Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету

М А З М Ұ Н Ы

КІРІСПЕ

І.ТАРАУ. Мемлекеттік бюджеттің теориялық негіздері
1.1. Бюджет түсінігі, экономикалық мазмұны, сипаттама белгілері;
1.2. Мемлекеттік бюджеттің функциялары, әрекет ету шекарасы, ерекшеліктері;
1.3. Негізгі қаржы жоспары ретіндегі бюджеттің мәні және оның экономиканы реттейтін басқа да қаржылық қүралдар арасындағы рөлі;
1.4. Бюджеттік жүйе түсінігі және экономикалық мазмұны. Бюджет түрлері мен деңгейі

II . ТАРАУ. Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету
2.1. Бюджеттік қатынастар мен бюджетаралық байланыстар. Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету
2.2. Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі
2.3. Жалпы сипаттағы трансферттерді есептеу тәртібі
2.4. Қазақстан Республикасының 2008 жылға арналған республикалық бюджеті құрылымы

III . ТАРАУ. Қазақстандағы бюджеттің жүйенің мәселелері мен болашағы
3.1. 2006 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуын талдау және бағалау
3.2. республикалық бюджетке түсімдердің толық және уақтылы түсуін қамтамасыз етуді бағалау
Қазақстан Республикасының 2007 жылғы әлеуметтік.экономикалық жағдайына талдау

ҚОРЫТЫНДЫЛАР МЕН ҰСЫНЫСТАР

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
К І Р І С П Е

Экономиканың дамуы көбінесе мемлекеттің қаржы жүйесінің жағдайына байланысты. Мемлекеттің дамуындағы қаржылық, несиелік, бюджеттік қарым-қатынастың рөлі, орны және мәні өте маңызды екені белгілі, себебі жалпы ішкі өнімнің өсу қарқыны, жүмыссыздық пен инфляцияның деңгейі, валюталық курс және басқа да макроэкономикалық көрсеткіштердің оңтайлық деңгейіне жету осы қарым-қатыныстардың ахуалына тәуелді.
Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды жүзеге асыру үшін қазіргі кезеңге дейін нарықтық экономика аумағындағы жинақталған жалпы қаржы қарым-қатынасының, оның ішінде бюджеттік қарым-қатьшасыньщ даму тәжірибелерін біліп, дүрыс пайдалану қажет.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының бүкіл қаржы жүйесін реформалау, оның негізгі тармағы - бюджеттік жүйені күрделі түрде қайта қүруын мәжбүр етті. Сол реформалаудың логикалық жалғасы - ол жаңа бюджеттік заңнама жасау және қабылдау. Нәтижесінде, 2004 жылы көкек айының 24 жұлдызында Қазақстан Республикасының жаңа Бюджеттік кодексі қабылданып, 2005 жылы қаңтар айының 1 жұлдызында қолдануға енгізілді.
Жаңа Бюджеттік кодекстің ережелері біздің республикамыздың бүгінгі күнгі қаржылық қарым-қатынас пен жалпы бюджеттік саясаттың даму жағдайын көрсетеді. Кодексте бюджеттік процеске қатынасушылардың барлық іс-әрекеттерінің тәртібі мен ережелері толық және жан-жағынан жазылып дәлелденген. Бұл бірыңғай құжатта мемлекеттің міндеттемелері мен функцияларын орындауға арналған ақша қаражаттарын қалыптастыру мен оларды жұмсау процестері толығымен анықталған.
Экономика бағыты бойынша болашақ білікті мамандар дайыңдаудың негізгі мақсаты - оларды қазіргі уақыттың маңызды біліміне оқыту, оның ішінде: бюджетті жоспарлау, қалыптастыру және атқару аумағындағы білімге. Айтылған мақсатқа жету үшін оқулықтың авторы нормативтік-құқықтық актілердің ережелеріне сүйене, мемлекеттік бюджет жүйесіндегі теориялық және практи-калық аспектілерді қорытындылай отырып, Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің негіздерін логикалық тізбекті түрде жазуын, әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің мазмұны мен функциялары, осы аумақтағы заңнамалық және атқарушы органдардың функцияларын толығынан жазуын жөн көрді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі. - Алматы: Юрист, 2004.
2. Салық кодексі - «Бюджетке салыктар мен басқа да міндетті төлемдер жөнінде» ҚР Заңы. - Алматы: Юрист, 2003.
3. Қазақстан Республикасының заңдары.
4. Указ Президента Республики Казахстан «Об утверждении Положе-ния о Счетном комитете по контролю за исполнением республиканского бюджета» от 05.08.2002 г. №917.
5. Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулылары.
6. Министрліктер мен ведомстволардың нүсқаулык материалдары.
7. Бюджетная система Российской Федерации: Учебник / М.В. Романовский и др.; Под ред. М.В. Романовского, О.В. Врублевской. - 2-е изд., исп. и перераб. - М.: Юрайт, 2000. - 615 с.
8. Годин А.М., Подпорина И.В. Бюджет и бюджетная система Российской Федерации: Учебное пособие. - М.: Дашков и К, 2002. - 340 с.
9. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание и механизм использования. - Алматы: Қаржы-Қаражат, 1995. -124 с.
10. Иванова Г.Г., Маковник Т.Д. Казначейская система исполнения бюд-жетов. - СПб: Питер, 2001. - 208 с.
11. Ильясов К.К., Саткалиева В.А. и др. Государственный бюджет: Учебник. - Алматы: РЖ, 1994. - 268 с.
12. Кулекеев Ж.А., Султангазин А.Ж. и др. Государственный финансовый контроль в Республике Казахстан: Сборник нормативных правовых актов. — Астана: 2002. — 132 с.
13. Кулекеев Ж.А., Султангазин А.Ж. и др. Проблемы эффективности использования средств государственного бюджета Республики Казахстан в условиях развития рыночных отношений / Под общ. ред. д.э.н. Серикбаева А.С. - Астана: Академия государственной службы при Президенте Республики Казахстан, 2003. - 194 с.
14. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. - Алматы: Қаржы-қаражат, 2001.-311 с.
15. Рудый К.В. Финансово-кредитные системы зарубежных стран: Учебное пособие. — М.: Новое знание, 2003. — 301 с.
16. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. - Алматы: Экономика, 2005.-416 бет.
17. Утибаев Б.С., Жунусова Р.М. Бюджетное устройство и бюджетная система: Учебное пособие. - Ақмола: 1997. - 103 с.
18. Комментарии к Стандартам внешнего и внутреннего контроля ис-полнения республиканского и местных бюджетов: Счетный комитет по контролю исполнения республиканского бюджета - Астана: 2003 -24с.
19. Положение о Комитете Казначейства Министерства финансов Республики Казахстан. Постановление Правительства Республики Казахстан от 24.05.1999 г. №626.
20. Положение о Комитете финансового контроля Министерства финансов Республики Казахстан. Постановление Правительства Республики Казахстан от 19.05.2002 г. №674.
21. О Среднесрочной фискальной политике Правительства Республики Казахстан на 2005-2007 гг. Постановление Правительства Республики Казахстан от 31.08.2004 г. №918.
22. Правила разработки проектов республиканского и местных бюджетов, утвержденные постановлением Правительства Республики Казахстан от 29.05.2002 г. №592.
23. Правила исполнения республиканского и местных бюджетов, утвержденные постановлением правительства Республики Казахстан от 05.02.2005 г. №110.
        
        |М А З М Ұ Н Ы                                              |          ...                                                    |          ... ... ... ... негіздері         |          ... ... ... экономикалық мазмұны, сипаттама      |          ...                                                 |          ... ... бюджеттің функциялары, әрекет ету         |          ... ...                                   |          ... ... ... ... ретіндегі бюджеттің мәні және   |          ... ... ... ... да ... ...      |          ... рөлі;                                           |          ... ... жүйе ... және ... мазмұны.    |          |
|Бюджет түрлері мен ... | ... - ... ... жүйенің қызмет етуін құқықтық | ... ету | ... ... ... мен ... байланыстар. | |
|Бюджеттік жүйенің қызмет етуін құқықтық қамтамасыз ету | ... ... және ... ... ... | ... ... ... ... есептеу тәртібі | ... ... ... 2008 ... ... | ... ... ... | ... - ... ... ... жүйенің мәселелері мен| |
|болашағы | ... 2006 ... ... ... ... талдау | ... ... | ... ... ... ... ... және уақтылы | |
|түсуін қамтамасыз етуді бағалау | ... ... 2007 ... | ... ... ... | ... МЕН ҰСЫНЫСТАР | ... ... ... | |
К І Р І С П ... ... ... ... ... ... жағдайына
байланысты. Мемлекеттің дамуындағы қаржылық, ... ... ... ... орны және мәні өте ... ... белгілі, себебі жалпы
ішкі өнімнің өсу қарқыны, жүмыссыздық пен инфляцияның ... ... және ... да макроэкономикалық көрсеткіштердің оңтайлық деңгейіне
жету осы ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін
қазіргі кезеңге дейін нарықтық экономика аумағындағы жинақталған ... ... оның ... ... ... даму
тәжірибелерін біліп, дүрыс пайдалану қажет.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... оның ... тармағы - бюджеттік жүйені күрделі түрде қайта
қүруын мәжбүр етті. Сол реформалаудың логикалық ... - ол жаңа ... ... және ... ... 2004 жылы ... ... 24
жұлдызында Қазақстан Республикасының жаңа Бюджеттік кодексі қабылданып,
2005 жылы қаңтар айының 1 жұлдызында қолдануға ... ... ... ... біздің республикамыздың бүгінгі
күнгі қаржылық қарым-қатынас пен жалпы бюджеттік ... даму ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттерінің тәртібі мен ережелері толық және ... ... Бұл ... ... ... міндеттемелері мен
функцияларын орындауға арналған ақша қаражаттарын қалыптастыру мен ... ... ... ... бағыты бойынша болашақ білікті мамандар дайыңдаудың негізгі
мақсаты - оларды қазіргі уақыттың маңызды біліміне ... оның ... ... қалыптастыру және атқару аумағындағы білімге. Айтылған
мақсатқа жету үшін оқулықтың авторы ... ... ... ... ... жүйесіндегі теориялық және практи-
калық аспектілерді қорытындылай отырып, Қазақстан Республикасының бюджет
жүйесінің ... ... ... ... ... әр ... ... мазмұны мен функциялары, осы аумақтағы ... ... ... ... ... ... жөн көрді.
І-ТАРАУ. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Бюджет түсінігі, экономикалық мазмұны, сипаттама белгілері.
Бюджет - ол жалпы қаржы категорияға қарағанда ... ... ... ... Оның ... ерекшелігі тек қана ... ... мен ... ... әр түрлі дәрежеде болуына
байланысты. ... ... ... ... ... ... тұратын бөлек арнайы салаларды бөліп шығаруға болады. Сондай ... ... ... құндылық өнім бөлу аумағында мемлекет пен заңды
және жеке тұлғалар арасындағы қаржылық қарым-қатынас болып ... ... ... ... ... біріншіден, олар мемлекеттің
қатысуымен болатын құндылық бөлу процесіңде орын алуы, ... ... ... ... ... орталықтаңдырылған ақша
қаражаттар қорын калыптастыру мен пайдалануына бай-ланысты. Осындай барлық
қаржылық қарым-қатынас мемлекеттік бюджет ... ... ... құрады.
Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексінің 4-бабында ... ... ... ... - ол мемлекеттің міндеттері мен
функцияларын іске ... ... ... ... ... ... ақша ... Бюджеттің формасы - қаржылық жоспар,
материалдық негізі - орталықтандырылған қор, экономикалық негізі - ... ... ... белсендіруі - заң.
Бюджет әр мемлекетке өзінің экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... қай
мемлекеттікі болмаса да мазмұндары бірыңғай категориялардан ... ... ... шығын және тағы басқалары, сонымен қатар олар бір
қоғамдық-экономикалық формациядан ... ... ... да ... ... Дәл осы ұғым бюджетті экономикалық категория деп
дәлелдейді. Сондықтан, бюджеттің экономикалық түбі ... да ... сай ақша ... және ... ... материалды негізі бар
өндірістік қарым-қатынаста жатыр.
Бюджет қаржы жүйесінің орталық тізбегі ... ол сол ... ... ... ... сай. ... айтқанда, егерде
«қаржы» жалпы ақша ... ... ... яғни мемлекеттік
орталықтандырылған ақша қорын қалыптастыру және пайдалану ... ... өз ... ақша ... ... ... яғни бюджеттік қорды
қалыптастыру және пайдалану процесі. Бюджеттік қор ... ... ... ... қорғаныс, т.б.) қаржыландыруға арналған
орталықтандырылған ақша қоры.
Экономикалық ... ... ... оқулықтар, ғылыми
мақалалар) беттерінде «бюджет» термині әр түрлі ұғымда пайдаланады, ... ... ... мен ... формасында немесе ақша қаражаттарының
негізгі орталықтандырылған қоры ретінде. Осыған қоса, әдебиетте мемлекеттік
бюджетке тағы да келесідей ... ... ... - ол ... ... ол ... жоспар; бюджет - ол заңнамалық құжат; бюджет - ол
коммуникация құралы; бюджет - ол бюджеттік ... ... ... ... ... бюджеттік салық саясатының мазмұны өте кең, ... ... ... ... негізгі функциялары, мемлекеттің
әлеуметтік-экономикалық дамуы мен фискалдық саясаттың ... ... тағы ... ... мен ережелер кіреді.
«Бюджет» деген көптеген ұғымға сүйене ... ол ... ... деп ... ... ол өз ... жеке бір ... категория;
* ол мемлекеттің ақша қаражаттарының орталықтандырыл-ған қоры;
* ол экономиканы реттеуге арналған қүрал ... ... ... ол ... ... қаржы жоспары;
* ол барлық бюджеттік қарым-қатынасқа қатысушылар мін-детті түрде
орындайтын ... ... ... ... ... түрде
сипатталады. Өз алды бюджеттік сала болуы адамзаттың субъективтік пікіріне
байланысты емес, ең ... ол ... ... ... ... ресур-старға, мемлекеттің табиғаты мен функцияларынан
туатын объек-тивтік қажеттілікке байланысты. Ақша қаражаттары ресурстарын
ортальщтандырудың экономикалық және саясаттық мәні өте зор, ... ... ... ... іске ... ... қүралы, біріккен
экономикалық және қаржылық саясатты жүргізуте қажет ... ... ... ... ... ... мынадай түсінік
берілген - ол «республикалық және жергілікті бюджеттердің арасындағы қарама-
қарсы өтеу ... ... ... ... ... және ... ... қосыңдысын құрайтын жалпы бюджет».
Сонымен қатар, «мемлекетгік бюджет» термині - мемлекет қүрастыратьш және
басқаратын орта-льщтандырылған ... қор ... да ... ... ... ... ... қарым-қатынас-тағы әр түрлі
қатысушылардың әлеуметтік-экономикалық мүдделерін қалыптастыратын күрделі
және көп міндет атқаратын ... ... ... ... пен ... әлеуметтік шығындар мен салық бөлу, еңбекақы мен кіріс ... ... ... ... ... мен трансфертер бөлу
арқылы мемлекет орталық және жергілікті мүдделерді қалыптастырьш іске
асырады. Ал ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік дамуьш көрсетеді.
Қүндылық бөлудің айрықша аумағы ретінде бюджет арнайы ... ... яғни ол ... ... мүдделерді қаражаттандыруға қызмет
етеді. Бюджет қаражаттары арқылы өндірістің дамуы мен ... ... пен ... ... ... және ... ... қаражаттандырылады, ұжымдық шығындар (білім беру,
денсаулық сақтау, әлеуметтік сала) және ... да ... ... ... ... аумағы ретінде бюджет келесі арнайы белгілермен
сипатталады:
Бөлулік қарым-қатьшастьщ айрықша экономикалық формасы, яғни ... ... ішкі ... ... ... және оны қоғамдық мүддені
қамтамасыз етуге пайдалануға арналған;
Ұлттық экономика салалары, аумақ, экономика секторлары ... ... ... ... ... ... арналған;
Қүндылық бөлудің ерекше бір кезеңін атқарады, яғни ... ... ... ... қарым-қатынаспен тығыз байланысты болса, бүл арада
қүндылық бөлу тауарлы формадағы ішкі өнім қозғалысымен тікелей ... және одан ... ... ... ... бөлу ... мен ... әрбір тарихи кезеңде мемлекеттің
әлеуметтік-экономикальщ да-муының сүраныстары мен ... ... бөлу ... ... ... басқа да тізбек-терімен өзара тығыз
байланыста, бірақ олардың арасын-да ... бөлу ... ... ол экономиканың құндылық құрылымы мен экономикалық және әлеуметтік
дамудьщ негізгі бағыттарын ақша ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет басқа да бір эко-номикалық
категория ... ... ... ... және езіне сай
материалды-қүндылық түрі бар, яғни ... ... ... орталықтандырылған ақша қаражаттар қоры - бюджеттік қорда ... ... ... ... ... ... ... процестер мемле-
кеттің жинап және пайдаланып жатқан ақша ... ... ... ... қор ... ... - ол ... тарапына, оның
жалпымемлекеттік функцияларьщ орьшдауға арналған, қүндылық бөлу ... ... ... ... ... өнім мен ... ... белгілі бір бөлігін қүрайды. Бюджеттік қорды қалыптастыру мен
пайдалану - қүндылықты бөлу мен қайта бөлуге байланысты сол ... ... ... іс-әрекет жүргізу мемлекеттің орталықтандырыл-ған ақша
қаражаттары қорын қалыптастыру мен пайдалануына ... және ... ... формаларды қолдану негізінде жүргізіледі.
Экономикалық формалар түсінігі ретінде жалпы ішкі өнімді ... ... бір ... ... ... ... бюджеттің кіріс және
шығыс категориялары айтылады. Бүл категориялар өз алды ... ... ... - ... ... ... ... ақша
қаражаттарымен) қамтамассыз етуге арналған, ал шығыс - ... ... ... ... ... ... ... үйымдастырушьшық формалары ретін-де кірістің
түсуінің нақты ... ... ... ... ... ... мен оның ... көлемін есептейтін тәсілдер пайдаланады.
Негізінде, бүл мемлекеттің ар-найы заңнамалық актілер ... ... ... ... ... формалары.
Алайда, мемлекеттік бюджет ішкі өнімді қүндылық бөлу мен қайта бөлу
процесіндегі мемлекет пен ... ... ... да ... ... ақша қарым-қатынасқа бай-ланысты экономикалық категория. Бүл қарым-
қатынас мемлекет ақша қаражаттарының орталықтандырылған ... ... оны ... ... мен қоғамдық мүдделерді қамтамассыз етуге
пайдалану жоддары арқылы іске асырылады.
1.2. Мемлекеттік бюджеттің функциялары, ... ету ... ... әрекет етуінің барлық ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... ... формадағы
шаруашылық өз алды болжам-жос-парлық жүргізуді ... ... Бұл, ... ... ... ... ... формада әрекет
етуін талап етеді. Мемлекеттің ақша қаражаттары орталықтан-дырылған қорьшың
қозғалысы жоспарлық форма мен ... ... ... ... ... ... байланыстардың арнайы қаржы қүжатында - бюджетте,
яғни мемлекеттің негізгі қаржы жоспарында анықталады. Бүл құжатта ... ... ... ... бөлу ... ... ... жоспардың арнайы кіріс және шығыс бап-тары мемлекеттің
ақша қаражаттарының орталықтандырылған қо-рын пайдалану бағыттары мен оның
қалыптасу көздерін көрсетеді. Негізгі ... ... ... ... ... ... табылады, себебі мұнда ... ... ... ... және ... орындайтын мемлекеттің күш-
жігері жарияланады. Қазақстан Республикасы Парламенті жыл сайын қабылдайтын
«Республикальщ бюджет жөніндегі» ... ... ... ... ... ... ... шартсыз орындалуға тиісті.
Қаржы жоспары ретінде бюджет, бір жағынан, экономика мен басқа да салалар
дамуының қаржы жоспарларына ... ... ... ... соларды
анықтайды. Ол мемлекеттік бюджеттің жалпы экономикаға ... ... ... ... яғни негізгі қаржылық жоспар барлық ұлттық экономика ның
бюджеті болып табылады. Материалдық өндірістің дамуын ынталандырушы ретіңде
де мемлекеттік бюджеттің рөлі өте зор. ... ... жеке ... ... және ... ... ұлттық шаруашылық) негізгі
қорлар айналымдылығын қамтамасыз етуге де пайдаланады.
Мемлекеттің ... ... ... жоспар
* бюджет арқылы іске асырылады. Мемлекеттің бюджеттік-салық саясаты - ... ... ... мен ... ... ... ... іс-әрекеті. Бұл саясат
* еліміздегі жұмыссыздьщты қысқарту, ... ... ... мен
басқа да осындай мәселелерді шешуін қамтамасыз етуге ... ... ... ... және ... жалпы экономика
жүйесіне әсер ету үшін мемлекет өз ... ... ... басқарудың
механизмдері мен құралдарьш пайда-ланады. Бюджет тарапынан негізгі құралдар
ретінде мемлекеттік кіріс пен мемлекеттік шығыс табылады.
Мемлекеттік бюджеттің экономикалық ... ... ... ... яғни ... маңызды әлпеттейтін әдіс жалпы қаржы мен
оның ... ... ... ... ... мемлекеттік
бюджет, барлық қаржы жүйесі секілді бөлу және ... ... ... ... ... ... қарағанда бюджет ерек-ше
категория, оған ... ... ... ... тәнті:
* Ұлттық табысты қайта бөлу;
* әлеуметтік саясатты қаржымен қамтамасыз ету;
* экономиканы реттеу мен ынталандыру;
ақша ... ... ... ... ... ... табыс пен жалпы ішкі өнімдердің құндыд бөліс құралы ретінде
мемлекеттік бюджет осы функция арқылы өзінің ... ... ... ... ... арқылы мем-лекет ауқымыдда ақша қаражаттарын
орталыдтандыру мен оны ... ... ... іске ... Ал бақылау функциясы мемлекет тарапына уақы-тында
және толық қаржы ресурстар түсуі, орталықтандырылған қаражаттар бөлуіндегі
пропорциялар ... сол ... ... және ... пайдалану жөнінде
мәлімдейді.
Мемлекеттік бюджеттің бөлу мен бақылау функциялары бір бірінен бөлек
емес, неғұрлым ... бір ... іске ... ... ... қарым-қатынастың барлық жағы бейне-ленеді.
Бөлу функцияның мазмүны қоғамдық іс-әрекет салалары, аумақтар, экономика
салалары арасында қаржы ... ... бөлу ... ... ... бір де бір ... бөлу категориялар ақша қаражаттарын
осындай көп ас-пектіні ... бөлу мен ... ... әр ... ... ... ... бөлу, бір жағынан, заңды және жеке тұлғалар бюджетке
енгізетін салықтар мен төлемдерге, ал ... ... ... қаражаттар
арқылы әр түрлі инвестициялық бағдарламалар, айналыс қүралдар, операциялық
және басқа да ... ... ... ... ... ... мемлекеттік билік органдарына салықтар мен кіріс-тер бекіту
және бюджеттік реттеудің әр ... ... ... ... Мүндай
әдіс әрбір әкімшілік-аумақтық бірлікте оның дамуын еліміздің әлеуметтік-
экономикалық даму ... ... ... ... ... ... қам-сыздандырады.
Ақша қаражаттарын өндірістік және өндірістік емес сала-лар арасында қайта
бөлу материалдық өндіріс кәсіпорындардың қаржы ресурстарының бір ... ... іске ... ... ... ... емес сала мекемелерін
бюджеттік қаржылан-дыру жүргізіледі Мүндай бюджеттік қаржыландырудың ұлттық
табысты ... ... ... рөлі өте зор, ... ... ... ... арасында ұлттық табысты қайта
бөлудің маңызды құралы болып ... ... ... ... ... ... жағы ... қорға мемлекеттік сектордан
түседі, бірақ жал-пымемлекеттік қажеттілікті ... ... ... мен ... мемлекеттік емес саласының басқа да субъек-
тілердің қаражаттары тартылады.
Бөлу функцияны ішкі өнімнің бөлінген ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет арқылы ұлттық табыстың белгілі бір
бөлігін бірнеше қайта бөлуге әкеледі. Ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... арқылы ең алдымен өзара
байла-ныстарды ... ... ... бюджеттің экономикаға тигі-зетін
әсерінің дәрежесін тек сандық үйлесімдермен анықтамай, олардың ... ... мен ... ... ... ... әсерлі
болады. Сондықтан, бюджеттің бөлу функциясы экономиканың қүндық қүрылымын
реттеуде, салалық және аумақтық үйлесімдерді жетілдіруде, мемлекет ішіндегі
және мемлекетаралық ... ... ... ... ... функциясының әрекет ету шекарасы бюджетпен қатьшас-қа ... ... ... ... мен ... барлық салаларымен
анықталады. Бюджеттік бөлудің негізгі объектісі болып қосымша өнім (таза
табыс) табылады, бірақ бюджет арқылы ... ... де бір ... қайта
бөлінуі мүмкін, мысалы, материалдық ондіріс ... ... және ... ... белу ... ... бюджеттің қоғамдық
өндіріске көпжақты әсері мен нақты нәтижеге жеткі-зетін жоғары ... ... ... бұл ... ақша ... ... әлеуметтік даму-дың басымдылық бағыттарға пайдалануға мүмкіншілік
береді де экономиканың жоғары есу қарқьшына ... мен оның ... ... ... ... ... негізін бюджеттік түсім-дермен шығындар
көрсеткіштері арқылы бюджеттік ресурстар қозғалысы қалайды. Мысалы бюджетке
уақытында немесе толық төленбеген салықтар мен түсімдер ... ... даму ... темендегеннің белгісі жатады. Егер ... ... ... ... көлемде пайдаланба-са, онда
экономика салалары мен іс-әрекет салаларда экономика-лық коньюктура ... ... ... ... көрсеткіштер экономикадағы осьшдай
кемшіліктерді көрсете отырып, сол кемшіліктерді жою мен ... ... ... ... ... ... нақты шара қарастырып
қолдануға негіз ... ... ... ... қамтушы сипатқа ие және өте ... ... ... Бүл ... ... ... салалары мен
қоғамдық ондірістің барлық қа-тысушыларына ... ... ... ... ... ресурстары жиналмаса да, ол бақылау функцияға эконо-
миканың ... ... ... жөнінде «хабар беруге» ке-дергі болмайды.
Қазіргі заманның шарттарына сәйкес бюджеттің бақылау функциясы ... ... ол өз ... іске ... кең ... ақпарат
пайдалану, автоматталған жүйелер, қаржылық есептемелер, компыотерлер
қолдану ... көп ... ... ... ... ... ... оның функциялары
да объективті. Бюджет функцияларын бірден оның ішкі ... ... ... ... ол (қабілеттілік) өзін тек міндетті
түрде бюджеттік қатынасы бар қоғамдық қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... қасиеттер көрінісі, оларды бәлу
мен бақылау құралдары ретінде пайдалануы тек адамша ... ... ал ол ... мемлекет жасаған бюджеттік ме-ханизм арқылы іске
асырьшады.
Бюджеттік механизм, бюджеттік саясатты шынайы ... іске ... ... ... ... ... ... микалық және әлеуметтік сауалдарды
шепгуге бағытталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... арақатынасты дұрыс түсіну қажет, себебі
бюд-жеттің және оның функцияларының объективтік сипаты қатынас ... орны мен оның ... даму ... ... ... ... функциялары, дәл айтсақ, бюджеттік салық саясаттың
функциялары қорытынды ... ... ... ... тыс ... көрсету (қоғамдьщ сипаттағы қызмет-
тер: білім беру, денсаулық сақтау, қорғаныс және ... ... ... бөлу ... ... субсидиялар және т.б.),
б) мемлекеттік реттеу (монополияға қарсы реттеу, еңбекпен
қамтамасыз ету және ... ... ... іске ... ... ... ішкі
бақылау).
Мемлекеттік бюджетті, жалпы басқа да экономикалық категориялар секілді
мемлекет ... ... ... және ... ... нақты шешуде пайдаланады. ... ... ... ... іске ... маңызды қүралы ретінде қолданып,
оны экономиканы басқарудың әсершіл ... ... ... ... ... ... ... мынадай маңызды
қасиеттерімен дәлелденеді: ол заң ... ие; ... ... ... ... ... жоғарлатуға, қоғам мүшелерінің мүқтаждықтарын қанағаттандыруға
арналған бағдарламалар тікелей көрсетілген.
Бюджеттік қатынастарды пайдалану қүқықтық формада болғандығы оған өте
үлкен ұтқырлы және ... мән ... ... ... ... ... ... екі формада көрініс табады,
яғни натуралды-
заттық және құндық (ақшалай). Натуралды-заттық форма қоғамдық өндірістің
құрылымдық бөлімдері арасында ... ... ... ... жүмыс күшімен қамтуды,
ал құндық форма ақшалай каражаттарды анықтауды қарастырады.
Ішкі өнім бөлудің ақшалай формасының ... ... ... ... ... ... ... реттейтін мүмкіншілік
болады және ол қажетті экономикалық ... ... ... ... ... несие және т.б.) пайдалану мемлекетке қоғамдық өндірістің
қүрьшымын жетілдіру мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет экономика-ның салалық және
аумақтық пропорцияларын жетілдіруде, ... тыс ... ... қаржы ресурстарын жалпы мүддеге сәйкес қайта бөлуде пайдаланады.
Ол ... ақша және ... ... ... ынталандыру,
экономиканың барлық тізбектерінде жүйелі бақылауды іске асы-ру мен басқа да
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... белсенді құралы ретінде мемлекеттік бюджетті айтуға болады,
себебі бюджет ... - ... ... ... ... ... мен ... жоғарлату мүдделерінің алуан-алуан бағытында пайдаланады.
Мемлекеттік бюджетті - экономиканы басқару қүралы ... ... бұл ... рөлі ... ... ала ... айрықша айту
қажет. Оған дәлел, біріншіден, экономикалық ... ... ... бюджеттік қатынастарды негізгі қаржы қүжат арқылы формада
пайдалану, екіншіден, мемлекеттік ... бәлу ... ... ... ... әсер ететін маңызды ... ... ... ... мәні мен ролі оның ... ... ... ... яғни ол ... өнім бөлу саласының кең
пайдаланатын қүндық қүралы болып табылады.
Экономиканың дамуына ... оны ... ... ... ... мәні ... Қоғамдық өндірістің ауқымы неғүрлым ірі ... ... өсу ... ... ... ақша қаражаттарын
уақытында қалыптастыру мен тиімді пайдалану процестерін бақылау өте
маңызды.
Бюджеттің рөлі ... ... ... ... ... ... іске асырылады. Осы механизмнің арқасында объективтік түрде
бар қатынастарды экономиканың даму мүддесінде пайдаланудың мүмкіншілігі
болады. ... ... - ол ... ... ұйымдастыруға
мемлекеттің қүрастырған және пайдаланатын ... ... ... мен
қаржылық ресурстарды қоғамдық іс-әрекет салалары, экономика салалары және
елдің аумақтар арасында ... ... ... ... ... ... ... негізі Мемлекеттік бюджеттің
экономикалық мазмүнын қүрайтын бөлу қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ішкі қүрылымы бюджеттік
механизмнің ішінде әр түрлі тізбектер бар ... ... ... ... ... ... ... бюджетаралық байланыстар
сияқты бюджеттік қатынастар топтары және соларға сәйкес ақша ... ... әр ... ... мен ... ... Сол себепті
бюджеттік механизмде бюджеттік қатынастар көрінісінің формаларына тәуелді
келесі ... ... ... ... ... ақша ... ... жүмылдыратын әдістер; әр түрлі іс-әрекет салаларына
бюджеттік қаражаттар беру мен ... ... ... пен ... ... бөлу мен ... бөлу және олармен маневр жасайтын әдістер.
Бюджеттік механизмнің жоғары ... ... өз ... ... қалыптасады. Мысалы, ақша қаражаттарды жүмылдыратьш бюджеттік
механизм салықтық және салықтық емес ... ... ... әдістермен
сипатталады және ездерінің әлпеттерін нақты кіріс ... ... ... ... ... ... жәпе т.б.) іске асырылады. Мекемелер,
кәсіпорындар мен үйымдарға бюджеттік қаражаттар жіберу механизмі әр ... ... мен ... ақша ... әр ... ... арқылы
іске асырылады. Қаржы ресурстарын ішкі ... бөлу мен ... ... ... ... сәйкестік буындары та-рапьша бюджет
қаражаттарыныц белгілі бөлігін бекіту мен бюджет-тік ... әр ... ... ... әр қүрылымдық буыны мен элемен-тіне өздерінің
орындайтын міндеттеріне сәйкес функционалдық ерекшеліктері тән. ... ... ... мен ... ... ... ... біртүтас болып қызмет атқарады, яғни барлық қүрылымдық
буындар мен элементтердің өзара байланысты әрекеттері бюджеттік механизм-
нің бірыңғай ... ... ... экономиканы басқаруда бюджеттік меха-низмді белсенді
түрде пайдаланады. Ол әлеуметтік-экономикалық дамудың маңызды бағыттарына
ақша қаражаттарының ... ... сол ... сәйкес
экономиканың салалық және аумақтық қүрылымын ... ... ... түрлерін тиімді пайдалануда елеулі рөл атқарады. Сонымен ... ... ... ... ... және ... ... басқарудың қүралы ретінде болып, қоғам-дық өндіріске қаржылық
қүжат, экономикалық түтқа және ьгата түрлерінде ... әсер ... ... қаржы жоспары ретіндегі бюджеттің мәні және оның ... ... да ... ... арасындағы рөлі
Бюджет қаржылық жоспар ретінде, бір жағынан, экономика салалары мен іс-
әрекет салаларының қаржылық жоспарларына негізделеді, ал ... ... ... оларды анықтайды. Мемлекеттік бюджетті елдің негізгі қаржы жоспары
деп айту, оның объективтік ... ... ... ... келмейді. Себебі, «мемлекеттік бюджет» ... өз ... екі әр ... ... қолданылады, біріншісі - боліп түратын
қатынас саласына ... ... - ... іс-әрекет процесінде
пайдаланатын объективтік форманы көрсетеді. Мемлекеттік бюджеттің елдің
негізгі қаржы ... ... ... ... ... ерекшелігіне
байланысты, яғни қоғамдық өнімді қүндық бөлістің айрықша саласы ретінде.
Сондықтан, экономикалық категория ... ... ... ... табиғатының мәнін оқып білу және оны бюджеттік қатынас-ты
пайдаланудың ... ... ... ... ... ... ... өте
маңызды.
Қоғамдық қайта өндірістегі мемлекеттік бюджеттің релі ең алдымен осы
бюджет (әсірісе шығындары) арқылы үлттық та-быс және ... ішкі ... ... ... белу ... ... Ол ақша қаражаттарын экономика
секторла-ры, іс-әрекет салалары мен аумақтар арасында бөле отырып, ... әсер ... ... ол ... ... шаруа-шылықтың бюджеті.
Экономиканы реттейтін басқа қаржылық қүралдар арасындағы ... ... ... ... ... ... ретінде
келесілерді ай-туға болады:
* бюджет мемлекеттің қолында үлттық табыстын бір бөлегін ... ... ... ... ... ... формасы және
табыстьщ сол бөлігін бүкіл қоғам мен оның ... ... ... ... ... ... ... табыс немесе сирек - ұлттық байлық экономика
салалары, ел ... мен ... ... салалары арасында қайта
бөліс атқарылады;
* бюджеттік қайта бөліс пропорциялары ... ... ... ... ... ... өнді-рістің жалпы мүқтаждарымең және қоғам
дамуының әр тарихи кезеңінде оның алдында ... ... ... қайта бәліс аумағы мемлекеттік қаржы қүрамын-да орталық
орынды қалайды, себебі бюджет қаржының басқа буындарымен ... ... ... ... ... ... ... экономикаға
әсер ететін нақты түтқа мен қоғамдық ілгерлік-ке ынта ретінде пайдалануға
мүмкіншілік ... - бүл ... ... ... басқа қүндық
түтқаларымен (баға, ... ... бір ... Бірақ мемлекеттік бюджет
қоғамдық өнімді құндық бөліс саласында бастапқы дәрежеде болғандықтан бұл
оны эко-номиканы басқарудың ... ... ... -
республиканың негізгі қаржы жоспарына айналдырады. Бұл дәрежеде бюджет
қаржы ресурстарының бөлігін орталан-дыру ... ... ... ... ... қамтиды, екінші жақтан
қосымша резервтер айқындау мен сапалық көрсеткіштерді жақсартуға белсенді
әсерін тигізеді.
Мемлекеттік ... ... ... буындары арасындағы орны мен ... ... ... бюджеттің қаржы жүйесінің басқа буындарынан айырмашылығы -
ол қоғамның экономикалық және әлеуметтік дамудың ... ... ... өнім ... бір бөлігінің айналымымен байланысты
бөліс қатынастардың кең комплексінің бейнеленуі. Бұл ... ... ... ел ... ... бөліс процестерін орталандыра басқа-руға
мүмкіншілік береді. Екіншіден, бюджет барлық кірістер мен шығыстардың басқа
баланстары, қаржы жоспарлар, несиелік және ... ... ... мемлекеттік бюджет қалыптастыру процесінде ... ... және ... ... ... және ... жүйенің барлық буындарының бай-ланыстары үйлестіріледі,
сонымен қатар ... және ... даму ... ... ... ... ... қиыстыруға жетеді.
Бюджеттің көптеген байланыстарын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекет жағдайын бақылау мақсатына пайдала-нуға негіз тудырады. Бюджеттік
көрсеткіштер арқылы қоғамдық қайта өндірістің барлық оның ... мен ... ... барлық кезеңдері мен деңгейінің әр
түрлі ... ... ... Бюджет көрсеткіштерін орындау
дәрежесі экономикада болып ... ... ... ... ... және ... беталыстарды анықтайды.
Мемлекеттік бюджет арқылы жүргізетін жалпымемлекеттік бақылау қаржы
бақылау түрінде іске асырылады. Бұл ... ... және ... іске ... ... ... құрал Қаржылық бақылау барлық деңгей-
дегі бюджеттерді қалыптастыру процесінде және де оларды орындау, ... пен есеп ... ... ... ... мен гранттарын
пайдалану және т.б. бюджеттік ... іске ... Бұл ... шара ... ол ... ... және экономиканы басқарудың барлық
ұйымдастырушы жұмысының ажырағысыз құрамдық бөлігі бо-лып табылады.
Қаржылық бақылауды іске асырудың объективтік ... ... ... ... ... ... ... табылады. Мемлекеттік
бюджеттің бақылау функциясының әрекеті кең шекара мен ... ... ... ... ... негізделген бюджеттік бақылауда тек қана
қоғамдық өнім құнын ... ... ... ... бірталай аумаққа
әсерін тигізеді. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... пайымдауға мүмкіншілік береді. Оның
іс-әрекет процесінде бюджеттің атқа-руы, ақша қаражаттарының уақытымен және
толық түсуі, оларды тиімді пайдалануы тексеріледі.
Демек, ... ... ... ... ... субъек-тілер мен жалпы
мемлекет бойынша барлық ресурстарды пай-далану бақылауын іске асыру
болады. ... ... ... процеске қатысушылардың нормативтік-
құқықтық актілердің талаптарын сақтау мен бюджеттік қаражаттар ... ... ... ... ... мен экономикалық тиімділігі
тексеріледі.
Қаржылық ресурстарды бюджет арқылы бөлудің қоғамдық өндіріске ... және ... ... ... жагы ... ... ... болінген қаржы ресурстары-ның
үйлесімдері мен деңгейі бойынша білінеді. Қаржы ресурстары ... ... пен ... ... ақша ... ... ... олардың өсуінің негізгі факторы болып жалпы ... ... ... ... ... ... ... мөлшері жиынтық
қаржы баланста көрсетілуі мүмкін. Мұндай балансқа бюджеттік ... ... қоса ... қор ... мен ... ... формадағы
шаруашылық субъектілерінің ресурс-тары жатады.
Бюджет арқылы бөлінетін қаржы ресурстардың экономикаға ... ... ... ... сипатталады: біріншіден, мемлекет
бюджеттік қаражаттар салымының бағытта-рын пайдаланады; екіншіден, мемлекет
осы қаражаттарды ... ... ... ынта ретінде және оларды
жүмылдыру мен елдің ... ... ... ... ... ... әдістерін қолданады.
Мемлекеттік бюджет экономикалық ынта ретінде басқа экономикалық
ынталардан айыратын белгілі ... бар. ... ... ... рөлі тек қана ... ... үйымдастыру формалары арқылы
кәсіпорындарды неғұрлым жоғары экономикалық нәтижеге жетуін қүштарлау емес,
оның рөлі ең ... бас ... ... яғни ... іске ... бюджеттің әрекетімен байланысты. Егер қаржы
ресурстарды бюджеттік қайта бөліс ... ... ... ... ... ... және аумақтық қүрылымы жетілдірілсе,
экономикалық өсудің факторлары белсендірілсе, онда бүл арада бюджеттің
экономикаға тигізген тек ... ... ғана ... мүнда бюджет барлық қоғам
өндірісінің экономикалық рента ретінде сипатталады.
1.4. Бюджеттік жүйе ... жэне ... ... ... ... ... жүйе - ... барлық қаржы жүйесінің ма-ңызды қүрамдық
бөлігі ... ... ... жүйе ... категория ретінде
мемлекеттің орталандырылған ақша қорын - бюджетті - қалыптасу мен пайдалану
бойынша заңды, жеке түлғалар мен ... ... ... ... ... ... мен атқарудың әдіс-тәсілдері және сол
қатынастарды басқару органдарымен ... ... ... ... бюджеттер мен Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры ... ... мен ... ... ... ... пен ... қатынастар қосындысын бюджеттік жүйе деп
түсіндіріледі.
2005 жылы қаңтар ... 1 ... ... ... жаңа ... ... ... Қазақстан Республикасының бюджеттік жүйе қүрамына
келесі бюджет ... мен ... ... республикалық бюджеті;
* облыстық бюджеті, республикалық маңызы бар қалалар мен астана бюджеті;
• аудан бюджеті (облыстық маңызы бар қалалар бюджеті).
Бюджеттік ... ... ... барлық түрлері
мен деңгейлері дербес болып есептеледі. Бюджеттік жүйе қүры-лымында
Төтенше мемлекеттік ... пен ... қор ... ... бюджеттік
жүйесінің орталық орнын келесі қаржы жыл-ға Қазақстан Республикасының
заңымен бекітілетін ... ... ... Жаңа ... ... ... бюджет салықтық және басқа түсімдер арқылы
қалыптасқан және мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... ... жалпы республика-лық бағыттарын
іске асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры ретінде ... ... ... ... ... ... ... де берілген.
Олар жергіліқті мемлекет-тік органдардың функцияларын қаржымен қамту ... мен ... ... ... іске асыруға арналған.
Республикалық және жергілікті бюджеттер негізінде ... ... ... ... әскери жағдай кезінде енгізілетін бюджетті
Төтенше мемлекеттік бюджет деп атайды. Мүндай бюджет тек қана ... ... ... ... және ... жояды, егерде
ел аумағьшда төтенше немесе әскери жағдай жарияланса.
Қазақстан Республикасының ¥лттық қор негізін мемлекеттің қаржы активтері
мен материалды емес активтердің ... ... ... да активтері қүрайды.
Бүл қордың қаражаттары мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... мен ... ... ... шикізаттық сектордан тәуелділігін және сыртқы ... ... ... ... жүйе ... ... негізі келесі қаржылық қатынастары:
* мемлекеттің кәсіпорындармен орталықтандырылған ақша қоры ... ... ... ... тыс ... мекемелерімен бюд-жет тарапынан
қаржыландыру жөнінде;
* мемлекеттіц халықпен бюджет кірісін қалыптасу және әр ... ... мен ... ... ... ... қаржы-банк жүйесінің мекемелері арасында (Қаржы минис-трлігі, ... және ... ... ... ... қатынастардың барлық бүл
формалары мемле-кетпен реттеледі, жетілдіріледі және белгілі принциптер мен
қүқықтық нормалар ... ... ... ... ... ынтымақтық, толығу,
бірізділік, басымдылық, шынайшылық, жайдарылық, дербестік, жауаптылық,
тиімділік және ... ... ... Бұл принциптер
арасьшда басты болып ынтымақтық және дербестік принциптері саналады, ... ... ... да ... принциптері болып саналады.
Бюджеттік кодексте жоғарыда айтылған принциптердің әр біреуіне түсініктеме
берілген.
Ынтымақтық принцип - ... ... ... ... көрсетеді. Ең толық түрде бүл принцип ... ... ... болды. Қазіргі қезеңде жергілікті билік
органдарының дербестікке ие ... және ... ... ... ... жөнінде бірсыпыра құқық берілгеніне байланысты ынтымақтық
принцип босаңсытылып қалды.
Республика аумағында әрекет ... ... ... ... ... ... ... жүйесі бар екені осы ынтымақтық
принцип арқылы дәлелденеді. Бұл принцип бюджеттік жоспарлау әдістемесі ... ... және ... мен ... ... ... ... береді. Осы принциптің ... ... ... жағынан бюджет қаражаттарының қозғалысына
тиімді бақылау жүргізіледі.
Бюджеттік жүйенің ынтымақтық принципі бірыңғай қүқықтық база, бірыңғай
бюджеттік жіктеу ... ... ... ... процесті іске асыруда бірыңғай шаралар пайдала-ну, статистикалық
және қаржылық ақпаратқа ... ... ... ... бірыңғай ақша жүйесі, бірыңғай әлеуметтік-экономикалық және
салықтық саясатпен қамтамасыз ... Бүл ... ... ... мен ... ... ... бар бюджеттік баптардың
болмауына әсерін тигізеді.
Толыгу принципі - ... мен ... ... ... ... объективті окәне сенімді көрсеткіштер
негізіндегі кірістер мен шығыстар толық ... ... ... ... ... ... ешқандай да кірістер мен шығыстар
болуы тиісті емес. Сонымен қатар, бюджет қаражаттарын ... ... ... ... мен ... қүқығына жол беру жіберілмейді.
Бюджеттің толығу принципімен бюджет-брутто мен бюджет-нет-то түсініктері
байланысты. ... ... ... мен ... ... ... ... көрсетеді. Ал бюджет-нетто тек қана бюджет баптарының
қалдықтарын көрсетеді, яғни әр бап ... ... ... ... шығын-
дарды алғаннан кейінгі түсімдерді көрсетеді.
Қазіргі кезенде әлемдік тәжірибеде бүл принциптің лайық-тылығы шамалы
деп есептеледі, себебі оны қолдану ... ... емес өз ... ... шығыстармен толтыруы мүмкін. Қазақстанда мемлекеттік қаржы
қүралдарын ... ... әдіс ... сондықтан 1998
жылдан бастап барлық бюджеттен тыс қорлар жойылған.
Шынайшылық принцип деген ... ... ... мен ... әлеуметтік-экономи-калық дамуының ортамерзімді
жоспарлары және ортамерзімді фискалдық саясаттың бекітілген параметрлері
мен бағыттарға сәйкестігі. Сондықтан бюджет ... ... ... және ... ... ... бағалау мен әлеуметтік-
экономикалық даму жоспарының макроэкономикалық көрсеткіштеріне негізделеді.
Шынайшылық принцип бюджет атқару ... есеп ... ... ... ... қажет. Ол мемлекеттің қаржы операцияларын әділетті көрсету ... ... ... белгілеулерге пайдалануын қарастырады.
Шынайшылық даму болжамдар мен ... ... ... ... ... ... ... кіріс
көздері мен шығыс бағыттары есептемелерімен дәлелденіп анықталады.
Бюджет жүйесінің жайдарылық принципі бекітілген ... пән оны ... ... ... ... ... жариялауын керек етеді. Бұл
қоғам мүшелерінің әр біреуіне мемлекеттің болашақ кірістері мен ... ... ... ... бағыттарымен, оның ішінде әлеуметтік
салаға арналған қаражаттар көлемімен танысуға мүмкіншілік ... ... ... ... сипаттаманы былай беруге болады
- ол бюджеттік заңнамалар аумағыңдағы нормативтік-қүқықтық актілер,
бюджеттер мен ... ... ... ... және ... ... жөніңде
басқа да ақпа-раттарды міндетті түрде жариялау, бюджет процесінің ашықтығы
мен мемлекеттік қаржы бақылау жүргізу.
Жергілікті бюджеттердің жөнді мен тиімді ... ... ... пен ... ... ... ... принципі маңында
олардың кірістері өздік қайнар көздерінің түсімдері арқылы қальштасу мен
сол кірістер көлемінде ғана пайдалану ... ... ... ... қолдану әр деңгейдегі бюджеттер арасында түсімдерді тұрақты ... ... мен ... ... бағыттарын анықтау және мемлекеттік
басқарудың барлық деңгейлерін бюджеттік заңнама ... ... өз еркі іске ... ... ... қамтылады.
Бұл принцип биліктің өкілетті және атқарушы органдарының аймақтар
деңгейінде ... ... ... мен жүмсау жөніндегі құқықтарын
бірсыпыра кеңітеді, себебі жергілікті бюд-жеттерді ... ... ... ... ... ... бюджетке қайтарьш алуы ... ... ... ... ... ... ... салуы жіберілмейді.
Бюджеттердің дербестігін бюджет жүйесінің барлық буында-рының ... ... ... мен ... ... әрбір деңгейдегі билік
органдарының заңмен ... ... ... ... құқықтары
камтиды. Барлық дең-гейдегі бюджеттердің теңгерулігі бюджеттік-қаржы
саясатының қажетті талабы болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... шекті мөлшері тағайындалуы мүмкін.
Бюджеттік жүйе қашанда болса түрақты әрекетте ... ... ... ... ... ... ... процедуралар мен
қатынастарда ешқандай дөрекі өзгерістерсіз. Бұл бірізділік ... Ол ... ... ... органдары бюджеттік қатынастар
аумагындағы бүрын қа-былданған шешімдерді сақтау қажеттілігін көрсетеді.
Кейбір уақытта мелекетте экономиканың бөлек бір ... ... ... ... ... ... дамуы қажетті бо-лады. Осыған байланысты
ел немесе аймақтардың ... ... ... жасалады. Сон-дықтан, басымдылықтық принциптің түсінігі бюджеттік
жүйеде бюджеттік процесті осы басымдылыкты бағыттарға сәйкес іске ... ... ... оны ... ... ... бюджеттік жүйе
әрекеті бюджет ресурстарын оңтайлы көлемінде пайдалана отырып, бюджеттік
бағдарламалар паспорттарымен қарастырылған белгілі бір ... ... ... ... бағынады. Бүл тиімділік және нәтижелік
принциптің мазмұнына сәйкес, себебі оньщ ... ... ... ... ... көлемін пайдалануда нәтижелі ... ету ... ... ... ... ... ... бюд-жеттік
заңнамалар талаптарьш орындауы тиіс. Сондықтан ... ... ... іске ... ... бүл при-нциптің талабы - бюджеттік заңнаманы
бұзғаны үшін бюджеттік процеске қатысушыларды жауапкершілікке тарту.
Жоғарыда ... ... ... әр ... өз ... ... бірақ біртұтас және федералды мемлекеттердің бюджеттік
жүйелерін ... ... ... ... ... ерекшеліктер
бар. Мемлекеттің федералдық жайластырушылығына үшбуынды ... ... ... ... ... ... бюджет (одақтық, федералдық),
федерация мүшелерінің бюджеттері ... ... және ... ... ... ... екібуынды бюджеттік жүйе
қолданылады - орталық (республикалық) бюджет жэне жергілікті бюджеттер.
Федералды ... ... ... жайластырушылық
бюджеттік федерализм принциптеріне не-гізделеді. Федерализм ... ... ... ... мүдделерін оның әрбір белімдерінің мүдделерімен
тіркестіреді және аумақтардың өздеріне берілген сауалдарды шешу дербестігін
сақтай отырьш, елдің бірлігі мен тұтастығын ... ... ... федерализмді федералдық билік пен ұлт-мемлекеттік
және әкімші-аумақтық билік арасындағы әрбір ... ... ... ... бөлу мен ... шығындарын қаржыландыру
себебіндегі қатынастар деп ... ... ... ... ... ... федералдық бюджеттің бастаушы рөлін сақтап, аумақтық ... ... ... ... ету ... ... әрбір буынның бюджеттер құқықтарының ... мен ... жүйе ... аймақтарға қаржылық жәрдем көрсету мен ... ... ... федералдық бюджеттен бөлінген құралдардың ... ... ... ... біріккен критерийлерді пайдалану.
Кірістерді федералдық деңгейде орталықтандыру ... және ... ... ... мемлекет қаржыларьшың
тұрақтылығын қамтамасыз ету мен аймақтар арасында қаржы ресурстарьш қайта
бөліс үшін ... ... ... ... ... дейін
биліктіц әрбір деңгейіне жүктелген өкілеттікке сәйкес олардың шығыстары
шектелуі тиіс. ... ... ... ... кіріс пен
шығыстары федерация мүшелерінің бюджеттеріне, ал федерация мүшелері өз
кірістері және ... ... ... ... Біртұтас
мемлекеттерде жергілікті бюджеттер өз кірістері және ... ... ... яғни олар ... ... ... және ... тиімділікке жету үшін шығыстар неғұрлым
жергілікті ... ... ... болуы қажет, себебі сол бірлік
мүдделеріне жүмсалатын шығыстар. Мемлекет біртұтас немесе федералды болсьпі
олардың бюд-жеттік жүйелерінде бюджеттер әр ... ... ... ... болуы мүмкін, бірақ та ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық процестерді басқаруды орталықтанды-рылған деңгейге байланысты
төменгі түрған бюджеттерге қаты-насты белгілі бір ... рөлі ... ... екі ... ... жүйе ... -
республикалық бюджет және жергілікті бюджеттер.
2.1. Бюджеттік ... мен ... ... ... ... ... құқықтық қамтамасыз ету
Мемлекеттің кәсіпорындар, мемлекеттік мекемелер мен халық ... ... ... ... деп ... Бүл ... қатынастар бөлігі ретіндегі ерекшелігі, біріншіден, олар мемлекет
қатысатын бөліс процесінде ... ... олар ... ... ... етуге арналған ақша қүралдарының орталықтандырылған
қорды қалыптастыру және пайдалану бай-ланысынан ... ... мен ... байланыстар қар-жылық ресурстарды
қалыптастыру, бөліс және қайта бөліс про-цестері арқылы белгілі болады.
Олар өз ... мен ... іске асуы ... жүйе арқылы көрінеді, яғни
барлығы әр ... ... ... ... арақатынастар мен
бюджеттік жайластырушылық арқылы.
Бюджеттік қүрылым - ол елдің мемлекеттік бюджеті мен бюджеттік жүйені
ұйымдастыруы және ... ... ... ... ... жайлас-тырушылық түсінігі бюджеттік жүйенің құрылымын, бюджеттік
жіктеуді, бюджеттік жүйе мен бюджеттерді құру принциптерін ... ... ... мемлекеттік қүрылымдық фор-масымен анықталады
және биліктің орталық пен жергілікті органдарының ... ... ... қүрастыру, қарау, бекіту мен атқару, кірістер ... бөлу ... ... ... ... ... Бұлар бюджеттік жүйенің буындарын қүрайды, ал олардың өзара
байланысы бюджетаралық қатынас механизмі арқылы іске ... ... ... ... ... біртүтас формасына сәйкес, мүнда ел-дің ... ... да, ... те жоқ. Олар ... біріккен
құқықтық актілерге, биліктің біріккен органдарына, саясаттық, экономикалық
және ... ... ... ... ... ... ... қүрылым әрекеттегі негізгі қүқықтық актілер және
экономикалық-әлеуметтік процестердегі бюджеттің рөлі мен мәні ... ... ... және ... ... бюджеттер арасындағы
бүктемелеуленген қатынастарды бюджетаралық қа-тынастар деп ... ... ... тек қана ... ... ... аймақтар бюджеттері арасындағы қатынастардан тұрмайды, оған
аймақтар ішіндегі облыстық және аудандық бюджеттер арасындағы ... ... ... қатынастардың негізі болып мемлекеттік басқару
деңгейлерінің өкілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... мен ... белу әдістерінің бірлестігі
табылады.
Бюджетаралық қатынастар белгілі принциптерге негізделеді. Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... тұрған бюджеттердің жоғары тұрған бюджеттермен арақатынасьшдағы
теңбетендік;
* түсімдердің келесі шектеу критерийлерін есепке ала ... ... ... ... тұрған бюджеттер маңында тиянақты сипаттары бар, сыртқы
факторлардың әсеріне тәуелсіз салықтық және ... емес ... ... мекемелер керсеткен қызметтерге теленген төлемдер
салықтық және ... емес ... ... сол ... бюджеттің кірісі болып түседі;
б)қайта бөліс сипатты және салықтық базасының жайғасты-руы бір қалыпты
емес салықтар бюджеттік жүйенің ... ... ... ... мен бюджеттің басқа міндетті түсімдері неғүрлым
оларды жоғары дәрежеде жинайтын бюджет денгейіне бекітіледі;
г) тиянақты аумақтық салықтық база бойьшша жинайтын са-
лықтар жергілікті ... ... ... ... ... ... ... деңгей-лерді қамтамасыз
етуді теңестіру;
* жергілікті атқарушы органдардың мөлшерлес ... ... ... ... ... ... ... максималды тиімді және нәтижелі ... ... ... ... ... соларды тиімділік және нәтижелік
түрде өндіретін және көрсететін мемлекеттік органдар маңына бекіту;
* мемлекеттік ... ... ... ... ... ... яғни мемлекеттік қызмет сапасын жоғарлату мен ... ... ... білу үшін ... ... бюджеттік
жүйенің неғүрлым төменгі деңгейіне беру;
алынған ресми трансферттер мен несиелерді тиімді және бекіткен мақсатта
пайдалану маңындағы әрбір бюджет дең-гейінің жауапкершілігі.
Тәжірибеде ... ... ... әр түрлі формалары бар.
Олар бюджет ... әр ... ... потенциалы, аймақтардың
мүқтаждықтарын объективті бағалау нәтижесі мен бекітілген натуралды
нормалардың ... ... ... ... Бюджеттік кодексі
бойьшша бюдже-таралық қатынастар реттеудің формалары ортамерзімді фискал-
дық саясатқа сәйкес ... және ... ... маңызы бар қалалар мен астана
бюджеттері арасындағы бюджетаралық қа-тынастарды реттеу формалары жөнінде
ресми трансферттер мен бюджеттік несиелер ... Ал ... ... ... ... қала ... ... бюджетара-лық
қатынастар ресми трансферттер, бюджеттік несиелер және кіріс ... ... ... механизмі бюджеттік ретгеуді біріккен ... ету мен ... ... ... ... ... үшін ... Трансферттер нормативті-бөлшекті әдіс
негізінде есептеледі, сон-дықтан ол аумақтардың бюджеттік ... ... мен ... ... ... ... бірдей тәртіппен
көрсетуге мүмкіншілік береді.
Жаца Бюджеттік кодекске ... ... ... жаңа ... Қүрылымға келесі бөлімдер кіреді:
1. Кірістер:
* салықтық түсімдер;
* салықтық емес ... ... ... ... ... ресми трансферттер түсімдері.
2. Шығындар;
3. Операциалық қалдық;
4. Таза бюджеттік несиелеу - бюджеттік несиелер, бюджеттік ... ... ... ... бойынша қалдық - қаржы активтерді сатып алу,
мемлекеттің қаржы активтерді ... ... ... ... (профициті);
Бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитін пай-далану) - ... ... ... ... ... ... қозғалысы.
Жоғарыда келтірілген құрылым бойынша бюджеттің бекітуі мен оны ... есеп беру ... іске ... Бұл ... ... ... салықтық және басқа да міндетті, қайырылмайтын төлемдер, ресми
трансферттер, бюджетке ... ... ... ... Және де ... ... ... мақсатты арнаулары болмайды.
Бюджет шығындары маңында қайырылмайтын негізде бөлінетін бюджеттік
құралдар алынады. Олар мемлекеттік ... ... ... ... ... іске асыруға қажетті тауарлар, жұмыстар және
қызметтер сатып алу, жеке ... ... ... мен заңды тұлғаларға
субси-диялар беруге пайдаланады. Бюджет шығындарына ресми транс-ферттер ... ... олар бір ... ... деңгейдегі бюджет пен Үлттық қорға
төлейтін төлемдер.
Бюджет кірістері мен шығындары арасындағы айырмасы опе-рациялық ... деп ... Бұл ... ... ... ... кірістерінен асьш
түссе, онда теріс операциялық қал-дық болады, ал кері ... - онда ... ... болады. Теріс операциялық қалдық ... ... ... даму бюджеттік бағдарламалар болса, бірақ оның ... ... ... фискалдық саясатпен анықталады.
Қазіргі уақытта ақысыз бюджеттік қаржыландырумен қоса бюджеттік ... ... ... несиелендіру де пайда-ланады. Мұндай несиелер қайтару
және өтелу шарттары негізінде беріледі, бірақ олар бойынша пайыздар немесе
жалпы ... не ... банк ... ... ... ... Сондықтан, бюджет несиелері банк несиелері мен бюджет-тік қаржы
беру ... орын ... ... ... ... ... ... мен оларды өтеу арасындағы айырмасы арқылы ... ... ... деген түсінік бар.
Мемлекеттің қаржы активтермен мүліктенуге жұмсалған шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... операциялары
бойынша қалдық (саль-до) деп аталады. Қаржы активтермен мүліктену ... ... мен ... ұйымдардан мемлекеттік меншікке қа-тысу
үлесі мен құндьг қағаздар ... ... ... ... ... Ал қаржы
активтерді өткізуден алынған түсімдер болып мемлекеттік ... ... ... ... ... басқарудағы
заңды тұлғалар мен халықа-ралық ұйымдардың қатысу үлесі мен ... ... ... ... ... ... тапшылық (дефицит) маңьшда бюджет шығында-рының оның
кірістерінен артықшылығы ... ал ... ... кірістері оның
шығындарынан асьш түссе, онда бюд-жеттік профицит ... ... ... ... (профициттің) мөлшері операциялык қалдықтан ... ... мен ... ... ... бойынша қалдықты
минустағанға тең.
Бюджеттік тапшылықты өтеу үшін мемлекет әр түрлі әдістерді пайдаланады,
мысалы, ақша эмиссиясы, ішкі және ... ... алып ... Бюджеттік кодексінде бюджеттік тапшылықты қаржыландыру шеттен
алып пайдалану мен ... ... бос ... есебінен
қарастырылған. Бюд-жет тапшылығын қаржыландыру мөлшері тапшылық мөлшеріне
сәйкес және ол ... ... мен ... ... ... сомасының
займдар бойынша негізгі берешекті өтеу сомасының ... ... ... ... ... бюджет профицитін, займдар құралдарын,
бюджет құралдарыньщ бос қалдықтарын займдар бойынша негізгі берешекті
өтеуте жұмсау. Оның көлемі ... ... ... ... өтеу ... ... мен ... құралдар қалдығының қозғалысы сомаларынан
артықшылығы арқылы анықталады.
Бюджеттік ... ... ... ... ... ... бюджеттер болжамын құрастыру, қарастыру мен бекіту, бюджеттерді
атқаруын ұйымдастыру мен оның бақылауын ... ету ... ... ... ... процестің мазмұны елдің мемлекеттік
және бюджеттік құрылымдары ... ... ... ... ... өз алды ... ... орталық және жергілікті
органдарының, бюджеттік процестің қатысушыларының бюджеттер мен Ұлттық қор
болжамын ... мен ... ... ... мен ... және ... әрекеттерін тізбектелген және реттелген түрде іске асыруды
көрсетеді.
Егеменді мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ол Бюд-жеттік кодексі және
басқа да бюджеттік процеске қатысты заңна-малы-нормативтік актілермен
реттеледі. Республикада бюджеттік ... ... ... ... тұтастық - оның маңында бірыңғай құқықтық база, бюд-жеттік жіктелу,
бюджеттік пен ... ... ... ... ... ... және ақша ... бірлігі;
* дербестік - оның маңында бюджеттік процеске әрбір қатысушы өз әрекетін
өз еркі ... және сол ... ... ... ... ... және оларды пайдалану бағыттарын ... ... ... ... - оның ... барлық бюджеттердің кірістері мен
шығыстары арасындағы арақатынстарды ... ... ... принциптердің талаптарын сақтау бюд-жет тұрақтылығы мен
аймақтар және іс-әрекет ... ... ақша ... ... пропорцияларын қамтамасыз етуге тиісті. Бұл арада тағы бір ... ... ... - ол ... ... ... саясаттының бас негізі
болатын бюджет шығыстарының оның кірістеріне сәйкестігі мен қаржы резервтер
құру.
Бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... әлеуметті-экономикалық ортамер-зімді даму жоспары ... ... ... ... арнаған жылсайынғы Жолдауынның
есебімен құрастырылған аумақтардың даму бағдарламалары табылады. Бюджеттік
кодексте керсетілген басқа бір ... ... - ол ... процесті
ұйымдастыруын қоса отырып, қаржы ресурстарын басқарудағы мемлекеттік
биліктің ... ... Бұл ... ... ... ... экономикалық және қаржылық мақсаттары-ның әрекеттесуінде;
* әр түрлі ... ... ... және экономика секторларымен
әрекеттесуінде;
* салықты-фискалдық құралдарды жетілдіруде;
* бюджеттен тыс арнайы қорларға ... ... мен ... ... бюджеттердің кірістері мен шығындарының келемі мен ... ... ... ... ... ... ... бюджеттердің теңгерушілігінде;
* мемлекеттік борыштың қаржы операцияларға әсері мен өтеуінің есебімен
оның динамикасы мен ахуалын ... ... ... ... ... ... ... келесі негізгі мақсаттар шешіледі:
* жеке салықтық пен басқа түсімдер бойынша және әлеу-метті-экономикалық
даму болжамдары мен арнаулы ... ... ... ... ... ... және ... белгілер бойынша тағайьшдау;
* ұлттық валюта түрақтылығын қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... жалпы
бағдарламасымен бюд-жетті қиыстыру;
* экономиканы ақталған қайнар көздер арқылы бюджет тап-шылығын ... ... әр ... бюджеттер теңгерушілігі мақсатьшда мем-лекет кірістерінің
қайнар көздерін сол бюджеттер және аймақтар мен ... ... ... бөлу арқы-лы бюджеттік реттеуді іске асыру;
* әр түрлі үлкен ауқымдағы ... ... мен ... ... ету үшін ... ... мен болжамдаудың рөлін жоғарылату;
* заңды және жеке тұлғалар өздерінің салықтық міндеттеме-лерін орындау
кезінде олардың қаржылық әрекеттері мен кірістерін ... ... ... бюджеттік жоспарлау бойынша өкілетті
орган - ол Экономика және бюджеттік жос-парлау министрлігінің ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттің
нығайланған қаржы жоспарының жобасын дайындаудан ... Жоба жыл ... ... ... ... Президентінің Жол-дауы, ортамерзімді
әлеуметті-экономикалық даму жоспары, аумақтардың даму ... ... ... ... ... көрсеткіштердің
динамикасы, ақша-несиелік пен ... ... ... ... ... ... ... болған кезде Республи-ка Үкіметі ... ... мен ... ... ... ... және мерзімі
жөнінде Қаулы қабылдайды. Сонымен қоса, ... ... ... Қазақстан Рес-публикасы Үкіметі бекіткен республикалық және
жергілікті бюд-жеттерді құрастыру мен атқару Тәртібімен ... ... ... ... пен бюджеттік құқық-тарға негізделген
бюджеттік процесс мазмұнымен оның іс-әрекет ... ... ... ... процесті іске асыру ... ... ... ... Бюджет жобасын құрастыру;
2. Бюджетті қарау және бекіту;
3. Бюджетті атқару;
1. Бюджетті ... ... есеп ... ... мен оны ... ... бірінші кезеңінде мемлекеттік биліктің орталық
және жергілікті органдар өз ... ... ... ... ... анықтау мақ-сатпен әр деңгейдегі бюджеттердің ... Бұл ... ... ... ... саясатының негізгі
бағыттары анықталады, жалпы экономика мен оньщ салалары және ... ... ... жасалады, қаржы баланстар дайындалады.
Бюджетті жасау үшін бастапқы көрсеткіштер ретін-де алдымыздағы жылғы жалпы
ішкі өнім көлемі мен оның өсу ... ... ... мен ұлттық
валютаның АҚШ долларына қатынасты ортажылдыд ... ... ... ... ... жобасы атқарушы биліктің ... ... ... бюджетті - бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық өкілетті
орган, ал жергілікті бюджеттерді - ... ... ... ... ... - ол елдің эко-номикасына әсері, қаржы ресурстардың
әлеуметті-экономика-лық бағдарламалармен келістілігін ... ... ... бөлудің қажетті пропорциялары мен басымдылықта-рын және
бюджет тапшылығын өтеу ... ... ... сияқты сауалдар шешіледі.
Бюджет ... ... ... әлеуметті-экономикалық саясатының
бірізділік және ауыспалы-лық принциптері міндетті ... ... ... ... ... толығымен Республика Үкі-меті мен ... ... ... ... ... республикалық және
жергілікті бюджеттер жасау-дың тәртібі мен мерзімі және бюджет ... ... ... ... ... ... жүмыс істеудің тәртібі
Үкіметтің арнайы Қаулысымен ... ... ... есептемелері мен
көрсеткіштері өкілдік билік органдарына ресми түрде ... ... ... ... ... және ... ... органдар-мен (Үкімет және
тиісті әкімшілік) мақұлданған бюджет жобасы қарастыру мен бекітуге өкіддік
органдарға (Парламент және тиісті ... ... ... ... ... ... комитет-тер мен комиссияларда қаралады, яғни бюджет баптары
анықтап талданады, нәтижәсінде тұжырым беріледі. Содан кейін ... ... ... - Мәжіліс пен Сенатқа бюджет талқылауға түседі.
Республикалық ... ... ... бірге отырысында, ал
жергілікті бюджеттер маслихаттар оты-рысында ... ... осы ... алдыңғы қаржы жылғы республикалық бюджет жөнінде
заң қабылданады.
Бюджетті атқару ... ... ... ... ... ... алу мен ... іске асыру және бюджет ... мен ... ... жасала-ды. Бұл кезең қаржы немесе
бюджет деп аталатын күнтізбелі жыл бойы ... ... ... пен ... ... ... органдар қамтамасыз етеді. Осы
әрекетте олар келесі ... ... ... принципі, яғни бюджет түсімдерін бекітілген мер-зімде есепке
қосу мен ... ... ... пай-далануды талап ету;
* бюджет құралдарын арнаулы пайдалану принципі, яғни бюджеттен бөлінген
ақша құралдарын ... іске ... ... ... мен бюджеттік бағ-дармалар паспорттарына сәйкес арнауда қатаң
пайдалану-ды талап ... ... ... ... ... яғни ... жыл ... көлемінің қорландыруын жібер-меу үшін жыл бойы ... ... ... талап ету;
* кассаның бірлестік принципі, яғни түсімдерді есепке алу мен шығындарды
қаржыландыру бойынша жүргізілетін ... ... ... ... ... ... қа-зыналық есеп шотпен іске асыруды талап
етеді.
Бюджеттік жыл аяқталғаннан кейін әрекеттейтін ... ... ... - ол ... ... жөніндегі арнайы орган-дардың есеп беруді
құрастыруы. Арнайы ... - ол ... ... ... жөніндегі
орталық окілетті орган (Қаржы министрлігі) және ... ... ... ... органдар (әкімшілік). Есеп биліктің өкілеттік
органдарына ұсынылады, мұнда ол белгіленген тәртіп бойынша бекітіледі.
Бюджет жүйесінің ... етуі ... ... ... Бюджет
жүйесінің құрылуы мен әрекетін және билік пен ... ... ... жасау, қарастыру, бекіту, атқару жөніндегі
құзыретін анықтайтын барлық заңнамалық нормалар өз алды ... ... ... және жергілікті бюджеттерді жасау, қарастыру,
бекіту мен атқаруы Бюджеттік ... және ... ... ... ... ... атты заңмен анықталады.
Бюджеттік кодексте барлық бюджет түрлері ... ... ... мен ... атаулары жазылған, бюджет атқару жөнінде есеп
беруді ... ... ... ... мен ... ... ... тиісті бюджет кірісі болып толығымен және норматив
бойынша бөлініп түсетін салықтар мен түсімдер анықталған. ... ... ... ... квздері мен пайдалануы және оны басқаратын
Кеңестің функциялары Бюджеттік ... ... ... ... ... ... ... ҚР Президенті, ҚР Парламенті, Респуб-ликалық бюджетті атқаруын
бақылау жөніндегі Есеп ... ҚР ... ... ... ... орталық өкілетті органдар, жергілікті ... және ... ... ... кодекс бойынша Қазақстан Республикасы Прези-
дентінің бюджеттік қатынастарды реттеу аумағьшдағы уәкіддігі республикалық
бюджетті жасау мен оны ... ... есеп ... тәртібін анықтау,
Республикалық бюджет комиссиясы жөніндегі Ережені, оның ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын анықтау болып
табылады.
Бюджеттік кодекске сәйкес ... ... ... - ... ... реттеу аумағында республикалық бюджеті және оған ... мен ... ... Үкімет пен Есеп комитетінің
республикалық бюджетті атқару ... ... ... мен ... және
басқа да қажетті уәкілдіктерді атқарады.
Республикалық бюджетті атқарылуын бақылау жөніндегі Есеп комитетінің
бюджеттік қатынастар ... ... ... бақылау жүргізуінің
тәртібін тағайындау мен оны іске ... ... ... ... ... қабылданған шешімдерді атқаруына мониторинг жүргізу
және заңнамалы-нор-мативтік актілерге сәйкес басқа да қызметтер кіреді.
Бюджеттік ... ... ҚР ... ... ... ... ... қызметтер кіреді:
* әр түрлі көрсеткіштер есептеу әдістерін анықтау;
* бюджеттерді жасау мен атқару тәртібін қамтамасыз ететін әр ... ... мен ... ... ... пен оны ... ... есепті ҚР Парламентіне
ұсынылу;
* ҚР Ұлттық банкімен бірге ҚР Үлттық қорын ... мен ... ... есеп ... ... ... ... бюджетті атқару, ішкі бақылау
жоніндегі орталық окілетті органдар және облыс, республикалық маңызы бар
қалалар, астана мен ... ... ... ... ... ... басқару жөнінде» атты
Заң жергілікті мемлекеттік басқару аумағьшдағы ... ... және ... ... пен ... органдардың уәкілділігі,
үйымдастыруы мен іс- әрекет тәртібін анықтайды. Осы Заңға сәйкес жергілікті
мемлекеттік ... - ол ... ... ... ... және сол ... саясатты жүргізу мақсатында өз ... іске ... ... және ... ... ... ... орган - ол жергілікті түрғындармен ... ... ... және оны іске ... мен ... ... негізінде шаралар анықтап, қол-данатын ... ... ... ... ... тиісті аумақтардың жоспарлары,
экономикалық және ... даму ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттерді атқару ... ... ... мен сол жөніндегі есеп беруді қарастыру жасайтын өзінің
ревизиялық комиссиясын сайлайды.
Жергілікті ... ... - ... ... ... ... бойынша жоспарлар, экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... және
олардың атқаруын қамтамасыз етіп, сол жөнінде есеп беруді қалыптастырады.
Жергілікті ... ... ... және ... ... ... жергілікті бюджет;
* заңды тұлғалар маңында бекітілген коммуналдық мүлік;
* заңнамаларға сәйкес бекітілген басқа да коммунаддық мүлік.
«ҚР жергілікті мемлекеттік ... ... атты ҚР ... ... мен ... қалыптастыру және рет-теу жөніндегі ... де ... ... және оның ... ... бюджетті-
қүқықтық мәртебесі негізі - ол осы қүқықты іске асыруға пайдаланатын кең
таралған ... ... ... ... ... ... ... әрбір деңгейіндегі уәкіліктікте өз ерекшеліктері бар, бірақ
бюджеті қалыптастыру, оны ... және ... ... ақша ... ... ... ... атқарушы органдарының
уәкіліктігінде болады.
2.2. Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі
Қазақстан Республикасы Экономика және ... ... ... миссиясы стратегиялық мақсаттарға қол жеткізуге және еліміздің әлеуметтік-
экономикалық дамуының басым міндеттерін іске ... ... ... ... және ... ... ... болып
табылатын мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясаттың негізгі бағыттарын
әзірлеуді салааралық және өңіраралық үйлестіруді ... ... ... ... ... ... ... болып табылады:
1) Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық ... ... және ... негізгі бағыттарын
қалыптастыру жөнінде ұсыныстар әзірлеу;
2) мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуының басымдықтарымен ... ... ... ... ... ... өңірлік (аумақтық) саясаттың, сондай-ақ халықаралық
экономикалық және ... ... ... ... ... басқару саласындағы саясаттың негізгі
бағыттары бойынша ұсыныстар әзірлеу.
Министрлік өз ... ... ... ... ... ... мен ... актілеріне,
өзге де нормативтік құқықтық актілерге, сондай-ақ осы Ережеге сәйкес жүзеге
асырады.
Министрлік мемлекеттік мекеменің ... ... ... тұлға
болып табылады, мемлекеттік тілде өз атауы жазылған мөрі мен ... ... ... ... заңнамаға сәйкес Қазақстан
Республикасы Қаржы министрлігінің қазынашылық органдарында ... ... ... ... өз ... ... егер оған ... сәйкес уәкілеттік берілсе, мемлекеттің
атынан азаматтық-құқықтық қатынастардың тарабы болуға ... ... штат ... ... ... ... Үкіметі
бекітеді. Министрліктің заңды мекен-жайы: 010000 Астана қаласы, сол жақ
жағалау, 35-көше, N 2 үй, ... үйі" ... ... ... ... - ... Республикасы Экономика және
бюджеттік жоспарлау министрлігі" ... ... ... ... ... бюджет қаражатының есебінен жүзеге
асырылады.
Министрлікке өзінің функциялары болып табылатын ... ... ... ... шарттық қатынастарға түсуге тыйым
салынады.
Егер Министрлікке заңнамалық актілермен кірістер әкелетін қызметті жүзеге
асыру құқығы ... ... онда ... ... ... кірістер
республикалық бюджеттің кірісіне жіберіледі.
Министрліктің негізгі функциялары мен құқықтары
      Министрлік қолданыстағы заңнамаға және оған ... ... ... ... ... ... Министрліктің құзыреті шегінде ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік жоспарлауды әдіснамалық
қамтамасыз етуді және бюджеттік жоспарлауды ... ... ... ... ... орта ... экономикалық,
бюджеттік жоспарлауды жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлейді;
4) Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... және бюджет саясатын қалыптастыру жөнінде ұсыныстар әзірлейді;
6) мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген қарыз алу мен ... ... ... ... ... жоспарлау мен
талдауды жүзеге асырады;
7) бюджеттік кредиттеуді жоспарлау мен ... ... ... ... ... үш жылдық кезеңге арналған республикалық
және облыстық бюджеттер, ... ... бар қала ... жалпы сипаттағы ресми трансферттердің көлемі туралы Заң
жобасын әзірлейді;
9) жалпы сипаттағы трансферттерді есептеу ... ... ... активтерді басқару саясатын қалыптастыру жөнінде ұсыныстар
әзірлейді;
11) елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының орта ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес
бюджеттік бағдарламалар (кіші бағдарламалар) ... ... ... және ... бюджеттерге түсімдерді болжауды жүзеге
асырады;
14) шоғырландырылған бюджет жобасын ... ... ... ... ... ... ... бюджетке
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобаларын әзірлейді және
оларды Қазақстан ... ... ... ... Министрліктің құзыреті шегінде халықаралық ынтымақтастықты жүзеге
асырады;
17) Министрліктің құзыреті шегінде аумақтық ... даму ... ... ... ... ... инвестициялық саясатты қалыптастыру жөнінде ұсыныстар әзірлейді;
19) ақпараттық технологияларды дамыту ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлейді;
21) лицензиялау саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру жөнінде
ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... жөнінде
ұсыныстар әзірлейді;
23) стратегиялық маңызы бар, ... ... ... ... ... ... ... салалары объектілерінің
тізбесін жасайды және Қазақстан ... ... ... ... құзыреті шегінде нормативтік құқықтық актілер
әзірлейді;
25) бірыңғай бюджеттік сыныптаманың ... ... ... ... ... ... әзірлеу мен іске
асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді;
27) мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ... сатыларындағы қызметін үйлестіреді;
28) макроэкономикалық көрсеткіштерді талдауды жүзеге асырады;
29) бағдарламалық құжаттардың тиімділігін бағалауды жүзеге асырады;
30) Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... жөніндегі
уәкілетті органмен бірлесіп, мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген
қарыз алу мен ... орта ... ... ... ... ... жыл сайын бағалауды жүргізеді;
31) басымды бюджеттік инвестициялық жобалардың ... ... ... ... мен байланысты гранттардың тиімділігіне
мониторинг және бағалау жүргізеді;
33) байланысты гранттарды тартуға арналған басымды өтінімдердің ... және оны ... ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігін бағалау жөніндегі
ақпаратты ... және жыл ... ... Республикасының
Парламенті мен Қазақстан Республикасының Үкіметіне ұсынады;
35) бюджеттік ... ... ... ... ... министрліктің құзыреті шегінде ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуді
ұйымдастырады;
37) министрліктің құзыреті ... ... ... жетілдіруді
ұйымдастырады;
38) мемлекеттік басқару органдарының қызметін ... ... ... ... ... объектілерін басқаруды талдау мен бағалауды жүзеге
асырады;
40) ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдармен, донор елдермен,
рейтингтік агенттіктермен өзара іс-қимыл жасау жөніндегі ... ... ... ... және ... ... органдардың қатысуымен Қазақстан
Республикасының жұмылдыру ... ... ... ... ... ... жоспарларын келіседі;
42) мемлекеттік материалдық ... ... ... мен ... көлемі жөнінде ұсыныстар қалыптастыруға
қатысады;
43) жұмылдыру дайындығы мен жұмылдыру саласындағы мемлекеттік органдардың
қызметін үйлестіреді;
44) ... ... мен ... саласындағы әдістемелік қамтамасыз
етуді, сондай-ақ жұмылдыру органдары мамандарының ... ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының
Үкіметіне жұмылдыру тапсырысы бар ұйымдар банкрот ... ... ... ... ... ... кезде белгіленген
жұмылдыру тапсырыстарын алу және беру туралы ұсыныстар енгізеді;
46) негізгі өндірістік-техникалық, технологиялық, қаржы-экономикалық,
құқықтық және өзге де ... ... ... ... бар ... ... жатқан өзгерістерді талдауды және
өндірістік күштердің дамуын болжауды жүргізеді;
47) мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... сондай-ақ мүдделі орталық және жергілікті
атқарушы органдарға қорытылған талдамалық ... даму ... мен ... береді;
48) барлау, өндіру, бірлескен барлау мен өндіру жүргізуге не барлауға
және (немесе) өндіруге байланысты емес жер асты ... ... ... ... ... ... ... сараптама жүргізеді;
49) ақпараттық технологияларды дамыту саласындағы саясатты іске асыруды
үйлестіреді;
50) төтенше мемлекеттік бюджетті ... ... ... құру және ... ... ... ... және жергілікті бюджеттерге түсетін түсімдерді
болжамдау әдістемесін әзірлейді;
53) жылдық қаржыландыру жоспарын ... және ... ... бюджетті нақтылау (түзету) жөнінде ұсыныстар енгізеді;
55) әлеуметтік-экономикалық дамудың орта мерзімді жоспарларын әзірлеу мен
іске асыру әдістемесін айқындайды;
56) ... ... ... ... ... негіздемесін әзірлеуге қойылатын талаптарды айқындайды;
57) бюджеттік инвестициялардың қаржы-экономикалық ... ... ... оны әзірлеу және қарау тәртібін
айқындайды;
58) нормативтік құқықтық актілердің жобаларын ... және олар ... ... ... ... ... мен бюджеттік даму бағдарламалары
үшін бюджет шығыстарының лимитін қалыптастырады;
60) мемлекеттік мекемелердің билігінде қалған ... ... іске ... ... ... мен ақша ... жасау нысанын белгілейді;
61) орта мерзімді кезеңге концессияға беруге ұсынылатын объектілердің
тізбесін қалыптастырады;
62) ... ... ... ... ... өңдеуді жүзеге
асырады.
Министрлік өзіне жүктелген міндеттерді іске асыру және өз функцияларын
жүзеге асыру үшін заңнамада белгіленген ... өз ... ... ... ... ... ... қабылдауға;
2) мемлекеттік органдардан, ұйымдардан, ... ... ... ... және ... заңнамада
белгіленген тәртіппен сұратуға және алуға;
3) қолданыстағы заңнамалық актілерде көзделген өзге ... ... ... ... ... ... ... есептеу тәртібі
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы «16» № 599 қаулысымен
жалпы сипаттағы трансферттерді есептеу әдістемесі ... ... ... ... және үш ... ... және олар ... ... әрбір үш жыл сайын ... ... ... ... кезінде қолданылады.
Жалпы сипаттағы трансферттердің көлемі Бюджет кодексіне сәйкес тиісті
жергілікті бюджеттің кірістері мен шығындарының болжамды көлемі арасындағы
айырмашылық ... ... және ... формулаға сәйкес
есептеледі:
       ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар қаланың,
астананың) ... ... ... маңызы бар қаланың) жалпы сипаттағы
трансферттерінің көлемі;
      КБКі - і- облыстың (республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... бар ... ... болжамды көлемі;
      ... ... ... ... бар қала, астана) немесе
аудан (облыстық маңызы бар қала) шығындарының болжамды көлемі.
Жергілікті бюджет ... ... ... ... ... асқан кезде (ЖСТі>0) жергілікті бюджеттен жоғары тұрған
бюджетке бюджеттік алып қоюлар белгіленеді.
Жергілікті бюджет шығындарының болжамды көлемі ... ... ... ... (ЖСТі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары жайлы56 бет
"Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар."4 бет
"экспертті жүйенің қолданылу аудандары"5 бет
Cалықтардың қызмет етуінің теориялық негіздері7 бет
N сызықты теңдеулерден тұратын жүйенің жауабын табатын программа құру15 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы10 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы жайлы6 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы туралы4 бет
Windows операциялық жүйенің файлдық жүйесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь