Ақша нарығы және валюталық биржалар

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

І АҚША НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ВАЛЮТАЛЫҚ БИРЖАЛАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Ақшаның мәні және қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Валюталы жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы ... ... ... .18

ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА НАРЫҒЫ

2.1. ҚР.ның валюта нарығында сұраныс пен ұсынысты қалыптастыру ... ... .27
2.2 Валюталық қорлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
Кіріспе

Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып абылады. Тауар - бұл сату немесе айырбастау үшін жас-алынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар формасын қабылдайды. Заттардың тауарға ай-налуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды, Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер (нақты еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. "Айырбас құн тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өз бетінше^өмір сүретін тауар, ол ақша"'.
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның құны жасырын түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру жолымен табылады. Тауарлар және ақшалар бір және осы тауар формасының нақты қарама-қарсы жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және өзара бір-біріне аүысаяы
Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас құнның жай немесе кездейсоқ формалары қолданылады (1 балта = 5 қүмыра, 1 қой = 1 қап бидай және ъб.).
Тауар өндірісінің дамуы барысында кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы тауар массасының ішінен барынша жиі айырбасталатын тауардың бөлініп шығуымен құнның жай формасы толық формаға өте бастады. Мысалы, бидайды етке, майға, жүнге және т.б. айырбастауға мүмкін болды. Ақша дегеніміз — тауардың жалпы эквивалентінің тиянақталған түрі, құнның эквиваленттік формасы мен тұтыну құны біте қайнасқан ерекше тауар. Яғни ақша — тауар өндіру мен оны айырбастау үрдісінде басқа тауарлардан бөлініп шыққан ерекше тауар, оның айрықша қызметі - барлық тауарларға ортақ балама (эквивалент) рөлін атқару. Осыдан келіп ақшаның жаппай күші болады. Ақшаның қоғамдағы мәнін К. Маркс "жеке адам өзінің қоғамдық билігін де, қоғаммен байланысын да өзінің қалтасына салып жүреді" деген афоризммен сипаттады. Ол мынадан айқын көрінеді:
Біріншіден, тек ақшаға айырбастау арқылы ғана тауарлар қоғамдық еңбектің нәтижесі екенін анықтауға болады. Мысалы, ақшаның тауар айырбасында делдалдық етуі арқылы қоғамдық еңбектің сапалық деңгейі айқындалып, сандық есебі жүргізіледі.
Екіншіден, әр адамның еңбектегі, яғни қоғамдық өндірістегі үлесін де ақша арқылы анықтауға болады. Себебі адам қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы ретінде алғанда, ақша төлем құралы қызметін атқарғаны.
Үшіншіден, айырбас үрдісінде ақшаның делдалдық етуімен тауардың ішкі қайшылықтары да шешіледі. Тек ақшаның пайда болуына байланысты бүкіл тауарлар тұтыну құны түрінде айырбас қатынасының бір жағында тұрады да, ал екінші жағында бүкіл тауарларға қарама-қарсы ақша тұрады.
Тауарлар дүниесінің тауар және ақша болып екіге бөлінуі оның тұтыну құны мен құнының, яғни тауардың ішкі қарама-қарсы жақтарының қайшылығын шешуге жол салады. Өйткені, егерде тауар сатылса, оның тұтыну құнының біреудің қажетін өтеуге керек болғандығы. Бұл бір жағынан, ал екінші жағынан оның құнының бар екендігі дәлелденгені. Сатылған құн енді ақша түрінде тауар өндірушінің қолына түседі. Сөйтіп, тауар өндіруідіге түскен ақшаның мөлшеріне қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті тұтыну құнын алуға мүмкіндік туады.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айыр-басталатын тауар - барлық басқа тауарлардың бір-бірімен өзара айырбасталу құралы бола бастады. Осыдан келіп, құнның толық немесе кең көлемдегі формасынан жалпы құндық формасына жасырын түрде өту басталды. Бірақ оның ролі бір тауарға нық бекітілмеген еді. Біртіндеп жалпы құндық эквивалент ролін белгілі бір тауарлар көптеп атқара бастады және осы тауарлар ақша деп аталынды. Құнның жалпы құндық формасы ақша формасына айналды. Тауар айналысының тарихи эволюциялық процесінде жалпы құндық эквивалент немесе ресімделінбеген ақша формасын, әр түрлі тауарлар қабылдады. Әрбір тауарлы шаруашылық уклад өз эквивалентін алға тартады. Бір халықтың өзінде әр түрлі уақыттарда және әр түрлі халықтарда бір мезгілде әр түрлі эквиваленттер болды. Сонымен, бірінші , ірі еңбек бөлінісінің нәтижесінде мал бағушылардың шығуымен мал (ірі қара) айырбас құралына айналды.
Пайданылған әдебиеттер тізімі

1.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы» ереже-Актілер жинағы,2002,18құжат.
2.Валюталарды айырбастаудың нарықтық бағамын анықтау тәртібін белгілеу-Актілер жинағы,2003 N8.
3."Коммерциялық банктер операциялары", Мақыш С.Б., Алматы-2004ж.
4.Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. — М., 1992.
5.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., 1995.
6.Шеденов Ө.Қ.Жалпы экономикалық теормя.-Ақтөбе,2004.
7.Ақша,несие,банктер.-Алматы,2001.
Мезілімдік басылымдар
8.«ҚР ұлттық банкі туралы» ҚР заңы.-Егемен Қазақстан, 1995,5шілде.
9."Ұлттық банктің статистикалық бюллетені"-1999-2004жж-Ақиқат,1999,N5.
10.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
11.Валюта түсінігі.-"Банки Казахстана", 2005-ж., N6.
12.Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.
13.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
14.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
        
        Аннотация
Менің курстық жұмысымның тақырыбы «Ақша нарығы және ... ... екі ... ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
Мазмұны
Кіріспе................................................................
.....................................5
І АҚША НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ВАЛЮТАЛЫҚ БИРЖАЛАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... мәні ... ... жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы.............18
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА ... ... ... ... ... пен ұсынысты қалыптастыру.........27
2.2 ... ... ... ... болды. Олар тауар ... ... шарт және өнім ... абылады. Тауар - бұл сату немесе
айырбастау үшін жас-алынған еңбек өнімі. Адам ... ... оны ... ... ... қатынастарын тудыра
отырып, тауар формасын ... ... ... ... ... болуындағы объективті алғышарттарды құрайды, Бірақ кез келген ... бола ... Егер ... еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз сатып
алушысын таппаса ... ... ... ... онда ... ... ... рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық
формаға ие емес, өйткені оның ... ... ... ... да әрбір
тауар қажетті тұтыну құнын алу құралы бола ... ... ... бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. "Айырбас құн ... ... ... және ... бірге өз бетінше^өмір сүретін тауар, ол
ақша"'.
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде ... құны ... ... ... жасырын түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру жолымен табылады.
Тауарлар және ақшалар бір және осы ... ... ... қарама-қарсы
жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және өзара бір-
біріне аүысаяы
Алғашқы ... ... ... бір тауардың басқа бір тауарға
кездейсоқ ... ... ... ... жай немесе кездейсоқ
формалары қолданылады (1 балта = 5 қүмыра, 1 қой = 1 қап ... және ... ... ... ... кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы
тауар массасының ... ... жиі ... ... ... құнның жай формасы толық формаға өте бастады. Мысалы, ... ... ... және т.б. ... ... ... Ақша ...
тауардың жалпы эквивалентінің тиянақталған түрі, құнның эквиваленттік
формасы мен тұтыну құны біте қайнасқан ... ... Яғни ақша — ... мен оны ... ... ... тауарлардан бөлініп шыққан ерекше
тауар, оның айрықша қызметі - барлық тауарларға ортақ балама (эквивалент)
рөлін атқару. Осыдан келіп ақшаның ... күші ... ... ... К. Маркс "жеке адам өзінің қоғамдық билігін де, қоғаммен байланысын
да өзінің қалтасына салып жүреді" деген афоризммен ... Ол ... ... тек ... айырбастау арқылы ғана тауарлар қоғамдық еңбектің
нәтижесі екенін анықтауға болады. Мысалы, ақшаның ... ... етуі ... ... ... сапалық деңгейі айқындалып, сандық
есебі жүргізіледі.
Екіншіден, әр адамның еңбектегі, яғни қоғамдық ... ... ... ... ... болады. Себебі адам қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы
ретінде алғанда, ақша төлем құралы қызметін атқарғаны.
Үшіншіден, айырбас үрдісінде ақшаның делдалдық ... ... ... да ... Тек ... ... болуына байланысты бүкіл
тауарлар тұтыну құны түрінде айырбас қатынасының бір ... ... да, ... ... бүкіл тауарларға қарама-қарсы ақша тұрады.
Тауарлар дүниесінің тауар және ақша болып ... ... оның ... құны
мен құнының, яғни тауардың ішкі қарама-қарсы жақтарының қайшылығын шешуге
жол салады. Өйткені, ... ... ... оның ... ... ... өтеуге керек болғандығы. Бұл бір жағынан, ал екінші жағынан оның
құнының бар екендігі дәлелденгені. Сатылған құн енді ақша ... ... ... ... ... ... өндіруідіге түскен ақшаның
мөлшеріне ... өз ... ... кез ... ... ... құнын алуға
мүмкіндік туады.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айыр-басталатын тауар -
барлық басқа тауарлардың бір-бірімен өзара ... ... бола ... ... құнның толық немесе кең көлемдегі формасынан жалпы құндық
формасына жасырын түрде өту басталды. ... оның ролі бір ... ... еді. Біртіндеп жалпы құндық эквивалент ролін белгілі бір
тауарлар көптеп атқара ... және осы ... ақша деп ... ... ... ... ақша формасына айналды. Тауар айналысының тарихи
эволюциялық процесінде ... ... ... ... ... ақша
формасын, әр түрлі тауарлар қабылдады. Әрбір тауарлы шаруашылық уклад өз
эквивалентін алға тартады. Бір ... ... әр ... ... және ... ... бір ... әр түрлі эквиваленттер болды. ... , ірі ... ... нәтижесінде мал бағушылардың шығуымен мал
(ірі қара) айырбас құралына айналды.
І АҚША НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ВАЛЮТАЛЫҚ БИРЖАЛАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... мәні мен ... ... да ақша металл ақшаларға ауысқаннан кейін де "мал" атауға
ие болды. Ярослав Мудрый 1018 ж. ... ... дің ... ... 4 күн, ... ... және ... 18 гривенен тұрады".
Ол кездегі қазынашы "малшы", қазына, қазына жинау орны - "мал ... деп ... ... ... да ... ... ... ескі герман
тілінде бұл сөз мал басы санының көптігін білдіре отырып, ... ... ... ... ең ... ... ... айырбас үшін жүнді
пайдаланды. Ежелгі скандинавтар көлемі бойынша әр ... ... ... алу
барысында құстардың, андардың жүндерін пайдаланды (үкі, түлкі, және т.б.).
Құс жүндері Солтүстік Сібір халықтарында, ал аң ... ... ... ... ... ... ... қолданылды. Жүн ақшалар
Монғолияда, Тибетте және Памир аудандарында кең көлемде ... ... ... ... Византиямен сауда-саттық ... жүн ең ... ... бірі ... ... Русь ... жүн ақша
жүйесінің бүгіні болып саналды. 1610 жылы жаулап алынан ... ... 5450 руб. ... пен 7000 руб. жүн табылды.
Жылы теңіздердің жағасын мекендеген тайпалар айналыс құралы ... ... ... ... ... ... ... атаулары сақталынды, бұлар: чангос, цимбис, бонгез, хайква және т.б.
Көлемі түймедей ақшыл-қызғылт бақалшақ Кари көптеп таралды. Безендірулер
түрінде ... ... ... Үнді ... Қытайда, Үндіқытайда,
Африканың Шығыс жағалауларында, Цейлонда және Филиппин аралдарына алғашқы
ақшалардың қызметін атқарды. Американдық үнділердің белдіктерінде бақалшақ
ақшалар ... ... ... ... ... өрнектеліп,
былғары белдіктерге көрік берді. Бақалшақтарды ... ... ... ... ... ... және ... айырбасу құралы ретінде пайдаланылды.
Бақалшақ ақшалар тауар ақшалардың ең бір тұрақты формасы болып табылады.
Біздің бүгінгі күндерімізге дейін өмір сүре отырып, олар ... ... жоқ. XX ... ... ... ... ... кейбір
тұрғылықты тұрғындарының ақша айналысы ретінде бақалшақтардың үш түрі: ең
арзаны - қара түсті (курила), ақ ... ... аса ... - ... ... ... әр ... "экзотикалық" ақшалар болған. Каролин аралдары ... Яв ... осы ... ... фея ақша ... ... ... формасы дөңгелекше тас түрінде келе отырып, диірменнің тасын ... ... ... ... ... ... ал массасы тоннаға
дейін жетеді. Сауда мәмілесі орындалғаннан кейін сатушы феяға бұрынғы
иесінің ... ... ... белгісін соғады.
Юлий Цезарь патшалығының тұсында ақша ретінде құлдарды пайдаланды.
Сонымен, бір құлдың құны үш ... алты ... он екі ... ... мен жер ... ... эквиваленттің жетілуі жалғасты.
Бөлінушілік, бірігушілік, біркелкілік мінездемелері бар эквиваленттер пайда
болды. Бұл аз бұзылатын өсімдік өнімдері - зәйтүн майы, ... ... ... түріндегі тұздар, т.б.
Жалпы эквивалент ретінде металдар да пайдалана бастады. Ежелгі ... ... ... ... ... мыс, күміс, алтын түріндегі
ақшалар пайдаланылды. Рим императоры Дионисий, Сиракуз және орта ... ... ... ... құйды. Қытайда және Ежелгі Римде мыс
ақша ретінде пайдаланылды. ХҮІІ ... ... ... ... ұсақ ... қорғасын дөңгелекшелер қолданылды.
Металл ақшаларының артықшылығы, олар -біркелкі, төзімді, ұсақталынады,
және т.б. Металл ақшалардың кең таралуымен ақша ... ... ... ... ... келе ... ... басты роль алтын мен
күміске өте ... ... олар ... ... үшін аса ... ... ... металдар бұған дейінгі ақша формаларын бірден ығыстырып шығарып
тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ақшалар күрек, таға, шеге, шынжыр және т.б. формаларда ұзақ ... ... Грек ... ... ... "бір уыс ... деген
мағынаны білдіреді. Мыс ақшалар қазандық, қалқан түрлерінде айналыста
болды. Күміс және ... ... ... ... ... ... пайдаланылды.
Бірақ б.э. дейін XIII ғасырда салмағы көрсетілген құймалар пайда бола
бастаған. Осындай себепке ... ... ақша ... ... ливр ... фунт), марка (жарты фунт) салмақ бірліктері атауымен
аталады. Алғашқыдағы белгілі массасы бар формасыз металл ақшаларды ... әр ... ... ... ... бар ... ақшалар ауыстыра
бастады. Монеталардың пайда болуы - ақшаның құрылуындағы соңғы кезең болып
табылады.
Ақшаның өмір сүруіндегі объективті қажеттілік ол ... ... ... ... болуына негізделеді. Кез келген тауар айналысында ақша
айырбас құралы болып табылады. Тауар және ақша ... ... ... ... онда ... ... да болмайды.
Бірақ XVI ғасырдың басында (1516 ж.) утопиялық социализмнің негізін
қалаушы Томас Моор өзінің ... ... ... және ... ... ... алтын кітап" деген еңбегінде: "Алдау, ұрлау, тонау... кісі
өлтіру зан тәртібімен қатаң жазаланатынын кім білмейді, ... де ... ... ала ... ... бар жерде алдымен ақша құрымай,
олар да жоғалмайды, сонымен бірге, ақшаның жоғалуына байланысты адамдардың
алаңдаушылығы, қайғысы, ... және ... ... де ... ... ақша адам ... алысталынатын болса, онда тіпті ақша қажеттілігінен
туған кедейліктің өзі де жойылар еді".
Ол ... Т. Моор тағы ... ... "Қай ... ... ... нәрсені ақша
өлшемімен өлшейтін болса, онда ол жерде мемлекеттік істердің табысты және
дұрыс ағысының болуы мүмкін ... ғ. ... ... - ... Оуэн, Грей және басқалар ақшаға теріс
көзқараста болды. Прудон тауар өндірісін сақтай отырып, ақшаны ... ... және оны ... ... ойлар Ресейде де айтылды. Қазан революциясынан (1917) кейін,
азамат соғысы жылдарында ақшаның құнсыздануы байқала бастаған ... ... сәті ... яғни ... өзі ... алып ... ... тұжырымдар пайда
бола бастады. Керек десеңіз ауыл шаруашылық өнімдерін өнеркәсіп өнімдеріне
тікелей айырбастауды ұйымдастыруға тырысты. Шындығында, оның бәрі ... С.Г. ... ... ... ... ... ... ал
ағылшын экономисі Смит Фальтнер энерг-етикалық бірліктерді - ... ... ... К. ... ... дейді: ақшаларды жоя отырып, ... ... ең ... ... ... болуымыз мүмкін немесе
ең төменгі сатыға (алғашқы қауымдық құрылысқа) қайта ... ... ... де ... - ол ... ... да ақша болған, олар бар және
бола береді.
- Ақша ... дами ... ... ... қала ... ... тауар ерекше
жалпылама эквивалент.
Ақша - жалпы бірдей ... ... ... онда ... ... ... бейнеленеді және оның делдал ретінде қатысуыменен тауар өндірушілер
арасында еңбек өнімдерінің айырбасы ... ... ... ... ... ролі ... ... алтынға бекітілген. Алтынның
басқа барлық тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи қасиеті ... ... ... ... ... ... Алтынға бұл қасиет қоғаммен
берілген".
Алтын жалпыға бірдей эквивалент ролін орындау үшін ең бір ... ... ... отыр. Біріншіден, ол ерекше табиғи сапаға ие: бөлінуі ... ... тот ... ... ... арағында" (2/3 тұзды және
1/3 азот қышқылында) ериді. Екіншіден, ең бастысы алтын жоғары құнға ... ... оның ... аз ... ... ... ... еңбек
шығындарының өте жоғары болуына әкеліп соқтырады. Алтынды тұтыну ... ... Ол әр ... ... ... - ... бастап
зергелік істерге дейін, бірде өте жұқа ... ... ... ... кездеседі. Тек қана циферблаты 6 м диаметрдегі ... ... ... үшін 26 кг ... жұмсалады, мұндағы алтын жалату
қалындығы 3 мк. Жуық. XX ғасырда 60 мың тоннадан астамы ... ... 30 мың ... жуығы - екінші дүние жүзілік ... ... XIX ... ... алтын өндіруден бірінші орында болды.
Өткен ғасырдың 40-жылдарында оның ... ... ... ... ... өндіру қиын және капиталды көп қажет етеді. Сонымен, 1 кг ... үшін 3000 м орта ... тау ... 100 ... қайта
өңдеуі қажет.
Алтынды ең көп өндіретін Оңтүстік Африка Республикасында (ОАР) алтын
өндірушілердің еңбек ету жағдайы ... ... ... олар ... ... ... жер ... жұмыс істейді. Мұнан бұрын, ОАР-
да әлемдік алтын өндірісінің 2/3-і өндірілсе, ал ... 1/3-і ... ... ... ... жағдайда құлдырауда.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. Соның ішінде 60-сы жұмыс істеп
тұр және олардың ... ... 1994 жылы 25 ... ... құрады.
Алтын тек қана алтын валюта резервтерді ғана құрамайды, сонымен ... және ... ... ... ... ... талшықтарды жасау үшін де қолданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу сұрақтары әр кез адамзатты ... ... ... ... ... ... Египетте жалған
алтын құймалары табылған. Біздің ғалымдар ұзақ уақыт іздену мен ... ... ... ... ... құрамда алды: палладий - 65%,
индий - 35%. Электр кедергісі алтынның техникалық ... ... ... ... ... алты есе асып ... өзгерте отырып (палладий - 55%, индий -45%) ... ... ... ... ... ... ... бұл процестің тиімділігін
көрсетпеді. Қазіргі ядерлік физика атомдардан күкірт және ... ... ... ... ... Бірақ жасанды алтынды жасау мүмкіндігі бұл
процесті тиімді етпейді. Мұндай алтынның өзіндік құны өте жоғары және бұл
жолмен ... ... ... ... ... ... төмен болуына
байланысты нарықта бәсекеге түсе алмайды. ... ... ... ... тіс салуда және зергелік бұйымдарды жасауда ... еш ... ол ... ... ... ретінде бола алмайды. "Ақша -
зат емес, ол - қоғамдық қатынас".
Олар шындығында қоғамдық қатынастарды тудырушылар болып ... ... ... ... ... үшін ақша ... ... білдіреді.
Робинзон Крузога олар керек болмаған. Батып бара жатқан кемеден құтқарылып
алынған заттар оған адам аяғы баспайтын ... ... ... ал ... ... барлық құндылығын жоғалтты.
Ақша - өндіру мен бөлу процестерінде адамдар арасындағы белгілі бір
экономикалық ... ... ... даму ... ... ... ... Экономикалық категория ретінде
ақшаның мәні оның үш қасиетінің бірігуімен көрініс табады.
* жалпыға ... ... ... ... дербес формасы;
* еңбектің сыртқы заттық өлшемі.
Жалпыға тікелей айырбасталу формасында ақшаны пайдалану, кез келген
материалдық құндылықтарға ақшаны ... ... бар ... ... жағдайында бұл мүмкіндік елеулі қысқарды және тік
қоғамдық ... ... ... және ... ғана ... ... орман, жер асты байлықтары сатылмады және сатып алынбады. Қазіргі
кезде жекешелендіру процестерінің ... ... ... ... формасында ақшаны пайдаланудың көлемі едәуір кеңіді.
Еңбектің сыртқы ... ... ... ... ... ақша ... өлшенуі мүмкін құнын ... ... ... арасында алтынның ақшалай тауар ретіндегі
ролі ... әр ... ... бар. ... ... ... ол ... бірдей эквивалент және ақша
қызметтерін атқару ролін ... ... ... ... Құнның
ақшалай формасынан жалпылама немесе жайылыңқы формасына қайтып ... ... ... ... ... ... ... Алтын, ақшаның
классикалық қызметтерін атқаруды жалғастыруда дейді екінші біреулер. Ал,
енді үшінші біреулер, алтынның жартылай ... ... ... ... ... экривалент ролін орындаушы, ерекше тауар ретіндегі өзінің
қасиеттерін сақтап қалды дейді.
Жекелеген елдердің ішінде алтын айналысы жоқ. Төлем, айналыс және қорлану
құралы ... ... ... ... ... ... және ... ақшалар
қызмет атқарады. Бірақ та алтын дүниежүзілік ақша болып қалып отыр десек,
онда ол ... ... ... ... әрбір қызметі ақшаның тауар айырбастау процесінен туындайтын,
тауар өндірушілердің өзара байланысының формасы ретіндегі ... ... ... бір ... ... Ақша бес ... ... қүн өлшемі, айналыс құралы, төлем құралы, қор және ... ... ... ... құн ... ретінде. Құнның өлшем қызметі тауар өндірісі жағдайында
туындайды. Бұл ... ... ... құнының өлшемі ретіндегі
қабілеттілігін білдіреді, бағаны анықтауда делдал қызметін атқарады. ... құны бар ... ... құн ... бола ... ... ... болып
өндіруіне қоғамдық еңбек жұмсалған, құнды құрайтын алтын саналады. Яғни,
бұл қызметті толық құнды ақшалар атқарады. Ақша ... ... - ол ... ... осы ... ... ... көрсетеді.
Ақша құн өлшемі қызметін идеалды, оймен ойлау ... ... ... ... ... ақшаға айырбасталғанына дейін орындалады, сонымен
құнның тауар формасынан ақша ... ... үшін ... бағасын
белгілесек жеткілікті.
Тауар бағасын өлшеу үшін қолма-қол ақшаның ... ... ... ... ... теңестіру ойша орындалады. Тауарларды ақшаның көмегімен
өлшеуге болады, ... олар адам ... ... ... ... ... құны, оның бағасы болып табылады. Толық
құнды ақша айналысы жағдайында алтынның бағасы болған жоқ. ... ... ... ... құны ... ... ... емес. Бағаның
орньтна ақшалар, кез келген тауарлар санын сатып алу мүмкіндігі бар. Сатып
алу қасиетімен ... ... ... ... ... ретіндегі ақшаның тауарға ... ... ... ... ... анықтау үшін баға масштабы
қажет. Металл ақша айналысында (алтын, күміс, мыс) мемлекет заңды ... ... ... етіп ... ... салмақтық санын ақша бірлігіне
бекітті. Алғаш рет монеталар ... ... баға ... ... ... сай ... ... фунт стерлинг алғашында күмістің
фунты есебінде пайда болды. Тарихи даму барысында баға масшта-бы ... ... ... ... ... және баға масштабы ретіндегі ақша қызметтерінің арасында
едәуір ... бар. Құн ... ... ... емес ... ... ... табылады. Ол құн заңыменен ... ... ... ... ие бола ... ... ... тәуелді және құнды
емес тауар бағасын көрсету үшін қызмет етеді.
Алғашында баға масштабы АҚШ қазынашылығымен ... ... ... г) 35 доллар есебінде анықталып ... Ол 1971 және ... ... ... дейін сақталды және 1980 жылдың
қаңтарында 850 ... ... ... баға ... ... құны мен оның ... ... бағасының
арасы алшақ болып кетуіне байланысты өзінің экономикалық мағынасын
жоғалтты.
Ямайка ... ... ... жж.) ... ... ... және алтын паритеті жойылды. Құн өлшеу қызметі ... ... ... ... ... ... тауарға тікелей айырбасталмайды және ... ... ... айналыстан қазынаға қарай ығыстырып
тастау ... ... ... ... тікелей массасына емес, алтын
нарығындағы несие ақшалармен операциялар жүргізуге қарсы тұрады. ... ... және ... ... ... өлшеу ретінде көрінеді. Несие
ақшалар тауардың қүнын өлшемейді, өлшенген ... ... ... ... жоқ. Сонымен алтын белгілерінің, яғни толық кұнды емес және қағаз
ақшалардың ... ... ақша ... олардың алтындық мазмұнынан
ажырауына алып келді.
Ақша айналыс құралы. Ақша айналыс құралы ... ... ... ... ... бір ... екінші қолға ауыса отырып, өзінің тұтынушысын
тапқанға дейін ақша үздіксіз қозғалыста ... ... ... ақша ... ... ... ал бұл ... сатып
алу және сату актісі ерекшеленеді, уақыты мен ... ... ... ... ... сатқаннан кейін, басқа тауарды сатып алуға әр
уақытта асықпайды. Ол тауарды бір ... ... ал ... ... сатып
алуы мүмкін. Делдал ретіндегі ақшаның көмегімен уақыт пен ... сай ... ... құнын өткізгеннен кейін, айналыстан кететін тауарларға қарағанда,
ақшалар айналыс құралы ретінде барлық уақытта осында қалып ... ... алу ... ... ... ақша ... ... қызметін негізінен мемлекеттік,
оперативтік, коммерциялық саудада тұрғындардың ... ... ... ... Шет ... мұндай шектеулер жоқ. Онда фирмалар мен
корпорациялардың және т.б. қолма-қол ақшамен есептесуіне тыйым са-лынбаған.
Айналыс құралы ... ақша ... ... ... ... мен ... ... қозғалысы;
* оны идеалды ... ... ... (қолма-қол) ақшалар
орындайды;
* ... бұл ... ... ... өте тез ... оны ... ... емес (алтын), оны ауыстырушылар- ақша
белгілері орындайды.
Бірақ бұл, несие және қағаз ақшалар ақшалы тауармен (алтын) байланысты
емес ... сөз ... Бұл ... ... ... ... ... жасырын
айналыс болуыменен түсіндіріледі.
Акша айналыс құралы қызметін атқаратын болғандықтан, айналыс қажеттілігі
олардың саны өткізілуі тиіс тауарлардың бағасы мен массасы негізінде, ... тиіс ... ... ... ... ... дегенмен бір
ақша бірлігі бір - несие тауар мәмілелеріне ... ... ... айналысы қанша көп болса, айналыс үшін олардың қажетті саны сонша аз
болады.
Егер ақшаның айналыстағы массасы ... ... көп ... онда бұл
олардың құнсыздануына, яғни инфляцияға алып келеді.
Ақша төлем құралы. Тауар айналысы ақша ... ... ... ... міндетті түрде тауар қозғалысымен бір уақытта тоғысуы тиіс
емес. Ақша құнның еркін формасында көрінеді. Олар өткізу ... ... ... ... ... ... ерте ... кеш жүруі
мүмкін.
Егер тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы болмаса, яғни ... ... ... дейін сатып алынған немесе керісінше болса, онда бұл жағдайда
ақшалар төлем ... ... ... ... ... ... тек қана тауар айналысына ғана емес,
сонымен бірге қаржы-несие қатынастарына да қызмет етеді. ... ... ... етіп ... ... тауарларды және қызметтерді төлеуге байланысты мін-
деттемелер;
* еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер;
* мемлекетке қатысты ... ... ... ... мемлекеттік және тұтыну несиесі бойын-
ша борыштық міндеттеме;
* сақтандыру ... ... ... ... және ... төлем құралы ретінде айналыс құралынан өзара айырмашылықтары бар.
Бұл қызметте ақшалар делдал болып табылмайды, ол тек қана сату-сатып ... ... ... ... ... өз ... еркін
қозғалысы байқалады. Тауарды несиеге сатып ала отырып, ... ... ... ... орнына, борыштық міндеттемені жазып ұсынады. Бұл борыш
өтелген кезде, ақша төлем құралы ... ... ... ... ... ... ... емес нақты ақшалар (қағаз немесе
несие), ал борыштық міндеттемелерді өзара өтеуде идеалды ақшалар атқарады.
Төлем құралы ретіндегі ... ... оның ... ... қарастырылған
қызметтерінен айырамшылығы болғанымен ол олармен берік ... ... ... ... құралы қызметі, оның құн өлшемі және айналыс құралы
ретінде қызмет етуі барысында көрінуі мүмкін. ... ... ... ... етуінің дамуы резервтік қор құрудың, яғни ақшаның қор және қазына
жинау қызметтерінің туындауының қажет екенін ... ... ... қызметін атқаруына байланысты ақша айналысы заңы
өзінің неғұрлым толық көрінісін тапты. Егер тауарлар ... ... ... ақша ... ... Бұл ... қолма-қол ақшаға деген
қажеттілігін азайтады. Бірақ төлем мерзімі жақындаған сайын ... ... ақша ... ... ... ... өтелетін төлемдер соммасы
айналыс үшін ақшаның санын азайтады. Егер қандай да бір ... ... ... ... өз уақытында түспейтін болса, онда бұл өзімен
бірге басқа да төлемсіздік ... ... ... бойынша мерзімі өткен
берішек, бюджеттік төлемдер, жалақы бойынша және ... ... ... ақша нарығының графигінде әр түрлі
бейнеленеді. Қатаң саясат ақша жиынын ақшаның ұсыныс қисығының вертикалды
жағдайына сәйкес келетін деңгейінде ... Ал ... ... ... ... қисығы горизонталды түрде болады.
Ақша-несие саясатының вариантын тандау көп ... ... ... ... ... егерде ақшаға сүраныстың өсуі инфляциялық
үрдістермен байланысты болса, онда ақша ... ... ... үшін ... ... жөн, бұл ... ақша ұсынысын вертикалды түрде
бейнелейді.
Егерде ақша айналымының күтпеген, ... ... ... ... ... ... онда ... мөлшерлемесін қалыпты
деңгейде ұстап тұратын саясат пайдаланылады. Бұл жағдайда ақша ... ... Ls ... ... ... байланысты ақшаға
сұраныстың өзгерісі немесе ақша жиынына (2-сурет), пайыз мөлшерлемесіне (1-
сурет) әсер етеді. Орталық банк бір ... ақша ... мен ... ... ... ... ... сұраныс өскен кезде тұрақты
пайыз мөлшерлемесін ... тұру ... банк ақша ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесін өте тез өсірмеу ... (Бұл ... Lr ... оңға қозғалтады, тепе-теңдік нүктеде
өзгереді).
Мұндағы R — пайыз мөлшерлемесі М — ақша жиыны
Сурет1.Салыстырмалы түрде
Сурет 2 ... ... ... ... ақша ... саясатының табыстау механизмі және оның салық-бюджет, валюта
саясаттарымен байланысы. ... ... өте ... табыстау
механизмінен тұрады. Жалпы саясаттың тиімділігі әр бөліктің сапалы жұмысына
тәуелді.
Ақшаның ... ... ... формасы ретінде пайдалану тауарларды тікелей
өткізуменен байланысты емес. Ақшаны бұл ... ... ... олар
несие беру, бюджеттің кірістерін қарыздық берешектерді өтеу, мемлекеттік
бюджеттің кірістерін қалыптастыру, ... және ... ... ... Ұлттық банктің несиелік ресурстарды басқа
банктерге сатуы және т.б.
Қазіргі уақытта алтын ... ... ... және ... ... ... айналыстан қазынаға қарай ығыстырып
тастау жағдайында ақшалы тауар (алтын) ... ... ... ... несие ақшалармен операциялар жүргізуге қарсы тұрады. Осыдан
алтын қағаз және ... ... ... өлшеу ретінде көрінеді. Несие
ақшалар тауардың қүнын өлшемейді, өлшенген құнды көрсетеді, өйткені өзінің
құны жоқ. Сонымен ... ... яғни ... ... емес және ... ... болуы, ақша формаларының олардың алтындық мазмұнынан
ажырауына алып ... ... және ... ... ... - бұл ... шаруашылық қызметтерінің нәтижелері мен өзара
алмасуына қызмет ететін және ... ... ... етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Валюталық жекелеген элементтері -вексель ісі түрінде Ертедегі Грецияда
пайда болған. Олардың келесі даму ... ... ... ... ... да Орта ... ... сауда орталықтары болды, онда есеп
айырысулар вексель арқылы жүргізілді. ... ... одан ... ... ... ... ... нарықтардың құрылуымен,
халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуімен байланысты болды.
Валюталық жүйелер материалдық ... ... ... ... ... ... ... қатысты халықаралық экономикалық қатынастарға
делдал ... ... ... ... және ... ... саяси жағдайға, елдер арасындағы күштердің арақатынасына тәуелді.
Халықаралық шаруашылық байланыстардың дамуы шамасына ... жүйе ... ... ... қарағанда - бұл шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи түрде қалыптасқан
валюталық-экономикалық қатынастар ... ... ... - ... бір ... ... шегіндегі валюталық
қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік-құқықтық формасы.
Тарихта мынадай валюталық жүйенің типтері қалыптасқан: ... ... ... ... ... процесіне қажетті валюталық ... және ... ... ... жүзеге асыруға
көмектесетін валюталық-экономикалық қатынастардың жиынтығы ретінде ұлттық
жүйе пайда ... ... ... ... -бұл ... ... негізінде тарихи түрде қалыптасқан және
халықаралық құқық нормаларын ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың мемлекеттік-
құқықтық формасы. Ұлттық валюталық жүйе елдің ақша жүйесінің бір ... ... ... ... және ... ... шыға ... Ұлттық
валюталық жүйенің ерекшелігі ел экономикасындағы сыртқы ... даму ... ... ... жүйе мен ... шаруашылықтың даму негізінде
қалыптасқан және мемлекетаралық келісім-шарттармен бекітілген халықаралық
валюталық қатынастарды ұйымдастыру формасы - ... ... ... ... ... ... және дүниежүзілік валюталық жүйелердің
мұндай байланыстылығы олардың біртұтас екендігін білдірмейді, ... ... ... етуі және ... ... жекелеген елдер
экономикасын және дүниежүзілік шаруашылыққа ықпал етуі әр түрлі ... ... ... ... ұлттық жүйемен байланыстыратын, яғни
валюталық қатынастарға қызмет көрсететін және реттейтін, мемлекетаралық
валюталық реттеулердс және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Дүниежүзілік валюталық жүйені мемлекеттік-құқықтық ұйымдастыру формасы
жетекші елдердің мүдделігімен және ... ... ... ... және дүниежүзілік сауданың ... және ... ... жүйе ... байланыс пен
айырмашылықтар, олардың элементтерінен байқалады (1-кесте).
Егер ұлттық валюталық жүйе ... ... - ... ақша бірлігіне
негізделген болса, ал дүниежүзілік валюталық жүйе - бір немесе ... ... ... ... есептесу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта - халықаралық төлем және резерв құралы ... ... ... үшін ... ... пен ... ... базалық қызмет ететін, валюталар ... ... ... ... ... ... ... қатарлы елдердің
айырбасталған ұлттық валюталарының ерекше категориясы.
Резервтік валюта мәртебесін алудағы алғышарттар:
* дүниежүзілік өндірісте, тауарлар мен ... ... ... ету ... ... ... байланыс жүйесі бар несиелік-банктік мекемелердің
дамыған ... ... ... оған ... ... қамтамасыз ететін, халықаралық
айналымдағы валютаның еркін айналымдығы және валюталық шектеудің
болмауы.
Резервтік валюта ... ... ... белгілі бір
міндеттемелерді жүктейді: осы валютаның ... ... ... ... және ... шектеулердің болмауы, девальвация
жүргізбеу. ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
шаруашылық үшін төлем балансының тапшылығын ұлттық валютамен автоматты
түрде пайызсыз және ... ... ... алу ... ... ... бірқатар артықшылықтар береді.
Халықаралық есептік ақша бірлігі - валюталық паритет пен валюталық
бағамды белгілеу, ... ... мен ... ... үшін
шартты бірлік ретінде пайдаланылатын валюталық бірлік. Қазіргі уақытта
халықаралық экономикалық қатынастарға қызмет ету үшін ... ... ақша ... ... СДР ... қарыз алу құқығы) және ЭКЮ
(еуропа валюта ... ... ... Бұл ... ... ... есеп айырысуларда елдердің ... ... ... жазу
жолымен: СДР - Халықаралық валюталық қорда, ЭКЮ ... ... ... ... ... ... Олардың шартты
құны валюталық "қоржынға" кіретін валюталардың ... ... ... ... өлшеу негізінде есептеледі.
Валюталық "қоржын" 1973 жылы наурыз айынан бастап ... ... ... байланысты банктерді және халықаралық валюталы-несиелік
ұйымдарда қолданылады. Осы топтағы валюталар саны, олардың құрамы ... ... ... ... ... бағам мақсатына байланысты
белгіленеді.
Валюталардың орташа өлшемді құны, ... ... ... ... ... ... құнының сомасында есептеледі. СДР халықаралық
есептесу бірлігінің негізін құрған валюталық ... бес ... ... ж. ... ... АҚШ ... - 40%, неміс маркасы - ... йені - 17%, ... ... - 11%, фунт ... ... экономикалық және валюталық жағдайларына байланысты анықталатын
валюталардың конверсиялау дәрежесі валюталық жүйенің келесі бір ... ... да ... валюталарға еркін айырбасталатын, ақша
бірліктері ... ... ... валюталар болады. 1978 жылдан
бастап халықаралық валюталық қорлар мынадай ұғымдарды енгізген ... ... ... яғни халықаралық
есеп айырысуларда және валюталық нарықтардың ... ... ... шектеулері бар, жартылай конверсияланған елдердің валюталары;
валюталар айырбасына ... ... ... ... ... уақтылы есеп айырысуларды жүзеге асыруды, валюталық
қаражаттарды біршама ... ... ... ... валюталық бағамдар айырмасы түрінде пайда алуын, валюталық
тәуекелдерді сақтандыруды, ... ... ... ... ... ... ете отырып, ішкі және халықаралық төлем
айналымына қызмет етеді.
Халықаралық есеп айырысудың өзіндік ерекшелігі ... ... үшін ... қабылданған төлем құралының болмауында. Сондықтан да сыртқы сауда,
көрсетілген қызметтер, несиелер, инвестициялар, ... ... есеп ... қажетті шарты сатып алу-сату формасында бір
валютаны екінші біріне айырбастау болып табылады.
Валюталық ... ... ... деген сұраныс пен ұсыныс ең
алдымен сатылған тауарлар және көрсетілген қызметтер үшін ... ... ... ... ... тауарлары мен көлік және кеме
компанияларынан алынған қызметтері үшін төлемдерді ... ... ... қызметтері үшін фрахты, сақтандыру сыйақысы, брокерлік
және банктік комиссия түрінде валюталар алатын сақтандыру қоғамдары мен
банктерден; ... ... ... несиені және оған есептелген пайызды
және т.б. қайтаруға міндеттемесі бар занды және жеке ... ... ... ... ... ... ... сауда мен оған байланысты көрсетілген қызметтер және
халықаралық ... мен ... ... ... болып табылады.
Валюталық нарықтар - сұраныс пен ұсыныс негізінде ондағы айналатын
валюталарға сауда-саттық жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ағымдарды бөліп қарауға болады:
шарушылық байланыстардың интернационалдануы не-
гізінде валюталық нарықтардың интернационалдануының күшеюі;
* байланыстың жаңа жүйелерін пайдалану;
әлемнің ... ... ... ... ... операцияларды жасау;
банктердің корреспонденттік шоттары бойынша жазбаша түрде негізделетін
валюталық операцияларды жүргізу техникасын біртұтастандыру;
коммерциялық валюталық ... ... ... және
арбитраждық валюталық мәмілелер көлемін ұлғайту.
Валюталық операциялардың көлеміне, ... және ... ... ... ... валюталық нарықтар халықаралық, аймақтық
және ұлттық (жергілікті) болып бөлінеді.
Халықаралық валюталық нарықтар ірі ... ... ... ... ... ... Нью-Йорктегі, Франкфурт-на-
Майнедегі, Париждегі, Цюрихе, ... ... ... валюталық
нарықтарды бөліп айтуға болады. Бұл нарықтарды ... ... ... ... валюталармен операциялар жүзеге асырылады.
Аймақтық және жергілікті ... ... бір ... ... ... Оның ... ... доллары, сауд
риалы, кувейт динары және т.б. бар.
Ұлттық валюталық ... деп, ... ... ... ... ... өз ... (олардың қатарында компаниялар,
жеке тұлғалар және банктер ... ... ... ... ... көрсететін
сол елдің аумағында орналасқан банктердің жүзеге асыратын операцияларының
жиынтығын айтады. ... ... ішкі ... нарықтағы операцияларға
жекелеген компаниялар ... ... ... жеке тұлғалар
арасындағы операцияларды, сондай-ақ валюта биржасында ... да ... ... ... ... қарап,
Қазақстанда ұлттық нарықтың жұмыс ... ... ... 2001 ... ... - 1124735 мың, ОЕМ - 11165 ... құрайды.
Сол немесе басқа елдің ішкі валюталық заңдылықтарының ырықтандырылуына
байланысты ресми валюталық нарық "қара нарықпен" толықтырылуы мүмкін. "Қара
нарықтың" ... ... ТМД ... тән сипат. Қазақстанда Қазақстан
Республикасы Ұлттық банкінің жүргізетін саясаты, ... ... ... ... ... ... үшін ... арасында бәсекені ұлғайта отырып,
"көше" нарықтарында валютамен сауданы азайтуға және ... ... ... ... ету ... ... ... көзқараспен қарағанда, валюталық нарық банктер,
банкирлер үйін, брокерлік фирма және ірі ... ... ... мен ... фирмалар өздерінің валюталық операцияларын
ірі қоммерциялық банктердің жетекшілік етуімен, ережеге сәйкес олардың
қарамағында жүзеге ... ... ... ... мәмілелердің
95%-ға дейіні банктер мен брокерлік фирмалардың үлесіне ... ... ... ... банкаралық нарық тәрізді сипаттауға мүмкіндік
береді.
Валюталық ... ... ... ... ... немесе
девиздік банктер деп аталады.
Девиздік банктердің валюталық нарықтағы операцияларға қатысу дәрежесі
көп факторларға: банк шамасына, оның ... ... ... ... ... даму ... ... халықаралық есеп
айырысулар көлеміне, телекс, телефон және т.б. ... ... банк ... ... ... ... ... арасында тікелей жүргізіледі
(телекс немесе телефон бойынша), бірақ кейбір елдерде ... ... банк ... валюталық нарыққа қатысушылармен кездесетін
валюталық биражалар сақталған. Мұндай жағдай Қазақстан Рес-публикасында ... ... яғни ... қор ... ... 2 рет ... ... қатысушы барлық мүшелерін екі негізгі топқа бөлуге ... ... ... ... яғни оларда валюталық операциялар
жүргізу қажеттілігі әр кездерде туындайды да, баға ... білу ... ... ... ... ... (маркетюзерлер). Активті қатысушылар
(екінші топ) өздеріне баға белгіленімін білуге өтініш жасайтын банктер үшін
бағаны белгілейді (маркет-мэйкерлер). Осы ... ... ... ... ... бөлімше тораптары және үлкен дилерлер штаты бар
20-ға жуық банктер ерекше бөлінеді. Бұл банктер 100 млн. АҚШ ... ... ... - 5 ... 10 млн.) ірі ... ... жасай
отырып, валюталық нарыққа маңызды ықпал етеді.
Дүниежүзінің тек өте ірі ... ... ... және
валюталық операциялармен айналысатын білікті дилерлер бар. Өз клиенттерінің
тапсырмаларын ғана орындайтын және валюталық операцияларды өз қаражаттары
есебінен жүргізбейтін, халықаралық ... ... ... ... ... мен банк ... делдалдық ролді жетістіктермен
атқару үшін, валюталық операциялар ... ... ... бар банктік
қызметкер болса жеткілікті. Мысалға, 2000-ға жуық бөлімшелері мен кеңсесі
бар, ... та үш ... ғана ... ... ... ... ... банкаралық валюталық нарықта операциялар жүргізетін
валюталық департаменті бар Германияның ірі ... ... - ... ... болады. Қалған бөлімшелері валюталық операцияларды шектеулі
сомалар бойынша, Дойче ... үш ... ... ... ... берілетін бағамдар бойынша жүргізе алады.
Банктердің басқа да ... ірі, ... ... ... ... ... ... олар бір, екі-үш валюталармен операциялар
жүргізуге маманданады және ... ... баға ... ... бұл ... ... ... қызметтерін пайдаланады.
Брокерлік фирмалар 30%-ға жуық валюталық операцияларға қызмет етеді ... ... ... ... ... брокер тұлғасында, екі банкінің арасында -
валюта-ларды сатушы және сатып алушы банктер ... ... ... ... ... ретінде бола отырып, клиенттерден брокерлік комиссиялық
ақы алады (брокер арқылы сатылған немесе сатып алынған әрбір миллион доллар
үшін 20 АҚШ ... ол ... ... тәжірибедегідей сатып алушы
мен сатушы тең бөледі және онда котировка қосылмайды, әр ай ... ... ... отырады.
Брокер мәміле жасайтын және баға белгілейтін өзінің банк-клиенттеріне
толық тәуелді. Брокер ... ... ... ... ... ... ... үздіксіздігі және брокер белгілейтін кез
келген бағамен ... ... ... ... ... ... және ... ұсыну мүмкіндігі. Дилер мен брокердің арасындағы іскерлік
ынтымақтастық тек ... ... ... және ... ... ... және ол тығыз өзара қатынас негізінде қалыптасады.
Банктердің валютамен жасалатын ... ... ... ... ... ... де ... асырылады.
Шетел валютасы халықаралық төлем айналымында әдетте ақшалай белгілер
түрінде болмайды, ол банктік және несиелік айналыс ... ... ... ... ... ... және пошталық аударым, чек, тратта
түрінде болады.
Аударым - бұл басқа елдегі ... ... ... бойынша және оның есебінен телеграфтық немесе пошталық аударым
(бұйрық) негізінде белгілі бір ақша ... ... ... ... ... ... бұйрығы. Аударым барысында банк екі ... ... ... ... өз ... ұлттық валютаға шетел валютасын сатады
және шетел валютасын шетелге аударады. Бұл жерде телеграфтық аударым ... есеп ... ... және ... код ... ... қорғауға
кепіл береді.
Банктік чек - шетелдік банк-корреспондентке ... ... ... белгілі бір ақша сомасын төлеу туралы банктің жазбаша ... ... ... ала ... оны өзінің банкіне сатады.
Банктік вексель - осы елдің банкінің ... ... ... ... векселі). Импортерлер өздерінің банктерінен бұл
вексельді сатып алады және оны олардың экспортерлеріне ... ... ... ... ... ... ... Ал осы елдің
банкінің міндеттемесі мерзімі жеткенде вексельді ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
болып табылады.
Бұл жерде чектер мен тратталарды тек қана ... ... ... ... ... фирмалардың, жеке тұлғалардың бере алатынын да есте
сақтау қажет.
Несиелік айналыс ... ... ... ... ... мен ... ... әр түрлі елдердің банктері арасында корреспонденттік
қатынастардың дамуына және ... ... ... ... ... тәжірибелерінің таралуына қатты ықпал етті. Бұл ... ... ... ... ... есеп ... және айналыс шығынын азайтуға мүмкіндік жасайды.
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ВАЛЮТА НАРЫҒЫ
2.1. ҚР-ның валюта нарығында сұраныс пен ... ... ... ... ішкі ... саясат нарығы
экономика ашықтығының жоғары дəреже болған кезде ... ... ... ... Ішкі валюта нарығының қалыпты тəуекелдеріне ... ... ... ... ... мен ... жоғары
алыпсатарлық құрамдас бөлігін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... АҚШ долларына номиналдық нығаю үрдісі алғашқы рет 2003 жылы
байқалды ... 2003 ... ... бойынша Қазақстан
Республикасындағы валюта нарығының ... ... ... рет ... ... қатысты номиналдық айырбас бағамының артуы (8,03%) тіркелді. Одан
кейін, 2005 жылды қоспағанда теңгенің нығаю үрдісі сақталды.
2.1.1- график
Валюта ... ... ... ж. ... ... АҚШ долларын нетто-сатуы, млрд. АҚШ долл.
Банкаралық нарықтағы сауда-саттық көлемі, млрд. АҚШ долл. KASE-гі сауда-
саттық көлемі, млрд. АҚШ долл. ... ... ... ... ... ... 2 жыл ішінде ішкі валюта нарығындағы операциялар көлемінің
елеулі өсуі ... ... 2006 ... 10 ... ... ... сауда-саттық көлемі 2000 жылмен салыстырғанда 16,6 есе ... 27,0 ... АҚШ ... ... Биржадан тыс валюта нарығында АҚШ
долларымен ... ... 2006 ... 10 айында 2000 жылмен
салыстырғанда 12,6 есе ұлғайды жəне 45,2 ... АҚШ ... ... тыс ... құрылымында резидент емес ... ... ... (21,5 есе, 8,2 ... АҚШ долларына ұлғайып отыр)
қарамастан, резидент емес ... ... ... басым (11,5 есе,
36,9 млрд. АҚШ долларына ұлғайды) болып отыр. ... ... ... ... тыс ... ... Ресей рублімен жəне еуромен
операциялардың үлесі шамалы болды. «Қазақстан Халық жинақ ... АҚ, ... Банк ... ... ... Банкі» АҚ, «ТұранƏлем Банкі» АҚ
жəне «Қазкоммерцбанк» АҚ KASE-гі шетел валютасымен ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі (бұдан əрі - Ұлттық Банк) 2000
жылдан бастап басымды түрде шетел валютасын ... ... ... ... ... ... қатысу коэффициенті «-1,2%» болған 2005 жылды
қоспағанда). Ұлттық Банк 2003 жəне 2004 ... ... ... ... ... ... тиісінше 17,0% жəне 20,3% құрады. 2006 жылдың 10
айы ішінде Ұлттық Банктің KASE-де жəне банкаралық нарықта ... ... таза ... алуы 5,1 ... АҚШ ... ... болды Тұтастай
алғанда 2006 жылдың 10 айы ішінде Ұлттық Банктің валюта ... ... 7% жуық ... ... ... ішкі валюта нарығына қатысу
қажеттілігіне Ұлттық қордың қаражатын ... ... ... ... бұл ... ... іс-қимылындағы айқындаушы фактор, алып-
сатарлық құрамдас бөліктің жоғары ... ... ... ... ... ... ... мəмілелер нарығының дамымауынан
қиындайтын валюталық тəуекелдің туындауына əкеп ... ... 1 ... ... ... ... қалыптастырудың жаңа тəртібі
ішкі валюта нарығына валюта қаражатының ағынын ... ... ... ... ... қалыптастырудың жəне қаражатын пайдаланудың жаңа
қағидаттарына өту шеңберінде Ұлттық Қордың ... ... ... ... ережесі қабылданды. Осы Ережеге сəйкес Ұлттық Қорға
ұлттық валютамен түскен түсімдер Ұлттық Банктің халықаралық ... ... де ішкі ... ... ... ... сатып алу арқылы
да айырбасталуы мүмкін.
Ұлттық ... ... жəне ... ... ... ... ... бастап ұлттық валютадағы түсімдерді айырбастау ішкі
валюта ... ... ... сатып алу арқылы жүргізілді (2.1.3-
график).
Ұлттық Қордың теңге қаражатын айырбастаудың осы тəсілінің ... ... ... ... ... сатып алуы нарықта оны ішкі сатуға,
оның ... ... ... ... үшін ... секторынан салықты төлеу үшін
сатуға қарама-қарсы əсер етуді туғызу болып табылады.
2006 жылдың екінші тоқсанынан бастап банктер ай ... ... ішкі ... ... пен ... көздері жөніндегі есептіліктің деректері
бойынша резидент банктердің шоттарына түскен шетел ... ... ... ... ... түскен түсімдерге келеді. Бұл ретте резидент
еместерден түскен түсімдерде тауарлар мен ... ... ... ... ... (80% астам), ал резиденттерден түскен түсімдер ... ... ішкі ... алу ... ... ... ... үшінші тоқсанында теңгеге шетел валютасын сату 11,2 млрд.
доллардан ... бұл ... осы ... 94% ... ... ... келеді. Нақты сектордың, негізінен өндіруші саланың 100 ... ... ... ... ... ... ... сомасының
жартысынан астамы келеді.
Бүгінгі күні шикізат тауарларымен сауда операцияларындағы ... ... ... АҚШ ... ... табылады. ТМД жəне Еуроодақ
елдерімен есеп айырысуда Ресей рублі мен ... ... ... ... қарамастан, бұл валюталардың экспорттан түскен түсімдердегі үлес
салмағы төмен - клиенттердің банктерге сатқан ... ... ... ... аз ... қалып отыр. Еуро мен Ресей рублі бойынша сұраныс пен ұсыныстың
арақатысы негізінен ... ... есеп ... ... айқындалады,
бұл банктер мен клиенттер арасындағы операцияларда оларға ... ... ... еуро жəне ... рубліне қарағанда АҚШ долларын сату
көлемі ... ... ... ... АҚШ ... ... бағамының өзгеру үрдістерінің жоғары деңгейімен айқындалады.
Мəселен, 2006 ... ... жəне ... ... АҚШ ... қатысты
нығаю үрдісі сақталған кезде банк клиенттерінің АҚШ долларын таза ... 1,3 жəне 1,2 ... АҚШ ... ... 2006 ... ... ... қатысты бағамының өсу үрдісінің өзгеруімен нетто-сату көлемі күрт
қысқарды, жиынтығында бір айда 0,6 млрд. АҚШ ... ... ... ... АҚШ долларын сатып алу көлемі олар ... ... асып ... - ... АҚШ ... ... 1,2 ... АҚШ
долларынан асып түсті. Бұл ретте резидент банктер клиенттерінің шоттарына
тауарлар мен ... ... ... ... ... бүкіл үшінші
тоқсан бойы өсті. Тауарлар мен қызмет көрсетулер үшін резидент еместермен
есеп ... ... ... ... 2006 ... ... айында -
3,87 млрд. АҚШ доллары, тамызда - 4,22 млрд. АҚШ доллары жəне қыркүйекте ... ... АҚШ ... түсті.
Экспортер кəсіпорындардың кірістілікті басқаруға айқын ұмтылысы, оның
ішінде ішкі валюта нарығындағы алып-сатарлық операциялар есебінен, ... ... ... ... пен ... балансына қатысты
екіұштылықтың жоғары деңгейіне себеп болады. Болашақта, 2007 ... ... ... ішкі ... ... шетел валютасын сатып алу мақсаты
бойынша шектеулерді жоюға байланысты шетел валютасына сұраныс пен ұсыныстың
арақатысының ... ... ... бар, ... ішкі ... алып-сатарлық операцпялар жүргізу тек экспортер ... ... ... ... ... ... қатар осы тəуекел ... ... емес ... ... ... ... ... нарығына елеулі əсер ететіндей көлемде сатып алу-сату операцияларын
жүргізудегі төмен əлуетімен шектеледі.
Банктер жүзеге ... ... ... алу ... мен ішкі валюта
нарығында валютаны ұсыну көлемі арасындағы өзара байланыс төлем ... ... ... мен міндеттемелерінің өсуі жөніндегі ... ... ... ... жəне ... нарықтағы нетто-сатулар
жөніндегі деректерді ... ... ел ... жəне ... транзакциялық сұраныспен
нығайтылмаған барлық валюта ресурстары ішкі валюта нарығындағы ... ... Осы ... ... 2005 жыл неғұрлым қолайлы
болды, бұл жылы сыртқы міндеттемелерді мерзімінен ... өтеу ... сол ... қаржылық емес секторда) жəне ... ... ... ... транзакциялық сұранысты қалыптастырды жəне ... ... ... ... етті. Ішкі экономикада банктер
бөлген валюта ресурстарының ішкі валюта нарығындағы ... ... ... ... атап ... дұрыс. Мəселен, банктердің баланстық
есептілігінің ... ... 2006 ... ... ... ... активтер 5,07 млрд. АҚШ долларына өсті, оның ішінде ... ... 1,5 ... АҚШ ... ал ... валютасындағы ішкі
активтер 3,56 млрд. АҚШ долларына ... Бұл ... ішкі ... ... ... өсуі резиденттер шетел валютасымен берген
несиелер мен заемдарға келеді (2,3 млрд. долл.). Нақты сектордың 100 ... ... ... пен ... ... ... деректері
кəсіпорындар экспорттық валюта түсімдері жəне заемдық ... ... ... ... ... ... еместермен есеп айырысу үшін
шетел валютасындағы қажеттілікті едəуір жабатынын көрсетеді. ... ... ... ... ... кредиттер тартуы валюта
шығыстарын жабу қажеттілігімен емес, кредит ресурстарының мүмкіншілігімен
айқындалады.
Шикізат тауарларының ... ... ... ... сақталуы
жағдайында шетел валютасының экспортер кəсіпорындар қалыптастырған ұсынысы
нақты ... ... ... ... ... ... Шетел
валютасына сұраныстың құрылымында тауарлар мен ... ... ... ... ... - ... банктер клиенттерінің резидент
еместермен есеп айырысу үшін алған ақшаның жалпы сомасының 80%
жуығы. Ал тұстай ... ... ... ... резидент еместермен
есеп айырысуы бойынша тек 2006 жылдың 3 тоқсанында ғана түсімдер алынған
ақшадан 1,1 млрд. АҚШ ... көп ... ... ... ... ... сыртқы қарыз алу ауқымының одан əрі өсуі
капиталдың шамадан тыс ... ... ішкі ... ... ... күшейтеді.
Ішкі ақша нарығы
Тұтастай алғанда, ақша нарығының орналастырылған банкаралық депозиттер
бойынша да берілген ... ... ... да ... ... ... ағымдағы өтімділікті басқару қажеттілігіне байланысты
жылдан жылға өсуде. Сондай-ақ банкаралық кредиттер бойынша жəне сол сияқты
банкаралық депозиттер ... ... ... ... ... ставкасының
төмендеуі байқалып отыр, бұл қаржы институттары өтімділігінің жалпы жоғары
деңгейін көрсетеді.
2002-2005 жылдары банкаралық ақша ... ... ... ... ... ... өтімділіктерін реттеудің негізгі құралдарының
бірі ... ... 2006 ... 9 айы ... ... ... ... көлемі 7981,9 млрд. теңгеге дейін өсті (2.2.1-график).
Банкаралық теңгедегі депозиттер бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы
динамикасының 1998 жылдан 2004 жыл аралығында төмендеу ... ... ... ... ... ... орташа алынған сыйақы ставкасы 1998
жылы 11,89% болса, 2004 жылы 2,57% ... ... ... ... 9 айы ... ұлттық валютадағы депозиттер бойынша ... ... ... 3,78% ... ... ... АҚШ ... депозиттерді орналастыру
бойынша жоғары белсенділік танытты, себебі қарастырылып отырған ... ... ... ақша ... ... валютасымен қысқа
мерзімді қарыз алудың басты құралы болып отыр. Мəселен, ... ... ... 2006 ... 9 айында 129,1 млрд. АҚШ
долларын құрады, ал ... ... ... ... орташа
алынған жылдық сыйақы ставкасы 4,86% дейін төмендеді.
Банкаралық ақша нарығында теңгемен ... ... ... 2006 ... 9 айында 1999 жылмен салыстырғанда 2 ... ... ... 10,6 млрд. теңге болды. АҚШ долларымен берілген ... ... ... ... ... 1999 ... ... есе өсті жəне 590,4 млн. АҚШ ... ... ... алғанда 1999
жылдан 2004 жыл аралығында теңгемен де жəне АҚШ ... де ... ... ... ... ... ... ставкасының төмендеуі
байқалды (2.2.2-график).
Жоғары банктік өтімділікпен сипатталған соңғы жылдары Ұлттық Банк ... ... ... ... жүргізді. Бұл ретте қысқа ... ... ... депозиттерін тарту, ең төменгі резервтік
талаптар механизмі негізгі операциялар болды.
Бұл ... ... ... ставкалар саясатына қатысты болды.
Тиісінше, өткен жылдарға тəн, ресми ставкаларды жүйелі төмендету ... ... ... ... ... ... жəне арттыру
саясатына ауысты. 2005-2006 жылдары қайта қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... ... депозиттері бойынша
ставка 3,5%-дан 4,5%-ға дейін кезең-кезеңімен көтерілді.
Сонымен қатар, 2006 жылдың 11 айында 3 172,2 млрд. ... ... ... ... ... өтеу ... 2006 ... 11 айында 2 982,0 млрд.
теңге болды. Нəтижесінде айналыстағы ноталар көлемі қараша айының соңында
358,4 млрд. ... ... ... ... ... өтімділікпен қатар күрт
ұлғаюдың себебі қысқа мерзімді ноталардың айналыс мерзімдерінің қысқаруы
жəне ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру болып табылды. Мəселен, қысқа мерзімді ноталар бойынша
дюрацияның көрсеткіші 2006 жылғы қарашаның соңында жоспарлы ... 28 ... ... ... бастап 2006 жыл аралығындағы кезеңде ... ... ... ... ... ... ... үрдісі болды.
Мəселен, 1998 жылы қысқа мерзімді ноталар бойынша орташа алынған ... 21,58%, ал 2005 жылы ол 2,31% ... Бұл ... 2006 жыл ... ... ... ... кірістілігінің біртіндеп өсуі байқалды
жəне соңғы аукцион бойынша ол 4,41% болды.
2.2. ... ... жылы ... ... (АҚШ) ... ... ... болатын, осы конференцияда Халықаралық валюталық қор (ХВҚ) құру
туралы шешім қабылданды. Алғашында мүшелерінің саны 35 ... ... ... ... саны 174-ке дейін ... ... ... да ... ... ... ... болып табылады.
ХВҚ-ға кіргенде, әрбір мемлекет квота (жазылу бойынша салым), мүшелік
жарна ... ... бір ақша ... ... Қор капиталына мүше-елдердің
жарнасы екі бөліктен: 1) сол ... ... 25% ... ... ... ... мен ... запастарының 10% сомасы көлемін-дегі алтын түрінде;
2) квотаның қалған көлемі ұлттық валюта түріндегі ... ... ... әр ... болып келеді. Біріншіден, олар біріккен ақшалай
запастарын құрайды, ХВҚ оларды қаржылық қиыншылықтарға түскен өз ... беру үшін ... ... ... ... жарна төлеген
мүшесі ХВҚ-дан қарызға алатын немесе СДР деп аталатын ... ... ... ... ... ... мөлшері анықталады. Жарна үлкейген
сайын, мүшеелдің керек жағдайында алатын несиесінің көлемі де үлкен ... олар ... ... ... ... анықтайды. Ел бай болған
сайын, оның квотасы солғұрлым үлкен болады. Квота көлемі ел экономикасының
жұмыс ... және ... ... ... белгіленеді. Әрбір бес
жыл сайын квотаның мөлшері қайта қаралып тұрады әрі ХВҚ қажеттілігіне және
елдің экономикалық өсіп-өркендеуіне ... ... ... ... 1945 ж. ... 35 ... 7,6 млрд. $ төлеген,
1992. ж. ХВҚ-ның 156 мүшесі 130 ... $-ға жуық ... ж. 174 ел - 140 ... $ ... ... анықтауға керекті дауыс санының көп ... көп ... ... ... ... ... ... АҚШ алады, оған барлық
дауыстың 17%-ы келеді. Екінші орында Жапония - 7%, әрі ... - ... ... - 5-6%.
ХВҚ-ның жоғарғы директивті органы - губернаторлар кеңесі, мұнда әрбір
мемлекет губернатор (әдетте қаржы министрі немесе орталық банк ... ... ... ... ... ... ... олардың
орынбасарлары қаржы министрлері немесе орталық банк басшылары болғандықтан,
олар ... ... ... ... ... бар. ... кеңесі
жылына бір рет ғана жиналады. Оның қызметтеріне мыналар жатады:
* халықаралық валюталық ұсыныстарды әзірлеу;
* экономканы қайта құру жөнінде өте ... ... ... ... ... жаңа ... қабылдау, квоталарды өзгерту, ХВҚ-
ға мүшеелдерді тексеру.
Қалған уақытта губернаторлар, штаб-пәтері Вашингтонда (АҚШ) ... ... ... ... ... ХВҚ-ның күнделікті іс-әрекеті
бойынша өздерінің үкіметтерінің тілектерін айтады. Жиырма төрт ... ... ... ... үш рет ... губернаторлар,
кеңесі арқылы мүшеелдердің үкіметтерімен белгіленген шаралардың жүзеге
асырылуын бақылайды. ... ... жеті ... ... мына елдердің
өкілдері: Ұлыбритания, Германия, Қытай, Сауд Арабиясы, Қүрама Штаттар,
Франция және ... ... ... ... 19 мүшеел ішінен бір
атқарушы директорды сайлайды. Олардың үлесіне 17 ... ... ... ... қабылдауы мына баптарға негізделеді:
* займ тек қана ... ... ... ... ... ... займ ... үкіметтермен кепілдендірілуі тиіс;
* займ беру шешімі экономикалық себептерге негізделуі ... ... 2 ... жуық ... тұрады және директор-
басқарушымен басқарылады, ол сонымен ... ... ... ... оны ... ... Дәстүр бойынша директор-басқарушы - ... ары ... ... емес ... ... 100-ге жуық ... ... құрамы, негізінен экономистерден тұрады,
сонымен қатар, онда ... ... ... ... қаржы және
салық салу бойынша ... бар. ... ... ... ... ... қызметкерлер ХВҚ-ның Вашингтондағы штаб-пәтерінде
орналасқан, бірақ шағын бөлігі Париждегі, Женевадағы және Нью-Йорктағы Б¥¥-
ның жекелеген бөлімшелерінде ... ... ... ... ... ... ... мүшесі болып кірген ел: өз ақшасының басқа елдер ақшаларына
қатысты құнын анықтау ... ... ... ... басқа елдерді
хабардар етуге, ұлттық ақшаларды шетел ақшаларына ... ... ... және осындай экономикалық саясатты ... етіп ... ... ... саясат тәртіптелген және конструктивті түрде
оның ұлттық байлығымен қатар, жалпы ... ... ... алып ... осы тәртіп нормаларымен жүруді өзіне міндетті ғып санайды.
Алғашқыда ХВҚ-ды ... ... оның ... ретінде: оған мүше-елдердің
төлем баланстары мен валюталық бағамдарын жүзеге асыру, оның жағдайына
бақылау жасау мәселелері ... ... Бұл ... ... өз
валютасының паритетін алтынмен немесе АҚШ долларымен ... және ... оны ... астам мөлшерге өзгертпеуге, ал ағымдағы операциялар
жүргізгенде бұл паритет мөлшері төмен немесе жоғарыға 1-1,5%-дан астамнан
артық ауытқымауға келісім ... ... ... ... ... ... ыдырағаннан соң, яғни Валюталық бағамдар
енді ХВҚ-мен шектелмейді, мүше-елдердің ... ... ... және ... ... үшін жағдай жасау, сонымен қатар, қажетті
жағдайда қысқа мерзімді несиелерді беру, берілген ... ... ... ... ... ... ... ХВҚ-қа мүше-елдердің көбі
өздерінің төлем ... бір ... ... ... ... отыруына байланысты, ХВҚ несие беруді барынша ... ... ... ... және шартты болып табылады. Төлем ... ... ... жою ... арналған несиелердің ең кең тараған
түрі резервтік несиелер (стендбай) болып саналады. ХВҚ сонымен қатар басқа
да ... ... ... ... оңай қол ... ... ... мақсатына, күтпеген оқиғалардан болған ... ... ... ... ... ... ... яғни
ХВҚ-ға мүшеел автоматты түрде алатын, несиелік үлес ... ... ... ... ... бұл ... үлесі өте аз.
ХВҚ-ға мүше-елдер, сонымен қатар, СДР жүйесінің қатысушысы болып
табылады және бұл ... ... ... ала ... СДР ХВҚ
қатысушысының ағымдағы шотындағы жазу түрінде болғанымен, бірақ оларды кез
келген ұлттық валютаға ... ... ХВҚ ... ... СДР ... ... бола алмады. Қарыз алудың арнайы құқықтары
халықаралық валюталық резервтердің 5-6%-ын құрайды. Бүгінгі таңда 30 млрд.$
құнына тең 21,4 ... СДР ... ... ... ... ... жазыдғаң сомадан бірнеше есе
көп ... ... алу ... ... да ... ... деген
сұраныстын өсу кезеңінде квоталар өздерінің мүшелерш ... ... ... ... ете ... Осындай жағдайға байланысты ... ... ... ... ... және ... ... несиелік
желісін ашқан (қазіргі кезде 25 млрд. $-ға жуық сомаға). Бұл ... ... ... ... деп аталған несиелік желі әрбір 5 жыл ... ... ХВҚ осы ... ... алынған несиелер бойынша
пайыздар төлейді және займдарды 5 жылдан кейін өтеуге ... ... ... ... асыру бойынша ХВҚ-ның құқықтары квоталардың ... ... ... ... валюталық жүйені бақылау және өздерінің мүшелерін қаржылық
қолдаудан басқа, ХВҚ, Вашингтондағы оқу институты - ЭДИ ... ... ... да ... ... ... және білім беру
арналары арқылы ХВҚ-ның мүшеелдері нарықтық экономиканың қалыпты қызмет
етуіне ... ... құру үшін ... мен ... ... басында өзінің әдеттегі іс-әрекетімен қатар ... ... ... ... өту ... ... ... Еуропа елдеріне, бұрынғы КСРО республикаларына көмек көрсету
үшін ірі компаниясын ұйымдастырды. ХВҚ, оларды тек ақшамен ғана ... (бұл ... 24 ... ... 7,5% ... ... ... алуға
рұқсат етілген), сонымен қатар, еркін ... ... ... ... ... емес ... режимдер, валюталар конвертациялануы, салық
салу жүйесі, орталық банктер сияқты экономикалық және басқа да ... қүру ... ... баға ... ... елдерге беретін
көмегі негізгі үш формада жүргізіледі:
1. Экономикалық саясаттың әр түрлі ... ... ... ... жиі ... және ... жасайды, кейіннен ХВҚ-
ның атқарушы кеңесінің отырыстарында бұл елдердің дамуының қорытындыларын
талқылайды.
ХВҚ төлем ... ... ... келтіруге бағытталған көмек
көрсетеді. ... ... ... ... көбеюіне алып келетін және бұл
мемлекеттерге өздеріне қажетті импортты төлеуге мүмкіндік ... ... ... ... бағдарламалар шеңберінде ұсынылады.
Сонымен қатар, реформалардың үкіметтік бағдарламасын ХВҚ-ның қолдауы, басқа
да ресми инстанциялармен ... ... ... қосымша қар-жылық
көмек беруінде катализатор рөлін атқарады.
ХВҚ бұл елдерге техникалық көмек береді және кадрларды ... ... ... ... - ... бағам. Валюталық
бағамның қалыптасуына ықпал ... ... ... анықталған. Шетел
валюталарының бағамдарының әр түрлі түрлері мен баға ... ... ... ... ... ... ... сонымен байланысты көрсетілген ... ... мен ... ... ... ... Валюталық нарықтар
валю таға деген сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... орталықты білдіреді. Валюталық
операцяилардың көлеміне байланысты валюталық нарықтар ... және ... ... ... ... ... екі басты топқа бөледі: ... ... ... ... ... басқа банктерден және
брокерлік фирмалардан баға белгіленімін білгісі келетіндер; активті баға
белгіленімін сұрағандар үшін ... ... ... ... халықаралық төлем айналымында ең ... ... ... ... құралдары - телеграфтық және пошталық аударымдар, чектер,
тратталар түрінде болады. Әр түрлі елдердің ... ... ... және ... процесінде қалыптасатын
оъективті құндық қатынастарына негізделеді.
Валюталық бағам - басқа елдің ақша бірлігіне қатысты сол ... ... ... Ол ... ... ... валюталық паритет шеңберінде
ауытқып отырады.
Валюталардың баға белгіленімі айырбас үшін ... екі ақша ... ... ... ... ... ... баға белгілеу түрі
валютаның жағдайына, оның бағамының деңгейіне әсер ... ... ... мәні ... ал оның ... ... ... үшін валюталар баға белгілеу кросс-бағам
негізінде бекітіледі, ол екі ... ... ... ... ... анықталуын сипаттайды.
Қазақстанның валюталық саясаты мемлекеттің және ... ... ақша ... ... айырбас бағамының күрт ауытқуының теріс
салдарынан қорғауды қамтамасыз етуге тиіс. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ететін іргелі негіз болып табылады.
Осыған байланысты мемлекеттің валюталық ... ... ... ұлттық валютаның бағамын қайта бағалауға жол бермейтін және үнемі
өзгеріп отыратын әлемдік конъюнктура ... ... ... ... ... әсер етпейтін бағам саясатын таңдау болуға тиіс.
Шикізатқа әлемдік бағаның көтерілуі және 1999 жылы сәуірде жүргізілген
теңгені құнсыздандыру өндіруші және ... ... ... ... және ... ... ... ықпал етті. Айырбас бағамы
саясаты әлемдік бағаның өзгеруіне, сыртқы сауда талабына дұрыс икемделе
отырып, ішкі экономика ... ... ... ... Осы ... ... жабдықтарды пайдалану, еңбек сапасын арттыру сияқты
факторлармен үйлестіре отырып, қатаң ұстану арқылы ... ... ... шыға ... ... бес жыл ... ... еркін құбылмалы айырбас бағамын
сақтау көзделеді, ол құнсызданудың ел ішіндегі және ... ... ... барабар болуын көздейді, мұның өзі Қазақстан
тауарларының сыртқы ... баға ... ... сақталуына
және сол арқылы қалыптасып келе жатқан ... ... ... және Қазақстанның болашақта табысты дамуы үшін алғышарттар жасауға
ықпал етеді.
Осы ... ... ... ... және ... ... ... жойылмауынан туындап отыр, яғни шикізатқа әлемдік
бағаның өзгеруіне қарай ел ... ... ... сақталады. Бұған
қоса, елдің сыртқы сауда айналымында Ресейдің ... ... ... ... Ресейдегі ахуалға тәуелді болады.
Егер экономиканың осы тәуелділігі еңсерілсе, онда, әрине, ... ... ... ... валюталық режимін өзгерту қажеттігі
туындайды. Бұл ... жаңа ... ... ... ... нұсқасы болуы
мүмкін:
* "валюта себетіне" (АҚШ доллары, еуро, ... ... ... және т.б.)
байлаулылық;
* мыналардың: Еуразия экономикалық қауымдастығының немесе ... ... Азия ... (Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан), сондай-
ақ көрші елдердің бірімен одақтың (Қырғыз-
стан) шеңберінде бірыңғай валютаға көшу.
Сонымөн ... ... ... қабілеттілігін қолдауға бағам
саясатының есебінен ғана шешіле қоймайды. Бұл арада ... ... ... ... ... құны ... өнім ... ұлғайту бағытында
экономиканы құрылымдық ... ... ... ... ... шаралар негізгі рөл атқаруға тиіс.
Пайданылған әдебиеттер тізімі
1.2002 жылы 3 ... ... банк ... № 213 ... ... ... банктерге арналған пруденциялық нормативтер
туралы» ... ... ... нарықтық бағамын анықтау тәртібін белгілеу-
Актілер жинағы,2003 N8.
3."Коммерциялық банктер ... ... С.Б., ... дело / Под ред. ... О.И. — М., ... дело / Под ред. ... В.И. — М., ... Ө.Қ.Жалпы экономикалық теормя.-Ақтөбе,2004.
7.Ақша,несие,банктер.-Алматы,2001.
Мезілімдік басылымдар
8.«ҚР ұлттық банкі туралы» ҚР заңы.-Егемен Қазақстан, 1995,5шілде.
9."Ұлттық банктің статистикалық бюллетені"-1999-2004жж-Ақиқат,1999,N5.
10.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
11.Валюта ... ... ... N6.
12.Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.
13.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
14.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша нарығы мен валюталық биржалардың теориялық негіздері24 бет
Ақша нарығының және валюталық биржалардың ерекшеліктері 26 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
Жалған ақша немесе бағалы қағаздар жасау және өткізу9 бет
Төлем балансының ұғымы және оның маңыздылығы36 бет
Биржа түрлері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь