Бейдағдарыстық басқарудағы кризистік жағдайларды бақылау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ДАҒДАРЫСТЫҢ ПАЙДА БОЛУ ТАБИҒАТЫ
1.1. Дағдарыс түсінігі, типтері және экономикалық дағдарыс мәні ... ... ... ... ... ...7
1.2 Дағдарысқа қарсы басқаруды үйымдастыруды концептуальды тұрғыдан қарастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
1.3. Дағдарысқа қарсы менеджмент: басқару құралдары мен әдістері ... ... ... ... ..28

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАСҚАРУ ШАРАЛАРЫ
2.1. Дағдарыс жағдайьндағы мемлекеттік реттеудің аналитикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.2. Дағдарысқа қарсы басқарудағы мемлекеттің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
2.3. Дағдарыс жағдайындағы мемлекеттік реттеудің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... .46

3 КӘСІПОРЫН ДАМУЫНДАҒЫ ДАҒДАРЫСТАР
3.1. Кәсіпорындағы дағдарыстың пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
3.2. "Тас.Қүм" АҚ сипаттама және қаржылық.экономикалық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61
3.3. Дағдарысқа қарсы басқару тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .89

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...94
КІРІСПЕ
Бүгінгі таңдағы ауқымды өзгерістер кезеңі қоғам өмірінің барлық саласын жан-жақты қамтуда. Сол себепті қалыптасқан қүрылымды мүлдем жаңартып, әлеуметтік-экономикалық және рухани дамуға жол ашатын де-мократиялық қоғам күруға сай экономиканы нарықтық қатынастарға көшіру міндеті түр. Осы негізінде әлеуметтік, рухани және тағы басқа күрделі мәселелерді шешу - бүгінгі күннің басты талабы. Сөйтіп бүл мәселелерді дәйекті түрде жүзеге асыру бүкіл қоғам мүшелерінің жаңаша көзқарасына, нақты іс - қимылына және олардың экономикалық біліміне тікелей байланысты. Экономикалық тәрбие - қоғамды дамытудың пәрменді күші. Сондықтан бүгінгі жаңа шаруашылықты жүргізу тәсілдеріне негізделген экономиканы басқаруға тартылатын мамандардың экономика-лық білім дәрежесі де жоғары болуы қажет.
Біздің ойымызша, нарықтық экономиканы қалыптастыру біздің Қазақстан Республикасында жаңа қоғам қүру. Осы мәселе туралы әлі де бірқатар пікір - таластарды алға тартуға болар еді. Қазақстан Республика-сының Президенті Н. Ә.Назарбаев: «Қазастанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасу мен дамуының стратегиясы » деп аталатын еңбегінде біздің стратегияны былай деп анықтайды: « меншіктің негізгі түрлерін (жекеменшік пен мемлекеттік меншік) үйлестіре және өзара іс -қимыл жасай отырып бәсекелестік бастамаға негізделген әлеуметтік - экономика қүру... ».
«Дағдарысқа қарсы басқару» термині салыстырмалы түрде жақында пайда болды. Оның пайда болу себебі Қазақстан экономикасын реформалау және Қазақстанның дағдарысты даму аясына өтуімен байланысты. Ре-формалау нәтижесі дағдарысқа әкелетінін көбісі күткен жоқ, бірақ бүгінгі күні экономиканы дағдарыстан тек жаңа типтегі басқару шығара алатынын көбісі түсінеді. Бүндай басқару « дағдарысқа қарсы » атауына ие болды. Бірақ аты атымен, ал мәні үлкен пікір талас туғызды. Дағдарыс қандай тереңдікте болмасын, әйтеуір өтеді. Бүны көптеген елдердің экономикалық даму тарихы көрсетті. Және дағдарысқа қарсы басқару қажеттігін керек
етпейді. Сонда бүндай типтегі басқару уақытша мінезді немесе тек праг-мативті мәнде ма? Онда неге жоғары білім беру жүйесінде мамандар дайындап, ғылыми концепция қалаудың қажеттігі қанша ?
Әрине, Қазақстандағы дағдарыстың өрпгуі тиімді дағдарысқа қарсы басқаруды қажет етті. Бүл тәжірбие тапсырысы. Сонымен бірге басқару ғылымының даму тенденциясы да дағдарысқа қарсы басқару концепциясын дайындауды қажет етеді. Оның алғы шарттары болып, циклдық даму, басқарушылық, ресурстрды үнемдеу, мотивация, уақыт үнемділігі, әлеуметтік әріптестік және көптеген басқалар. Олардың жиынтығы нақты дағдарыс қауіпін куәландырады, тіпті сәтті басқаруда да.
Объективті түрғыдан дағдарыс көптеген жағдайларды өзара байланысын сипаттайды, басқару қиындығы мен тәуекелділігін жоғарлатады. Бүл түрғыда дағдарысты және оның алдын алуды шеттетіп, дағдарысты түрақтандыру, бірінің біріне үласуы, дағдарыстан шығуды осы шақтанда келер шақтанда алынып тасталмайды. Тек экономика ғана емес, сонымен қатар табиғатта циклды өмір сүреді, және тек экономика дамуы ғана дағдарыс жағдайын туындатпайды.
Қоғам дамуының әр түрлі этапында дағдарыс қатынасына деген түсінік те әр қилы болады. Мысалға, бір позиция бойынша дағдарыс тек табиғи қүбылыс салдары, ал басқалары, - дағдарысты адамдар өздері туындатады, олардың қателіктері, дүрыс көңіл бөлмеуі, білместік, сенімсіздік.
К. Маркс болса қоғам дамуындағы дағдарыстың қайнар көзінің эконо-мика екендігін дәлелдеді, ол жеке меншікке және соның салдарынан қүрылымға және мүдделер қақтығысына әсер етуіне негізделген. Осыдан көптеген біздің елдің алысты көрмейтін саясаткерлері мен идеологтары мынадай пікір қальгатастырды, жеке меншікті жойған қоғамдық - экономи-калық формацияда дағдарыс мүмкіндігі болмайды. Сол себепті бүрындары « өсім қиындьщтары », « даму проблемалары », « түрып қалу » терминдері жиі қолданылып келді, кейіннен олар « дағдарыс түсінігіне » ауысты, бірақ мәні бойынша сол процестерді қамтыды.
Бірақ та, дағдарыс басталуы қандай терминді қолданумен анықталмайды, ол өндірістің және жалпы экономиканың нақты даму тен-денцияларымен, қажеттіліктермен анықталады. Ал дағдарыс негізі мен те-реңдігі басқаруға тәуелді, яғни, мәселені шешудегі көрегендік және дағдарысты жүмсарту мүмкіндігі, оларды даму мақсатында қолдану.
Бүгінгі күндегі азғантай дағдарысқа қарсы басқару кітаптары мен оқу әдістемелерінде дағдарысқа қарсы басқару концепцияларына әр түрлі көзқарастар қалыптасқан. Немесе оны тек макроэкономикалық масштабтағы мәселе деп қарастырылады да, дағдарыстың жекелей үйымда да пайда болып және ол әркашан жалпы экоеомикалық жағдайға тәуелді еместігін естен шығарып алғандай; немесе тек дағдарыстың экономикалық ас-пектілері ғана қарастырылып, оның әлеуметтік, саяси, психологиялық, ұйымдастырушылық, басқарушылық, табиғи және тағы басқа жақтары шетте қалып қойылған.
Бұл дипломдық жұмыста дағдарысқа қарсы басқару мәселелерін кешенді түрде мемлекетпен, экономикамен, өндіріспен, үйымдастырылумен, адамдармен байланыстырып жазуға тырыстық. Сонымен қатар бұл еңбекте тек дағдарыстың мүмкін болатын масштабын ғана емес, сонымен қатар оның әр түрлі формалары, мазмүны, себептері және оның салдары қарастырылған.
Дипломдық жұмыс үш тараудан түрады. Бірінші тарауда қүбылыстың объективті мәні қарастырылған, онда «дағдарыс» түсінігі сипатталып, экономикалық дағдарыстар талданып және оған анықтамалар берілген, оның қүрылымдарына ғылыми көзқарастар және пайда болу себептері берілген. Бүл жерде әртүрлі фаза да пайда болған дағдарыстарды басқару мүмкіндіктері және қажеттілігі дәлелденген.
Екінші тарау мемлекеттің экономиканы басқарудағы дағдарыстар туындауы және дағдарысты реттеудегі мемлекеттің рөліне арналған. Тәжірибе көрсетуі бойынша мемлекеттік басқару оның ішінде дағдарысқа қарсы басқару шараларына байланысты дағдарыстар әртүрлі өтеді. Өйткені дағдарыс сферасы тек объект ғана емес, сонымен қатар басқару субъектісі де болуы мүмкін. Тіпті соңғысы дағдарыс көзі болуы да мүмкін, оның жағдайы мен дамуы басқару
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Антикризисное управление подред. Э.М. Короткова - Инфра - М, 2001.
2. Антикризисный менеджмент под ред. А. Г. Грязновой - М.: Экмос 1999.
3. Нурмуханова Л.К. Природа кризисных явлений в рыночной экономике // Мысль. - 2004. -№ 3. - с. 52-60.
4. Нурмуханова Л.К. Концептуальные подходы к организаций антикризис-ного управления // Саясат. - 2004. - № 3-4. - с. 102-107
5. Мухамбетов Т. И., Нукушев А. Г. Банкротство и антикриэисное управ-ление предприятием Учебник: Алматы, 2000.
6. Е. В. Новоселов, В. И. Харламов Введение в специальность «Антикри-зисное управление» «Дело» М. 2001.
7. Н. В. Родионова Антикризисный менеджмент Уч. пособие ЮНИТИ М: 2000.
8. Питер Дойль Менеджмент стратегия и тактика. Питер: С-Петербург, Москва, Минск 1999.
9. Шумпетер Й. Теория Экономического развития. М.: Прогресс, 1982.
Ю.Буайе Робер. Теория регуляции: Критический анализ: Пер. с фр. М.:
РГГУ, 1997.
11. Стратегия и тактика антикризисного управления: Учебник. / Под ред. С.Г.Беляева, В.И.Кошкина. М.: ЮНИТИ, 1996.
12. Стратегия и тактика антикризисного управления фирмой/ Под ред. А. П. Градова, Б. Й. Кузина. СПб.: Специальная литература, 1996.
ІЗ.Экономическаятеория национольной экономики и мирового хозяйст-ва. М., 1997.
14. Абалкин П. «К цели через кризис» М.гЛуч, 1992.
15. МаевскийВ. И. Макроэкономические аспекты становления социально-рыночного хозяйства. М.: ЙЭ РАН, 1998.
16. Шакум М. Л. Экономика России: От кризиса к стабильности и ус-тойчивому росту. М.: Глобус, 1999.
17. Яременко Ю. В. Причины и послетствия экономического кризиса
//Проблемы прогнозирования. № 4. 1997.
18. БелоусовА. Р. Российская экономика в условиях системного кризиса:
состояние и перспективьі развития
// Проблемы и прогнозирования. 1997. № 2. 18.Грабовый П. Г. и др. Риск в современном менеджменте. М.: Аланс, 1994
19. Государственное регулирование экономики в современном мире М.:
Наука, 1989.
20. Умарова Д. М. Государственное регулирование кризисных ситуаций
// ҚазЭУ хабаршысы. 2005. -№2. -с. 117-120.
21,Антикризисное управление: принятие решени на краю пропости // Проблемы теорий и практики управления. 1999. №4. -с. 94-103.
22.Рамазанов А., Рузанов Р. Банкротство как инструмент оздоровления на-циональной экономикий. Транзитная экономика. -2004. №4-5-с. 103.
23. Кенжегузин М. Б. Доданов В. А. Экономические реформы: кезеңы, про-блемы, итоги. // Отан тарихы. 2001. № 4. - с. 12-21.
24. Реформы и Экономика // Экономика и право Казахстана. - 2005. № 21. ~с. 16-21.
25. Жиленко Г. Экономика РК в годы реформирования // Экономика и статистика. - 2000. - № 1. - с. 117-124.
25.Есентугелов А. 10 лет с экономической реформой // Континент. -2004. -№1.-с. 16-21.
26. Антикризисные меры Правительства РК // Экономика и прово Ка-
захстана. -1998. №18. -с. 2-3.
27. Казахстан и мировой экономический кризис //КазПравда. -1999.
30 января.
28.Абуталипов Ж. Шаг еще шаг: Антикризисная программа в действии // Казахстан: Экономика и жизнь. 1994. №2.-с. 14-18.
29. Коваленко О. Антикризисные меры от правительства. Слово за парламентом. // Казахстанская правда. -1999. - 4 февраля.
30. Нукушев А. Анализ вероятности банкротства. // Транзитная эконо-мика.-2000. №3.

31. Канаданов Е. Банкротство: теория и практика. // Юридическая газе-та. 2000. 23 февраля.
32. Райханов Н. Реформа және дағдарыс. // Ақикат. -1995 №7-31бет.
33. Бакин А. Дағдарысқа дайын тұрайық. //Егемен Қазақстан 1999
8 сәуір.
34.Сәйкенов Б. Дағдарыс тамыры тереңде емес.//Егемен Қазақстан 1999
16 сәуір. 35.Куватов Р. Новое слово о преодолении кризисного состояния экономи-
ки. //Транзитная экономика. - 1999. № 5-6. -с.127-132.
36. Рамазанов А. Риск хозяйственного кризиса и механизмы реабилитадии // Евразийское сообщество. -2005. -№ 2. - с. 61-69.
37. А. Джаксыбеков Неждать, а действовать! //Время. 2005. №50-с.П.
38. Стратегия индустриально-инновационного развития Республики до
2015 г. // Казахстанская правда. -2005. -21мая.
39. О дальнейших мерах по реализации Стратегий развития Казахстана до 2030 года. // Казахстанская правда —2005. -19 август.
40. План мероприятий реализации I кезеңа СИИР // Панорама. 2005. - 26 де-кабрь.
41. Программа Правительства РК на 2005-2006 г. // Собрание актов Прези-дента РК и Правительства РК-2005. -№ 32. - с.117-120.
42. Антикризисное управление: Модульная программа для менеджеров
«Управление развитием организации» Модуль 11. М.: Инфра-М, 1999.
43. Лунев В.Л. Тактика и стратегия управления фирмой. М.: ЗАО «Фин-пресс», 1997.
44. АнсоффИ. Стратегическое управление. М.: Экономика, 1989.
45. Коротков Э.М. Концепция менеджмента. М.: Дека, 1996.
46. Саймон Г. и др. Менеджмент в организациях: Пер. с англ. М.: Экономика, 1995.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
Т.Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... БАҚЫЛАУ»
4 курс студенті күндізгі
оқу бөлім
Мамандық: 091440
«Дағдарысқа қарсы басқару»
Жолтай Алмасхан Үрімханұлы
Ғылыми жетекші:
э.ғ.к.,
доцент Баймағамбетова Г.И.
Рецензент:__________________
Жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКАДАҒЫ ДАҒДАРЫСТЫҢ ПАЙДА БОЛУ ТАБИҒАТЫ
1.1. Дағдарыс түсінігі, типтері және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен
әдістері..................28
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАҒДАРЫСҚА ҚАРСЫ БАСҚАРУ ШАРАЛАРЫ
Дағдарыс ... ... ... ... ... ... ... жағдайындағы ... ... ... ДАМУЫНДАҒЫ ДАҒДАРЫСТАР
Кәсіпорындағы ... ... АҚ ... және қаржылық-экономикалық жағдайын
талдау......................................................................
....................................................61
3. ... ... ... ... ... ... ... кезеңі қоғам өмірінің барлық
саласын жан-жақты қамтуда. Сол ... ... ... ... ... және ... ... жол ашатын де-
мократиялық қоғам күруға сай экономиканы нарықтық ... ... түр. Осы ... әлеуметтік, рухани және тағы басқа ... шешу - ... ... ... талабы. Сөйтіп бүл мәселелерді
дәйекті түрде жүзеге асыру бүкіл қоғам мүшелерінің ... ... іс - ... және олардың экономикалық біліміне тікелей байланысты.
Экономикалық тәрбие - қоғамды дамытудың пәрменді күші. Сондықтан бүгінгі
жаңа ... ... ... ... экономиканы басқаруға
тартылатын мамандардың экономика-лық білім дәрежесі де жоғары болуы қажет.
Біздің ойымызша, нарықтық экономиканы қалыптастыру біздің Қазақстан
Республикасында жаңа ... ... Осы ... ... әлі де ... пікір -
таластарды алға тартуға болар еді. Қазақстан Республика-сының Президенті Н.
Ә.Назарбаев: ... ... ... ретінде қалыптасу мен дамуының
стратегиясы » деп аталатын еңбегінде біздің ... ... ... « ... ... түрлерін (жекеменшік пен мемлекеттік меншік)
үйлестіре және өзара іс -қимыл жасай отырып ... ... ... - ... ... ».
«Дағдарысқа қарсы басқару» термині салыстырмалы түрде жақында пайда
болды. Оның ... болу ... ... экономикасын реформалау және
Қазақстанның дағдарысты даму аясына өтуімен ... ... ... ... ... күткен жоқ, бірақ бүгінгі ... ... тек жаңа ... ... ... алатынын көбісі
түсінеді. Бүндай басқару « дағдарысқа қарсы » атауына ие болды. Бірақ ... ал мәні ... ... ... ... ... ... тереңдікте
болмасын, әйтеуір өтеді. Бүны көптеген елдердің экономикалық даму тарихы
көрсетті. Және ... ... ... қажеттігін керек
етпейді. Сонда бүндай типтегі басқару уақытша мінезді немесе тек праг-
мативті ... ма? Онда неге ... ... беру жүйесінде
мамандар дайындап, ғылыми концепция қалаудың қажеттігі қанша ?
Әрине, Қазақстандағы дағдарыстың өрпгуі ... ... ... ... ... Бүл ... ... Сонымен бірге басқару
ғылымының даму тенденциясы да дағдарысқа қарсы ... ... ... етеді. Оның алғы шарттары болып, циклдық даму,
басқарушылық, ресурстрды ... ... ... ... ... және ... ... Олардың жиынтығы нақты дағдарыс қауіпін
куәландырады, тіпті сәтті басқаруда да.
Объективті түрғыдан дағдарыс ... ... ... ... ... ... мен тәуекелділігін жоғарлатады. Бүл ... және оның ... ... ... ... ... ... үласуы, дағдарыстан шығуды осы шақтанда ... ... ... Тек ... ғана ... сонымен қатар табиғатта циклды өмір
сүреді, және тек экономика дамуы ғана дағдарыс жағдайын туындатпайды.
Қоғам ... әр ... ... ... ... ... түсінік те әр
қилы болады. Мысалға, бір позиция бойынша ... тек ... ... ал басқалары, - дағдарысты адамдар өздері туындатады, олардың
қателіктері, дүрыс көңіл бөлмеуі, білместік, сенімсіздік.
К. ... ... ... ... ... ... ... эконо-мика
екендігін дәлелдеді, ол жеке меншікке және соның салдарынан қүрылымға және
мүдделер қақтығысына әсер ... ... ... ... ... ... ... саясаткерлері мен идеологтары мынадай ... жеке ... ... ... - экономи-калық формацияда
дағдарыс мүмкіндігі болмайды. Сол ... ... « өсім ... », «
даму проблемалары », « түрып қалу » терминдері жиі ... ... олар « ... түсінігіне » ауысты, бірақ мәні бойынша сол
процестерді қамтыды.
Бірақ та, дағдарыс ... ... ... ... анықталмайды, ол
өндірістің және ... ... ... даму тен-денцияларымен,
қажеттіліктермен анықталады. Ал дағдарыс негізі мен те-реңдігі басқаруға
тәуелді, ... ... ... ... және ... жүмсарту
мүмкіндігі, оларды даму мақсатында қолдану.
Бүгінгі күндегі азғантай дағдарысқа ... ... ... мен ... ... ... ... концепцияларына әр түрлі
көзқарастар қалыптасқан. ... оны тек ... ... деп ... да, дағдарыстың жекелей үйымда да пайда болып
және ол әркашан ... ... ... тәуелді еместігін естен
шығарып алғандай; немесе тек ... ... ... ғана ... оның ... ... ... басқарушылық, табиғи және тағы
басқа ... ... ... ... дипломдық жұмыста дағдарысқа қарсы басқару мәселелерін кешенді
түрде мемлекетпен, экономикамен, өндіріспен, үйымдастырылумен, ... ... ... ... ... бұл еңбекте тек дағдарыстың
мүмкін болатын масштабын ғана емес, сонымен қатар оның әр ... ... ... және оның ... ... ... үш ... түрады. Бірінші тарауда қүбылыстың
объективті мәні ... онда ... ... ... дағдарыстар талданып және оған анықтамалар берілген, ... ... ... және ... болу себептері берілген. Бүл
жерде әртүрлі фаза да пайда болған дағдарыстарды басқару мүмкіндіктері және
қажеттілігі ... ... ... экономиканы басқарудағы дағдарыстар туындауы
және дағдарысты реттеудегі мемлекеттің рөліне арналған. ... ... ... басқару оның ішінде дағдарысқа қарсы басқару шараларына
байланысты дағдарыстар әртүрлі өтеді. Өйткені дағдарыс сферасы тек объект
ғана емес, ... ... ... субъектісі де болуы мүмкін. Тіпті ... көзі ... да ... оның ... мен ... ... объектісінің
даму тенденциясы мен жағдайына сай келмей дағдарыс жағдайы туындауы мүмкін.
Бүны мемлекеттік басқару жүйесінде қарастыру өте маңызды.
Үшінші тарауда дағдарысқа ... ... ... жеке ... ... ... және сол сияқтыларға қатысты матери-алдарды
қамтиды. Бұл ... ... ... тек ... ... ... ... қатар қандай кішігірім болмасын жекелей үйымда да пайда
болатын құбылыс ретінде ой қалыптасады. Жұмыс ... ... ... және ... ... ... ЭКОНОМИКАДАҒЫ ДАҒДАРЫСТЫҢ ПАЙДА БОЛУ ТАБИҒАТЫ
1.1 Дағдарыс түсінігі, типтері және экономикалық дағдарыс мәні
Қазіргі күнгі әдебиеттерде, әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... ... Тұрмыстағы көзкарас бойынша,
дағдарыс тек капиталистік өндіріс тәсілінде ғана тән қүбылыс және социа-
листік ... ... ... ... ... ... дағдарыс жоқ,
тек "өсім қиындықтары" деген теория ... ... Көп ... ... бүл ... ... ... экономикалық саясатты
қалыптастырудың нақты факторы емес, тек идеологиялық тұрғыда ... ... бұл тек ... даму ... ал ... немесе фирма масштабында, мысалға, басқарудағы
қателіктермен ... ... ... ... төмендігінен туындайтын
үлкен немесе кішігірім өткір мәселелердің болуы. Бүндай мәселелер дағдарыс
дамуын көрсетпейді, олар ... ... ... ... ... әсерлерге байланысты.
Мүндай ұсынымдар бір жақты және ... ... ... ... ... Егер осы позициямен фирмаішілік басқаруды қарастыратын
болсақ, даму стратегиясын қүрастырғанда ... көре білу және ... ... ... емес. Сонда, дағдарыстың болуы заңды қүбылыс
екенін ... ... ... ... ... көріңізші?
"Дағдарыс" түсінігі "тәуекел" түсінігімен тығыз байланысты, ол өз
кезегінде барлық басқару шешімдерін жасау методологиясына әсер етеді. ... ... ... ... ... ... да дағдарыс
жағдайы күрделене түседі. Дағдарыс мәселесіне басқа көзқараспен қарауға
болады.
Әлеуметтік - экономикалық ... ... түрі ... қоғамдық
формация болсын, фирма немесе кәсіпорын өзінің өмірінде екі тенденциясы
болады: ... ... және ... ... - бүл ... ... ... түру, өзіне тән бүтіндігін,
сапалы анықтамасын, мінезін білдіретін қызметін сақтау.
Даму - бұл ... ... ... ... әрекетін нығайтуда
жаңа сапаны игеру.
Жүмыс істеу және даму, өте ... ... және ... ... ... ... бірлігін білдіреді. Бүл
байланысты келесі көрсеткіштерден көруге болады (сурет 1.).
1-Сурет, ... ... ... ... болуы
Жүмыс істеу және даму байланысы диалектикалық мінезде болады, ол
дағдарыстың басталуының ... және шешу ... ... ... дамуды ұстап түрады, және сол уақытта оның қоректі ортасы болып
табылады, даму жүмыс істеудің көптеген процестерін бүзады, ... оның ... ... ... ... ... ... пайда болады, ал ол кезеңді
дағдарыстың басталуын білдіреді. Дағдарыс тек қирату немесе күйрету ... ... ол ... ... ... ... мүмкін, бірақ дағдарыс
басталуы тек субъективті ғана ... ... ... ... ... табиғи әсердегі объективті жағы да бар.
Дағдарыс тек ... пен даму ... ... ол жұмыс
процесі кезінде де туындалуы мүмкін. Бүл, ... ... ... квалификациясы арасындағы қайшылықтар, технологиямен оны пайдалану
жағдайы (ғимарат, ... ... ... ... т.б.) арасында.
Дағдарыс - бүл ұйымның қоршаған ортадағы қауіпті қайшылықтарының
шиеленсуінің шегі (1-сурет).
Дағдарыс ... ... ... мүмкін. Олар ... ... ... және қайта қүрылымдарға байланысты, және
субъективті басқарудағы қателіктер, сонымен қатар ... яғни ... жер ... тағы ... ... ... және ішкі ... мүмкін. Біріншісі
макроэкономикалық дамудағы стратегиямен және ... ... ... ... ... ... елдегі саяси
жағдайларменде байланысты, екіншісі - ... ... ішкі ... ... ... жетіспеушілігі
инновациялық және инвестициялық саясатты басқарудың жетілдірілмеуі.
Егер дағдарысты осындай жағдайда түсінетін болсақ, онда дағдарыс
қауіпі әрқашан ... және оны ... ала көре білу және ... ... ... тек себептері ғана үлкен мәнде емес, сонымен
қатар оның әр-түрлі салдары: үйымның жаңаруы немесе қирауы, жандануы ... ... ... ... ... шығу, әрқашан позитивті
жағдайларға байланысты емес. Жаңа дағдарыс кезеңіне өту, одан ... ... ... ... ... ... керек. Дағдарыс жағдайларын үзақ
мерзімге тоқтатып қою мүмкіндігі бар. Ол белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... себептері
екі факторға байланысты: оның ... және ... ... басқару мүмкіндігі.
Дағдарыс салдары тез өзгерістерге немесе ... үзақ және ... Және үйым ... ... ... өзгеріс, үзақ мерзімді және
қысқа мерзімді, ... және ... ... ... келу ... ... әр түрлі салдары тек оның мінезімен ғана ... ... ... қарсы басқарумен де, ол дағдарысты жүмсартып
немесе оны өршітуі мүмкін. Бүл қатынастарды ... ... ... ... ... мотивация мінезіне, себеп-салдарын түсіну,
жауапкершілікке байланысты (3-сурет).
3-Сурет, Дағдарыстың мүмкін болатын салдары
Дағдарыс типологиясы
Тәжірбие көрсеткендей, дағдарыс, себеп - салдарымен де ... ... ... ... ... ... ... қүралдарды
дифференциациалап және оларды басқару әдістеріне байланысты. Егер ... және ... ... ... ... онда оның
өткірлігін төмендету ... ... және ... ... ету ... ... ... 1).
Дағдарыстың ортақ және локальды түрлері бар. Ортақ барлық әлеуметтік-
экономикалық жүйені қамтиды, локальды - тек оның бір ... ... ... ... ... корінісі. Нақты дағдарыс жағдайларын талдау
кезінде әлеуметтік-экономикалық жүйенің шекарасын, оның қүрылымын ... ету ... ... ... ... ... ... және микро деп бөлуге болады.
Макродағдарыс едәуір үлкен көлемдегі және ... ... ... тек жекелей мәселені немесе топтық мәселені қамтиды.
Экономикалық дағдарыс тобынан қаржы дағдарысын бөлек алып ... Ол ... ... ... ... ... қаржылық мүмкіндігінің
қайшылықтарын сипаттайды. Бүл экономикалық процестердегі дағдарыстың
ақшалай корінісі.
Әлеуметтік дағдарыс әр ... ... ... ... немесе
қайшылықтардың оршуінен туьшдайды: жүмыскерлер мен ... мен ... әр ... ... ... ... ... және т.б. Көбінесе әлеуметтік дағдарыс, экономикалық
дағдарысты толықтырушы немесе жалғастырушы болып ... кей ... де ... ... ... ... еңбек талаптарымен келіспеген
жағдайда, экологиялық мәселелер қатынасында, патриоттық сезімде.
Дағдарыс қүбылыстарының пайда болу мәні мен ... әр ... ... ... ... ... ... әр түрлі
түсініктерді шығаруға болады - таза ... яғни ... ... ... ... ... ... мен
түтынушылардың пессимистік немесе оптимистік көңіл-күйде болуынан, қатаң,
барлық ... ... ... ең ... себеп-ка-питалистік
өндіріс жүйесіндегі таптық келіспес қайшылықтар мүддесіне дейін. Жеке
тәуелсіз зерттеушілердің ... ... ... ... ешқандай
экономикалшық мектепке қатысы жоқтығын айта оты-рып, кең ... ... ... ... ... дағдарыстардың заңдылықтарын, мәнін және пайда болу
себептерін теориялық түрғыдан қарастырсақ:
Бірінші себеп, яғни экономикалық дағдарыстардың пайда болуы, ... ... ... ... ... ажырау болып табылады. Натуралды
шаруашылық шеңберінде өндіріс пен түтыну ... ... ... ... экономикалық дағдарыстардың пайда болуына мүмкіндік болма-ды. Олардың
пайда болуы мен кең етек ... ... ... мен айна-лысының дамуы
себеп болды. Еңбек бөлінісі, ... және ... ... пен ... арасындағы үзілісті едәуір алшақтатты. Бірақ та жәй
тауар өндірісінде дагдарыс ... ... ... ... ... ... ... сатылып, оларды өткізу қиындығы
локальды мінезде болып, қоғамдагы өткізу процестерінің бүзылуы ... ... ... ... ... етуші формасы
болып, ал нарық оның реттеушісі болғалы, өндіріс пен түтыну арасындағы
айырма ... де және ... тез ... ... Стихиялық және
анархиялы жағдайда өндірістегі экономикалық дағдарыстар объективтІ заңдылық
бола бастады.
Капиталистікке дейінгі өндіріс ... ... ... өндірілді. Капитализм кезінде ғана бірінші рет артық өндіріс
туындады. Неліктен бүлай болды? ... ... ... қоғамдық
мінезде екендігін, ал иемдену формасы еңбек ... ... ... ... Бүл ... ... өндіріс пен
иемденудің меншік ... ... ... ... ... Мұндай
шиеленістердің әр елде әр түрлі тарихи ... ... ... көрсетеді, ол дағдарыстар мінезіне де едәуір әсер етеді.
Экономикалық ... ... ... ... ... төлемқабілетті
сұраныс жиынтығы қатынасындағы, үдайы өндіріс жағдайындағы қоғамдық капитал
процесінің бүзылуынан, фирмалардың жаппай тоқырауынан, ... ... ... ... күйзелісте көрініс табады.
Экономикалық циклдарды оқу кезінде, ... ... ... ... және көтерілуін сипаттайтын заңдылықтар көрініс табады. Бүл
мәселені К.Маркс терең және ... ... Ол ... ... және ... ... ... болмай қоймайтындығын дәлелдеп
ашқан. Белгілі экономист В. Леоңтьевтің айтуынша: «Іскерлік цикл теориясы
Маркстік ... ... ... қарыздар».
Маркстік емес мектеп өкілдері алғашында, экономикалық циклдардың бо-
латындығын теріске шығарып, дәстүрлі нарық ... ... ... ... жеңу ... ... ... Әлемдік эко-номиканың XX
ғасырдағы дамуы ... ... ... ... ... ... ... себептері
Экономикалық дағдарыстар себептеріне деген көзқарастар біршама қарама-
қайшы. Және бүған объективті себептер аз ... ... ... ... ... бір ғана факторлардың, әр кезеңде өр ... және ... ... ... ... ... ие. ... экономистер
циклдылықтың үзақтылығын ғылыми-техникалық прогреспен (ҒТП) байланы-
стырады. Негізгі капиталдың активті ... 10-12 ... ... тозуға
үшырап отырды. Бүл экономикалық жандануға стимул болу үшін рларды жаңартып
отыруды талап етеді. Алғашқы серпіліс болып, қүрал ... ... ... ... ал ... капиталдың жаңаруы, экономи-
калық циклдлықтың материалды негізін қалайды.
Цикл ... ... ... қәзіргі әлемдегі ҒГП
әсерінен, негізгі капиталдьң жаңару мерзімінің ... ... және ... ... ... ... ... табиғатьшен байланыстырмай басқа да себептерін
үсынды. Олардың көбінің ойынша дағдарыс себептері артық өндірісті туғызатын
халықтың жеткіліксіз ... ... ... ... жалғастырушы
өкілі, сол жақ кейнсиандық жетекшісі Джоан Робинсон болды. ... ... ... ... болып есептелді. ... ... ... ... туындауы, дағдарыс себебінен
гөрі оның салдары болды. Маркстік ... ... ... ... себептері үйлеспеушіліктен, немесе «теңсіздіктен».
Теңсіздік теориясы, саяси, демографиялық, табиғи сыртқы жағдайдан ... да кең ... ... көзқарастарымен үйлеседі. Нарықтық
бостандықты жақтаушы және мемлекеттің араласуына қарсылас Ф. Фон ... ... ... ... пайда бо-луы мемлекеттің артық
қаржыландыруынан (арзан несиелер, сүранысты ын-таландыру) туындайды.
Дағдарыстың психологиялық теориясы да бар. Й. ... ... ... ... әрбір фазаға тән өзіндік ... ... бар1. ... ... ... мен ... салымының түрып қалуына әкеледі. «Ауыспалы жағдай» инвестициялық
циклдың бір ... ... ... ... ... қазіргі
уақытта экономикалық цикл мен дағдарыстар себебін түсіндіретін бір қатар
теорияларды ... ... П. ... ... «экономика»
кітабында циклдьшық пен дағдарыстар теориясы-ның ... ... олар ... ... яғни банк ... кең етек алу ... ... және
басқалар);
жаңашалық теориясы, яғни өндірістегі негізгі жаңашальгқ еңгізу циклы
(Шумпетер, Хансен);
психологиялық ... яғни ... және ... ... ... ... ... Бэджгот және басқалар);
- жеткіліксіз тұтыну теориясы, табыстың көп бөлігін, бай және ... ... ... цикл себептерін қарастырады. (Гопсон,
Фостер, Кэтчингс және ... тыс ... ... ... ... рецессия
себебі болып жеткіліксізден гөрі, мөлшерден тыс ... ... ... (Хайек, Мизис және басқалар);
*сүн дағы теориясы - ауа райы - өнімділік (Джевонс, Мур).
[1] Й. ... ... ... ... М: ... ... пен оның себептері көзқарастарын бағалау кезінде, уақыт
жағдайында ... ... ... ... да ... өзгеруін ескерген жөн. Осыған орай, Ресей экономистерінің эконо-
микалық ... ... ... ... үш ... ... ... және жүмыссыздық проблемаларын шешудің бірден-бір құралы
ретінде Кейнс тиімді сүраныс жиынтығын ынталандыру ... ... ... ... ... Циклдық факторын зерттеудегі еңбегінің
бірі мултипликатор теориясының жасалуы және кейіннен бұл ... ... ... ... кеңінен қолданыс тапты.
Экономикалық циклдық себептерін зерттеудің үшінші кезеңы болып 60 -шы
жылдардың ортасынан қазіргі күнге дейінгі кезең. Бүл ... ... ... ... ... ... және ... (ішкі)
себептерінің шектелуіне аса көңіл бөліне ... ... ... ... ... ... ... бірқатар мамандар позициясы
анықталды, олардың ойынша, көптеген дамыған елдер үкіметі экономикалық
теңдік ... және ... ... ... ... ... реттеуге аса көңіл бөлмей, керісінше про-циклдық саясат
жүргізеді, яғни циклдылықты қолдайды.
Циклдық фазалары және оныц көрініс табуы
Классикалық ... ... ... циклы төрт фазадан түрады.
Бірінші фаза -дағдарыс (қүлдырау). Бүл кезде өндіріс көлемі және
іскерлік белсенділік ... ... ... ... тауардың қалуы,
жүмыссыздар саны және тоқырау саны күрт ... Бүл ... ... ... ... ... әсер ... айыр-машылығын
айта кеткен жөн. Күнделікті ... ... ... ... ... ... масштабта аз ... Бүл ... ... ... экономикалық жағдайда қүрал жабдықпен
түрмыстық техниканы сатып алуды мүлдем ... ... ... күтедІ.
Сәйкесінше металлургия, ауыр машина жасау салаларында, тоңазытқыш, ав-
томобиль және тағы басқа өндірістің төмендеуі, ... және ... ... ... ... ... монополияланған және монополи-
яланбаған секторындағы іс әрекеттің де айырмашылықтары бар. Егер де ... ... ... кезеңінде өндіріс көлемінің ... ... баға ... ал ... аз шоғырланған са-лаларында
өнім көлемі аздап төмендегенде баға да түседі. Қарапайым түсіндіргенде,
монополия өзінің экономикалық ... ... ... аз ... - ... (стагнация). Бүл фаза (үзақтылығы - жарты жылдан үш
айға дейін) шаруашылық өмірдегі жаңа жағдайлар мен ... ... ... алу ... Бүл ... тән ... ... ретсіз
іс-әрекеттер. Кәсіпкерлердің конъюктураға деген ... ... ... ... ... баға ... ... олар
бизнеске едәуір көлемде қаржы салуды байыппен қарап, ... Бүл фаза көп ... ... ... түсуімен сипатталады.
Үшінші - жандану. Бүл қалыпқа келу фазасы. ... ... баға ... ... және ... ... өседі. Жандану ең алдымен
өндіріс қүралдарын ... ... ... ... ... ... қүралады. Былайша айтқанда, жандану дағдарыс алдындағы
макроэкономикалық көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... басталады.
Төртінші - көтерілу (бум). Бүл жаңа тауарлар және жаңа өндірістердің
пайда болуы, капитал салымдарының едәуір өсуі, ... ... және ... ... ... ... ... баға және еңбек ақының өсуі
сияқты ... жаңа ... ... ... ... ... Және дәл осы уақытта банктің баланс қуаты дамып, тауар
қоры молаяды. Экономиканың ілгері дамуын жаңа ... ... ... жаңа ... база ... кезекті дағдарыстың алғашқы «серпілісі» (себебі) жиынтық сүраныстың
қысқаруы болып табылады. ... ... ... ... азаюы,
шығындар мен сүраныс қысқарады. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін: тозған қүралдарды
ауыстыру, жекелей өнімдерге сүраныс ... ... және ... ... ақша ... ... бүзылуы, әртүрлі саяси жағдайлардың
туындауы, көрінбеген жағдайлар және тағы басқалар. ... бәрі ... ... ... ... ... дагдарысқа серпін беруі мүмкін.
Үдайы өндіріс ... мен ... ... жиі ... ... ескере отырып, әртүрлі ... ... ... ... ... циклы немесе үзақ толқынды цикл, ... 40-60 жыл. ... ... күші болып қоғамдық өндірістің техноло-гиялық базасын
түбегейлі өзгерту, оның ... ... ... ... Оның ... ... 20 ... шектеледі, ал оның қозғаушы
күші болып, үдайы өндіріс қүрылымындағы ... ... ... үдайы өндіріс
немесе қүрылыс циклы деп жиі айтады);
Джаглер циклы. ¥зақтылығы 7-11 жыл, бүл ... ... ... ... ... ... ... табылады;
Китчин циклы, үзақтылығы 3-5 жыл, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... циклы, 1 жылдан 12 жылға дейінгі ... ... ... ... ... өмір сүреді.
Қазіргі жағдайда ғалымдар Н. Д. ... ... ... ... ... ... ... Өткен ғасырдың 20 жылдарынан-ақ,
КСРО шаруашылық конъюктурасының ... ... ... ... ел экономикасының дамуын сипаттайтьш бірқатар көрсеткіштерді,
әлемдегі капиталистік шаруашылық ... ... ... ... ... оның ... үдайы өндірістің «үзын
толқындар» концепциясының туындауына әкеліп соқты. Көптеген статистикалық
материалдарды ... ... ... ... ... ... ... 8-10 жыл) қатар, үзақтылығы орташа (48-55 жыл) ... ... ... ... ... Бүл ... Кондратьев екі фазаны
немесе екі ... ... ... жоғарлатқыш және төмендеткіш.
Бірінші цикл - 1787 - 1792 ж.ж. ... ... ж.ж. ... ... және 1810 - 1817 ж.ж. ... 1844-1855 ж. дейін
(төмендеткіш толқын). Екінші цикл 1844-1851 ж.ж. ... ... ж. ... ... жоне ... ж.ж. ... 1890-1896 ж. дейін
(төмендеткіш толқын). Үшінші цикл 1890-1896 ж.ж. бастап 1914-1920 ж. ... ... және 1920 ... 1940 ... (төмендеткіш толқын). Оның
есебі бойынша, келесі төртінші үлкен цикл 40 жылдың соңынан бас-тап ... ... ... ... ... болған. Жоғарлатқыш толқын күтіліп,
ал 70 ... ... 80 ... ... ... ... ... циклдың төмендеткіш толқынынан, келесі үлкен бесінші ... ... өту, осы ... 90 ... басы, ал осы ... ... ... жоғарғы нүктесі, XXI ғасырдың ... ... ... ... даму тәжірибесі көрсеткендей Кондратьевтің «үзын
толқындары» қоғамдық үдайы өндірістің дамуын дәл болжаған. Сон-дықтан да
оның теориясы әлемнің көптеген ... ... ... және шет ... ... ... ... қүрметтеліп орын
берілді. Бүл теорияға 80-90 жылдары бірқатар ха-лықаралық конференциялар
арналған, нәтижесінде ... ... ... әлемде табиғи және
қоғамдық процестер дамуының бірегейі ретінде циклдылық заңы бар, сонымен
қатар ... және ... ... ... табиғи-
экологиялық циклдар олардың сәйкестілігі және өзара ... ... ... ... ... ... ғылымның дамуымен сәйкес көптеген ғалымдармен
зерттелген. Бүл бағытта табысты ... ... ... ... Й. Шумпетер
болды. Ол өзінің «Іскерлік циклдар» (1939 ж.) еңбегінде ка-питалистік
экономиканың үзақ ... ... ... ... күші ... және ... жаңа еңгізулердің толқын тәріздес динамикасы
екенін дәлелдеді. Қазіргі күнгі жағдайда «үзақ толқындар» дәстүрлі циклына
да ... ... бар. Егер ... ... ... ... ... пайда болса, онда оның біршама терең және үзақтау мінезде екенін
анықтауға болады, ал үлкен циклдың ... ... ... ... ... әсерде болуы мүмкін.
Экономикалық дағдарыс түрлері және олардын динамнкасы
Кейнстен кейін батыстың экономикалық ойлары, ... ... ... ... қана ... циклдылық себептерін және
күрылымын зерттеу формаларьш терендетті, ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамуына циклдылықтың жағымсыз ... ... ... мен жолдарын іздестірді. Әртүрлі жақтастардың
циклдылыққа деген көзқарас позициялары жақындасты.
Бірақта, басқа да көзқарас бар: циклдар және ... - әр ... ... ... ... жүйелі түрде (циклды), немесе кезеңді яғни белгілі бір
заңдылықтарымен қайталанатын және ... ... ... ... және ... ... көрсетеді, сол кезде экономика бірінен
кейін бірі болып төрт фаза өсіп және келесі дағдарысқа база ... ... ... ... ... ... үлкен те-рең және
үзақтылығын көрсетеді. Экономикалық ... ... ... аралық,
жартылай, салалық және қүрылымдық. Аралық дағдарыс жаңа цик-лдық басталуына
жол бермей ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда терең емес және өте үзақ ... және ... Бүл ... 1924 және 1927 ... капита-листік елдерде белең
алған болатын. Ал 1953 -1954 ж.ж. және 1960-1961 ж.ж. ... ... пен ... ... ... ... ... ол барлық эконо-миканы
қамтымай, тек қоғамдық үдайы өндірістің бірін ғана қамтиды. ... ... 1932 жылы ... банк ... келтіруге бола-ды.
Салалық дағдарыс халық шаруашылығының бір саласын ғана қамтиды. Бүған
әртүрлі ... ... ... мүмкін. Олардың ішінде: сала дамуы-ның
үйлеспеуі, күрылымдық ... ... ... ... ... ... және халықаралық болады. Соңғысына 1958-1962 ж.ж. ... ... ... және 1977 ... өнеркәсібіндегі дағдарыс.
Қүрылымдық дағдарыс қоғамдық өндірістің пропорционалды заңының
бүзылуы болып табылады. Бүл сала ... ... ... табады,
біржағынан және айрықша түрдегі натуралды түрде дамуды реттеуге ... ... 1977 ... ... экономикасын энергетика-лық, шикізат және
азық-түлік дағдарыстары жансыздандырды.
Кезекті кезеңді дағдарыс басталар алдында, өндіріс жоғары ... оның соңы ... ... ... белгілі. Бүл кезде өнімді өткізу
мүмкін ... ... ... ... және ... несиелендіріп,
өндірісті кеңейтіп және үсынысты көбейтуде. Өзіңіз елестетіп көріңізші, ав-
тострада да көпір жарылып алдыңғы машиналар ... ... ... ... алға ... ... ... береді, қозғалыс қауіпсіздік қызметі
жолды бөгемегенше «тығын» үзарған сайын, оны тарату қиынға соғады.
1.2. Дағдарысқа қарсы басқаруды ... ... ... - ... ... ... ... дағдарысқа
қарсы басқару проблематикасы басты бағыттардың біріне айналуда. Барлық
деңгейдегі ... ... ... ... ... тенденциялары - жекелей кәсіпорыннан бастап глобалды экономикаға
дейін ... ... ... ... басқаруды
үйымдастыруға бағытталған ғылыми-әдістемелік жобалардың қажеттілігін
жоғарлатады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... басқару проблематикасын талдай отырып, дағдарысты
басқарудың теоретика-методологиялық ... ... ... стадиясында
екенін көрсетеді. Сондықтан да, қазіргі күнгі кон-цептуалды ... ... ... ... ... бәскелес ретінде
айтуға болады.
Проактивті және реактивті дағдарысқа қарсы басқару ... ... ... ... дейін дағдарысқа қарсы менеджменттің басты
сүрақтарына кірмеді. Әзірге «проактивті дағдарысқа қарсы басқару» термині
кең қолданыс тапқан жоқ, және ... ... ... ... жүр.
Бірақ, қарама-қайшы қарастыру көздерін, біржағынан дағдарысты
болдырмаудың, ... ... ... да бір ... ... ... стратегиясына қарағанда, тактикасын, менеджмент теориясындағы классиктер
еңбегінен көруге болады. Бірақта, үзақ уақыт бойы менеджмент теориясында
дағдарысқа ... ... ... бағыттар қатарына кірген жоқ, сондықтан да
реактивті және проактивті ... ... ... ... ... екі
мүлдем басқа методологиялық түрғыдан келгендегі, жағымды және ... ... ... өз ... ... ... теориясы әдебиеттерінде дағдарыстармен күресте проак-тивті
әдісті енгізуді қолдайтын пікірлерді кездестіруге болады, бірақ олар ортақ
мақсатты ... ... ... ... ... ... басым
бағыттарын жүйелі қолдануды үсынбайды. Мысалы, жиі кездесетін ... ... ... ... мақсатының алғы шарты болып, жай
ғана қиыншылықтарды масштабты дағдарыстарға айналдырмау». Мүндай ... ... ... көптеп кездесіп, бірақ жүйелі әдістемелі түрде
дәлелденбеген.
Біздің ... ... ... ... басқаруда объективті,
теңестірілген түрғыдан қарастыру кезінде оның дағдарыспен күрес кезіндегі
басым бағыттарны ғана ... ... ... кемшіліктерін еске-ре кеткен жөн.
Дағдарыс қүбылыстарын басқаруда проактивті ... таза ... ... ... ... алдын-ала сәйкестендірілмеген, аз белгілі
қүбылыстар қандай да бір ... ... ... ... ... 70 жылдары дамыған елдерде пайда болған «стагфляция» феномені
мүлде күтпеген жағдай ... және сол ... ... ... ... ... ... дағдарыс қүбылыстарымен күресте қажетінше
реактивті ... ... ... бүл ... ... біраз
уақыт кезеңінен кейін нәтижесін береді.
Дағдарысқа қарсы басқарудың проактивті әдісінің шектелуінің бірі, ... ... ... әлеуметтік экономикалық процестердің жоғарғы
динамикасы болып табылады, ол екі немесе одан да көп ... ... және ... ... ... ие ... ... Бүған нақты мысал ретінде ТМД ... ... ... ... ол бір уақытта бір-бірін күшейткен бірнеше
дағдарыс қүбылыстары, жиынтығында терең және үзақ дағдарысты туғызды. ... ... ... өрши ... ... проактивті дағдарысқа
қарсы басқаруды қолдану мүлде мүмкін ... ... ... ... және ... әдістерінің
басым бағыттары мен кемшіліктерін жүйелі түрде қарастыру ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
1-ші схемада нарықтық шаруашылық жүйедегі ... және ... ... негізгі сипатын көрсетеді, онда проактивті әдістің
басым бағыттарының біржақтыльшығын толық ашып көрсетпейді, ... ... ... ... көп орын ... Біздің саналы түрдегі реактивті
және проактивті әдістердің ... ... ... ... қарсы
басқаруда әржақтың ар-тықшылығы мен ... ... ... ... ... кезінде, реактивті және проактивті де әдістері дағдарыс
қүбылыстарымен күресте, түйықталып қолданылмайды. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет үйым
ретінде, бүнда болып жатқан дағдарыс қүбылыстарына әсер ететін ... Бүл ойды ... ... реактивті әдісі, макроэкономикалық деңгейде
де, және иерархияның жоғары ... де кең ... ... ... ... ... тарихы реактивті түрғыдан келудің
жоғары түрғанын көрсетті.
Қазіргі күнгі баяу қүбылыс болып, әлемдік энергетикалық дағдарысты ай-
туға болады. Халықаралық деңгейдегі ... ... және ... ... ... қүру ... кейбір дамыған елдер энерго үнемдеу
бағдарламасын жасауымен шектеледі, тек қарапайым шешімдер қабылдап, мысалы
салық төлемін тез ... ... ... барлық түріне акциздік
төлемдерді қосқанда. Ең ... ... ... ... 30 ... елдер энерго түтыну қүрылымы аз-дап өзгерді. Бірақ батыс европа
елдеріндегі отын түрлерінің бірқатарына бекітілген жоғары 60-70 % ... ... ... ... ... де ... ... деңгейдегі компаниялар мен коорпациялар арасын-дағы
қатынастағы дағдарысқа қарсы басқару ... ... көп ... және орта ... өкілдері дағдарысқа қарсы мененджменттің реактивті
әдісін үсынады. Жоғары бәсекелестік саладағы кіші ... ... ... ... максималды экономдауға тырысады, сондықтан да
кішігірім компаниялардың ... ... ... ... ... шараларын жоққа шығаруы, заңды құбылыс. Ірі
масштабтағы ... ... ... қарсы ме-неджментті
үйымдастыруға аса жауапкершілікпен ... ... ... ... басым бөлігі (кіші бизнестегілер секілді) дағдарысқа қарсы
басқарудың реактивті әдісін қолданады. Бүл ... ... ... ... және орта мерзімді мақсаттарға бағыттапған, ең ... ... ... ... ... тұру. Бұл позициядан қарағанда,
дағдарысқа қарсы шаралар шығындары, өнділірген өнімнің ... ... ... ... ... немесе табыстылықты төмендету, немесе сату
көлемін қысқарту. Бүл контексте ірі ... ... ... бөлІмшелерді аз қүрып, олар тікелей дағдарысқа қарсы шараларды
жүргізумен айналысады. Ірі ... ... ... ... ... басқару басым бағыттар қатарына жатпайды. Бүндай қатынас
қапдық соммамен дағдарысқа ... ... ... ... қарсы менеджменттің жеңілдетілген әдістерінің формалары мен
процедура-ларын қолданғанда, ... ... ... персонал
таңдауда та-лаптардың төмен болуы көрініс табады.
Ірі компаниялардағы басқару функцияларының жоғары бөлшектенуі ме-
неджмент функциясының ... ... ... ... ... және ... қарсы басқару да тізімде бар. Сон-дықтан да ірі
компанияларда, ... ... ... орны ... ... ... жеңілдетілген әдісінен бас тартады. Бүндай корпорацияларда
дағдарысқа қарсы ... таза ... ... бас ... одан ... жағдайларын ескертуге көп көңіл бөледі.
Дағдарысқа қарсы басқарудың проактивті концепциясын жасағанда тікелей
дағдарыс қүбылыстарын аз болжануын ескеріліп, ... ... ... ... жөн. ... ... ... сүрақтарды шешу
кезінде мақсатты түрде дағдарыс жағдайының толысу тактикасын таңдау қажет.
Мысалға, макродеңгейде басқаруда үкімет ... бір ... ... ... ... ... ұстап тұра алады (салықтың көтерілуі,
түтыну тауарларының импортына шектеу қойлғанда және ... ... ... ... ... ... ... түрде,
әртүрлі кең әдіс жиынтығын колданатын, бастысы, басқару моделі мәнінің
қалуы, ал оның ... ... ... қарама-қайшы күшті іс-
әрекетінің максималды мүмкін болатын ескертулер мен ... және ... ... ... ... ... күресу.
Көп жағдайда, әсіресе микроэкономикалық деңгейде, дағдарыс
жағдайларын ... ... ... рационалды деп мойын-дауға
болады. ... ... ... ... ... жүйені
енгізуде шығындарды толық салыстыру қажет, ... ... ... ... технологиялық ақаулардан және ... ... ... және ... да ... ... ... мен ұлттық ... ... ... ... ... қарсы басқарудың қүрамдас
бөлігі ретінде қарастыруға болады.
Осыған үқсас мысалды үлттық экономикалық катынастардан ... ... ... ... өзі ... ... табылады, қосымша еңбек ресурстарын жүмылдыруға, өндіріс қуатын
арттыру, шикізат ресурстары және тағы ... ... ... Ұлттык
экономиканың дағдарысқа карсы потенциалын ... ... ... ... көтеруге болады, яғни ... ... ... пен ... ... ... ... дағдарысқа қарсы басқару әдістемесін жасанды түрде,
стратегиялық басқарудың ортақ ғылыми-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... өсуіне және ... ... ... ал ... ... дағдарыссыз даму
стратегиясынан тіпті ажыратуға болмайды.
Біз ұсынған конңептуалды 2-ші схемада проактивті дағдарысқа қарсы ... ... ... ... концепциясы мен
дағдарысқа қарсы басқарудың проактивті әдісін, сыртқы экономикалық ортаның
жағымсыз әсері қайшылықтарынан қорғаудың ... ... ... ... ... ... байла-нысы суреттелген.
Дағдарысқа қарсы басқарудың бүтіндігі барлық басқару ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу ор-
гандары) дағдарысқа қарсы басқару бағдарламасын жасаудан және іске асы-руда
көрініс табады. Соңғы пункт болып ... ... ... ... ... жасау болып табылады. Біздің қөзқарас бойын-ша,
дағдарысқа ... ... ... ... ... ... ... теориясы болып табылады, оның мәні дағдарыс құбылыстарын көре білу ... ... ... дағдарыс жағдайларына белсенді қайшы тұру,
бірінші кезекте, профилактикалық және ескертпелі формаларын және ... ал ... ... ... пайда болу себептерін түп
орнымен жою.
Дағдарысқа қарсы проактивті әдісті қолдану жағдайды толықтай шеш-пейді,
бірақ жоғары табысты ... - ... ... ішкі ... ... пайдалануға қатаң шектеулер орнатады,
2-схема, Проактивті дағдарысқа қарсы басқаруды ұйымдастырудың концептуалды
сызбасы
егер жоғары ... табу ... және өзге ... тура ... ... ... ... да әдістер болуы мұмкін (венчурлық опера-
цияларды жүргізу), бірақ бүл ... ... ... шаралар болуы
керек, әрине олар, үзақ мерзімді ... даму ... ... ... ... Дағдарысқа қарсы менеджмент: дағдарысқа қарсы басқару құралдары мен
әдістері
Дағдарысқа қарсы менеджмент батысеуропалық экономистермен "негізгі
мәселе ... шығу ... ... қызмет етуіне қауіп
төндіретін жағдайды жою үшін қажет қызмет" ретінде ... Бүл ... ... етуіне қауіп төндіретін жағдайдан шығу үшін қажетті
әдістер мен тәсілдердің кәсіпорында ... ... ... ... ... ... ойынша, қатаң және
жылдам шешім іс-шараларды жүргізумен бір уақытта байланысты қысқа мерзімді
мәселерге бүкіл назар ... ... ... ... және ... бөліп көрсеткісі келген авторлар, дағдарысқа қарсы менеджментте
керісінше, "жақындап келе жатқан үзілмелі пункт (дағдарыс) жайлы ... ... жаңа ... ... жол ... қүралдарды кұру ретінде
анықтайды.
Мақсатты қоюмен қатар, ... ... ... ... өзіне
уакытша сипаттамаларды да қосады. ... бұл ... ... ... ... ... өтілуіне әкелетін іс-шараларды
әзірлеу мен жүргізу жөніндегі барлық мәселелер бар, бүны Копптың ойынша тар
мағынада дағдарысқа қарсы менеджмент ... ... ... және ... тағы ... ... және терапиясын қосу қажет, сонда бұл
кең мағынадағы дағдарысқа қарсы менеджмент үғымы болады. Үқсас ... де ... ... ... ... ... менеджмент ретіндегі ... ... ... мен ... міндеттері" және
"превентивті (ескертуші) дағдарысқа қарсы менеджмент" немесе "антиципативті
(озық) дағдарысқа ... ... ... ... алдын-алу
мақсатын анықтайды.
Бұл жұмыста "дағдарысқа қарсы менеджмент" үғымы ең кең ... және ... ... ... мақсат қою жөніндегі және
міндеттер ... ... да ... ... ... ... ... кәсіпорында базисті айнымалы шамаларды сақтау жөніндегі
іс-шараларды жоспарлау мен жүргізу ретінде анықтауға ... ... ... айналым сияқты базисті айнымалы шамалардан
сақталуын қамтамасыз ... ... әсер ету үшін ... дағдарысқа қарсы
менеджменттің" жекелеген қүраушы ... ... ... ... бір ... жету ... ... мақсат қоюмен
сипатталады. Бүл ... ... ... ... ... жетпеуі
өлшенген дағдарысқа қарсы концепцияны әзірлеуде, бүрынғы мақсаттар мен
нормалардың ... ... ... ... ... ... бүрынғы, дағдарысқа дейінгі жағдайды қалпына келтіру
болатын; бірнеше критерийге негізделген іс шараларды жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... ... менеджмент" нақты іс-
шараларды әзірлеу міндеттеріне қарағанда ... ... ... алатын жалпы мақсаттармен араласып келеді. Антиципативті
қатынастар кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
"Дағдарысты жеңу конценпциясы" - нәтижесі болып ... ... ... және кейіннен жүзеге асыруға болатын жөне реактивті
және антиципативті категорияларға бөлуге болатын іс-шаралар әзірлеу ... ... ... ... ... ... ... басында, дағдарысты жену концепциясын әзірлегенге дейін, ... ... ... жоғары басшылық, мемлекеттік органдар) дағдарысқа
деген өз қатынасын әзірлеуі керек. Бүл өте қажет, ... бүл ... ... ... ... өз ізін салады. Дағдарысты
қабылдаудьщ екі ... ... ... дағдарыс қатынасы. Мүнда дағдарыс қауіп немесе бөгет
ретінде ... бүл ... ... ... үжым ... пен ... ... білдіреді. Оның салдарынан, дағдарыс
жауапты адамдармен кері түсініледі де, ... ... ... ... ... ... ойланбай әзірленеді.
Дағдарысқа қатынас - жаңаға бағытталған. Бүл жағдайда дағдарыс кәсіпорынның
дамуьшың ... ... ... ... қүрылуға қажеттілікке нүсқа
ретінде қарастырылады. Дағдарыс мұнда ... бір ... ... ... ... мен ... ... енгізеді. Мұның
салдарынан, дағдарысты тудырған бұрынғы жағдайдың өзгеруіне қойылатын
талаптар оң жағынан ... ... ... ... ... ... ... жаңа қатынастарға өзгеруі болып табылады. Дағдарыс
жағдайы кәсіпорынның төлем кабілетсіздігімен ғана емес, оның ... ... ... ... бұзылуымен де сипатталады.
Меншікті капиталға салымдардың тиімділігін ... ... ... ... мүмкіндігін есептеу қажет.
Құрылымдау концепциясьш таңдау олардың ... мен ... ... есепке ала отырьш, жүргізілуі керек.
Нарықтық экономика жағдайында дағдарыстьщ жағдайлар жалпы жүйеде де,
жекелеген шаруашыльщ жүргізуші ... де ... ... ... ... ең алдымен төжірибеде тексерілетін баламалы механизмдерді әзірлейді,
кейіннен олар теориялық түрде негізделеді. Ондай механизмдердің бірі ... ... ... табылады. Жалпы қабылданған теорияға сәйкес,
компанияның күнделікті іскерлік циклының бір бөлігі болып ... ... ... ... меншіктегі кез-келген
әзгерістер ... ... ... екі түрге бөлуге болады. Стратегиялық
қүрылымдау акционерлер үшін ... ... ... есіруге, компанияны
әрекеттегі сияқты ұстаумен байланысты басқа да міндеттер мен корпоративті
меншікті сақтауға бағытталған. Дағдарыстық жағдайдағы ... ... ... ... ... банкрот-фирмаларды әрекеттегі кәсіпорындар
жағдайына оралту мақсатында құрылымдауға бағытталған ... ... ... ... шыға ... ... басынан кешіріп отырған компанияларды күрылымдау қағидалары мен
техникасы, мақсаттары қызығушылық ... құру ... мен ... жетудің критерийлері
Қайта құрудың басты мақсаты - компанияңы ... ... ... тиімділігін арттыру, активтерді басқарудың сипатын ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Кәсіпорынның қызметінің тиімділігінің маңызды көрсеткіші ... ... ... өсуі жүреді, сондықтан қайта құру ... ... ... ... Компанияның қүнының корсеткішін қайта -қүру сияқты
таңдау, кездейсоқтық емес меншік иелерін ... ... типі ... өнім ... откізу нарьщтары қызықтырмайды да нақты
компанияға салымдарының тиімділігінің критерийі болып ... ... ... ... ... да, ... дамуын да щарттайтын салымдар қүнының үнемі өсуі ... құны ... ... арқылы анықталады. Мұндай
бағалаудың үш дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... көрсететін дисконтталған ақша ағымы әдісін
ғана көрсетеді. Бұл ақша ағымының корреляциясының жоғары дәрежесі мен ... ... ... және ... қызметіне қатысты
есепке алушы ақша ... ... ... ... ... ақша ... әдісімен есептелген кәсілорынның ... ... ... ... ... ... ағымдағы
құнына келтірілген ақша ағымдарынан және есепті кезеңнен кейінгі ... ... ... ... Ақша ... ... ... өзгерістерді, меншікті айналым қолдарына және ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстары
ретіндегі кәсіпорын иелігіндегі қалған ... ... ... ... таза ... көрсеткіші негізінде анықталады. Дисконтталған ақша
әдісінің моделін формула түрінде көрсетуге болады.
Дисконтталған ақша ағымы әдісімен алынған ... қүны ... ... ... шығады, бүл нақты сөзбен айтқанда ақша ... ... ... Бүл ... ... меншікті
айналым қорларының үнемі жетпеді, маңызды ... ... ... ... салымдарына қажеттілік, негізгі қорларды көп рет
тіркемей ... ... ... ... ... ... ... сияқты салдарынан болып отыр.
Қайта қүру концепциясы
Қайта қүрудың дәстүрлі міндеті - ... ... ... ... ... ... әдістемені ескереді. Бірінші кезеңде
компанияньщ құны ... ақша ... ... ... ... ... соң, ... операциялық, инвестициялық және
қаржылық қызметін қайта ... әр ... ... ... (ондірістік) факторлар шеңберінде өндірілетін өнім
номенклатурасы, баға ... ... ... ... нарықтары,
жарнамалық қызмет пен өткізу жүйесі, өнімге сатудан кейінгі қызмет керсету
жүйесі ... ... ... ... ... анықтайтын инвестициялық факторларға негізгі және
айнымалы қорларға салымдарды басқаруды, капиталдың меншікті
айналымының деңгейін оңтайландыруды жатқызуға болады. Осыған
байланысты тауарлы-материалдық ... ... ... ... кредиторлық борштарды басқару, ... ... ... жоспарлау, активтерді сату талданады. Қаржылық факторлар
қатарына меншікті капитал құны, оның ... ... ... ... ... ... тәуекел факторларын басқару, капиталдың оңтайлы
құрылымын қолдау әдістері, ... ... ... ... ... ... алғысы келген табыс ставкасын (дисконтты)
азайта отыра, бизнес құнын арттырады.
Әзірленген іс-шаралар дисконтталған ақша ... ... ... ... ... критерийі сияқты компанияның құнының өсуі
болады. Бизнестің құньшың өсуіне әкелетін стратегия қайта ... ... ... ... болады.
Қайта құру стратегиялары қарапайымнан күрделіге қарай қарастырылуы
керек - минималды капитал салымдары мен сыртқы ... ... ... толыгымен қайтажарақтандырудың инвестициялық жобаларына
дейін. Алайда көптеген кәсіпорындар, басты мақсаты ... ... ... ... тұрғанын ескеру қажет. Оған
жету, қайта құрудың дәстүрлі міндеті -компания қүнын максималдауды шешумен
әрқашан ... ... ... бұл стратегия әдеттегідей, зор капитал
салымдары мен қосымша сырттан қаржыландыру қажеттілігінен тәуекелдің ... ... ... жагдайда кәсіпорыиды қайта күру стратегияларының
нұсқалары
Ауыр дағдарыс кезінде қайта күру концепциясын ... ... ... минимал тәуекел деңгейімен бизнестің нөльдік немесе нөльге жақын
нүсқаларымен шектеле ... ... шарт ... ... ... ақша ... ... есепке алынатын, кәсіпорын үшін ең тиімді
қарыз міндеттемелерін жабу ... ... ... қанағаттандыру болу
керек. Бүл концепция кәсіпорынның меншік иелері үшін ... ... ... ... ... ... ... нүскаларының бірі болуға
қүқылы.
Балама ретінде біз кредиторлар мүдделерінің де, кәсіпорынның ... ... ... да ... ... ... қүру ... үсынамыз. Мұндай концепция қарыз міндеттемелерін
толық жабудың ... ... ... ... ... және ... құны тәуекелділік пен өтімділіктің үқсас
деңгейлерінде баламалы инвестиция табысының мөлшерлемесі бойынша ... ... ... ... салымдарына жақынға жетілетін
қайта күру стратегиясын көрсету керек. Бүл жағдайда қойылған мақсаттарға
жетудегі тәуекелділік, нөльдік құн ... ... ... ... алайда, акционерлер-ге салынған қорлары тәуекелдің минималды
деңгейі мен ... ... ала ... ... ... ... мәні мен ... арасындағы кері айырымы,
кәсіпорынның меншік ... ... ... ... қайта күру үрдісінде қүрылуы керек бизнестық ... ... үшін ... ... ... қызығушылықты і ... ... ... табу ... ... ... капиталына салымдардың кәсіпорынның капиталына қатысуынан түсетін
өткен және болашақ ... ... қүны мен ... ... ... алғандағы ағымдағы қүнының теңдігі байқалады. Осылайша
алынған пайыз мөлшерлемесі (оны табыстылықтың нақты нормасы деп ... ... ... ... қүнын көрсету керек. Табыстылықтың
нақты нормасын пайыздың есепті мөлшерлемесімен (дисконт) салыстыру ... ... мен ... үшін ... ... нақты нормасы пайыздың (дисконттың) ... ... Бүл ... мүндай асу пайыздың есепті мөлшерлемесін ... пен ... ... ... салыстырғанда
меншікті капиталға салымдардьщ қосымша табыстылығын сипаттайды;
Табыстылықтың нақты нормасы пайыздық есепті мөлшерлемесінен ... ... ... табыс күтілетінге тең келмейді және инвестициялар-дың
тәуекелділігі олардың табыстылығының ... ... ... қайт қүру ... ... максимал қүнына талпы-
нысын көрсететін стратегиямен ... ... ... ... қүн, меншік
иелерін қорғау және бизнес қүнын максималдау ... ... ... ... ... ... концепциялары ретінде
қарастырылуы керек, ... ... ... ... ... мен ... қүру ... қаржылық жүзеге асырылуы алынады.
Кәсіпорында дағдарысты жағдайды экспрес-талдау үшін
қолданылатын корсеткіштер
| ... ... ... |
| ... ... ... | ... | | ... | | ... < | | ... | | ... | | ... | | ... ету | | ... < 0,1| | ... | | | ... < 0,6| | | ... | | | ... | | | ... < 1,4 | | | ... | | | ... | | | ... < 0,3 | | | ... ... | | | | ... < !/0| | | | ... ... | | | | ... | | | | ... өсуі | | | | ... | | | | ... | | | | ... - | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... - | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | ... | | | | ... | | | | ... алдьш-ала | | | | ... | | | | ... ... ... ... - талдау үшін қолданылатын
көрсеткіштер.
Стратегиялық дағдарыс. Нәтижелер ... ... ... ... ... ... ... қорлармен қамтамасыз ету коэффиценті і
Егер зерттеліп жатқан жүйе кезеңі осы тәуелділікке сәйкес келсе, онда
жүйе қайтақұрушы кезеңінде деп айтамыз.
Екінші деңгей, ары ... оны ... деп ... жүйе ... элементтер қүрамына әсер ететін өзгерістерге байланы-сты. Бұл берілген
өтпелі кезең және коэффициенттер мәні өзгеру ... ... ... жүйе ... ... ... әсер ету ... зерттеліп жатқан жүйе кезеңі осы тәуелділікке сәйкес келсе, онда
жүйе комфортты (жайлы) кезеңде.
Үшінші деңгей, ары қарай ... деп ... ол ... ... жүйе ... және элементтер қүрамына ... ... ... Бүл берілген өтпелі кезең деңгейі және коэффи-циент
мәнінің өзгеру ... ... :
- жүйе ... ... ... әсер ету ... ; Кс«1.
Егер зерттеліп жатқан жүйе кезеңі осы ... ... ... онда
жүйе катастрофалық (апатты) жағдай кезеңінде;
- жүйе жағдайы көрсеткіштеріне жағымды әсер ... ... ... талдауда өтпелі кезең оның қүрылымындағы қүрамдас
бөліктерге оның жағдайына әр ... ... ... ... 1991 жылы ... ... бағалау бойынша оны апатты оқиғаға жатқызуға болады ... жүйе ... сол ... оньщ ... ... және ... ( бүл жағдайда жүйеішілік деңгейде ... ... ... болды ) тарау жайлы (ыңғайлы) ... ... ... ... одан кейнірек кейбір элита-лар дағдарыс жағдайьша тап
болды) .
Әрине, үсынылған объективті процестерге субъективті факторлардың да
әсері болуы ... ... ... ... ... ... жүйе ... өзгерістер әсерінен кокиридті кезеңге ... ... ... ... өмір ... ... КА>1; Кс»1, ... келді, бірақ кейін жүйе бүндай өзгерістерге ... ... мәні ... Кд0,5;
2005 жылы 0,6 теңесті. Жеке көздердің шығындары мен қорларын қамтамассыз
ету коэффициенті 2004 ... 0,6; 2005 жылы 0,5 ... ... үшырау
коэффиценті 2004 жылы 0,02; 2005 жылы - 0,02 құрады.
«Тас-Құм» акционерлік ... ... ... ... жылы 5,747; 2005 жылы 0,243 мың ... қүрады. Алдыңғы жылдың бағасымен
өнімді сату 2004 жылы 90694 мың ... 2005 жылы 125700 мың ... ... ... ... ... 2004 жылы 49207 мың теңге,
2005 жылы 51314 мың теңге құрайды. Материалдық ... ... ... ... 2004 жылы 11020 мың ... 2005 жылы 10921 мың ... қорлардың қорсыйымдылығының коэффициенті 2004 жылы 0,543;
2005 жылы 0,408 қүрады. Айналым қүралдарын ... ... 2004 ... 2005 жылы 0,086 ... ... өнімнің 1 теңгеге пайда-сы2004 жылы
- 0,382; 2005 жылы - 0,12 ... ... - ... ... ... ... жоспарын қүру үшін бірнеше жылдар бойына жасау қажет (3-5 жыл).
«Тас-Құм» ... ... даму ... ... ... интенсивті және неғүрлым тиімді
дамуымен қоғам талабын қанағаттандыруға ... ... ... ... өндіріске жету, тек даму стратегиясын түтынуға
ыңғайланған жолы-мен жетуге болады.
Кәсіпорын дамуына кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... және экономикалық көзқараспен
алғанда ең жақсы еңбек қүралдарын, өнім ... ... ... осы ... ... пайдалануды қосады. Нәтижесінде кәсіпорын
дамуында техникалық және экономикалық деңгейінде жақсы өзгерістер ... даму ... - бүл ... ... ... ... ... өнім өмірінің үзақтығын талдауға негізделген өнімді
ауыстыру стратегиясымен анықталады. Бүл мақсаттар сонымен қатар кеңеюімен
және ішкі ... ... ... де ... ... ... принципінің бірі өнеркәсіп кәсіпорындағы
инновациялық қызмет болып табылады, ол үзақ мерзімді ... ... жаңа өнім ... ... мен ... түрлерін өңдеу қүралдарын
сонымен қатар өндіріс әдістерін қарастырады.
Кәсіпорынньщ үзақ ... даму ... ... қысқа
мерзімде іске асатын қүралдар көмегімен жүзеге асады. Бүндай қүралдардың
біріне өндірісті техникалық ... ... ол тез ... ... ... ... қызметтер түрлерінің жиынтығы болып табылады.
Кәсіпорын дамуы сатып алушы түтынуын ... ... сату ... күш ... ол ... нарықты зерттеу мен
талдау және түтынушыларға қызмет ... ... ... жүзеге
асыры-лады.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының тоқтаусыз қызу жүмысының ... мен ... ... өнім ... ... ... ... жаңаруына бағытталып, соның нәтижесінде кейінгі ке-зеңдерде өсу
тенденциясын көрсетіп отыр.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының өндірілген өнімі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қабілетті түтынушылардың үлкен
сүранысына ие.
Экологиялық таза, тау қыртысының мықты тығыз ... ... - ... М-1400 ... өте ... бетон өнімдерін, көпір қүрылысына,
монолиттік биік күрылыстарға, аэродромның үпгу - қону алаңдарына және басқа
сейсмикалық мықты ... ... ... ... қоғам өнімін пайдалана отырып ... ... ... ... ... кешені, «Қазақстан» қонақ үйі,
Республика сарайы), қазіргі ... - ... ... ... ... үйі, ... ... «Анкара» қонақ үйі қүрылысы,
«Филйпп Моррис» темекі фабрикасы салынды.
Кәсіпорын өнім сапасына толық жауапкершілік алады.
Кепілдік - отандьщ және шет ... ... ... ... ... жылға сатылған өнім 350000 мың теңге, 2004 жылы 125700 мың теңге
(2004 жылмен салыстырғанда 278,45%, өнімі 224300 теңге).
2005 ... ... ... өсуі - қүрал-жабдықтардың
реконструкциясы мен жаңаруының нәтижесі болып отыр.
«Тас-Құм» акдионерлік қоғамы 2000 жылдағы ... ... ... ... «Ең ... ... ұйымдастыру және өндірілген өнім
сапасы» көрме - конкурсында I орынды иеленді.
Өндіріс көрсеткіштерінің ... ... ... ... кәсіпорында
бірнеше жылдар бойы жеке кадрлар құрамын сақтап қана ... ... ... ... ауыл ... ... ... қатар, жаңа жұмыс орындарын
құруда, бұған келесі көрсеткіштер арқылы көз жеткізуге болады.
2005 жылға жұмысшылар саны 710 ... 2004 жылы 563 ... ... жалақы қоры6780324 теңге, 2004 жылға 3841600 теңге, сәйкесінше 1
жұмысшыға ... ... ақы ... жылы - 10976 ... 2005 жылы 15271 ... жылы жаңа ... құрумен байланысты қосымша жұмыс орнын
енгізу жоспарлануда.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының маркетинг қызметіне сипаттама
Маркетинг капиталистік кәсіпорындардың өндірістік өткізу және ... ... ... әдісі ретінде ХІХ-ХХ ғасырлар аралығында
пайда болды. Алғашқыда маркетингті - ... ... ... ... Дегенмен маркетинг тек қана тауарды өткізумен ... ... даму ... ... ... ... ... Қазіргі таңда маркетинг бәсекенің стратегиясы мен тактикасын ... ... ... ... ... ... ... жасайтьш, көзделген
пайда деңгейін қамтамасыз ететін, нарық және бағаларға белсенді бақылау
орнататын жан-жақты ғьшым және ... ... ... ... ... оның ... міндеті -өндірісті дүрыс бағдарлау үшін нарықты терең
зерттеу.
Енді маркетингтің мәнін ... ... оның ... ... ... - бұл адамның ... ... ... ... ... түрі.
Маркетинг - бүл тауарларға, қызметтерге, адамдарды ұйымдастыруға, ай-
мақтарға және идеяларға сүранымды ... ... ... басқару және
қанағаттандыру.
ҚазІргі заманғы маркетинг теориясы, оны басқарудың нарықты бағдарын
қамтамасыз ететін күрделі ... жүйе деп ... ... түрде
айтсақ, маркетинг - күрделі ғылым ол экономиканың, ... ... ... сауданың, жоспарлау мен болжаудың өзіндік
ерекшелігі бар қүймасы. Қысқаша, маркетингтің мәнін мынадай бір ... ... ... ... болса соны өндіру және сату керек».
Нарық концепциясы ретіндегі маркетингтің негізгі ... ... ... ... ... ... үмтылу тауарларды нарықта тиімді
өткізу;
алға қойған ... пен ... жету үшін ... - мақсатты әдіс пен
кешенді қатынас ... тек ... ... ғана ... ... ... дамуын қамтамасыз етеді;
нарыққа икемделудің стратегиясымен ... ... және ... ... ... ... оған ... бағытта әсер ету;
кәсіпорынның жұмысын пгұғыл нәтижеге емес, ұзақ ... ... ал ол, ... ... ... және жаңа ... ... аударуды талап етеді.
Нарық жағдайында, маркетинг тауарларға салыстырмалы түрде ... ... ... төтеп беруге, пайда табуға мүмкіндік береді. Да-
мыған нарықтық экономикасы бар елдердің көптеген көсіпорындары мен ... ... ... ... ... ... ... жасауға, оны жетілдіруге, өндіріске ... ... және ... игеруге қанша ақша шығын жүмсаса, соншама соманы
маркетингке жүмсайды екен.
«Тас-Құм» кәсіпорнында өткізу және жабдықтау ... бар, ... ... жұмыс істейді. Бүл бөлім қызметкерлері завод өнімінің
сатылуын тал-дау ... ... жаңа ... ... ... ... келісім шарттарын жасайды, өнімнің кең ауқымда ... ... және оқып ... жылы ... ... ... келісім шартқа қол қойғанда
кәсіпорьш өнімінің ИСО ~ 9000 халықаралық стандарттар талабына сай ... ол ... ... сапасын қамтамасыз етеді. Ол дегеніңіз «Тас-
Құм» акционерлік қоғамы өзінің ғылыми техникалық ... ... ... стандарттарға сәйкес жолда-рын іздестіреді, бұл
өнім қүрамын жақсарту, жақа өнім түрлерін игеру, мыса-лы: 5x1 Омм ... 5x15 мм ... бір ... ... ... кезінде «Тас-Құм» акционерлік қоғамы
бағаны, өткізу каналдарын, жарнаманың күштілігін өзгерте алады.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамы 1999-2005 ... ... ... ... нақты бағдарламасын қүру үшін болжамды көрсеткіштерін
үсынды.
Құрылымдық бөлімшелердің шашыраңқы орналасқанына қарамастан облыстың
3 ауданында (Талғар, Іле, Қарасай) негізгі ... ... ... ... ... ... «Тас-Құм» акционерлік қоғамы тауарды жылжыту
түрғысында әр түрлі жарнамалық шараларға қатысады.
Мысалы:
-Ақысыз №29 орта мектепке, дәрігерлік амбулаторияға, ... ... ... ... ... (транспорттық қызмет) құрылыс ма-
териалдарын бөлу сияқты көмектер жасап ... ... ... ... ... сел жүру ... сақтау, арнайы техникалар
жүмылдырылып кәсіпорыннан 150 мың теңге ақшалай күрал жүмсалды.
-қарттарға, зейнеткерлерге, ¥лы Отан ... ... жыл ... күндері, қарттар күніне материалдық көмек көрсетіледі
-қайырымдылық көмектер, жыл ... ... ... тек ... ғана емес Бесағаш ауыл тұрғьшдары да тойлайды.
Көп жылдар бойы ... ... және ... ... ... ... ... сегментациясының белгілі бір негізгі формасы, тауарды сатып алу
бойынша тұтынушыларды ... ... ... Завод тұтынушылардан
шығарылатын өнімнің сапасы мен сервисіне бірде бір арыз түскен жоқ. «Тас-
Құм» акционерлік қоғамы ... ... ... үшін ... түрін сақтайды
және негізгі түтынушылар, бәсекелестердің маркасына на-зар аудармас үшін
барлық жағдай ... отыр ... ... ... ... ... көмегімен басып алуға үмтылады.
Дифференциалданған маркетинг сатудың үлкен ... ... ... ... ... ... ... тұрып қалуыда туындайды. Дифференциал-
данған ... ... ... ... ... қарастырады, олардың әр
қайсысьша жеке бағдарлама жасальнады.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының тауар саясаты
Шығарылатын тауар номенклатурасы.
Қотыр - Бүлақ цехы 5x10 мм, 5x15 мм, ... ... ... және
ұнтақталған отсев шығарады.
Ақсай цехы гравиден 5x20 мм фракциядағы щебень және үнтақталған отсев.
Құм цехтары ... және ... ... және ... Құм шығарады.
Сапаны бакылау қызметі
«Тас-Құм» акционерлік ... ... ... ... ... ... ол Қазақстан Республикасының Алматы қалалық ор-
талық стандарттау, ... және ... ... №184 ... 2001 жыл ... ... сапасын жақсарту мен бақылау сынақ аркылы анықталады. Сынақтан
өткізу ... ... ... ... сынақтардың бар-
лық түрі қолданылуда. Сынақ зертханасы барлық штаттарды ... ... бар ... ... барлык өнімі Алматы орта-лық
стандарттау орталығынан 17.05.2000. ... ... ... ... дана ... ... ... бақылауды «Ғылыми техникалық инженерлік орталық»
Ж.Ш.С. зертханасы өткізеді.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының 2004 - 2005 жылдардағы ... ... ... ... ... экономикалық төмендеу кезеңінде
1996 - 1997 жылдарда объективті себептермен ... ... ... тек 30 - 40% ... ... ... тапсырыстардьщ түсуімен
(сүранысына) пайдаланды.
Тұтынушылардың төлем қабілетінің жоқтығына байланысты айырбастау
негізіндегі қатынасы 1996 ... IV - ... 1997 I - ... ... ... ... болды. 2004 жылы төмендегідей өнім
өндірілді:
Фракцияланған щебень 175,5 мың м3
Қүрылыс Құмы 129,9 мың м ... ... 924 мың ... ... ... 2004 жылы ... есе рет орындалған. Тоқтаусыз жүмыс
істегендіктен осы өндірісті жаңартып, ... ... ... ... жылы ... өнімді өздері тасымалдап жіберіп отырды. 2004
жылға қарағанда 2005 жылғы көрсеткіштер ... ... 103,2 мың м 59% 2004 ... ... 233,0 мың м3 180% 2004 ... ... ... 124327 мың теңге 2004 қарағанда 1,2 есе көп. ... ... ... 2004 ... ... жоғарғыдай, ал 2004
жылғы, щебень өндірісінің көлемі аз болды. Өйткені түтынушылардың сүранысы
қүрылыс Құмына көбірек болды.
«Тас-Құм» акционерлік ... баға ... ... ... 2004 - 2005 жылдардағы баға динами-
касы. Щебеньға, Құмға бағалардың өзгеруі материалдық ... ... ... ... тәуелді болады. Қотыр - Бүлақ цехындағы ... ... мен ... ... да мекеме-
лердің көмектері мысалы: ГОУ «Алматывзрывпром » (карьердегі ... ... ... ... үшін тас ... алу), ... жууға су жіберу), автотранспорттық мекемелер (дайын өнімді ... ... ... ... ... бәрі бағаның өзгеруіне әсерін
тигізеді. Алайда, төлеу қабілеті бар түтынушылардың ... ... ... ... өндіру мен шығару дами алмайтынын ... ... ... үшін ... жоқ, кәсіпорын аталған
жағдайларға байланысты баға түзілуді үстап түруға мәжбүр болды.
1-Кесте, 2004 жылдағы бағалар өзгерісі
|Өнім атаулары ... ... |
| | ... ... ... 5x20 ... |544 |1м3 ... Ұнтақталған Құм |350 |Ім^ ... ... Құм |320 |Ы5 ... ... ... ... ... бекітіліп қойылған. Аздаған
төлемқаблетті түтынушылармен келісім шартты сақтау максатында бағалар
згермей қалып ... ... ... ... ... түрлеріне,
электроэнергияға бағалардың өсуіне байланысты енімдерге бағаны көтеруге
мәжбүр болды.
5x20 мм. Фракциядағы (М-1400) щебень материалсиымды және ... түрі ... ... өсті.
Байытылған Құм бойынша бағаның өсуі азғана, өйткені құм бірге жүретін
өнім болып табылады.
2-Кесте, 2005 жылдағы бағаньң соңғы өсуі
|Өнім ... ... ... |
| | ... ... |850 |1м3 ... Үнтақталған Құм |400 |1м3 ... ... Құм |650 |1м3 ... өсуі жабдықтардың тозуына (жүмыс істеу мерзімі 30 жыл) байла-
нысты жаңартды, айырбастауды, сапалы өнім алу үшін ... ... ... ... ... жалдамалы механизмдерінің қызметіне бағаны
өсірді.
Байытылған Құм бойынша Құмды жууға көп шығын кетуіне байланысты.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының ендірілген ... ... ... мысалы «Бент» Қотыр-Бүлақ цехынан шьщқан жоғары
сапалы щебень - М-1400 ді пайдалана ... ... ... шпал ... ... ... ... акңионерлік қоғамы жоғары сапалы щебень -
М-1400 ді ... ... ... сапалы ас-фальтобетон шығарып, оны
халықаралық аэропорт жолдарын салуға пайдала-нуда.
1999 жылы Ағылшынның ... ... ... шарт ... ... ... талаптар халықаралық ИСО-9000 стандарттар талабы-на сай,
олар онімнің түрақты сапасын қамтамасыз ... яғни ... ... ... ... халықаралық стандартқа сәйкес ... ... ... ... бүл тас түйіршіктерін қүрамын жақсартады,
дайьш әнімге сүраныс ... ... ... да облыстарға жіберілуде,
мысалы: Батыс Қазақстан облысьшдағы Қарашығанақ газконденсаты ... ... олар ... жол ... жіберіліп, сонымен қатар
инерттік материалдарды жинау учаскелері, темір жол тупиктері ашылуда.
«Тас-Құм» акңионерлік ... ... ... ... Авток^лік
қызметінің бағасы тасымалданатын өнімнің бағасы тасымалданатын өнімнің 1
тоннасына ... ... ... ... ... ... қоғамы, КСМК-5
болып табылады, бірақ оларға өнімді жалпы тұтынудың ... ... ... ... А.Қ.) ... активтілігі төмен бірнеше кішігірім
сегменттерге ... ... ... ... қамтамасыз еткен
тиімдірек. Нарық өнімнің белгілі бір маркасын түтынушылардың қажет етуі
бойынша бірнеше ... ... ... «Асфальтобетон» акционерлік қоғамы
өнімнің тек бір ғана түрін ... ... ... адал ... ... Ал «Темірбетон» акционерлік қоғамы, КСМК-5, 2-3 мл. ара-лығындағы
өнімнің маркасын пайдаланатын белгілі бір түтынушылар қатарына ... ... ... бір ... ... тауарды сатып
алуы бойынша түтынушыларды классификациялау ... ... ... ... ... 2005 ... желтоқсан айларының ара-лығында
завод түтынушылар тарапынан шығарылатын өнімнің сапасы мен сервисіне бірде
бір арыз түскен жоқ. «Тас-Құм» акционерлік қоғамы ... ... ... ... ... ... және негізгі түтынушылар бәсекелестердің маркасына
назарын аудармас үшін барлық жағдай жасап отыр «Тас-Құм» акционерлік қоғамы
нарықты ... ... ... басып алуға үмтылады.
Дифференциалданған маркетинг сатудың үлкен көлеміне жетуге мүмкіндік
береді, алайда бизнесті жүргізудің түрып қалуы да ... ... ... бірнеше сегментін игеруді
қарастырады, олардың әр ... жеке ... ... ... қоғамының коммуникациялық саясаты
Маркетинг коммуникацияларын басқарушысының бақылау өрісі ... ... әлде ... кең жату ... ... ... Оның ... фирманың бүкіл қауымы өздерінің басты ... ... ... ... және ... ... ... екендігіне түтынупшларды сендіру
керек.
Қазіргі фирмалар маркетинг коммуникацияларының ... ... ... ... ... ... және әр түрлі
контакт аудиторияларымен коммуникацияны қолдайды. Түтынушылар бір ... ... ... ... ... ... сияқты ауызша
коммуникациясымен айналысады. Сонымен қатар әрбір топ басқа қалғандарымен
қарама - ... ... ... ... ... ... ... деп те айтылады) төрт негізгі әсер ету ... - ... не ... ... және идея түрлерінде,
төлемді формада белгілі демеушінің атынан орындау.
Өткізуді ынталандыру - тауарды немесе қызметті сатуды, не ... ... ... аралығында мадақтау шаралары.
Насихат («паблисити») - тауарды, қызметті не іс ... ... ... ... ... ... ақпараттың баспа
беттерінде, не радио, теледидар, не сахнада мейірбанды ықылас - ілтипатпен
демеушінің төлем ақысыз, дербестелінбеген ... ... ... - бір ... ... ... ... алушылармен
кездесіп кеңесу нәтижесінде тауарды сату мақсатында дәріптеу.
Әр категорияға өзіндік ... ... ... ... ... ... ... көмегімен жарнамалау, арнайы көрмелер,
жәрмеңке, демонстрациялау, каталогтар, сауда жарнама әдебиеттері, пресса,
плакаттар, сыйлықтар, купондар ... ... ... ... тиімділіктің жоғары дәрежесіне жету үшін фирма өзінің
тек қана ынталандыру кешені ғана емес ... ... ... үйлестіру
қажет.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамы өзінің өндіретін өнімі жағынан Алматы
қаласы мен ... ... ірі ... яғни ... ... ... ынталандыру, жарнамалауды аса қажет етпейді. Кәсіпорында
коммуникация саясаты өте ... ... ... ... ... ... қызметі, жетістіктері туралы мақалалар жиі-жиі ... ... ... ... басқару тиімділігі
Ұйымда болып жатқан барлық процестерді екі ... ... ... және ... ... ... - бүл аныкталған
бағытта әсер ету ... ... ... ... ... - ... мен ... қандайда бір себептермен өзгертілуі мүмкін
емес процестер . Ол өз заңымен ағады. ... бұл ... ... және ... ... белгіленген қатынаста және
динамикалық өзгеріс жағдайында болып, басқару өнерінде көрініс ... ... ... жағдайда басқарылмайтын немесе ... ... ... ... анархияға және дағдарысқа әкеліп
соғады, басқарьшатын процестерді әлсіретіп, басқару тиімділігін шектейді
және бүл дағдарыс ... ... ... жағымсыз формадағы бюрократизм
қуатты, шиеленіс жағдайын, басқару тиімділігінің төмендеуін тудырады.
Сонымен қатар, басқарылатын процестер үйым дамуы және ... ... ... бір ... ғана ... ... өз басқару өлшемі
бар, яғни, белгілі дәрежеге дейін басқарылады.
Мұндай түжырымнан кейін ... ... ... ... ... ... бола алмайды, басқарылатын процестер абсо-лютті
басқарылмайды. Бүл ... ... ... ... және оны
басқаруға тікелей қатысы бар.
Дағдарыстарға - басқаруға болатын және ... ... ... ... ... олар стихиялық жағдайға айналуы мүмкін. Дағдарыс,
басқарылмайтьш ... ... ... басқару механизмдерінің
жоқтығынан, бірақ оны іске асыруға талпынудан, туындауы мүмкін. Бүл ресур-
старды босқа шашуға әкеледі.
Дағдарысқа қарсы даму - бүл ... алу ... ... ... үйым мақсатына сай және оның объективті даму ... ... ... ... көптеген даму процестер үйымның үдемелі күрделілігімен
си-патталады. Мүндай өндірісте, экономикада, әлеуметтік салада да ... ... ... ... оның өр түрлілігі және пайдалану
аясы экономикалық ... ... ... ... әр қилы ... Бүл білім берумен, өмірдің, мәдениеттің және
басқа да факторлардың урбандалуымен анықталады.
Даму ... ... ... болады, олардың өзгеруі, нақты өсім
күрделілігі логистикалық қисықта ... ... Ол ... болу ... ... ... ... табуы, қалыптасқан негіздің
таусылуы және ары қарайғы өзгеру потенциалының жинақталуы.
Логистикалық қисық сызық дамудың төрт ... ... ... ... жай ... 2 - ... үдемелі күрделену жағдайындағы басқару; 3-
өндірістің үдемелі күрделенуіне ... ... 4- ... сәйкес
емес күрделенуін басқару (дағдарысты басқару).
Егер үйым, өндіріс, фирма және басқалар осылай дамыса, онда басқару да
дәл осылай дамиды. ... ... ... ... ... бөлігі
болып табылады және оның барлық ... ие. ... ... ... ... ... жүреді. Бүл оның статусын көрсетеді,
әлеуметтік-экономикалық жүйенің даму ... ... ... - ... жүйе ... ... ... әсер етіп
және оның мүмкіндіктерін көрсетеді.
Дамудың бірінші кезеңы жәй ... ... Бүл ... ... мен ... ... қамтамасыз етуде көп шығын ... ... ... ... көи ... ... қарапайым түрлерін қажет ететін кезең. Өндірістің үдемелі
күрделенуін басқару өз дамуьшда өндіріс дамуынан озық ... ... ... ғана ол ... ... Бүл ... реконструкциясын талап
етеді, әрине ол оның функционалды, ... ... ... ... ... ... білім беруді
үйымдастыруды, ал қүрылымдық зерттеуде кәсіптілікті талап етеді.
Басқарудың даму тенденциясы, өндіріс дамуынан озық ... ... ... ... және ... ... ... Мүнда өндіріс және басқару күрделілігіне жаңа ... ... ... жүйе және ... ... бүзылуы. Бүл
дағдарысты басқару қауіпі.
Дағдарысқа қарсы басқару, оны талдаудың осы көрінісінде, ... ... ... ... ... және ... кезеңта-рына
және басқаруға максималды жақындау, және бүл тенденциялар ор-таншы кезең
көрінісінде басқарудың даму ... ... даму ... ... озық ... ... ... дағдарыс қауіпі кез-келген сәтте
туындайды, тіпті дағдарыс байқалмаған жағдайда да. Бүл басқарудағы әрқашан
тәуекелділіктің ... ... - ... ... ... ... және басқарылмайтын процестердің ара қатынасының
өзгеруімен, адамдардың сүранысы мен ... ... - ... ... ... ... ... әрқашан
дағдарысқа қарсы болуы тиіс.
Дағдарысқа қарсы басқару-бүл дағдарыс қауіпін көре ... оның ... ... дағдарыс салдарының жағымсыз әсерін төмендету және осы
факторларды кейінгі дамуға қолдану ... ... ... ... ... ең ... адам ... Адамның дүрыс іс-әрекеті дағдарыс жағдайынан шығу ... және ... ... ... ... ... ... ойды
шоғырландырып, жиналғанды ... оның ... ... ... өту тәжірибесін де ... ... ... ... ... дағдарысқа қарсы басқару мүмкіндігі әлеуметтік-
экономикалық жүйенің циклдық даму мінезін білумен анықталады. Бұл ... көре ... ... ... оған дайын болуын ... ... бұл ... ... ... ... ... даму мақсатымен анықталады.
Мысалы, экологиялық ... ... ... адам өміріне, ден-
саулығына ... ... ... ... басқарудың жаңа құралдарын
іздеп және табуын талап етеді, оған ... ... ... ... ... Атом ... - дағдарыс жағдайы қауіпі жоғары
іс-әрекет саласы. Бұл жерде дағдарысқа қарсы басқару қажеттігі ... ... ... ... күшейтуде, жаңа технология
ізденісінде көрініс табады.
Дағдарысқа ... ... ... кең ... және ... проблемалар жиынтығын төрт топқа бөліп көрсетуге болады (3. 5. сурет).
Бірінші топ дағдарыс алдындағы жағдайды білу ... ... Бұл оңай ... емес - ... ... өз ... көре ... белгілерін табу, мінезін түсіну. Дағдарыстың алдын алу осыған
байланысты. Дағдарыстың алдын алу ... ... және іске қосу ... ... ... ... ... алдын алу мүмкін емес, оның ... ... өту ... Бүл ... ... іске асады. Ол ұйымның дағдарыс
кезіндегі іс-әрекет проблемаларын шешіп, дағдарыстыц шығу және ... ... ... ... ... ... ... екінші тобы ұйым өміріндегі
іс-әрекеттердің маңызды салаларымен байланысты. Бұл ең ... ... ... ... ... шешу ... басқару
мақсаты мен миссиясы айқындалып, жолдары, дағдарыс жағдайындағы басқару
әдістері және ... ... Бұл топ ... - ... ... кешенін қүрайды. Сонымен қатар үйымдастырушылык және қүқықтық
мазмұндағы, көптеген әлеуметтік-психологиялық проблемаларды ... ... ... ... топ ... ... ... болжау проблемаларын және әлеуметтік-экономикалық
жүйенің дағдарыс ... ... ... ... ... мәселелерін және басқару шешімдерін жасауды ... ... ... және ... ... де ... мәні бар. Бүл ... уақыт шектеулері, персонал дәрежелері, ақпарат жетіспеушілігі және
басқалар туындайды. Бүл топта ... ... ... ... ... ... жасау мәселелерін де қарастыруға болады.
Дағдарысқа қарсы басқарудын процестері және технологиялары бөлімі де
ерекшеліктерге ие. ... ... ... пайдаланудағы мобильділік, өзгерістер жүргізу, иннова-циялық
бағдарламаларды жүзеге асыру;
Басқару шешімдерін іске асыруда және технологияларды жасауда, багдарламалы
- ... ... ... процестеріндегі уақыт факторларының жоғары сезімталдығы;
Басқару шешімдеріне алдын ала және кейінге баға беруге аса көңіл бөлу және
іс-әрекет баламаларын ... ... ... ... сапа және іске ... механизмі де өзіндік ерекшеліктерге ие. Қарапайым әсер ету
қүралдары дағдарыс алдында немесе дағдарыс жағдайында қажетті ... ... ... ... ... ... болып:
Дағдарысқа қарсы шараларға бағытталған ынталандыру, ресурстарды үнемдеу
қателіктерді болдырмау, абайлау, жағдайды терең талдау, кәсіби ... ... және ... ... ... ... қүндылықтар интеграциясы;
Мәселелерді шешуге және дамудың жақсы нүсқаларын ... ... ... ... ... ... ... жөне іздеу.
Осылардың бәрінің жиынтығы басқару стилінде ... ... бұны тек ... іс-әрекетінің сипаты деп қана қарамай, сонымен
қатар барлық басқаруды байытылған сипаты ... ... ... ... ... ... ... сипатталуы тиіс: кәсіби сенімділік,
мақсатқа жетуге тырысу, бюрократияға қарсылық, зерттеушІлік ... ... ... ... басқару сипаттамалары нақтырақ қарастыруды
талап етеді.
1. Дағдарысқа қарсы басқару ... - бүл ... ... сурет-
тейтін және оның нәтижесін анықтайтын іс-әрекет түрлері. Олар
қарапайым ... ... ... ... ... үшін не істеу керек,
дағдарыс алдында, процесінде және дағдарыстан кейін. Бүл қатынаста алты
функцияны ... ... ... ... ... басқару, дағдарыс
кезіндегі басқару, дағдарыстан шығу процесін басқару, калыпсыз жағдайды
түрақтандыру ... ... ету), ... ... ... ... ... шешім қабылдау (3.7. Сурет).
Осы іс-әрекеттің әр-қайсысы (басқару функциясы) өзіндік ерекшеліктерге
ие, бірақ олардыц жиынтығы дағдарысқа қарсы ... ... ... ... дамуында екі қарама қайшылық интеграция жәце
дифференциация - диалектикалық байланыста болады.
Дағдарыстардыц себептері:
Елдегі қаржылық - экономикалық жағдай;
Өткір бәсекелестік;
Басқарудағы кәсіби төменділік (қате шешімдер);
Тәуекелді даму ... ... ... ... ... әлеуметтік-саяси жағдай;
Табиғи апаттар.
3. Интеграцияны күшейту әрқашан дифференциацияның әлсіреуіне
әкеліп соғады және керісінше. Бүл процестер ... ... ... көрініс табады. Қисықтың қиын кездегі өзгерісінде интеграция ... ... ... ... жаңа ... ... үйым түрін қалыптастырады. Бүл ... ... ұйым ... бар. ... ... бүл ... ... сипаттайды «күйреу»,
үйымдастырушылық негіздердің бүзылуы. Дағдарыстан шығу - ... ... ара ... ... жаңаүйымдастыру негізінде басқару.
4. Ішкі және сыртқыны да, шексіз басқару жоқ. Бүл екі топ шектеулері
де белгілі бір, бірақ өзгермелі арақатынаста ... Бүл ара ... ... ... ... ... ... Бірақ шектеулерді реттеуге болады, дағдарысқа қарсы басқарудың
мәні де ... Ішкі ... ... ... алумен, оқытумен, немесе
ынталандыру жүйесін жетілдірумен алынады. Басқаруды ақпаратпен қамту да
ішкі шектеулерді жойып, ... ... ... ... Сыртқы шектеулер
маркетингтің дамуымен реттеледі, оның ішінде паб-лик релейшнз ... ... ... ... маңызды сипатының бірі формальді
және формальді емес басқару үйлесімділігі. Бүндай үйлесімділік әр-
түрлілігінде дағдарысқа қарсы басқарудың ... ... ... бар. Ол тарылып және кеңеюі мүмкін. Оның тарылуы, дағдарыс
қауіпінің күшеюі немесе оның өткір ... ... ... ... ... басқаруда маңызды мәні перспектива таңдау
мүмкіндігі және рационалды даму стратегиясын қүру болып табылады.
Дағдарысқа қарсы ... ... ... бар. ... ... ... ... пайда болуына дайындық;
мәселені үтымды шешу одан өтуде дағдарыстың ... ... ... ... ... оның процестерін тежеу;
резервтерді, қосымша ресурстарды пайдалану ... ... ... бару;
дағдарыстан кезеңімен шығу;
дағдарыс салдарын жоюга жағдай жасау.
Потенциал өзгеру тенденциясы мен басқару тиімділігінде де дағдарыс
қауіпі бар. Дағдарысқа ... ... да ... сняқты аз тиімді ... ... ... Дағдарысқа қарсы басқару тиімділігі мақсатқа жету
дәрежесін жүмсартумен, жою немесе ... ... ... ... пайдаланумен сипатталады. Бүндай тиімділікті нақты
есепті көрсеткіш арқылы бағалау қиынырақ, бірақ оны талдау кезінде көруге
болады және ... ... ... ... басқару тиімділігін анықтайтын негізгі факторларды бөліп
көрсетуге болады.
1. ... ... ... ... ... және ... Бүл жерде тек жалпы басқарудағы кәсіби біліктілік қана емес
сонымен қоса, кәсіби білім және ... ... ... ... ар-найы
оку процесінде туындайды, тәжірибені мақсатты пайдалану және қиын-қыстау
жағдайда басқару өнерін дамыту.
Кейінгі жылдары Ресей мен Қазақстанда ... ... ... ... үлкен коңіл ... ... ... ... ... шығуға
үлестерін тигізуі тиіс. Олардың ... ... ... ... жәй ... дайындау кезінде де қиын-қыстау жағдайда
басқару ... ... көп ... бөлінуі тиіс. Дағдарысқа қарсы
басқару, ... ... ... ... ... стратегиялық, креа-
тивті, өндірістік, экологиялық, қаржылық және басқа.
2. Табиғатпен берілген және ... ... ... ... ... ... қарсы басқару тиімділігі факторлары тізімінде
айрықша бөліп көрсетуге болады. Көптеген дағдарыс жағдайында жекелей
басқару өнері, дағдарыстан шығу немесе жұмсартуда шенгуші ... ... ... ... дағдарысқа қарсы басқаруда, менеджерлерге
психологиялық тестілеу жүргізу аса маңызды.
3. Тәуекелді шешім ... ... ... ... және ... тиіс, өйткені ол басқару шешімдерінің сапасына ай-
тарлықтай әсер ... ... өз ... ... ... ... ұйымдастырушылық мән. Бүл қасиеттер дағдарысқа қарсы
басқаруда ерекше мәнге ие.
4. Жағдайды ... ... ... болжау. Бұл факторлар
дағдарысқа қарсы басқару тиімділігіне әсер етпеуі мүмкін емес. ... бұл ... ... ... ... ғьшыми
дәлелденген талдау әрқашан жақындаған немесе өтіп жатқан ... ... ... себебін тигізеді.
5. Дағдарыска қарсы басқарудың тиімді факторының бірі, корпора-
тивтілік, ол ұйымды немесе фирмада әр-түрлі дәрежеде көрініс табады.
Корпоративтілік - бүл ... ... үйым ... ... ... оған ... беріле жүмыс істеуге дайын болуы, бүл
барлық іскерлердің ерекше интеграция түрі, әлеуметтік-психологиялык
және үйымдастырушылық қатынас, бұл ішкі ... және ... ... ... басқарудың сенімді тірегі болып та-былады.
Бірақ бүл өздігінен пайда болмайды, ол ... және ... ... ... ... катар басқару механизмі қүралы.
6. Лидерлік бұлда басқару тиімділігі факторлары жиынтығына кіреді.
Бірақ барлық ... ... Оның ... ... мен ... ... тек менеджер түлғасымен аныкталмайды, сонымен қатар қаланған жұмыс
стилімен, басқару ... ... мен, ... ... нық ... ... ... Лидерлікке арқа сүйеу дағдарыстан өтуде
немесе оны жүмсартуда шешуші рөль ... ... Ол үшін ... ... қалыптастыру керек.
7. Дағдарысқа ... ... ... оперативтілік және
басқару
икемділігі ерекше рөль атқарады. Дағдарыс жағдайында тез әрі шешімді іс-
әрекетке сұраныс жиі туындайды, ... ... ... ... басқарудың өзгеруі, дағдарыс жағдайына
бейімделу. Бүл жағдайда инерттілік жағымсыз рөль ойнауы мүмкін .
8.Дағдарысқа ... ... және ... ... Көп ... ... ... қарсы ... ... ... ... ... тура келеді.
Бағдарламалар және ... ... ... ... ... Бүдан
дағдарысқа қарсы басқару тәуелді болмауы мүмкін емес.
9. Адам факторын жеке пункт ретінде бөліп көрсету ... ... ол ... және ... ... ... факторларын си-
паттайды. Бірақ дағдарысқа қарсы басқаруға, дағдарысқа қарсы ... ... ... дағдарысқа қарсы менеджерлердің жақын көмекшілері,
оның ерекше ... ие және ... ... ... бағдарламасын
мақсатты іске асыруға қабілетті адамдар тобы. Дағдарысқа қарсы басқарудағы
адам факторлары да дәл осылай жүмыс істейді.
10. ... ... ... ... ... факторы болып
дағдарыс жағдайындағы мониторинг жүйесі. Ол арнайы үйымдастырылған ... ... ... және ... нақты басталуын және оны
уақытында табу және тани білу үшін қажет.
Мұндай жүйенің қажеттілігі мен тиімділігін жақсылап ... ... атом ... ... ... Ондағы реактор жүмыс процесі
қайшылықтарын сипаттайтын, көптеген көрсеткіштермен бақыланып отырылады.
Оның жағдайын ... ... ... ... ... ... етеді.
Бүгінгі күні, атом реакторының жүмысына жаңа мониторинг жүйесі
ойластырылған, ол ... ... ... оның ... ... ... операторлар компьютер экраны арқылы бақылай алады, ол
атом электростанциясының жүмысындағы негізгі дағдарысқа ... ... ... ... Симметриялар^-дың бүзылу көрінісі - апатты
жағдайдың туындау белгілері, ... ... ... ... қауіпті.
Осыған сәйкес дағдарыс жағдайының ... ... ... ... де ... ... Бүл ... тиімділік компьютерлерді қолдану
және арнайы маманданған опе-раторлар жүмысы ... ... ... ... ... ... ... алып қарауға
болады. Ол фирмадағы қаржы жүйесі жағдайын немесе ... ... ... Бүл ... ... дағдарыстың
ақшалай көрінісі.
Әлеуметтік дағдарыс әр түрлі әлеуметтік топтардың қақтығысы немесе
қайшылықтардың өршуінен ... ... мен ... мен ... әр ... мамандықтағы
жүмысщьідар, персонал және ... және т.б. ... ... ... ... ... ... больш табылады, кей жағдайда ... де ... ... ... ... ... келіспеген
жағдайда, экологиялық ... ... ... ... ... ... саяси дағдарыс айрықша орын алады. Бұл
-қоғамдағы ... ... ... билік дағдарысы,
қоғам басқарудағы әр ... ... ... ... іске ... ... дағдарыс, тәртіп бойынша ... ... ... қозғап, экономикалық дағдарысқа ауысады.
Тиімді дағдарысқа қарсы басқаруды үйымдастыру бір жақты ... ... ... қажет етеді, ол дағдарыс құбылыстарының пайда болу
заңдылықтарын ... ... ... ... ашуға,
қарама - қайшылықтарлың шиеленісуінің объективтілігін және субъективтілігін
көрсету, әр ... ... ... тууы ... ... әлемдік экономиканың глобальды депрессияға ... ... ... бүл пародоксальды көрінгенімен, қазіргі теорияда
әлеуметтік-экономикалық дағдарыстардьщ заңдылықтарын ашатын ... ... жоқ. ... ... үзақ жылдар бойы теорияда,
нарықтық ... ... ... асып ... ... ... қүбылыстарының пайда болу мәні мен себептеріне, әр ... ... ... ... ... ... әр түрлі
түсініктерді шығаруға болады - таза ... яғни ... ... ... ... өзгеруімен, өндірушілер мен
түтынушылардың пессимистік немесе оптимистік көңіл-күйде болуынан, ... ... ... ... ең ... себеп - ка-питалистік
өндіріс жүйесіндегі таптық келіспес ... ... ... ... ... ... жағынан айырмашылығы, өздерін ешқандай
экономикалшық мектепке қатысы жоқтығын айта оты-рып, кең ... ... ... айтуда.
Экономикалық дағдарыстар себептеріне деген көзқарастар біршам қарама-
қайшы. Және бүған объективті себептер аз емес. Артық ... ... ... бір ғана ... өр ... әр ... және же-келей
елдерде көрініс табуы ... ... ие. ... экономистер
циклдылықтьщ үзақтылығын ғылыми-техникалық прогреспен байланыстырады.
Негізгі капиталдың ... ... 10-12 ... моральды тозуға үшырап
отырды. Бүл экономикалық жандануға стимул болу үшін оларды жаңартып отыруды
талап ... ... ... ... ... ... мен технологияны
ауыстыру болса, ал негізгі ... ... ... ... ... ... ойымызша дағдарысқа қарсы басқару методологиясындағы пікір
талас сүрақтарының бірі, дағдарыс қүбылыстарымен күрестегі стратегия ... ... ... қарастырудың реактивті және проактивті
диалектикасы. Проактивті және ... ... ... ... ... ... соңғы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... «проактивті дағдарысқа
қарсы басқару» термині кең қолданыс ... жоқ, және ... ... ... ... ойымызша, проактивті дағдарысқа қарсы басқаруда объективті,
теңестірілген ... ... ... оның ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар кемшіліктерін еске-ре кеткен жөн.
Дағдарыс қүбылыстарын басқаруда проактивті ... таза ... ... ... ... алдын-ала сәйкестендірілмеген, аз белгілі
құбылыстар қандай да бір дағдарысқа қарсы әдістерге қиындық туғызады.
Дағдарысқа ... ... ... жасағанда тікелей
дағдарыс қүбылыстарын аз болжануын ескеріліп, онымен күресте реактивті
әдісті ... жөн. ... ... ... ... ... мақсатты түрде дағдарыс жағдайының толысу тактикасын таңдау қажет.
Мысалға, макродеңгейде басқаруда ... ... бір ... білгісіз шараларды жүргізер алдында ұстап тұра ... ... ... ... импортына шектеу қойлғанда және т.б.)-
Біздің ойымызша, дағдарысқа қарсы проактивті басқаруды кешенді түрде,
әртүрлі кең әдіс жиынтығын қолданатын, ... ... ... мәнінің
қалуы, ал оның ішінде: ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын ескертулер мен алдын-алуларды
пайдалану және болып жатқан ... ... ... ... ... іс-әрекеттегі стратегиялық қайта
құрулар, дағдарысқа ... ... ... күш ... ... тік интеграциясы өндірістік-технологиялык тізбектегі шикізат
өндіруден бастап, дайын өнімді фирмалық сауда орындарында ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, аталған биз-нестің
орнықтылығын жоғарлатудьщ стратегиялық іс-әрекеті ... ... ... ... тікелей интеграцияда дағдарысқа қарсы
потенциялының артуы байқалады, ... ... ... ... ... шикізат бағасының күрт өсуі немесе жартылай ... ... ... ... көтерме сатып алушылрмен шиеленіске
дейінгі қүбылыстар жойылады.
Дағдарысқа қарсы басқарудың бүтіндігі барлық басқару ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу ор-
гандары) дағдарысқа қарсы басқару бағдарламасын жасаудан және іске ... ... ... пункт болып дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... ... Біздің қөзқарас бойынша,
дағдарысқа қарсы басқару проактивті әдісінің стратегиялық мақсаты, орнықты
даму ... ... ... оның мәні ... ... көре білу ... ... табады, дағдарыс жағдайларына белсенді қайшы тұру,
бірінші кезекте, профилактикалық және ескертпелі формаларын және әдістерін
қолдану, ал мүмкіндігінше -кейбір ... ... болу ... ... ... ... ... әдісті қолдану жағдайды толықтай шеш-
пейді, бірақ жоғары табысты өндірістік - коммерциялық қызметте ішкі ... ... ... ... катаң шектеулер орнатады, егер
жоғары табыс табу коммерциялық және өзге ... тура ... ... ... да әдістер болуы мүмкін ... ... ... бүл ... ... бірыңғай шаралар болуы керек,
әрине ... үзақ ... ... даму ... ... мәнін
жоғалтпауы керек.
Кәсіпорынның қалыпты дамуында ... ... ... және ... ... мүмкін (үнамсыз дамуға және кәсіпорынды қауіпті
жағдайға қояды ... оның ... Егер даму ... ... ... онда ... дүрыс даму бағытына түзетулер енгізуге болады. Ең
алдымен ... ... ... ... ... дағдарыс жолдарын және
дағдарыс процестерінің даму кезеңтарын жақсы білу қажет.
Жеке үйым ... ... ... ... мүмкін бе? Бүл қазіргі
басқару проблематикасындағы маңызды сүрақ. Дағдарыс мүмкіндігі тәуекелді
дамумен анықталады, онда дағдарыс пайда болу ... ... ... жағдайының қауіптілігі. Бүндай қауіп әрқашан болып түрады.
Сыртқы факторлар үйымының жүмыс істеу және оған ... ... ... Егер ... жүйелі дағдарыс жағдайында болса, онда
ол жеке үйым жағдайына да әсерін тигізеді. Бірақ әр ... әр ... ... Бәрі үйым сипаты мен қызмет аясына байланысты (мемлекеттік, же-ке,
ірі, кіші, ... ... және ... ... ... ... ішкі
жағдайына(экономикалық потенциал, кәсіпқой басқару, персонал, әлеуметтік
атмосфера және ... ... ... болу ... ... ... мүмкін.
Дағдарысты даму симптомдарын көре білу өте маңызды, өз уақытында дағдарысқа
қарсы басқару бағдарламаларын іске қосу мүмкіндігі ... ... ... ... және ... ... білу қажет
Менеджмент үшін дағдарыс жайлы білу, жүйе өміріндегі мүмкін бола-тын
жағымсыз және жағымды салдарды арттыру үшін ... ... ... Ол үшін ... қай ... цикл ... түрғанын, өтпелі
кезеңнің қай түрі болатындығын (кей жағдайда түрлер жиынтығы) және процесс
қандай тереңдікте болжанатындығын білу ... ... бәрі ... ... ... циклдылық модельдерді қолдануын анықтайды, ал ... ... ... ... және тағы ... ретінде және басқаша
жаратылған және бағытталған жүйе секілді, ... ... ... ... ТІЗІМІ
Антикризисное управление подред. Э.М. Короткова - Инфра - М, ... ... под ред. А. Г. ... - М.: ... ... Л.К. ... кризисных явлений в рыночной экономике // Мысль. -
2004. -№ 3. - с. 52-60.
Нурмуханова Л.К. Концептуальные подходы к ... ... // ... - 2004. - № 3-4. - с. ... Т. И., ... А. Г. Банкротство и антикриэисное управ-ление
предприятием Учебник: Алматы, 2000.
Е. В. Новоселов, В. И. Харламов ... в ... ... «Дело» М. 2001.
Н. В. Родионова Антикризисный менеджмент Уч. ... ... М: ... ... Менеджмент стратегия и тактика. Питер: ... ... ... ... Й. ... ... развития. М.: Прогресс, 1982.
Ю.Буайе Робер. Теория регуляции: Критический анализ: Пер. с фр. ... ... и ... антикризисного управления: Учебник. / Под ... ... М.: ... 1996.
Стратегия и тактика антикризисного управления фирмой/ Под ред. А. ... Б. Й. ... СПб.: ... ... 1996.
ІЗ.Экономическаятеория национольной экономики и мирового хозяйст-ва. М.,
1997.
Абалкин П. «К цели через кризис» М.гЛуч, 1992.
МаевскийВ. И. ... ... ... ... М.: ЙЭ РАН, ... М. Л. Экономика России: От кризиса к ... и ... М.: ... ... ... Ю. В. ... и послетствия экономического кризиса
//Проблемы прогнозирования. № 4. 1997.
18. БелоусовА. Р. Российская экономика в условиях ... ... и ... ... ... и прогнозирования. 1997. № 2. 18.Грабовый П. Г. и др. Риск ... ... М.: ... ... ... регулирование экономики в современном мире М.:
Наука, 1989.
20. ... Д. М. ... ... ... ... ҚазЭУ хабаршысы. 2005. -№2. -с. 117-120.
21,Антикризисное управление: принятие решени на краю пропости // ... и ... ... 1999. №4. -с. ... А., ... Р. Банкротство как инструмент ... ... ... Транзитная экономика. -2004. №4-5-с. 103.
23. Кенжегузин М. Б. ... В. А. ... ... ... ... ... // Отан ... 2001. № 4. - с. 12-21.
Реформы и Экономика // ... и ... ... - 2005. № 21. ~с. ... Г. ... РК в годы реформирования // Экономика и статистика.
- 2000. - № 1. - с. ... А. 10 лет с ... ... // ... -2004. ... ... ... меры Правительства РК // Экономика и прово Ка-
захстана. -1998. №18. -с. 2-3.
27. Казахстан и ... ... ... ... ... ... Ж. Шаг еще шаг: ... программа в действии //
Казахстан: Экономика и жизнь. 1994. №2.-с. ... О. ... меры от ... ... за
парламентом. // Казахстанская правда. -1999. - 4 февраля.
Нукушев А. Анализ вероятности ... // ... ... ... Е. ... ... и ... // Юридическая газе-та.
2000. 23 февраля.
Райханов Н. Реформа және дағдарыс. // ... -1995 ... ... А. Дағдарысқа дайын тұрайық. //Егемен Қазақстан 1999
8 сәуір.
34.Сәйкенов Б. Дағдарыс ... ... ... ... ... сәуір. 35.Куватов Р. Новое слово о преодолении кризисного состояния
экономи-
ки. //Транзитная экономика. - 1999. № 5-6. ... А. Риск ... ... и механизмы реабилитадии ... ... -2005. -№ 2. - с. ... ... Неждать, а действовать! //Время. 2005. №50-с.П.
38. Стратегия индустриально-инновационного развития Республики до
2015 г. // Казахстанская правда. -2005. ... ... ... по ... ... ... ... до 2030
года. // Казахстанская правда —2005. -19 август.
План мероприятий реализации I кезеңа СИИР // ... 2005. - 26 ... ... РК на ... г. // ... актов Прези-дента РК
и Правительства РК-2005. -№ 32. - с.117-120.
42. Антикризисное управление: ... ... для ... ... ... ... 11. М.: Инфра-М, 1999.
Лунев В.Л. Тактика и стратегия управления фирмой. М.: ЗАО «Фин-пресс»,
1997.
АнсоффИ. Стратегическое ... М.: ... ... Э.М. Концепция менеджмента. М.: Дека, 1996.
Саймон Г. и др. ... в ... Пер. с ... М.: ... ... ... қауіпі
Процестерді
түрақтандыру
Үйымның тіршшк әрекеті
Жаңа сапаның пайда болуы
Дағдарыс себептері
Субъективті
Объективті
Сыртқы себептер
Ішкі себептер
Даму қажеттіліктері
Ғылыми білім деңгейі
Табиғи өзгерістер
Басқарудың жетілдірілмеуі
Қызметтегі қателіктер
Қызметтің күрделенуі
Уақыт тығыздылығы
Мүдделердің қарама-қайшылықтары
Дағдарыстың ... ... ... ... қирауы
Дағдарыстың шиеленісуі
Дағдарыстың әлсіреуі
Ұйымның жандануы
Жаңа дағдарыстың пайда болуы
Тез өзгерулер
Жұмсақ ... ... ... ... келмейтін өзгерістер
Қалпына келетін өзгерістер
Ұйымның қайта құрылуы
Ұйымды сақтап қалу
Сапалы өзгерістер
Сандық згерістер
МЕТОДОЛОГИЯ
1. ... ... ... даму ... ... ... сапалы пайдалану
2. 2. Проактивті дағдарысқа ... ... ... ... ¥зақ ... ... ... приоритеті қиын-қыстау жағдайында
тұрақты дағдарыссыз даму
2. Дағдарыс құбылыстарьшан сақтануда институционалды ... ... ... ... болу ... ... ал-дын-ала бағалау
2. Қоршаған әлеуметтік-экономикапық ... ... ... ... ... ... формаларын тиімді пайдалану
2. Дағдарыс жағдайлары кездеріне проактивті әсер ... ... ... АСЫРУ ЦИКЛДАРЫ
1. Дағдарыс құбылыстарын кешенді болжау
Дағдарыс жағдайларының дамуының мониторингі
3. Дағдарысқа қарсы ... ... ... ... енгізу
4. Дағдарысқа қарсы басқару нәтижесін мұқият талдау және бағалау

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 90 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейдағдарыстық басқарудағы қайшылықтардың теориялық аспектілері61 бет
Конфликттік жағдай27 бет
Нарықтық экономикадағы дағдарыстың пайда болу табиғаты35 бет
Дағдарыстың пайда болу табиғаты32 бет
Кәсіпорынның банкроттығын диагностикалау және бейдағдарыстық бағдарламаны әзірлеу55 бет
Нарықтық экономикадағы дағдарыс84 бет
Бейсызық физиканың әдістерін нақты радиофизика есептерін шығаруда пайдалану13 бет
Параметрге тәуелді есептер4 бет
Реал жүйелердің құрылысы және күй теңдеуі10 бет
''Дәстүрлі мәдениеттегі кикілжің жағдайларды шешу тәсілдерін психологиялық талдау”56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь