Әлем әдебиетіндегі сентиментализм

...Өткен ғасырлар үлесіндегі әлем әдебиетінде көптеген әдеби ағымдардың болғаны баршаға аян. Сол ағымдардың ішіндегі 18-ғасыр дың екінші жартысы мен 19-ғасырдың басында дамыған ағым – сентиментализм. Сентиментализм (французша сезім, сезімталдық деген сөздерден алынған). Бұл көркем әдебиеттегі ағым Ағылшын және басқа Еуропа халықтарының әдебиетінде кеңінен өріс алған. Ағылшын әдебиетінде сентиментализмді орнықтырған жазушы Л.Стерн. Оның «Франция мен Италияға сентименталдық сапар» атты романы Еуропа елдерінде кең қанат жайды, орыс тілінде аудармасы да жарық көрді. Сентиментализм жеке адамдардың жан дүниесін, көңіл - күйін суреттеуге ерекше мән береді. Бұл бағыттағы қаламгерлердің шығармаларында жанұялық тұрмысты, күнделікті тіршіліктің жеке көріністерін баяндауға, ұсақ және орта буржуазия, қолөнершілер өмірін сипаттауға көп орын береді. Әдебиетте психологиялық роман, повесть, естелік, сапарнама секілді жанрлық түрлер көбірек қолданылатын болды. Шығармалардың комппозициялық өрнегін, сюжетін құрғанда да жазушы баяндалатын оқиға-жайларды адамға қаншалықты әсер етіп, қандай сезім туғызатынын алдымен ескереді. Яғни жазушы әр түрлі өзара тікелей байланысы жоқ оқиға-жайларды, егер соларға ерекше мән берген болса, бір-біріне жанастырып, еркін баяндап отырады. Айтылып отырған оқиғаға табиғат суреттерін, жазушылардың өзінің әр түрлі сезім-әсерін және сондай басқа жанама жайларды қосарлап береді. Орыс әдебиетіндегі сентиментализмнің ең көрнекті өкілі Н.М Карамзин болды. Карамзиннің «Бедная Лиза» атты повесінен сентиментализмнің негізгі сипат-өзгешеліктерін көреміз. Жазушы өз еңбегімен күнелткен кедей қызды жан ашырлық сезіммен суреттеп оның жан дүниесінің нәзіктігін, тереңдігін бейнелейді. Төменгі таптың өкілі қарапайым адамды былай суреттеудің өз дәуірінде қоғамдық рөлі зор болғаны сөзсіз. Алайда осы шығармадан сентиментализмнің осал тұстарын да көреміз. Карамзиннің төменгі тап өкілдерін суреттегенде олардың ауыр халін, қатты қанау, қыспақ көріп
        
        Әлем әдебиетіндегі сентиментализм
...Өткен ғасырлар үлесіндегі әлем әдебиетінде көптеген ... ... ... аян. Сол ... ішіндегі 18-ғасыр дың екінші жартысы
мен 19-ғасырдың ... ... ағым – ... ... ... ... ... сөздерден алынған). Бұл көркем
әдебиеттегі ағым Ағылшын және басқа Еуропа халықтарының әдебиетінде кеңінен
өріс ... ... ... ... ... жазушы
Л.Стерн. Оның «Франция мен ... ... ... атты ... ... кең ... ... орыс тілінде аудармасы да жарық көрді.
Сентиментализм жеке адамдардың жан ... ... - ... ... мән ... Бұл ... ... шығармаларында жанұялық
тұрмысты, күнделікті тіршіліктің жеке ... ... ұсақ ... ... ... ... сипаттауға көп орын береді. Әдебиетте
психологиялық роман, повесть, естелік, сапарнама ... ... ... ... ... ... ... өрнегін, сюжетін
құрғанда да жазушы баяндалатын оқиға-жайларды адамға қаншалықты әсер етіп,
қандай сезім туғызатынын ... ... Яғни ... әр ... ... ... жоқ ... егер соларға ерекше мән берген болса,
бір-біріне жанастырып, еркін баяндап отырады. Айтылып ... ... ... жазушылардың өзінің әр түрлі сезім-әсерін және сондай
басқа жанама жайларды қосарлап береді. Орыс әдебиетіндегі сентиментализмнің
ең ... ... Н.М ... ... ... ... ... атты
повесінен сентиментализмнің негізгі сипат-өзгешеліктерін көреміз. Жазушы өз
еңбегімен күнелткен кедей қызды жан ашырлық сезіммен ... оның ... ... ... ... Төменгі таптың ... ... ... ... өз ... ... рөлі зор болғаны
сөзсіз. Алайда осы шығармадан сентиментализмнің осал ... да ... ... тап ... суреттегенде олардың ауыр халін, ... ... ... ... ... ашып ... Мұны егер Карамзин
шығармаларын сол кездегі патша үкіметінің ... ... ... ... ... шығармаларымен салыстырсақ анық аңғарамыз.
Көркем ... ... ... өз ... ... ... ... мен сал-серілерінің туындылары нағыз ішкі сезімнен ... ... ... қиын ... ... ... Ақан сері ... сал Қожағұлұлы сынды тағы да басқа сал-серілер мен ... ... ... ... ... ... 20-ғасырдағы даму жолы халқымыздың сол тұстағы тарихи-
әлеуметтік жағдайына байланысты болды. Бұл ... ... ... ... қарағанда біраз өзгерістерді басынан өткеріп, ілгері өрлеуге бет
бұрғанды. Халыққа Еуропалық өнердің есігі ашылып оқу, ... ... ... ... ... ... бұл ... арта түсті. Олар ұлттық
әдебиеттің дәстүрлі жетістіктерін жете игеріп қана ... ... ... ... пен ... ... ... жетіп өрісін ұзартты. Қазақ
поэзиясы бұрынғы өсиет өлең, арнау, толғау, жыр сияқты басым ... ... жанр ... ... ... Қазақ лирикасының өзі сан түрлі жаңа
жүйелермен байи түсті. ... ... ... сарыны басым болса,
енді оның суретті, пейзажистік, образдылық жақтары бой ала бастады. ... ... ... ішкі ... ... нәзік лиризммен
әсерлі бейнеленіп, адамның іші мен ... ... ... ... ... көкселді. Адам өмірі жан-жақты жырланып, қоғамдық
сана,философиялық ой-тұжырымдары, дәуір жаңалықтары кеңінен ... ... Абай ... ... жаңалық жыршысы болып, оның ... ... ... өнерінің қазақ топырағындағы жаңа бағытын Біржан мен ... ... ... ... ... ... ... өскен
орталары, алған өнегелері, творчестволарының қайнар көзі-бәрі сабақтас.
Қазақтың ... ... ... мен Ақан ... біз ... ... ... сентиментализмнің озық үлгілері десек те болады. Олар өзінің
дер шағындағы талант табыстарын түгел дерлік жас ұрпаққа ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік
идеяларға толы өміршең поэзия, асқақ та әсемән ... ... ... ... кернеген армандарын, басына түскен мұңын, адамның жан
сұлулығы, мөлдір махаббат сезімдерін жылуы мол жалынды ... ... ... ... әндетті. Көптеген сазды, ... ... ... ... ... ән үшін, әнді өлең үшін шығарған. Сондықтан олар
өзара біте қайнасып, ... ... ... ... лирикаларындағы
нәзік сезім дүниелерін ол асқан ақындық ... ... ... ... ... жүрегінің қылын шертіп, іштегі жасырын сырларын ақтара ашады.
Махаббат күйігіне душар болғандар характері, олардың ... ... ... шындықтарға байланыстырылып, биік идеялы
сатыға көтеріледі... Осылайша, лирикалы реалды ... ... ... ... Адамгершілік ақылдар ұстанады.
Біржанның ақындық құдіретін жете танытқан оның айтыстары. Әсіресе, Сарамен
айтысы. ХІХ ғасырдағы қазақ ақындары айтыстары ішінде бұл ... ... ... ... идеялық мазмұны жағынан да, көркемдік, образдық
сипаттармен де, ол ... ... ... Осы ... ... мен Сара ... келеңсіз жайттарды, кереғар пікірлерді сынға алады. Әлеуметтік
мәселелерді көтереді. ... дана ... әр ... ... өлкелерінің
байлығы, тарихи адамдары, қоныс мекендері, әр елге тән ... ... ... ескі ... ... ... құрбан
болған арулардың аянышты тағдырына жоқшы болып, оның тамырына балта ... ... ... ... ... ... Алатау алқабына жарлап
жыр төкті. Ешкімнен қорықпастан қазақтың үз ... ... ... махаббат
азаттығын, әйел жұртының еркіндігін талап етіп, алты қырдан асыра асқақ ән
шырқады. Әйел затының азаттығын көксеп өтті. ... адал ... ... ... ... есекке қосақтамай, азғынға қор қылмай, теңіне
қосып, күңдіктен құтқаруды талап етті. Ақынның бұл ниеттері – оынң ... ... ... да, Сара ... ... да ... ... идеялары, асқақ армандары. Осы арада қазақтың ақыны, композиторы
Біржан сал мен орыстың ... Н.М. ... ... ... бар. ... ... отырған Біржан салдың көтерген мәселелері,
арман-ойлары Карамзин туындыларында да ұшырасып қалады. ... ... ... ... дворян жігіті мен қарапайым ... ... ... Карамзиннің ойынша барлық адамдар бірдей сезінуі
тиіс. Кедей шаруалармен қатар жер ... ... де ... ... ... білуі қажет. «Бедная Лиза» повесі лирикалық көңіл-
күйге ... ... Бұл ... ... ... ... үлкен
сезім күші пайда болып, жанарына жас тығылары айдан анық. Жалпы бұл туынды
адамзат баласын гуманист болуға ... адам ... ... ... насихаттайды. Кедей шаруалар өзінің сол өмірінде де ... ... ... ... келеді. Махаббат рахаты жанұялық ... ... ... ... шаруалардың бақытты өмір сүретіндеріне сенеді.
Мейлі олар үстем тап өкілдері болмасын. Қуаныш пен қайғы бай ... ... ... ... ... ... Карамзин осы повесінде көрсетеді. Жалпы
Карамзин шығармалары ... толы ... ... ... ... ... бірі «Остров Бронгольм» повесі. Бұл повестің
сюжеті Батыстың ерте романтикалық дәстүрі үшін өте ... екі ... ... ... заңсыз махаббаты, мөлдір сезімдері беріледі.
Сонымен бірге сезім бостандығы, махаббат бостандығы үшін күрес ... ... ... ... ... ... ... өзінің
романтикалық сипаттағы шығармасына жаңа стиль енгізеді. ... ... мол ... ... Біз одан ... бақытсыздықтары мен
айырылу қайғысын, әлсіз махаббаттарын ... ... олар ... ... ... ... ... Олардың кінәлары не, өздерінің
арасындағы сезімдерін заң неге талқылайды-бәрі құпия түрде. Мүмкін ол ... ... ... ... бұл ... ... ... әуел бастан бәрі белгілі болса, повестің қызығы кетер еді дейді.
1796 жылы ... ... Н.М. ... тағы бір ... ... Бұл шығарма
орыс әдебиетіндегі психологиялық және тұрмыс-салт ... ... ... ... ... ... ... шыққан, әдемі қыз
Юлия мен қарапайым ауыл ... ... ... ... және ... екеуінің арасына кіріскен жоғары лауазымды бай жігіттің іс-қимылы,
ойлаған ойы толық суреттеледі. Князь ... Юлия мен ... ... ... ... ... ... пен Юлия бірге бақытты ғұмыр кешеді.
Юлия - бұл әйел затының ішкі жан-дүниесінің өсуін көрсететін повесть. ... ... ішкі ... ... ... көрсетіледі. Сонымен
қабаттаса сол тұстағы адамдардың тұрмыс ... да ... ... ... өзіндік орны бөлек шығарма «Письма русского
путешественника». Саяхат күнделіктері сол ... ... ең бір ... ... жанр ... ... ... путешествие по Франции
и Италий» атты шығармасы, ... ... осы ... ... ... ... негізгі көңіл аударатыны қоғам мен әлеуметті,
табиғатты көрсетудегі автордың көңіл-күйінің күйзелісі, ... ... ... ... ... ... ... кітабынан ерекшеленіп тұрады. Крамзин өзінің бұл шығармасында
Батыс Еуропа халықтарының мәдениетін, ... ... ... ... ... ... туындысының құндылығы осында. Бұлардың барлығы да
сентиментализмнің ережелеріне саяды. Сондықтан да орыс ... ... ... үлес ... ... ... бірі болып
Н.М.Карамзин табылады.
Осындай әдеби ағымның тағы бір өкіліне жатқызуға болатын адам қазақтың сал-
серілерінің бірі-Ақан сері Қорамсаұлы. Ақан да, ... Жаяу ... ... сынды қазақ арасынан шыққан ақын, сері жігіт. Оның тамыры өз ... бойы ... жан ... ... жылы ән -өлең, жыр-
толғауларында. Өз халқымен қарым-қатынасы мол халықтар ... ... ... ... қана қоймай, оның нәрлі дәмін өз лирикасы бойына
етене сіңірді. Биік те алғыр романтикаға ұласқан ... ... ... ... тебірентер, жан жадыратар, өміршең лириканы дүниеге әкелді.
Оның шығармалары- ... ... толы ... ... туындылар.
Ақанның лирикалары-өмірге, болашаққа құштар жастың жан ... ... ... асыл жырлар. «Біздің көңіл қайда жатыр», «Ішінде орта
жүздің жүрмін шарлап», «Майда қоңыр», ... ... тағы ... өлең-
әндерінің пафосы өте тамаша. Мұқалу, қажу дегеннің ізі де жоқ. ... ... ... пен ... ... ... асқақ. Шалқар
көлдің жадыраңқы бейнесін танытарлықтай аспан әлемаінде шарықтайды. Халық
бойындағы қайраттың ... ... ... де ... ... сипаты» өлеңінде әйелдердің қасіретін, қайға-мұңын термелей
келе, ең жақсы деген әйел ... ... ... ... сыйлауға,
бағалауға үндейді.
Кім мінер ел көшкенде тауып атын,
Адам көп танитұғын әйел затын.
Дүниенің тұрақтайтын тұрағы ... ... ... ... ... ... ... керек ескеріп біз,
Оларға айту керек орынды сөз
Жақсы әйелге көз салып бір ... кете ... ... ... әйел затының қасиеттерін тізіп көрсетеді. Ақан өз өлеңдерінде ... үш ... ... бір ... ... бес ... ... мінездеме беріп,
олардың іскер, ілтипатты, ақ ... ... ... ... сар ауыз, жөн-жосықты білмейтіндерін «жаман ... ... ... Ақан ... озық ... тек жастар өмірін, не әйелдер
еркіндігін жырлаудан ... ... ... ... ... да оның
ашық ойлы саналы талант иесі ... куә бола ... Оның ... көзқарасы
өзі жасаған дәуір санасы тұрғысы шеңберінде туып қалыптасты, кейін жетіле
келе оның ... ... ... озық ойлы, адал жанды ... ... ... Ол ... ... ... терең толғанып, езілген елмен бірге
күңіренеді. Өзінің «Заманға ... ... ... ... мен ... тағы
басқа өлеңдерінің әлеуметтік мәні зор. Аталған ... ... ... ... ... ... ең ... адамгершіл екені
анық байқалады. Оқу-өнер, білім мен жастар еркіндігін, махаббат ... ... ... ... мүмкін емес. Әр тұста елі, халқымен бірге
заман зардабын бірге тартты. Азаттықтың тура жолын ... ... ... таппады.
Болғанда мұндай күйде заманамыз,
Жай жатып сахарада қамаламыз.
Болы, би ет пен ... мәз ... тура ... таба ... тізгінін ұстағандарды ақын осылайша дәл ... ... табу ... еш ... ... көзі ... ... «Нұртазаға», «Шоғырмаққа»,
«Парашыл оязной», «Бір болысқа» тағы басқа өлеңдері қазақ арасындағы
болыстық ... ... ... ... ... лирикаларының бір тобы белгілі адамдарға арналады.
Аттары аталып, түстері түстелетін өзінің ғашықтары: Ақтоты, ... ... ... Бұл ... ақын ... ... өткен қасіретті
жайларды, сәтсіз армандарды асқақтата әнге қосса, ... ... ... ... тағы ... ... ... жай тілдесіп, олардың
бас қайғыларына ортақтасады.
Сұлуға деген ақын ... ... Оған ... махаббатқа ешбір кедергі, тежеу
болуға тиіс емес. Ақан туындылары жастардың махаббат еркіндігін ту ... ... ... арманның ойы мен күні. Бас бостандығы жоқ қазақ
қыздарының көз жасына суарылған мұңы мен ... ... ... ... ... ... ... табиғи жырлайды.
Қарағым құшақтасам құмарланып,
Қоыслағн қос ғашықтай жұбайланып.
Жан тынып ішімдегі жалын шықса,
Аузымнан ақ сағымдай мұнарланып...
Ми ... ... ... ... ... тым ... ... көңіл күліп,
Семірсе нәпис мұрат бір жалданып...
Әрине бұл жолдарға қарап Ақанды қыз қуып, тән құмарлығын ғана қызықтаған
жетесіздердің бірі деп ... ... Ол ... ... ... ... Ақанның махаббат мәселесіндегі кредосы-өзіне барлық
жағынан тең, ойы-бойы қатар, шын ... ... ... ... ... ... ғұмыр кешу. Көрінген көріктіге көз тастап, жеңілтектік
мінез көрсетуге ... ... Ақан ... көре де, ... білетін
жігіт.
Жалпы Ақан серілікке, махаббатқа өмір қызығы деп қарап, әдеміліктің
мәңгілік ... ... ... мен ...... ... мұрасы. Оның есімі-мәңгі жастықтың символы. Лирикалық шығармалары-
әдемілік пен махаббаттың асыл ... ... ... ... ... ... ... жүрегінен жарып шыққан әндері мен ... ... ХІХ ... ... ... ... ... үлгісін
көрсетіп, сыр сезімнің, мөлдір махаббаттың, жан дүниенің ішкі сырын ашып
берген сал-серілер поэзиясы ... ... ... ... төрінен орын
алғаны анық. Сонымен ойымызды түйіндей ... ... ... ... ғасыр
мен ХІХ ғасырларда дүниеге келген, Еуропа әдебиетінде кең етек жайған
сентиментализм ағымы біздің ... ... де оның ... ... да ... айтқан жөн. Ал оырс ... ... ... ... ... ... ... қатар
келер адамдар аз. Дегенмен де Радищев, Фонвизиндерді де аьталмыш ағымға
өзіндік үлес қосқан ... ... ... ... Бұл ... ... ... ақындар болсан, сал-серілер болсын түгелінің түпкі ойы
бір. Ол адамның ішкі ... ... ... жан ... ашып ... пен ... толы, қуаныш пен мұңға толы туындыны жарыққа шығару.
Осы жолда қазақтың сал-серілерінің жоғарыда айтып өткендей тер төккені ... мен ... Жаяу Мұса мен ... ... лирикаға толы ән-
өлеңдерінің маңыздылығы мен көркемдігі Карамзиннің ... ... ... кем ... ... бәрі де өз дәуірі ... ... ... ... үлгі ... шығармалары.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII ғасыр ортасындағы тірі табиғат туралы метафизикалық ұғымдар13 бет
«Биологиялық экология»30 бет
А.С.Макаренконың педагогикалық ойлары мен тәлімі5 бет
Алюминий – ХХ ғасыр элементі3 бет
Бейімбет Майлин. (жазушы)8 бет
Гитлер туралы жалпы мәлімет10 бет
Канны қала-курорты5 бет
Латын Америкасы6 бет
Материалдық емес активтердің есебі44 бет
Меншік түрлері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь