппаған Түркия жеңілді. Лондон бітімі бойынша
Түркия Стамбул мен Шығыс Франциядағы шағын жерден басқа барлық еуропалық
аймағынан айырылды. Германия тағы да батылсыздық көрсетті. Соғыстан Балкан
одағы нығайып шықты. Болгарияның шоқтығы биіктеді. Балкан түбегінде Антанта
бағыты күшейді.
Әйтсе дс Балкан одағының мемлекеттері өз жеңістерінің нәтижелерін
бөлісе алмады. Оны Герман-Австрия топтары пайдаланып, болгар-серб одағын
кұлатудын бар амалын істеді. Олар Болгарияны қолдады. Ал Сербия мея Греция
оған қарсы жасырын келісімге келді. Екінші Балкан соғысына әкеп соқты
(29.VI—10.VIII.1913). Онда Греция, Сербия және Черногория Болгарияға қарсы
соғысты. Оларға Румыния мен Түркия қосылды. Соғыс Болгарияның женілуімен
аяқталды.
Бухарест бітімі бойынша Болгария Румынияға Оңтүстік  Македония және
Батыс Фракеяның бір бөлігін, Сербияға Солтүстік Македонияны тұтас дерлік
берді. Балкан соғыстары жалықтарға қайғы-қасірет әкелді.
Онда Черногория 11,9 мың, Греция 68 мың, Сербия 71 мың, Болгария 156 мың,
Түркия 156 мың адамынан айырылды.
Бұл соғыстың қорытындысында герман дипломатиясы жетістіктерге жетті.
Балкан Одағы жойылды. Болгария Антанта ықпалынан кетті. Оның есесіне
Румыния Австрия ықпалынан кетіп, Ресеймен жақындасты. Сөйтіп, Балкан
түбегіндегі бірінші топ – Сербия, Черногория,Греция және Румыния Антантадан
қолдау тапты, екінші топ Болгария мен Түркия Германиямен бірікті.
Төніп келе жатқан соғысты АҚШ өзінің экономикалық және саяси бағытын
нығайтуға пайдалануға тырысты. Олардың өкілі полковник Хауз екі блокты бір-
бірінс айдап салудың бар амалын жасады. Алдымен ол АҚШ (бейтараптық
сақтайды деп жариялады, ал соғыс бола қалған жағдайда Англия Ресей үшін
соғысқа кіріспеуі мүмкін деген болжам жасады. Мұндай тұжырымдар Герман
империалистерінің үмітін арттырып, оларды соғысқа итсрмеледі.
Осы жағдайда 23 маусымда Сараевода австрия тағының мұрагері принц
Франц Фердинанд өлтірілді. Венада қатты абыржушылық байқалды. Австрия
үкіметі бір айға жуық үн-түнсіз жатып алды. Тек қана Германияның
желпінтуінен ғана шілде айында Сербияға қарсы үзілді-кесілді талап қойылды.
Ол қойылған он шарттың тоғызын қабылдайтынын мәлімдеді. Тек тергеу ісін
жүргізу үшін австриялықтарды өз жерлеріне жіберуге қарсы болды да, барлық
даулы мәселелердің төрелігін Гааглық трибунал шешсін деп сауал салды.
Алайда Австрия–Венгрия 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялады. Оған жауап
ретінде Ресей мобилизацияға кірісті. Германия 1914 жылдың 1-ші тамызында
Ресейге, тамызда Францияға соғыс жариялады. 5-ші тамызда Англия ресми түрде
соғысқа кірісті. Осы жағдайда АҚШ бейтараптық сақтады. Ал Түркия мен
Болгария австро-германдық блок жағына шықты.
Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына Германия мен Англия
арасындағы антогонизм шешуші роль атқарды. Осы басты қайшылықпен қатар
Германия мен Францияның Эльзас және Лотарингия ү шін, Германия мен
Ресейдің Константинополь және бұғаздар үшін, Ресей мен
Түркияның Армения және Константинополь үшін, Австрия мен Ресейдің Балкан
үшін, Австрия менИталияның Албания үшін талас-тартыстары себеп болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс сипаты жағынан әділетсіз, жаулаушылық,
империалистік соғыс болды. Мемлекеттер жаулау-шылық саясат жүргізді. Соғыс
ірі мемлекеттердің империалистік катынастарынан туды. Олар отарлар мен ұсақ
елдерді қайта бөлісу үшін ұрыс дала ұрыс даласына шықты. Бұл соғыста екі
қақтығыс алдыңғы шепте тұрды. Бірі Англия мен Германия, екіншісі Герман мен
Ресей арасында болды. Осы үш ірі мемлекет бірінші дүниежүзілік соғысты
бастаушылар болды. Ал қалғандары олардың одақтастары еді. Соғыс шеңберіне
біртіндеп құрамында бір жарым миллиардтан астам халық бар 38 мемлекет
кірді. Төрттік одаққа Германия, Германия отарларымен, Австрия-Венгрия,
Түркия мен Болгария кірді. Ал Антантаға
— Англия, Рессей, Франция, Бельгия,  АҚШ, Португалия, (бәрінің де отарлары
бар) Сербия, Жапония, Румыния, Грец ия, Черногория және басқа елдер енді.
Империалистік соғысқа байланысты армия қатарына 77 миллион адам шақырылды.
Оның ішінде Германия – 13,2 миллион, Австрия-Венгрия – 9 миллион, Түркия –
1,8 миллион,Болгария – 1 миллион, Ресей – 19 миллион, Англия – 9,4
миллион, Франция – 8,1 миллион, Италия – 5,6 миллион, АҚШ – 3,9
миллион,Румыния – 1 миллион және тағы басқалар.

Қорытынды
Экономикалық дағдарыс саяси өмірге де әсер етті. 1930 жылы Аргентинада
әскери төңкеріс болды. 1932 жылы Сальвадорда коммунистік партияның жетекші
Фарабундо Марти басқарған көтеріліс болды, оны үкімет күшпен басып тастады.
Никарагуада американдардың үстемдігіне қарсы қозғалыс күшейді, оны
А.С.Сандино тұтқындалып, өлтірілді. Екі жылдан соң Никарагуада Сомоса
диктатурасы орнады.
Кубада 1933 жылы Мачадо диктатурасы құлатылып, демократиялық үкімет
құрылды. Жаңа үкімет демократиялық бостандықтары қалпына келтіріп, бірқатар
әлеуметтік реформалар жүргізілді. Алайда 1934 жылғы төңкеріс нәтижесінде
елде Ф.Батистаның диктатурасы орнады.
30-жылдардың ортасында Бразилияда, Аргентинада, Чилиде Халықтық майдан
құру мақсатындағы қозғалыс кең орын алды. Мексикада 1934 жылғы сайлауда
Ұлттық-революциялық партияның солшыл қанатының жетекшісі Л.Карденас
президент болған жылдарда аграрлық реформа жүргізілді, 1 миллион шаруа жер
алды. Ұлттық өнеркәсіпті дамыту үшін 1936 жылы парламент шетелдік
компаниялардың меншігін нациолизациялау туралы заң қабылданды. Мұндай
өндірісі тұтастай национализацияланып, мемлекеттің меншігіне көшірілді.
Соғыстың басталуына байланысты 1939 жылы қыркүйекте американ
мемлекеттерінің сыртқы істер министрлерінің кеңесі шақырылды. Кеңесте
бейтараптылық туралы мәлімдеме қабылданды. Алайда 1941 жылы 7 желтоқсанда
АҚШ соғысқа кіріскен соң, Венесуэла, Мексика және Колумбия Германиямен және
оның одақтастарымен дипломатиялық қатынастардың үзді. 1942 жылы-Мексика мен
Бразилия, 1945 жылы көктемде-Венесуэла, Парагвай, Перу, Уругвай, Чили,
Аргентина фашистік одақ елдеріне соғыс жариялады. 1945 жылы ақпанда
Мехикода американ елдерінің сыртқы істер министрлерінің конферециясы
шақырылды. Онда Чапультепек мәлімдемесі қабылданды.

Жоспар
І. Кіріспе
1. Соғыстың салдары
ІІ. Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер

Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыс 1914 жылғы 19 шілдеде (1 тамызда)
басталды.Оған 38 мемлекет тартылды. Соғысқа қатысушы басты елдер (одақтар):
Үштік ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бірінші дүниежүзілік соғыстың қорытындылары
Бірінші дүниежүзілік соғыстың тарихын зерттеу
Бірінші дүниежүзілік соғыстың саяси әлеуметтік - экономикалық себептері мен салдары
Бірінші дүниежүзілік соғыстың нәтижелері мен салдары
Бірінші жүниежүзілік соғыстың себептері мен барысы, қорытындылары
Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңындағы Германия
Екінші дүниежүзілік соғыстың себептері және сипаты
Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары
Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы
Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы оғы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь