Сыныптағы оқшауланған балалармен жұмыс жүргізудің психологиялық ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 БӨЛІМ. БАЛАЛАР ҰЖЫМЫНДАҒЫ ОҚШАУЛАНУ ЖӘНЕ ҚАРЫМ.ҚАТЫНАС МӘСЕЛЕЛЕРІН ТЕОРИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

1.1 Психология ғылымындағы изоляциялану, оқшаулану, топтан тыс қалдыру ұғымдарына талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Қарым.қатынастың адам психикасының дамуына әсері ... ... ... ... ... ... ... .14
1.3 Қарым.қатынас жасаудың бірқатар қиыншылық сипаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
1.4 Қарым.қатынасында проблемасы бар балаларға психологиялық сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
1 Бөлімнің қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26

2 БӨЛІМ. ҰЖЫМДА БАЛАЛАРДЫҢ ОҚШАУЛАНУ СЕБЕПТЕРІН АНЫҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

2.1 Ұжымнан баланың оқшаулану себептерін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.2 Баланың темперамент ерекшеліктеріне байланысты оқшаулану себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
2.3 Психологиялық дағдарыс кезеңінде топтан тыс қалу себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
2 Бөлімнің қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45

3 БӨЛІМ. СЫНЫПТАН ОҚШАУЛАНҒАН БАЛАЛАРҒА ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47

3.1 Ұжымнан изоляцияланудың алдын.алу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
3.2 Оқшауланған баламен жеке даралық жұмыс жүргізу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50
3.3 Қарым.қатынасында қиындықтары бар балалар үшін ойындар мен жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53

3 Бөлімнің қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...68

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
КІРІСПЕ

Зерттеу жұмысынын өзектілігі. Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы II казандағы Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2005-2010 жылдарға дейінгі Стратегиялы даму жоспарында - еліміздің жас өспірімдеріне білім беру мен тәрбиелерін жақсарту мен нығайту мәселес баса айтқан. Жастар - біздің болашағымыз ретінде олардың білім деңгейі мен салауаттылығы. сондай-ақ олардың жеке тұлға ретінде жетілуі қоғамымыздын әлеуметтік және экономикалық техникалық жетістігіміздің негізгі шарты.
Адам адам болып жарытылғаннан соң. оның өмір сүруінің негізгі тірегі мен қажеттілігі. сондай-ақ қалыпты өмір сүру жағдайы басқа адамдармен қарым-қатынас жасау болып табылады. Сондықтан балалардың қарым-қатынасындағы мәселе - бүкіл қоғам алдындағы негізгі міндеттер болып қала бермек.
Адам қалыпты өмір сүру үшін, өзінің психикалық қасиеттерін дамыту үшін, жеке тұлғалық ерекшеліктерін жетілдіру үшін, сондай-ақ білім меңгеріп тәжірибе жинақтау үшін адамдармен қарым-қатынас жасайды. Баланың жастайынан айналасындағылармен қатынас жасауы өзінің кім екенін танып, өзін өзгелерден ажырата алудың өзін басқалармен салыстыру арқылы басқа адамдағы қасиеттерді менгерудің балалардың әлеуметтік мінез-құлқы мен жеке басының дамуының негізгі тірегі деп қарастырсақ. онда олардың қарым-қатынас жасауын жақсарту аса қажет болып табылады.
Мектеп қабырғасында оқушыларға білім беру және тәрбиелеу істерінде жалпыға бірдей шараларына көбірек көңіл болінеді. Бұл мектепте балалармен жеке жұмыстар жүргізілмейді деген сөз емес. Оқушылар арасындағы олардын өзара қарым-қатынас ерекшеліктері бойынша педагогикалық іс-әрекетті ұйымдастырылу жақтарына баса назар аудару керектігі туындайды.
Әрбір қоғамның дамуы, әрбір топтың немесе бөлек индивидтің де дамуы - олардың айналасындағылармен қарым-қатынас жасауына байланысты болатын күрделі процесс екені анық. Бұл процесс әрқашан да тиімді әрі нәтижелі түрде жүзеге аспайды, кейде қарама-қайшылықтардың туындауынан және шешілуімен байланысты.
Мектептегі оқушылар арасындағы туындайтын кейбір қарама-қайшылықтар, кейбір балалардың мінез-құлқы мен даралық ерекшеліктеріне байланысты түсінбеушіліктер, топқа енгісі келмейтін жағдайлар жиі кездеседі.
Мұндай жағдайлар бала өмірі мен психикасында едәуір дақ қалдырады. Осыдан келіп баланың дамуында түрлі ауытқулар. сабаққа қатынасының өзгеруі байкала бастайды. Топтың жеке адамға, адамның топқа әсер ету негізінде оқушылар арасында дараланатын немесе оқшауланатын жағдайлар да туындап жатады.
Мектепте баланың жеке тұлталық әлеуметтену барысында оның рухани ұнамды құндылықтарын ескеру арқылы оқушылар арасындағы қарым-қатынасты жақсарту қажеттілігі туындайды.
Оқушылар арасындағы қарым-қатынас сипаты мен климаты баланың тек психикасына немесе жеке басына ғана әсер етіп қоймайтындығы белгілі. Ол баланың оқу-тәрбие істерінде де елеулі орын алады.
Біздің зерттеу жұмысымыздың өзектілігі осы мәселелерді дұрыс жолға қоюға арқылы мектеп тәжірибесіне көмектесу керектігінен туындайды.
Қазіргі кезде мектеп өмірінде қарым-қатынасында проблемасы бар балалардың туындауына кез-келген жағдай әсер ете береді. Туындаған мәселені шешу мектеп психологының негізгі психологиялық қызмет көрсетуі міндетіне кіретіндігі даусыз.
Мектеп оқушылары арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мәселесі, сол арқылы баланың білім алып тәрбиеленуін қамтамасыз ету актуалдылығы ешқашан төмендемеген.
Сондықтан мектеп сыныптарында туындайтын қарым-қатынас жасауда қиыншылыктары бар балаларды анықтап оларға дер кезінде көмектесу - қазіргі мектеп алдында қоғам алдында тұрған міндеттердің бірі.
Диплом жұмысының мақсаты: Әртүрлі жас кезенінде балалардың топтан оқшаулану себептерін зерттеу арқылы оларға психологиялық көмек көрсету жолдарын анықтау.
Зерттеу обьектісі: Мектеп жасына дейінгі және мектеп кезеңінде ұжымнан оқшауланған балалар.
Зерттеу пәні: Мектеп жасына дейінгі және мектеп кезеңіндегі балалардың қарым-қатынасындағы оқшаулану ерекшеліктері мен психологиялық көмек көрсету жолдары.
Зерттеудің негізгі жорамалы: Мектеп жасына дейінгі және мектеп жас кезеңінде балалардың сыныптан оқшаулануы сол жас кезеңіндегі даму дағдарысын өткізу ерекшелігіне байланысты.
Зерттеу мақсаты мен ұсынылған жорамалға сәйкес қойылған міндеттер:
• Балалар ұжымындағы қарым-қатынас және оқшаулану мәселелерін ғылыми әдебиеттер көмегімен теориялық тұрғыда зерттеу.
• Мектептегі сыныптык ұжымда балалардың окшаулануын эмпирикалық зерттеу.
• Баланың ұжымнан оқшаулану себептерін анықтау және соған байланысты қарым-қатынасында проолемасы бар балаларды жіктеу.
• Сыныптан тыс қалған балаларды топқа әлеуметтендіру шараларын қарастыру және оларға психологиялық көмек көрсету жолдарын анықтау.
• Қарым-қатыныасында проблемасы бар балаларға арналған ойындар мен тапсырмалар жиынтығын құрастыру.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері: Л.С.Выготскийдің балаға комплексті жүйелік формадағы іс-әрекетті ұйымдастыру теориясы В.Н.Мясишев.
С.Л.Рубинштейн, Л.И.Божович еңбектеріндегі қарым-қатынас мәселесіне арналған ілімдер педагогика және психология ғылымындағы А.С.Макаренконың "жеке адам ұжымда дамиды және ұжым арқылы қалыптасады" қағидасы. О.Осадьконың оқушының алғашқы мұғалімінің педагогикалық тактикасы мен қарым-қатынаска түсу стиліне байланысты
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1 Вопросы психологии. 1996г №3 1016. Проблема социальной изоляции детей.
2 Немов Р.С. Психология. Книга 2. М., Владос, 2000г
3 Рояк А.А. Психологический конфликт и особенности индивидуального развития личности ребенка. М., Педагогика 1998г
4 Куницына В.Н. Казаринова Н.В., Погольш В.М. Межличностное общение. Санкт - Петербург:, 2001 г
5 Смирнова Е.О. Теория привязанности: концепция и эксперимент. // Вопросы психологии 1995. №3.
6 А.В.Дмитриев «Конфликтология». Изд. Гаролрики, Москва 2001.
7 О.Н.Громова «Конфликтология» курс лекции, Москва 2000.
8 А.Я.Анцупов, А.И.Шипилов «Конфликтология». Изд. Юнити. Москва 2001.
9 Е.М.Бабосов «Конфликтология» учебное пособие. Миниск 2001.
10 Н.В.Гришина «Психология конфликта» Сборник «Мастера психологии», Питер 2000.
11 Э.А.Уткин «Конфликтология» Теория и практика. Изд. Экмос, Москва 2000.
12 В.М.Афонькова «Конфликты в коллективе старшекласников и пути их преодоления». Дне.канд.пед.наук, Москва 1979.
13 А.М.Бандурка, В.А.Друзь «Конфликтология». Харьков университете В.Д. Украины, 1997.
14 Ю.В-Баскина «Методтика диагностики родительского отношения» Дис.канд.псих.на у к, Москва 1989.
15 М.Тышкова «Исследование устойчивости личностей детей и подростков в трудных ситуациях» Вопросы психологии, -1987 - №1 - С. 27-34.
16 «Психология» Словарь /Под общ.ред. А.В.Петровского. М.Г.Ярошевского. - М.: Политиздат, 1990.
17 Л. В. Орлова. Акыл-ой енжар окушылар // Воп. Психол. 45-49-беттер.
18 Ананьев Б.Г. Человек как предмет познания. Л., 1969.
19 Бодалев Л.Л. Восприятие человека человеком. Л., 1965.
20 Бодалев Л.Л. Личность и общение. М., Педагогика, 1983.
21 Власов Л.В., Сементовская В.К. Деловое общение. Лениздат, 1980.
22 Гуткина Н.И. Психологические проблемы общения учителя с подростками. Вопросы психологии, 1984, №2.
23 Егидес А.П. Психологическая коррекция конфликтного общения. Психологический журнал, 1984. т.5, №5.
24 Ершов А.А. Как избежать конфликта? В кн.: Труд. Контакт. Эмоции. Лениздат, 1980.
25 Ильин Е.Н. Искусство общения. М., Педагогика, 1982.
26 Кон И.С. Социология личности. М., 1967.
27 Ковалев А.Г. Курс лекций по социальной психологии. М., 1972.
28 Леви В.Н. Нестандартный ребенок. М., Знание, 1988.
29 Леонтьев А.А. Педагогические общение. ML, Знание, 1979.
30 Морено Дж. Социометрия. М., 1958.
31 Михайловский Е. Конфликтные ситуация в воспитании младших школьников. Ж. «Народное^эб-р--ивание», 1976, №5. ------
32 Куликов В.Н. Проблемы общественной психолгии. М., 1965.
33 Красовский М. К вопросу об отношениях между учителями и старшеклассниками. Ж. «Народное образование», 1973 №1.
34 Кричовский Р.Л., Кмить Н.И. Общение классного руковадителя с коллективом старшеклассников. Ж. «Вопросы психолгии», 1984,
35 Краковский В.А. Директор-учитель-ученик. М., Знание, 1982.
36 Обозов И.И. Психологическая культура взаимоотношений. М.. Знание. 1986.
37 Решение конфликтных ситуаций в педагогическом общении. Психология, 1982, вып. 2.
38 Роль общения в формировании личности подростка. В кн.: «В мире подростка». М., 1962.
39 Сильченков А.Ф. Негативные приемы деловых контактов. ЭКО. 1981, №5.
40 Спенцицкий А.Л. Социально-психологические проблемы управления. Л., 1975.
41 Умарский Л.И. Коллектив и личность. М., 1975.
42 Платонов К.К. Общие проблемы теории групп и коллективов. В. Кн.: «Коллектив и личность». М., 1973.
43 Петровский А.В. О некоторых феноменах межличностных отношении в коллективе. Ж., «Вопросы психолгии». 1976. №3.
44 Петровский А.В. Опыт построения социально-психологической концепции групповой активности. Ж. «Вопросы психологии». 1973. №5.
45 Парыгин Б.Д. Основы социально-психологический теории. М., 1971.
46 Шихиров П.Н. Исследования социальной установки в США. Ж. Вопросы философии, 1973, №2.
47 Ярошевский М.Г. Психология в XX столетия. М., 1971.
48 Андреева Г.М. Социальная пихология. М., Изд-во МГУ, 1988.
49 Методология и методы социальной пихологии. /Под ред. Е.В.Шорохова. М.. Наука, 1977.
50 Методы социальной психологии. /Под ред. Е.С.Кузьмина. В.Е.Семенова./Изд-во МГУ, 1977.
51 Социальная психология /Под ред. Предвечнего и Ю.Н.Шерковина./ М.. Политиздат, 1975.
52 Социальная психология /Под ред. Е.С.Кузьмина, В.Е.Семенова./ Изд-во МГУ, 1975.
        
        _______________________ топ студенті _________________________
"Сыныптағы оқшауланған балалармен жұмыс жүргізудің ... ... ... диплом жұмысына
П І К І Р
Мектеп өмірінде жиі кездесетін, сондай-ақ психолог ... ... бірі ... ... ... - ... ... оқшауланған оқушы
мәселесі. Сондықтан студенттің бітіру ... ... ... ... ... ... жұмысында балалар ұжымындағы оқшаулану және ... ... ... ... зерттеген. Психология ғылымындағы
изоляциялану, оқшаулану, топтан тыс қалған ұғымдарына талдау ... ... адам ... ... әсері мен қарым-қатынас жасаудың
технологиясы мен тәсілдері көрсетілген. Қарым-қатынасында ... ... ... ... берген.
Ұжымда балалардың оқшаулану себептерін анықтау мақсатында бірқатар
социометриялық ... ... ... Баланың темперамент
ерекшеліктеріне байланысты оқшаулану себептерін, ... ... ... ... тыс қалу ... ... білген.
Сыныптан оқшауланған балаларға арналған психологиялық көмек көрсетудің
бірқатар жолдарын көрсеткен. Соның ішінде ұжымнан изоляцияланудың алдын-алу
жолдары оқшауланған ... жеке ... ... ... ... аша
отырып, қарым-қатынасында қиындықтары бар балалар үшін ... ... ... ... ... ... ... тақырып мазмұнын толық ашады. ... мен ... ... ... ... ... келе, диплом жұмысы
өте жақсы жазылған деп бағалаймын.
_______________________ топ студенті _________________________
"Сыныптағы оқшауланған балалармен жұмыс жүргізудің ... ... ... ... жұмысына
П І К І Р
Диплом жұмысы кіріспеден, 3 бөлімнен, қорытындыдан және ... ... ... ... ... ... мақсаты, міндеттері, зерттеу
жұмысының обьектісі мен пәндері дұрыс ... ... ... ... ... және практикалық құндылығы дәлелденген.
Зерттеу жұмысының бірінші бөлімінде балалар ұжымындағы оқшаулану және
қарым-қатынас мәселелерін теориялық ... Яғни ... ... ... ғылымындағы изоляциялану, оқшаулану,
топтан тыс қалған ұғымдарына ... ... ... адам
психикасының дамуына әсері ... ... ... ... ... ... ... Қарым-қатынасында проблемасы бар
балаларға психологиялық сипаттама берген.
Зерттеу ... ... ... ... ... оқшаулану
себептерін диагностикалау мәселелеріне тоқталған. Яғни ұжымнан ... ... ... ... ... ... оқшаулану себептерін және психологиялық дағдарыс кезеңінде
топтан тыс қалу себептерін көрсетеді.
Ал зерттеу ... ... ... ... ... балаларға
психологиялық қызмет көрсетудің бірқатар ерекшеліктеріне тоқталады. Диплом
жұмысында қарым-қатынасында қиындықтары бар балалар үшін ... ... ... келе ... ... жұмысы біршама аяқталған. теориялық,
практикалық зерттеу жұмыстары жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... психологиялық қызмет көрсету
салаласында өте құнды материал, әрі диплом ... ... ... ... ... ... жазылған деп көрсете отырып, диплом жұмысын қорғауға
жіберуге болады.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................3
1 БӨЛІМ. БАЛАЛАР ... ... ЖӘНЕ ... ... Психология ғылымындағы изоляциялану, оқшаулану, топтан тыс қалдыру
ұғымдарына
талдау......................................................................
...........................8
1.2 ... адам ... ... Қарым-қатынас жасаудың бірқатар қиыншылық
сипаттары...................................................................
............................................18
1.4 Қарым-қатынасында проблемасы бар ... ... ... БӨЛІМ. ҰЖЫМДА БАЛАЛАРДЫҢ ОҚШАУЛАНУ СЕБЕПТЕРІН АНЫҚТАУ
МӘСЕЛЕЛЕРІ..................................................................
.................28
2.1 ... ... ... себептерін
зерттеу......................................28
2.2 Баланың темперамент ерекшеліктеріне ... ... ... ... кезеңінде топтан тыс қалу
себептері………………………….........................................................
................43
2 ... ... ... ... ... ... ҚЫЗМЕТ
КӨРСЕТУ........................................................47
3.1 ... ... ... ... ... жеке ... ... жүргізу
ерекшеліктері...............................................................
..........................................50
3.3 Қарым-қатынасында қиындықтары бар балалар үшін ойындар мен
жаттығулар…………………………….......................................................
..........53
3 ... ... ... ... ... Президентінің 2004
жылғы II казандағы Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2005-
2010 ... ... ... даму ... - ... ... ... беру мен тәрбиелерін жақсарту мен нығайту мәселес баса
айтқан. Жастар - біздің ... ... ... ... ... ... ... олардың жеке тұлға ретінде жетілуі қоғамымыздын
әлеуметтік және ... ... ... негізгі шарты.
Адам адам болып жарытылғаннан соң. оның өмір сүруінің негізгі ... ... ... қалыпты өмір сүру жағдайы басқа адамдармен қарым-
қатынас жасау болып табылады. Сондықтан балалардың ... - ... ... ... ... ... ... қала бермек.
Адам қалыпты өмір сүру үшін, өзінің ... ... ... ... ... ... ... үшін, сондай-ақ білім меңгеріп
тәжірибе жинақтау үшін адамдармен қарым-қатынас жасайды. Баланың жастайынан
айналасындағылармен қатынас жасауы ... кім ... ... өзін ... ... өзін басқалармен салыстыру арқылы басқа адамдағы қасиеттерді
менгерудің балалардың әлеуметтік мінез-құлқы мен жеке басының ... ... деп ... онда ... қарым-қатынас жасауын жақсарту
аса қажет болып табылады.
Мектеп қабырғасында оқушыларға білім беру және ... ... ... ... көбірек көңіл болінеді. Бұл мектепте балалармен
жеке жұмыстар жүргізілмейді деген сөз емес. Оқушылар ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті
ұйымдастырылу жақтарына баса назар аудару керектігі туындайды.
Әрбір қоғамның дамуы, әрбір ... ... ... ... де ... ... ... қарым-қатынас жасауына байланысты болатын
күрделі ... ... ... Бұл ... әрқашан да тиімді әрі нәтижелі
түрде ... ... ... ... ... ... байланысты.
Мектептегі оқушылар арасындағы туындайтын кейбір қарама-қайшылықтар,
кейбір балалардың мінез-құлқы мен даралық ерекшеліктеріне ... ... ... келмейтін жағдайлар жиі кездеседі.
Мұндай жағдайлар бала өмірі мен ... ... дақ ... ... ... дамуында түрлі ауытқулар. сабаққа қатынасының өзгеруі
байкала бастайды. Топтың жеке адамға, адамның ... әсер ету ... ... ... ... ... жағдайлар да туындап
жатады.
Мектепте баланың жеке тұлталық әлеуметтену барысында оның ... ... ... ... ... ... ... жақсарту
қажеттілігі туындайды.
Оқушылар арасындағы қарым-қатынас сипаты мен климаты ... ... ... жеке басына ғана әсер етіп қоймайтындығы белгілі. Ол
баланың оқу-тәрбие істерінде де ... орын ... ... жұмысымыздың өзектілігі осы мәселелерді дұрыс жолға
қоюға арқылы мектеп тәжірибесіне көмектесу керектігінен ... ... ... ... ... проблемасы бар
балалардың туындауына кез-келген жағдай әсер ете береді. Туындаған ... ... ... ... ... ... ... міндетіне
кіретіндігі даусыз.
Мектеп оқушылары арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мәселесі, сол
арқылы баланың білім алып ... ... ету ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасауда
қиыншылыктары бар ... ... ... дер ... ... - ... алдында қоғам алдында тұрған міндеттердің бірі.
Диплом жұмысының мақсаты: ... жас ... ... ... себептерін зерттеу арқылы оларға психологиялық көмек көрсету
жолдарын анықтау.
Зерттеу обьектісі: ... ... ... және мектеп кезеңінде ұжымнан
оқшауланған балалар.
Зерттеу пәні: Мектеп жасына дейінгі және мектеп кезеңіндегі балалардың
қарым-қатынасындағы оқшаулану ... мен ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі және мектеп жас
кезеңінде балалардың сыныптан оқшаулануы сол жас ... ... ... ... ... ... мен ... жорамалға сәйкес қойылған міндеттер:
• Балалар ұжымындағы қарым-қатынас және оқшаулану мәселелерін ғылыми
әдебиеттер көмегімен теориялық тұрғыда зерттеу.
• Мектептегі ... ... ... ... ... ... ... оқшаулану себептерін анықтау және соған байланысты
қарым-қатынасында проолемасы бар ... ... ... тыс ... ... топқа әлеуметтендіру шараларын
қарастыру және оларға психологиялық көмек көрсету жолдарын анықтау.
• Қарым-қатыныасында проблемасы бар ... ... ... мен
тапсырмалар жиынтығын құрастыру.
Зерттеудің әдіснамалық және ... ... ... комплексті жүйелік формадағы іс-әрекетті ұйымдастыру теориясы
В.Н.Мясишев.
С.Л.Рубинштейн, ... ... ... мәселесіне
арналған ілімдер педагогика және психология ғылымындағы А.С.Макаренконың
"жеке адам ... ... және ұжым ... ... ... ... алғашқы мұғалімінің педагогикалық тактикасы мен қарым-
қатынаска түсу стиліне байланысты оның ... және ... ... және жеке ... қасиеттерінің қалыптасуына үлкен
әсерін тигізетінін дәлеледейтін зерттеулер - ... ... ... жақтарына арқау болды.
Зерттеу әдістері мен әдістемелері: Топтағы оқушылардын бір-бірімен
қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттеуте ... ... ... ... ... ... ... оқшаулану мәселесіне арналған
әдебиеттерге теориялық талдау әдістері социометриялық әдістеме ... ... және ... мектеп жасындағы балаларға арналған вариант),
топтағы сыныптастарына баға беру ... ... ... ... ... ... хронометрлі бақылау әдістемелері
анкета бала мінезінің ерекшелігін анықтайтын ... ... ... мен ... ... ... жанұядағы және ата-ана мен бала ... ... ... ... білдіреді регисграция парағы (сәбидің анасы
толтырады) қолданылды.
Диплом жұмысының жаңалығы: Әрбір жас кезеніндегі балалардың өзара қарым-
қатынас ... ... жас даму ... ... ... ... қиыншылықтары мен өзіндік мінез-құлық
ерекшеліктеріне байланысты қарым-қатынас жасауға киналатын ... ... ... ... ... ... психолог қызметінде тиімді
қолдану жолдары көрсетілді.
Зерттеу жұмысының теориялық және практикалық құндылығы: Мектеп жасына
дейінгі және мектеп ... ... ... ... ... ... ... орны бала психикасының дамуының қайнар
көзі. Олай болса бұл мәселелердің ... ... ... ... ... ... мәні зор. Зерттеу жұмысымызда бала-
бақша және мектеп ... жиі ... ... - ... ... ... жолдары көрсетілген топтан оқшаулану себептері ашылған
сондай-ақ мұндай балалармен нәтижелі ... ... ... ... ... жолдары көрсетілген. Зерттеу жұмысымызда қарастырылған
материалдардың барлығы дерлік мектеп психологының теориялық ... ... ... бар ... ... ... жұмыс
жүргізу шеберлігін арттырады.
Зерттеу жұмысының базасы: ... ... ... Шымкент
қаласындағы Н.Оңдасынов атындағы №38 мектеп-гимназиясының мектепке даярлық
тобы мен ... ... ... ... ... мен ... ... жұмысы кіріспе. үш
бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған 58 ... ... ... ... көлемі 86 бет.
1 БӨЛІМ. БАЛАЛАР ҰЖЫМЫНДАҒЫ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ЖӘНЕ ОҚШАУЛАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІН
ТЕОРИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
1.1 Психология ғылымындағы изоляциялану, оқшаулану, топтан тыс қалған
ұғымдарына талдау
"Әлеуметтік ... ... ... ... душар
болған адамның жағдайын сипаттайтын терминдердің бірі. Әлеуметтік қобалжу,
қоршаған орта алдындағы ... ... ... - ... ... ... ... осы бағыттағы зерттеу жұмыстары жоқтың қасы.
Дегенмен қарым-қатынас мәселесіне байланысты ... ... бар ... ... түсініктер кездеседі.
Түсіндірмелі сөздіктерде "изоляция" ұғымы ... және ... ... ... ... - термині ауру адамды
немесе қылмыскерді әлеуметтік ортадан ... ... ... ... ... «Әлеуметтік изоляция». «Әлеуметтік оқшаулану»,
«Тұйықтық», ... ... ... ... шындыққа келгенде,
әртүрлі феномендерді белгілейді. К.Рубин өз ... ... ... ... ... ... алмастырады.
«Әлеуметтік оқшалану» термині зерттеуші топ үшін ... ... ... жалпылаушы ретінде көрсетеді.
Т. Гутеил және Р. Шейдер еңбектерінде изоляция ұғымын ... ... ... ... ... адамдардағы бостандықты шектеу
- әрдайым үлкен жауапкершілікті іс. Тәрбие саласында баланың қандайда бір
теріс қасиетіне байланысты өз ... ... қою яғни бір өзін ... ... ... ... мұны қатаң сөгіс, жазалау деп
қабылдамайды. Дегенмен кейбір балалар өзін мен ... ... ... бәрі
теріс қарайды деп сезінеді.
Медицина саласында изоляция ұғымы емдеу ... ... өз ... ... мен ... қолданылады. Адам сырқаттанған
кезде оны сыртқы қозу әсерлерінен қорғау мақсатында бөлмеде жалғыз ұстайды.
Изоляциялаудың негізгі әдісі - ауру адамды жеке ... ... ... өзінің заңдық талаптары мен ережелері бар. Мысалы, ... 1-2 ... ... ... ... ашып ... ауру ... күтім әрекеттері
жасалады.
Медицина тәжірибесінде изоляторды құрудың төмендегідей ... ... ... ауру ... ... жағдайда болуы керек.
2. Мықтылық, яғни изолятор ауру ... ... ... ... ... психоз немесе жеке адам өзін-өзі тастап жіберуінің айқын көрінуі
кезінде, былайша айтқанда адам ... ... ол ... өте ... болып келеді. ... ... ... қалу қорқынышы, қозғыш болып келеді. Кейде ауру адам
қозғыш болатыны соншалық, өз ... ... ... ... ... ... ... алмайды. Ал мұның барлығы қорқыныштың ең
жоғары деңгейін тудырады. Ауру адамдың палатада уақытша аз уақыт ... ... яғни ... ... - ... ... тудырады.
Ауру адамның кеңістіктік бостандығы өзгеруіне орай оның психикасында да
өзгерістер байқалады. Қозғыш ауру адам палатада, ... ... ... ... ... ... ... эффект-тітіркендіргіштерден
оқшаулануға қоса айналасындағылардан қашықтықтық ұлғаюы ретінде болады.
Изоляция ұғымы - ... ... ... және ... да ... Ендігі кезекте бұларға сипаттама ... ... ... ... - ... ... біртекті жағдай
құрылуына орай, сенсорлы информацияларды қабылдағысы келмейтін ... ... ... ... ... изоляция әрекеті - ауру
адамды басқа адамдардан уақытша бөліп ... ... ... ... ... ... ... айтылып тұрған жоқ. Себебі ауру адам басқа
ауру адамдармен қызметкерлермен көрісіп ... ... ... ... ауру ... айналасындағылардың алдағы ... ... ... ... изоляция. Егер ауру адам өзінің ... ... онда ... ... оны ... және ... ... арқылы агрессивті әрекет мүмкіндіктерінен арылуға алады.
Бұдан кейін онда кінәлілігін, ұялу сезімдері туындайды.
Изоляцияға көрсеткіш ретінде патогенездік ... ... ... ... ... ... ... бола алды. Ауру адамды
қоғамдық ортадан изоляцияламас бұрын, оны оқшаулаудың, яғни ... ... ... және ... ... ... ... етіп алу
қажет.
Біз оқыған әдебиеттеріміздің көмегімен медицина тәжірибесінде
қолданатын оқшаулаудың ... ... ... ... оны психология
ғылымында қолданатын жағдайға орай түсіндіреміз.
Жалпы адамды топтан изоляциялаудың өзіне тән ... ... ... өз ... ... ... мұны ұжыммен байланыстыратын
болсак, оқушы сыныпта ... ... мен ... бойынша бөлек жүруді
ұнататындығын көрсетеді.
2. Дәрігерлік емдеу мақсатында жоспарлы түрде ... ... Ал ... ... ... болсак, кей жағдайда баланың өз
мінез-құлқындағы теріс қылықтарды жөндеу мақсатында мұғалім ол ... ... ... жеке ... ... ... жалғыз өзі
орындату шараларын қолдану негізінде психологиялық коррекциялық ... ... ... ... ... изоляциялау әрекеті емдеу әдісіпе косымша ретінде
қолдануы сияқты педггогикалық тәжірибеде де бала ... ... ... ... ... ... мүмкін.
4. Медицинада эффектті емес әдістердің орнына қарай изоляция ... ... ... ... қолданылған тәрбиелік әдістер
тиімсіз жағдайда оны жалғыз қалдырып, оқшаулау ... жаза ... ... ... адамды әлеуметтен оқшаулау, яғни изоляциялау өз еркі ... ... ... ... ... изоляция экстремалды жағдайда
қолданылуы мүмкін. Изолятор бөлмесі ауру адамға да оған ... де ... болу ... ... адамға өзінің қауіпсіздігі
үшін жасалатындығын, ол адам үнемі ... ... ... ... ... саласындағы изоляциялау әдістемесі төмендегі схема бойынша
жүргізіледі. Мұны ... ... ... қолдану
ерекшеліктерімен түсіндіреміз.
1) Изоляциялау ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
3) Изоляцияланатын бөлмеге қойылатын талаптар сақталынады.
4) Изоляцияны өткізу ережелері қатаң сақталынады.
5) Изоляцияны аяқтау ережелері ... ... ... ауру ... кері әсер ... жағдайларда кездесуі
мүмкін, яғни кейбір басқа әффектілер көрінуі мүмкін.
Медицина саласында қолданатын ... ... ... ... жөн.
1. Түрмелік сипатта жалғыз ұстау қажет болған жағдайда сот ... Ал ... ... ... ... зиянды әрекет деп санайды.
2. Кейбір заңгерлердің ... ... ... ... ... (Т. Шаш еңбектері).
3. Сондай-ақ заңгерлер адамды изоляциялау емдеу жолы емес, оны ... деп ... ... ... ... қысқа мерзімді
изоляциялық ұғымды ұстанады.
Ендігі көрсетілетін изоляциялау ережелері изоляциялауды басқару ретінде
қолданылатын талаптар болып табылады.
1. ... ... ... ... ... ... құқықтық және этикалық ережелерімен танысу қажет.
2. Изоляциялануда адамнан рұқсат алады, рұқсат берілмеген жағдайда,
күштеуі ... ... ... заң ... бойынша).
3. Ауру адамға жауапты жанұя мүшелеріне тезарада байланыс жасау қажет.
Олардың сұрақтарына жауап беру ... ... ... құпияны ұстану
керек.
4. Изоляциялауды белгілеу парақта түсінікті етіп тіркелуі тиіс.
5. Шұғыл жағдайларда ауру адам дәрігермен телефон арқылы ... ... ... изоляциялану ұстаным уақыты ... ... ... 3 ... ... 30 ... ... үнемі бақылап
отыру қажет деп есептейді.
6. Изоляцияланатын адам ... ... ... ... ... ... бойынша изоляциялану "арқылы аурудың
қай жақтары ... ... ... қажет.
Ендігі кезекте осы айтылғандарды педагогикалық тәжірибеде қолдануға
байланысты сипаттауға тырысайық.
Педагогикалық саладағы изоляциялау әдістемесі төмендегі схема ... ... ... ... ... ... адам
изоляцияланатындығы сипатталады, яғни баланы не себептен топтан ... ... ... болу ... ... жеке ... ерекшеліктері мен
эмоциялық әсерлігіштігіне орай кейінгі жағдайда психологиялық жарақаттың
болмайтындығына сенім болу керек.
2) Изоляциялау тактикасы, яни ... ... ... ... ... технология қолданылытындығын анықтап алу керек.
3) Изоляцияланатын жағдайлар мен ситуацияларға ... ... ... сақталыну қажет;
4) Изоляцияны өткізу барысы балаға ешқандай теріс әсер етпеу керек.
5) ... ... ... одан шыққан нәтиже мүмкіншілігінше
толығымен нақты көрсетілуі қажет.
Оқушының топтан ... ... оған кері әсер ... ... мүмкін, яғни кейбір басқа мұғалім күтпеген ... ... ... ... ... ... қолданатын изоляциялаудың құқықтық
аспектілерін міндетті түрде білуі шарт.
1. Түрмелік сипатта жалғыз ұстау ... ... ... сот шешімі,
сондай-ақ ата-ана рұқсаты ... Ал ... ... мен ... ... ... балаға теріс әсер етеді деп санайды.
2. Кейбір ата-аналар мен заңгерлердің көзқарастары ... ... ... мен теріс қылықтар болған жағдайдың өзін де оны
психикалық бұзылуларға жатқызбайды.
3. Сондай-ақ ата-аналар мен заңгерлер баланы ... ... ... ... жолы ... оны ... ... деп есептейді.
Сондықтан көптеген мұғалімдер, ата-аналар, заңгерлер баланың ұжымнан
оқшаулану ... ... ... ... көреді.
Мектеп қабырғасында көрінетін баланың ұжымнан оқшаулану жағдайлары
бірнеше ... ... ... Мұны біз зерттеуіміздің ... ... ... ... ... балалардың өз -арасында
туындаған оқшаулану жағдайларын сынып мұғалімі аңғарысымен-ақ оны ... ... ... оны ... ... ... ... жүзеге
асырып отыру қажет.
1. Изоляцияланатын адаммен жұмыс істейтін адамдар, топтан оқшаулап
тастаған оқушылар ... ... ... және этикалық
ережелерімен танысу қажет. Ережелерді білмеген жағдайда сынып жетекшісі
сынып оқушыларымен ... ... ... ... ... ... ... оған алдын-ала ескерту жағдайлары,
өз кемшіліктерін жоюға мүмкіншіліктер берілу ... тек одан ... ... ғана күштеуі мүмкін.
3. Оқушылар арасында туындаған мұндай ... ... ... ... балаға жауапты жанұя мүшелерімен тез арада байланыс
жасау кажет. Олардың мұндай жағдайдың не ... ... ... ... ... беру ... Сыныпта болып жатқан бұл процесті мұғалім үнемі бақылап қадағалап,
ситуацияларды белгілеу арқылы парақта түсінікті етіп ... ... ... ... ... бала ... ... алатындай жағдайды
ыңғайластыру керек, яғни бала ең ... ... ... сезіне алу керек. Ұжымда оқшауланған баланы аңғара салысымен-
ақ мұғалім оны алғашқы күндері жиі бақылау арқылы ондағы ... ... ... отыру қажет.
6. Оқушылар арасында өздері оқшаулап тастаған бала туралы мұғалім басқа
балалармен оның соңы ... ... ... ала ... талқылап
алған жөн. Олармен оқушылардың ойлары бойынша баланы ұжымнан ... оның қай ... ... ... ... ... болу
қажет.
1.2 Қарым-қатынастың адам психикасының дамуына әсері
Қарым-қатынас — жалпы адам өмір ... ... ... Адам ... сүру ... ... психикалық қасиеттерін дамыту үшін, жеке тұлғалық
ерекшеліктерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... адамдармен қарым-қатынас жасайды. Қарым-қатынас арқасында ғана адам
өзінің кім екенін танып, өзін өзгелерден ажырата алады, өзін ... ... ... ... қасиеттерді меңгереді. Қоғамнан тыс адам
өмір сүре ... Адам ... ... қарым-қатынастын ролі
ерекше. Сондықтан адам өзгелермен қатынасқа түсу арқылы ғана қалыпты өмір
сүре алады.
Адам дүниеге шыр етіп ... ... ... ... ... бастайды. Өмірінін алғашқы кезеңінде биологиялық сипаттағы
қарым-қатынас болса, одан әрі оның қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... ересектермен қарым-қатынасы туралы
М.И.Лисина зерттей келе балалардың әлеуметтік мінез-құлқы мен жеке ... тек ... ... ғана ... ... ... Баланың жасы ұлғайған сайын оның жеке басының дамуында қарым-
қатынас ерекше орын алатындығын айтып өтеді. Өз ... ... ... ... ішкі жан ... ... аша алады, өз
құрбылырымен өзара әрекеттесе отырып, өз көзқарастарын жеткізе алады.
Тек балалардың қарым-қатынас ... ... ғана ... ... ... баскаруды жеңілдетеді, топтағы барлық
балалармен өзара ... ... ... жол ... ... ... ... өз құрбылары арасындағы қарым-қатынас
сипаты көбінесе ойын әрекетерінде көрінеді. Ойын ... ... ... мен ... баланың топтан оқшаулануының бір себебі
болып табылады. Осыған орай ... ... ... ойын ... ... ... сонымен қатар еңбек іс-әрекетінде ... ... ... ... ... оңайырақ.
Ойын кезіндегі балалар қарым-қатынасының құрылымы мен мазмұны. Ойын -
мектеп жасына дейінгі балалардын негізгі іс-әрекеті бола ... ол ... ... ... балалар қарым-қатынасының бірқатар типтерін
ажыратады.
А.Н.Леонтьев ... ... ... ... ... ... ... Оның айтуы бойынша шындық
әрекет шындық тәсілдер және заттармен ... ... ... ... ... ... ... баланың сюжетке, рольге, рольді ... ... ... ... ... ... алу ... туындаған
конфликті нәтижелердің соңғы нәтижелері адалдыққа бағытталған ... ... ... ... ... әсер ... ... педагогтың басқаруымен жүргізілген ойындар сырт қарағанда
жағымды қатынас ... ... ... ... ... ... топтағы
әрбір бала болғысы келуі мүмкін, яғни ... ... ... болатын
балалардың қалауы болуы да мүмкін. Осының негізінде балаларда үнсіз келісу
туындайды.
Ойын қатынасындағы сыртқы көріністін тағы бір түрі ... ... ... ... бөліп қойғанына байланысты баланың
жеке басының дамуы адамгершілік бағытта көрінуі мүмкін. Дегенмен, ... жан ... ... ... мен ... өзінің ойында алған
рольдік жағдайына қанағаттану, қанағаттанбау сезімдері жауапсыз қалады.
Ойын кезіндегі ... ... ... бір жағы ... ... жеке ... қатынасында байқаады. Мысалы, бір-біріне
симпатиялық, антипатиялық селқостық балалар қатынасында көп байқалмайды,
бұл арнайы зерттеуді ... ... ... қарым-қатынас ерекшеліктері туралы көптеген
педагогикалық психологиялық және ... ... ... ... ... ... ... жүйелік формадағы іс-
әрекетті ұйымдастыру ... ... ... ... ... қарастырылады. Педагогика және психология
ғылымындағы А.С.Макаренконын ойы: «Жекс адам ұжымда ... және ұжым ... ... ... қатынас балаларда болатын ... ... ... ... құратындығын, жеке адам қатынасында
эмоционалды жиынтық құратындығы, топтағы адамдарға үйреніп қалатындығын
оларда эмоционалдық ... ... әсер ... ... түседі.
Мектеп жасына дейінті балаларда сыртқы және ішкі — ... ... ... ... конфликті — олардың бірлескен
іс-әрекеті барысында туындаған қарама-қайшы көзқарастарынан шығады (мысалы:
жалпы істі таңдау, ... ... ... ... материалдарын бөлісу
рольдерді таңдау).
Ішкі психологиялық конфликт - мектеп жасына дейінгі балалардың ... ... өз ... арасында пайда болады және олар ... ... ... ... ... көмегі қажет болады.
Ал мектеп оқушылары арасындағы қарым-қатынас сипатына түсініктеме
беретін ... ... өз ... ... ... ... ... жеке тұлғасы үлкен әсерін тигізеді. Оның
әрекеттесуі әртүрлі аспектілерден көрінуі мүмкін.
Біріншіден, мұғалімнің басқа оқушыларымен ... ... ... ... ... әртүрлі қарым-қатынасқа түсуінің алғы шарты болып
табылады. О.Осадьконың зерттеулерінің көрсетуі бойынша ... ... ... ... мен ... түсу ... ... және сыныптастарымен қарым-қатынасқа түсуін және жеке тұлғалық
қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсу стилі және ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа
түспеуінің алғы шарты. Бірақ мұндай ... тек ... ... ... ғана ... (15%). ... ... мұғалімдерінін қарым-қатынасқа түсуінің айқын функционалды
стилі (85%) бойынша, олар бір ... ... ... Бұл әрекет
сыныптағы жеке тұлғалық қарым-қатынастардың арасындағы кернеу, күшейтеді.
Екіншіден, мұғалім оқушылар арасындағы ... ... ... міндетті. Бұл, әрине қиыншылықтарды басып тастау емес. Ситуацияға
байланысты администрациялық араласу немесе қарапайым кеңес болуы да ... ... ... ... ... ... ... әрбір ұжымның немесе ұйымның, әрбір елдің бүкіл ғұмыры
қарама-қайшылықтардан құралған. Мұндай ... ... ... ... ... ... әртүрлі қызығушығы
бойынша жетекші болуына, ... ... ... ... ... ... және мақсаттарын жүзеге асыруда бір-
бірімен екі немесе одан да көп индивидтердің қарама-қарсы ... ... ... ... Кейде бір-бірінің арасында туындаған қақтығыс
тек бір ғана адамға ғана емес, сонымен ... ... ... ... де ... ... түсуі мүмкін. Олар ... ... ... кедергі жасау мүмкіндігін белсенді ... ... ... ... оның көзқарастарын
өмірдегі бағалаушылығын, алатын орнын өзгертуге ... Дау, ... ... ... арқылы, физикалық күш пен қару қолдану арқылы жүретін -
қарама-қайшылықтық қақтығыстарда ... ... ... ... жеке дара ... әсер ... ... жоғарыда айтылғандардың барлығында ... ... ... ... ... әкеп ... ... Қарама-қайшылық пен конфликт - бір нәрсе ... және ... ... ... конфликтіге ұласпайды. Конфликт туындауы ... яғни ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен қызығушылықтарының қарама-қарсылығын ... ал ... ... қарсыласына белсенді қарсы әрекеттер жасауы
қажет. Екі немесе оданда көп жеке ... ... ... ... ... ... қарама-қарсылық әрекеттер жасайтын
болса, тек сонда ғана қарама-қайшылықтар ... ... ... табылады.
Қарым-қатынастағы қарама-қайшылық келіспеушілік дау-дамай ұғымдарының
элементтері қақтығыс, дау, күрес. қарсы ... ... ... ... ... сөзге мұндай мағына беру бөлек индивидтердің арасындағы,
олардың ... ... тағы ... ... ... ... ... шешімге алып келді. Қарама-қайшылықтардың екі
негізгі түрін бөліп көрсетуге болады. Біріншісі, ... ... ... қызығушылы қатары құрайды (оларға отбасы, ұйым,
территориялық құрылым, қоғамдық ... т.б.). ал ... ... ... әртүрлі формасынан немесе экономикалық үкіметтік,
политикалық қарама-қайшылықтар болып табылады. Қарама-кайшылықтарды бұл ... ... ... ... негізін тудырады.
Қоғамдық өмірдің барлық сфералары – экономикалық, саяси, әлеуметтік
руханй жағы барлығы ... ... ... ... ... мақсаттар мен қызығулықтарының қақтығыстарына толы.
Сондықтан да қоғамда әртүрлі конфликттерге орын бар. Конфликтке индивидтер
және олардың топтары немесе ... ... ... ... ... ... да түсуі мүмкін. Әртүрлі ... ... ... және оны шешу ... бар, ... ... конфликтті
әрекеттерді тудырушы субъекттердің түрлері аз емес — олар тек бөлек ерлер
немесе ... ... ... ... ... немесе студенттер
оқымыстылар немесе жазушылар типтес ғана ... ... ... олардың бүкіл
топтары — профисоналдық жағынан, партиялық, ұлттық, рухани және тағы ... да ... ... ... өзініз объектісі және субъектісі
бойынша, қарама-қайшылықтарының әрекетінің мінездемесіне қарай, ... ... ... дамуы мен шешілуіне, тереңдігі мен ... ... ... ... де ... ... ажыратуға
болады. Бірақ конфликттердің әрекеттерінің ... ... ... әртүрлілігіне қарамастан, дұрыс та терең
зейін аударсақ олардың барлығына ортақ ұқсастықтарды ... ... ... болып әлеуметтік ортадағы және қоршаған ортадағы
құбылыс немесе процесс, кез-келген зат ... ... ... жер, ... ... жекеменшілік, мәдениеттік құндылықтар немесе авторитет,
престиж, бедел, басқару, т.с.с.-лар. Ал конфликтің ... ... ... - ... ... ... қатар олардың ортақ жиынтығы
- жанұя, ұжым, қызығушылықтары ортақ топтар немесе ұлт және тағы ... ... ... әртүрлі қилы ситуациялардың арқасында белгілі бір
субъектің (индивидтің немесе топтың) мақсаты мен қызығушылықтары ... ... ... сәйкес келмеуі мүмкін. Яғни, субъектінің мақсаты
қарсы келген екінші субъектінің мақсаты мен ... ... ... Мұндай ситуацияның карапайым мысалы спорттық ойын (айталық,
футбол немесе волейбол), мұндағы бір ... ... ... әкеп соқтырады. Бірақ дау-дамайлы ситуацияға түсетін әртүрлі
индивидтердің немесе топтардың қызығушылыктары мен ... ... ... қана ... ... ... матрицалық жүйелі көрініс
береді. Мысалы, бір ... ... ... стипендия алған соң,
кейбіреулері алынған ақшаға кеш ... ... ал ... ... ... ... өтінеді, ал үшіншілері тіпті ақшаларын
жұмсағанды қаламайды. ... ... ... ... ... туындайды.
Егер де дау нәтижесінде бүкіл кеш өткізу деген ортақ шешімге келсе, ... ... ... жоқ деп ... Ал егер бір студент болса ... ... ... онда ... ситуация конфликтке әкеп соқтыруы
мүмкін. Ондай ... ... ... ... ... ... тудырады.
Үнемі қарма-қайшылықты тудырудағы қасиеттерден өзге балалар оқшаулау
жүргенді ұнатуы ... Ал бұл жеке ... өз ... ешкіммен қатынас
жасағы келмейтін жағдайларды да тудыруы мүмкін.
1.4 Қарым-қатынасында проблемасы бар балаларға ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарынан көруге болады. Бұл тақырыпшада
біз психологиялық әдебиеттерге шолу жасау арқылы ... ... ... ... ... ... аралықта әлеуметтік изоляцияны
зерттеу мәселелері мен қарым-қатынасында проблемасы бар ... ... ... мен оның ... ... ... жасына дейінгі шақта баладағы әлеуметтік изоляция белгілері
үлкендердің үрейін туғызбайды. Жеке дара ... ... ... ... мен ата-анаға проблемалы болып көрінбейді. ... ... ... ... ... олардың алдында өз қатары мен қарым-
қатынасқа түсуінде біршама потенциалды қиындықтар туындайтындығы байқалған.
Олай ... өз ... ... ... ... қиыншылық
туындаудың негізгі себептерін былайша түсіндіруге болады. Олардың ішіндегі
бастылары: 1. Өз ... ... ... бала ... ... әлсіз болады.
2. Басқа өз құрбы балаларға инициативалық үндеуі құнсыз болады.
3. ... ... ... ... өз ... ... Өз құрбылар арасында болған ... ... үшін ... мен ... ... ... келеді.
4. Өз құрдастарының арасында беделі төмен болады.
5. Вербальді қарым-қатынас деңгейінің төменділіп көрініп тұрады.
Жалпы алғанда ... ... ... ... және ... ... ... беруге болады.
Жеті жасқа толғанда баланың әлеуметтік және жекелік қиыншылықтары күрт
өседі. ... ... ... жалғыздыққа ұмтылу, ... ... ... ... әлеуметтік оқшаулану деңгейі өседі. Олардың өзіне деген
бағасы төмендеп, өзіне сенімсіздікпен қарайды.
Бұндай қасиеттердің көріну ... ... ... ... ... және ... ... зерттеуде ерекше
орынға ие.
Мектеп тәжірибесінде ең көп кездесетін жатылай оқушылардың ақыл-ойы мен
сабаққа үлгеріміне байланысты ... ... ... ... ... ... ... жайттың бірі төмендегіше
көрінеді.
Айталық, ақыл-ойы ... ... ... жоғары сабаққа үлгерімі
жақсы, оқу тапсырмаларына белсене қатынасатын оқушылырға балалар үйір болып
келеді де, ... ... баяу ... оқу ... төмен оқу
тапсырмаларына енжар ... ... ... ... көп жұғыса бермейді.
Ендігі кезекте осындай балалардың қарым-қатынасы мен ... ... ... ... және ... зерттеулер жалпы білім
беретін мектептерде - оқу барысында арналған бапты талап ететін ... ... ... ... ... ... ... дамуына байланысты норма мен патология арасында
болатын оқушыларда кездеседі. Мұндай балалар оқу ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. ... ... ... ... ... (интеллектуал пассив) окушылар
құрады. Олар біршама ақыл-ойы артта қалған ... ... ... ... енжар себебі көптеген әртүрлі жағдайда олардың дамуындағы
ауытқуларға ... ... ... ... мен тәрбиелеудің
жеткіліксіздігіне байланысты да ... ... ... ... ... ерекше зерттеуді қажет етеді.
Ақыл-ойы енжар феномені бірқатар еңбектерде ... ... ... ... ... Н. С. ... бұл мәселеге ең алғаш Л.С.Славина зерттеу жұмыстарын
жүргізеді. Олардын эксперименті ... ... ... ... ... ... деп көрсетеді.
1. Ақыл-ойы дағды мен ептіктері жеткілікті дәрежеде ... ... ... ... ... құрады.
3. Шындыққа танымдық қатынастың болмауы.
В.С.Юркевич танымдық қажеттіліктің даму деңгейіне талдау жасай отырып,
"ақыл-ой жалқаулық" ұғымына ... ... яғни ... ... ... құмарлықтың балада болмау нәтижесі деп көрсетеді. ... ... ... ... сипаттамасына ұқсас ақыл-ойы енжар
көрінуін түсіндіреді. Дегенмен, "ақыл-ойы енжар" ... жиі ... ... ... ... ... ... байланысты ақыл-ойы енжар болуының табиғаты зерттеуден тыс қала
береді, бірінші кезекте ... ... жеңу ... қойылады.
Психологиялық әдебиеттерге талдау жасай отырып, ақыл-ойы ... - ... ... Л. С. ... ... ... ... жүргізілмеген.
Бұл параграф ақыл-ойы енжар типтері мен ... ... ... ... ... деп отырған ұғым ақыл-ойы әрекетінің төмен
деңгейі болып табылады. Ал мұның негізі көбіне ақыл-ой ептілігін жеткілікті
дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой тапсырмаларын орындау кезінде басқа жолдар әсер
етуге байланысты. Ақыл-ойы енжарлығы бас миының органикалық ... ... ... ... Аталмыш мәселеге талдау
жасай отырып, ақыл-ойы енжарлығының 2 түрін кездесетіндігін көрсетеміз:
1. Ақыл-ой әрекетінің операциялы (тәсілдік) - ... ... ... ... ... ... Жеке адам ... мотивациялық қажеттілігінің дамуының негативті
тенденциясының көрінуі ретінде ақыл-ой енжарлығы;
Ақыл-ой енжарлығының көрінуі кеңдігіне орай жалпы және жеке (таңдамалы)
ақыл-ойы енжарлығы деп бөлуге ... Жеке ... ... - оқу пәні мен
іс-әрекет түрлерінің таңдамалы қатынасында көрінеді.
Л.В.Орлова осы мәселеге арнап зерттеу ... ... Енді ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларымен жүргізілді ақыл-ой енжарлығының
бастапқы тамыры - ... ... ... ... ... ... ... мектеп жасында ақыл-ой енжарлығы айқын көрінеді. Бастауыш мектеп
кезеңінін жас ерекшелік тенденциясы бойынша оқушының танымдық сферасына ... және не ... әсер етуі ... Бұл әсер ақыл-ой енжарлығын не
көрсетпей жіберуі не ақыл-ой енжарлығын айқын ... ... ... ... ақыл-ойы енжар мотивациялық сипаттамасы адамның
мотивациялық қажеттілік ... ... ... факторы ретінде
көрсетіледі - бұл танымдық, оқу және жеке адамның өзінің ақыл-ой ... ... ... әсер етеді. Зерттеу мақсатын ... үшін ... ... ... ... ... көрсеткіштерін нақтылау;
2. Ақыл-ой енжарлығының әртүрлі сипағы бойынша оқушыларды анықтау және
топтарына сипаттама беру:
Эксперименталдық ... 2 жыл бойы ... ... 41 мектепте
жүргізілген екен.
1 кезеңде 27 баладан тұратын ... ... ... ... ... ... белгілері бойынша ақыл-ой енжарлар психологиясы сипаттамасы мен
таңдау критерийлері анықталды. ... ... 18 бала ... ... ... ... ... таңдалды. 2 кезеңде әрбір оқушының түрлі
эксперименттік ... ... ... жүйелі кешенді зерттеу
жүргізілген.
Бірінші кезеңде жүргізілген тәжірибесінде ақыл-ойы енжар балалардың
психологиясына ... беру ... ... да бұл балалардың қарым-
қатынаста едәуір қиналатының ... ... ... ... жасауына
кедергі жасайтынын сондай-ақ ондай ... ... ... зерттеулерден шығатын ой - балалардың топтан тыс ... ... - ... ... деңгейі сабаққа үлгерімі, ... ... ... болып табылады.
1 Бөлімнің қорытындысы
"Әлеуметтік изоляция", "оқшаулану", "ұялшақтық" "бөлектену" — ... ... ... ... ... ... терминдердің бірі.
Әлеуметтік қобалжу қоршаған орта алдындағы ... ... ... ... ... ... ... топтан оқшаулану
сезімдері бала психикасындағы көп толғандыратын жайт.
Сондықтан 1 ... біз ... ... ... және қарым-қатынас
мәселесін теориялық зерттеу барысында зерттеу мәселесіндегі терминдерге жан-
жақты талдау жасауға тырыстық.
Адам психикасының қайнар көзі - ... ... тек ... ... бірінші тарауында ғана дәлелденіп қойған жоқ, сондай-
ақ қарым-қатынас жасау стилі мен технологиясының да адам психикасына ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың өз құрбылары арасындағы қарым-қатынас
сипаты көбінесе ойын ... ... ойын ... ... ... мен ... баланың топтан -
оқшаулануының бір себебі болып табылады. ... орай ... ... ойын ... жағдайында зерттеу, сонымен қатар еңбек
іс-әрекетінде бақылау арқылы топтан оқшауланатын балаға ... ... ... меңгерту мен үйрету - біздің ... ... ... бірі болып табылады.
Мектеп тәжірибесінде ең көп кездесетін жағдай оқушылардың ақыл-ойы мен
сабаққа үлгеріміне ... ... ... ... ... да ... ... қарым-қатынас жасау технологиясы
баланың ақыл-ойы мен сабақ үлгеріміне тікелей байланысты.
Айталық, ... ... ... ... ... сабаққа үлгерімі
жақсы, оқу тапсырмаларына белсене қатынасатын оқушылырға балалар үйір ... де ... ... баяу ... оқу үлгерімі төмен ... ... ... ... басқа балалар көп жұғыса бермейді.
Бірінші тарауда айтылған тағы бір жайт қарым-қатынасында проблемасы бар
балалардың өзіне тән жеке даралық ... ... ... ... табылады. Ақыл-ойы енжар балалардың психологиясы на сипаттама
беру ... ... да бұл ... ... ... ... ... басқалармен қатынас жасауына кедергі
жасайтынын, ... ... ... ... ... ... келе ... бағыттардан алынған эмпирикалық материалдар
жоғарыда айтылған проблемаларды тиянақты түсініп, оны шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... балалардың- болу
себебін түсіндіретін оқушылапрдың өзара конфликтерін түгелдей ... ... ... ... алу ... маңызды роль алатын - тәртіп
болып табылады. Тәртіп - белгілі бір тәртіптілікке бағыну әрекеті ... ... ... ... толық дамуын қамтамасыз ететін әрекет.
2 БӨЛІМ. ҰЖЫМДА БАЛАЛАРДЫҢ ОҚШАУЛАНУ СЕБЕПТЕРІН ... ... ... ... оқшаулану себептерін зерттеу
Қазіргі кезде бұл ... ... ... ... ... ... эксперименттік зерттеулер өте аз. Бұл
мәселеге қатысты К. Рубиннің басшылығымен (Канада) ... ... ... ... - ... ... осы салада жүргізген
зерттеулері балалардың әлеуметтік ... ... ... жол ... ... ... келетін балалардың көпшілігі көпшілікпен қарым-
қатынасы нашар, өте тұйық немесе ашушаң болып келеді.
Қарым-қатынастың ... ... ... және ... мектеп жасында
байқалып қана қоймай соның салдарынан бала ... ... жете ... ... ... ... ... қарым-қатынас түзе
алмайды. Осы кері қарым-қатынас баланың танымдық және жеке ... ... ... ... әр ... ... талдауда, әртүрлі тестілер
қолданылады.
Психологиялық конфликтіні зерттеу әдістемелері.
Зерттеудің бірнеше әдістемелері бар:
1. Топтың құрылысын бір сәтте үшін көру ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балаларға және мектеп
оқушыларына арналған вариант)
4. Баға беру ... ... ... зеттеу әдістемелері
6. Анкета
Балалар арасындағы конфликтілердің пайда болу себептерін арнайы
экспериментті ситуациялар ... ... ... ... ... мен ... ... орай біз аталмыш зерттеу әдістерінің
бірқатарын жүргіздік. ... ... ... ... ... жас құрбы
-құрдастарының арасындағы қарым – қатыснасын, оның осы ортадағы мәртебесін
анықтауда "Социометрия" әдісін қолдандық.
1 - сұлба. ... ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 |14 |15 ... |18 |19 | ... Жазира | | | | |+ | |+ | | | | | | | | | | | | ... ... | | | | |+ | | | | | | |+ | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | | |+ |+ | | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | | | | | | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | | | |+ |+ | | | | | | | | ... |+ | | | | | | |+ | | | | | | | | | | | | ... ... |+ | |
| | | | |+ | | | | | | | | | | | | ... ... |+ | | | | | |+ | |
| | | | | | | | | | | ... ... | |+ | | | |1 і | | | | |+ | | | |
| | | | | ... Гүлжайна | | | | | | | | | | | | | | | | | | | ... ... | | | | |+ | | | |+ | | | | | | | | | | | ... ... | |
|+ | |+ | | | | | |+ | | | | | | | | | ... - | |+ | | | | | | | | | |+ | | | | | | | | ... ... | | | |+ | | | |+ | |+ | | | | | | | | | ... | | | | |+ | | | | | |+ |+ | | | | | | | | ... |+ |+ | | | | | |+ | | | | | | | | | | | | ... ... | |+
| | | | | | | | | |+ | | | | | | | | ... |+ | | | |+ | |+ | | | | | | | | | | | | | ... | | | |+ | | | | | | |+ | | | | | | | | | ... ... |5 |4 |1 ... |0 |3 |3 |2 |0 |7 |6 |2 |7 |1 |1 |0 |3 |1 | ... ... |1 |0 |1 |1 ... |з |2 |2 |0 |3 |3 |0 |1 |1 |1 |0 |2 |1 | |
2- ... Социограмма
Социометриялық зерттеу жұмысымыздың нәтижесін талдау ... ... ие ... ... ... Жолдасбек Самат
2. Манапов Ербол
3. Мусиев Руслан
4. Мүптілдаев Сұлтанәлі Орташа ... ... ... ... ... Ерғали Ақтілек
4. Кенжнетаева Ақманат
5. Құрманәлі Нұржан
6. Рашидқызы Бақтыгүл
Төмен деңгейдегілер:
1. ... ... ... ... Мұханбетжан Ерсұлтан
4. Мырзалиев Саят
5. Мырзалиева Шара
Шетте қалғандар:
1. Жантөреева Ақтоты
2. Құрманаева Гүлжайна
3. Пернебекова Дидаркүл
Социометрия әдісіне қоса, ... ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттеуге арналған біркатар тестік тапсырмалар да
жүргізген ... ... ... ... ... Бұл
тестілеуде 5-10 жас аралығындағы балаларды зерттеуге болады.
Стимулды материал: Ақ қағазға салынған 4 ... ... ... көңілсіз, біреуді мұқатқандай және ... ... Мына бет ... ... ... Сен топтағы (сыныптағы)
құрдастарыңа қандай бет пішінмен қарар едің? Ал сен әдетте кімге ... ... әр ... ... ... бала ... жиі былай
қарайды? (тағы кезекпенен әр ... ... ... 4 ... ... ... ... қояды.
Бірінші сұрақта таңдап алынған маскадан кейін балаға әр масканы кезекпен
бере отырып ... ... "Сен ... ... ... ... кім ... т.с.с. Қандай жауап болса да қабылданады".
Нәтижені талдау: (Топтағы бал)
Баланың топтағы ліоционалды күйі (жақсы және нашар) бірінші ... ... ... ... ... бұлай қарайсың?" деген сұрақтың жауабында, масканың
нешеуі жағымды, нешеуі жағымсыз күй екенін санап отыру қажет. Бала ... ... әзі ... ... онда ... ... қарағанда
көңілді масканың орнын көбірек көрсетеді.
Бұл көрсеткіш баланың топтағы мәртебесін (лидерлік ... ... үшін өте ... Егер ... топтағы орны елеусіз болса - ол бала
үйдегі немесе ауладағы, көрші ... ... ... ... ... ... Мұнан келіп топтағы (сыныптағы) балаларға қарсы сын
көзбен немесе бір нәрсеге ... ... ... ... ... Бұл ... ... көпшілікпен белсенді қарым-
қатынасты қаламауы қызықпауынан да болуы ... ... ... ... де өз ... қанағаттанбауынан да болуы
мүмкін, ол жоғарырақ орынды талап етіп ұмтылуы, болмаса топтың бір ... ... ... осы лидерге бағынбаған жағдайда. Сонымен балалар
"белсенді" және "сылбыр" деген ... ... ... ... ... ... ... орнына үйреншікті бір қалыпты қарап,
көпшілікпенен қарым-қатынасқа ұмтылмайды бірақ іштей өзінің топта елеусіз
екеніне ... ... ... ... және "бағынышты" түрін санап
отыру қажет (бұл өте қажет көрсеткіш). Әсіресе, өзінің ортадағы мәртебесіне
қанағаттанбайтынын ... ... ... ... жай ... ... сондыктан көпшілікпен араласудан бас ... ... ... ... ... ... Мұндай балалар, ойын немесе іс-
әрекет дағдыларын ... ... ... ... ... ... ... жай әшейін рольге кіргізу емес бірлесіп меңгеру
екенін ... ... ... ... ... орнына қанағаттанбайтын
балалар қарым-қатынастың қандай ... ... ... ... ... ... ... жағынан қандай көмек болса да қабылдайды ал
бірінші жағдайдағы балалар мұндай көмекті күдікпен қабылдап өз ... жол ... орай қай ... топтан оқшауланатынын анықтауға болады, яғни
егер барлық балалардың бір не екі ... ... ... ... ол
баламен ешкімнің қарым-қатынас жасағысы келмейтіндігі белгілі болады. Ал
мұндай жайт ... ... бір ... ... ... жас ерекшеліктеріне қарай 4-8 жас аралығындағы балалар бір-
біріне ... ... мен ... ... "Екі үй" ... да анықтауға болады. Бұл материалды да біз өз ... ... Ақ ... ... стандартқа сәйкес кішірек екі үй
салынған. Біреуі сәл үлкендеу - қызыл ... ал ... — қара ... бойынша бұл сурет алдын-ала дайындалмайды, баланың алдында қызыл және
кара түсті қаламмен салынады.
Нұсқау: ... ... ... Ойша ... мына ... үй саған
тиесілі. Сен бұл үйге кімді шақырғың келсе бәрін шақыруыңа ... ... ... ... ... қайсы баланы өзіңмен бірге қызыл үйге
шақырып ал ... қара үйге ... ... ... Суретті сала отырып балаға қызыл үйде әр ... ... ... бар, ал кара үйде ештеңе жок деп ... ... бала ... ... кызыл үйге кіргізгенін, қаншасын қара
үйге кіргізгісі келетінінің ... ... ... қажет. Әңгіменің соңында
балаға: "Екі үйдегі адамдардың кейбіреуінің орнын ауыстырғың келе ... ... ... ба? " - ... сұрақтар қойылады.
Нәтижені талдау: Бұл тестіге алынған қорытынды ... ... ... мен ... ... ... қызыл және қара үйге
орналастыруында. Достарының көпшілігін қара үйге ... өзі ... ... үлкендерді жинаған балаға ерекше зейін аудару қажет.
Әдетте, мұндай балалар ... ... өте ... ... ... ... ... қиын бала.
Олай болса, бұл тест тапсырмасы да ... ... ... ... ... оқшауланатын баланы аңғаруға болады. (ҚОСЫМША 1)
Осы "Екі үй" тестің 4-8 жас аралығындағы балалардың отбасы мүшелерімен
өзара қарым-қатынасын ... да ... ... бұл жағдайда сәл басқаша.
Стимулды материал: Бұл жағдайда ... ... ... көз ... ... ... ... Стандартты ақ қағаздың жоғары жағында көп ... үй жай ... ... Төменде екі үй орналастырылады.
Біреуі үлкендеу, әдемі қызыл түсті гүлдермен безендірілсе де ... ... - ... ... жай ... ... көлемі кішірек.
Нұсқау: "Жоғарыдағы үйді көрсетіп, бүл үй сенің қазіргі тұратын үйің.
Ал енді төмендегі ... ... ... әдемі үй ойша бұл үйді саған сыйлады
делік, бұл сенін үйін. Үйде ... ... ... өте көп, сондықтан
үй кен емес. Үй жанында тағы да бір үй бар, оның ... бос кең. ... ... ... осы үйге кіргізуге болады. Өзіңнің отбасы
мүшелерінің қайсысын өзіңмен ... ... ... ал ... үйге ... ... жүргізілуі: Бала туысқандарын екі үйге бөліп болғаннан кейін-
ғана, төмендегі екі үй жайында әңгі ... ... Егер сіз бала ... ... ... онда - "Сен ... ... ба?"- деп
сұрасаңыз болады. Бірақ баланы барлығын түгел айт деп ... ... ... біреуді ұмытып немесе айтқысы келмесе, ал осы ... ... ... екі үй ... ... ... ... үйге "әдемі",
"нашар" - деген сөздермен мінездеме ... ... ... ... ... үйді - қара ... нашар деп хабарлау тесттің жауабын өзгертеді
дұрыстығын төмендетеді, себебі ... ... ... қара ... баланың психологиясына ауыр тиеді. Сондықтан да осы жағдайға
көбірек көңіл бөлу қажет.
Нәтижені талдау: ... ... ... ... ... ... ... мүшелерін жылдам іріктеп атап беруінде.
Баланың шапшаң (тез) жауап бергені нормаға сай. Баланың ойланып асықпай
жауап беруі - бұл ... ... ... ... ... ... үйдегі әлдебіреуіне деген ... Бала ... ... ... ... ... жеке ... сол кісімен бірқалыпты емес қарым-қатынаста екенін байқатады.
Сұраққа дұрыс ақпарат - ... ... ... үйге ... ... ... баланың жылдам немесе ойланып жауап беруінде. Бала жауап берерден
алдын неғұрлым көп ... ... ... ... ... ... Егер ... бірге (қызыл үйге) отбасы мүшелерінің барлығын алып көрші үйді ... ... ... ... ... онда бұл ... сай.
Егер бала үйге өзімен бірге көп ... ... ... ... ... ... ... ата, әже, нағашысы ... алса - онда ... ... арасындағы қарым-қатынастың
бұзылуын, эмоционалды салқындықты, балаға деген ... ... ... Мұндай жағдай сәтті тұрмысы жақсы отбасында да ... бала ... ... ... тоқ, баламен бірге әрдайым шұғылданады,
бірак баланың толыққанды дамуына қажетті жылулық жетіспейді. Баланы тек бір
нәрсеге емес ... ... ... ... ... бағасына, т.б.), оның
жаратылысы қандай болса отбасында сол күйінде ... етіп ... ... үйге ... үй) ... мүшелерінің біреуін кіргізетін болса,
баланың сол адаммен кері ... ... Сол ... ... да бір ... оның ... мүмкін сол кісіге деген ренішінен
болуы мүмкін.
Бір тестің жауабы бойынша баланын ішкі дүниесі немесе баланың ... ... ... ... ... ... Бірнеше тесттердің
қорытындысыныь өзара үйлесуі (мысалы: "Екі үй" және "Маска", "Социометрия'
) ғана бізге дұрыс ... ... ... ... ... өз тәжірибемізден Мектеп жасына дейінгі
балалар арасынан екі бала ... ... Ал ... оқушылар бойынша
жүргізілген тестер негізінде үш ... ... ... Зерттеу
жұмысымыздың келесі параграфында бұл таңдалған ... ... ... ... Баланың темперамент ерекшеліктеріне байланысты оқшаулану себептері
Теориялық көзқарастарының әр түрлілігіне қарамастан бұл ғылымдарды бір
мақсат ... ... ... ... ерте ... олардың пайда болу механизмдерін анықтау, сонымен қатар балалардың
болашақта адамдармен ... ... ... ... болжай білу. Осы айтылған проблемаларды талдау ... ... ... ... ... ... ... негіздері.
1. Мінез-құлықтын әлеуметтік эмоционалдык реттеуші моделі ( ... Бұл ... ... ... ... ортамен қарым-қатынас кезінде
туындайтын қиыншылық проблемалары құрайды. Бұл модельге сәйкес баланың
әлеуметтік эмоционалдық ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
Интериндивидуалды күштер бала мен ата-ана арасындагы ... және ... ... Ал интроиндивидуалды
күштер негізінде тума физиологиялық процестері бойынша баланың темперамент
ерекшелігімен сипатталады. ... ... ... ата-аналар баласының сезімін, ойын, қажеттілігін елеусіз
қалдырмай, оның өзіне деген сенімділ і кпен ... ... ... балада өмірге деген сенімділік арта түсіп,
әлеуметтік ... ең ... ... адамдармен кейін келе өз қатарымен танып
білуі күшейеді. Ал сенімсіздік қарым-қатынаста ата-аналар баласының жан-
күйін түсінбей, ... оны ... ... де ... ... ... деген
сенімсіздік пайда болып, бұл сенімсіздік оның дамуына негативті әсерін
тигізеді яғни ... ... ... баға, танымдылық белсенділік ... ... өзін ... ... ... өз құрбыларымен қарым-қатынас процесінде жүргізетін
шектен тыс бакылауы, қамқорлығы (гипеопека) - балаларда үлкендерге ... жаңа ... мен ... алдында қорқыныш сезімін
туғызады.
Макрожүйелік күштер - бұл жанұяның экономикалық ... ... ... және ... ... (эмоционалды тұрақтылық деңгейі
ұрыстар және — ... т.б.). Бұл ... ... ... деген
адекватты емес қатынасының пайда болуына алып ... ... сала ... ... ... асатын болса, онда баланың дұрыс
дамуына колайлы ... ... ... ... гармониялық әрекетті
деформациялайды. Осылайша жанұядағы дау — жанжалдар ата - ... ... ... ... ... ... ... өзгертуі мүмкін. Балада
қорқыныш сезімін, ... тыс ... ... тағы басқа
қиыншылықтарды ... және ... ...... жеңуге
болады.
Мотивациялық теория (Дж. Эйсендорф ұсынған).
Бұл теория бойынша әлеуметтік дамудағы ... ... ... ... ... немесе алыстау мотивтерінің механизмдері арқылы жүзеге
асуы карастырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... пайда болуына алып келеді. Дж. Эйсендорф ... 3 ... ... ... ... ... ... ның
төмендігі мен сипатталады. Егер бұл мотивация жоғары жаста шектен тыс ... ... онда ол ... ... қарым-қатынас сферасында
ауытқушылықтардың барын көрсетеді.
Екінші түрі жақындау және ... ... ... дау ... ... Бұл жағдай белгілі бір себептерге байланысты баланың
басқа адамдармен, әсіресе, жаңа ... ... ... ... ... бір ... (комплеске) алып келеді.
Мысалы: басқаларды алыстан бақылау, құрбылар тобына жақындау жерде жекеше
ойнап ... ... ... ... ... жатқан балалар сақтығымен,
ұялшақтығымен, тұйықтығымен ерекшеленеді.
Мотивтер арасндағы дау - жанжалдардың пайдя болуы баланың биологиялық
табиғатына да, ... ... да ... ... ... қарым -
қатынастын ауытқуының үшінші түрі ... ... ... және ... ... төмендеуімен сипатталады. Мұндай
мотивациалық профилі бар балалар әлеуметтенгіш болады, бірақ олар ... ... ... шек қоя алмайды. Осындай балалар агрессивті мінез - құлыққа
ие. ... ... - ... ... және жекелік даму
факторы ретінде.
Құрбыларымен қарым-қатынас балаларда мінез-құлықтын ... ... ... ашады. Осыдан келіп мынадай сұрақ
туындайды: белгілі бір ... ... ... ... ... түсе алмайтын баланың дамуындағы әлеуметтік изоляцияның нәтижесі
қандай?
Әлеуметтік ... ... ... ие. ... бірі ... қорқыныш пен
қобалжу кезінде көрінетін ұяңдық. Оның мотивациясы ... ... ... ... ... Әлеуметтік окшауланудың келесі ... ... ... ... жаңа жағдайға жәие әлеуметтік бағаға ... ... ... Бұл ... және ... мотивтерінің күресі
негізіндегі кұрылған ішкі конфликт. Осыған жақын түсінік - ... - бала өзін ... ... танымайтын) жақын ұстайды, бірақ
олармен қарым-қатынасқа түспейді, тек сырттай ... ... ... ... жақындау және алшақтау мотивтері жатыр. Ол ... ... да ... кезекте зерттеулерден алынған эксперименттік материалдарға
тоқталайық. Олар бірнеше бағыттарға бөліп қарастыруға ... ... және ... ... ... ... ... нәтижесінде балалар темпераментінің екі типі анықталған.
Олар бала ... ... ... ... ... Оның ... жаңа
жағдайда балада қорқыныш сезімінің жоқтығымен сипатталатын стресстік
жағдайдағы баланың фрустрациясы. Бұл ... ... жаңа ... ... ... ие. Ал ... темперамент типі қарама-қарсы белгілерге
ие: аналарының берген сипаттамасына қарағанда бұл балалар беймаза ... ... ... бұл екі ... ... ... ... ... Ол ... ... Бірінші топтағы балалар
жүрек ырғағының күшті көрсетуімен, бейімделу қабілетінің жоғарылығы мен
ерекшеленеді.
2. Баланың темпераменті мен оның ... ... басу ... ... арасындағы қатынас.
3. Нәрестенің темпераменті мен ерте шақта мінезінің тежелуі арасындағы
байланыс.
Ерте шақта бала мінезіндегі тежелу оның темпераментінін ... ... ... темпераментілің бауыр басу типімен өзара әрекет
функциясына тәуелді болады.
Алынған мәліметтерді сараптай отырып баланың әлеуметтік жағдайына әсер
ететін тағы бір ... ... ... ... Ол - нәрестенің ... ... ... және ... ... өз құрбыларымен қарым - ... және ... ... ... үшін К. Рубиннің басшылығымен құрылған «Ватерлоо
Лангитюдты проекті» алынған. Зерттеуле келесі мәселер шешіледі:
1. Балалардың өз ... ... ... ... ерте ... зерттеу.
2. Баланың әлеуметтік изоляциялық жағдайда дамуына ерте әлеуметтік
изоляцияның әсерін анықтау.
3. Баланың әлеуметтік ... үшін ерте ... ... ... ... зерттелінген жобасының күшті жағы болып зерттеуде
әдістемелік тәсілдерді ... ... және ... ... мен ... ... тиянақты құрастыру болып ... бала ... ... ... ата - ... ... балалар мен ата - ... ... ... ... және ата - ана мен бала ... ... - қатынас
шкаласы, бала мінезіндегі кешеуленуді білдіретін регистрация парағы
(сәбидін ... ... ... Психологиялық дағдарыс кезеңінде топтан тыс қалу себептері
Балалардағы изоляцияның ерте формалары. ... ... ... ... балалардың өз құрбыларынан оқшауланудың алты
формасын бөліп көрсетуге болады.
1. Кемеліне жетпеген сенсоматорлық және ... ойын - ... ... ... жай ... ... ... ойын - белгілі бір нәтижеге жету үшін заттармен әрекет
жасау.
3. ... ойын - ... - ... ... ... ... ойынның бір түрі немесе элементі.
4. Зерттеуші әрекет - ... бір ... оны ... Бақылаушы әрекет - бала ойнап жатқан балаларға жақын ... ... ... ... ... ... - қатысусыз еш пайдасыз уақыт құрту.
К.Рубин жекелік ... ... ... ... және де ... мінез -құлық көрсетуге бейімділік сияқты
бала психикасының сипатымен байланыстырады.
Мектеп оқушылар арасындағы ... ... ... білім беру
сферасындағы іс-әрекеттің төрт субъектілерін бөліп көрсетеді: ... ... және ... ... өзаралық әртүрлі қарым-
қатынасқа түсуіне байланысты конфликтердін келесі түрлерін бөліп ... ... - ... окушы - мұғалім: оқушы -ата-ана; оқушы - әкімшілік;
мұғалім - әкімшілік; мұғалім -мұғалім; мұғалім — ата-ана; ... - ... ... ... әкімшілік - әкімшілік. Оку іс-әрекетінің көп
тараған оқушылар арасындағы конфликтіні қарастырайық.
Жасөспірімдік, жеткіншектік ... ... ... ... ... тән, ол ... бейнелеген XIX ғасырдағы аристократтық мектебі
болсын немесе ... ... ... ... мух» ... қарауынсыз, адам баспаған аралдар ... ... бір ... ... ... ... ... болатын конфликтердің бірі лидерлікке ұмтылыс
немесе ... ... ... ... ... және олардың топтарының
сыныптағы біріншілік беделіне таласуы. Орта ... ... ... тобының арасындағы конфликтері жиі болып тұрады. ... ... ... ... бір ... ... ... оқушыларымен
конфликтке түсуі мүмкін.
О.Ситковская, О.Михайлова сияқты психологтардың бақылауынша лидерлікке
жол, әсіресе жасөспірімдер ... ... ... ... ... ... демонстрациялаумен байланысты. Балалық
катыгездік барлығына ... ... ... ... бір
парадоксының нәтижесі бойынша бала ... ... ... қатыгездік көреді.
Оқушылардың агрессивтік қылықтарының генезисі олардың жеке тұлғалық
әлеуметтенуінің дефектерімен ... ... ... ... ... жазалауынын жиілігі мен балалардың конфликтке
түсуі, олардың жас ерекшеліктеріне байланысты. Яғни өзімен жастылардың оны
моральды ... ... ... және ... ... ... корытындысы
Диплом жұмысымыздың екінші бөлімінде ... ... ... ... ... анықтау мақсатында эксперименттік зерттеу
жұмыстарын жүргізу арқылы, топтан изоляциялану себептерін анықтап ... ... ... ... ... тез ... социометриялық
әдістеріміздің көмегімен мектеп ... ... және ... ... ... балалар іріктелді. Балалар ұжымынан оқшауланған
балаларды аныктау ең ... ... ... ... ... мен бір-
біріне деген жұғысуы мен алшақтауын аңғарудан басталады.
Оқшауланған баланың ... ... ... ... аңғаруға болады. Бірінші кезекте әлеуметтік ... түрі - ... ... пен ... ... көрінетін ұяңдық. Оның
мотивациясы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... формасы - тұйықтық. Мұның мотиві болып жаңа
жағдайға және ... ... ... ... ... ... ... және алшақтау мотивтерінін күресі негізіндегі құрылған ішкі
конфликт.
Ерте шақта бала ... ... яғни ... ... қарым-
қатынасқа түсуден бас тартуға ... ... ... ... ерекшелігіне байланысты әрі темпераментінің бауыр ... ... ... ... ... ... мәліметтерді сараптай отырып баланық әлеуметтік жағдайына, яғни
топта алатын орнына әсер ететін тағы бір фокторын бөліп алуға ... Ол ... өз ... ... ... және икемділігі.
Оқушылар арасындағы баланың әлеуметтік жағдайына, яғни ... ... мен ... тыс ... әсер ... тағы бір фоктор -конфликтер. Оның
ішіндегі конфликтілердің бірі лидерлікке ұмтылыс немесе лидерлік ... ... ... және олардың топтарының сыныптағы біріншілік
беделіне таласуы. Орта сыныптарда ... ... ... ... ... жиі ... ... Үш-төрт жасөспірімдердің бүкіл
сынып немесе бір оқушының бүкіл сынып ... ... ... ... ... ... психологтардың бақылауынша лидерлікке
жол, әсіресе жасөспірімдер ортасында, қатыгездік, мейірімсіздік, өзінің
біріншілігін көрсету ... ... ... тыс ... ... ... ... қарым-қатынас жасаудан қашқақтайтынын
көрсетеді.
Оқушылардың агрессивтік қылықтарының генезисі олардың жеке ... ... ... ... ... балалардың
қарым-қатынасында проблема тудырып, оның топтан оқшаулануын тудыруына ... ... ... ... ... ... жазалауының
жиілігі мен балалардын конфликтке түсуі, олардың жас ерекшеліктеріне
байланысты дағдарыстарының ... - ... ... да бір ... ... ... ... оқшауланған балаларға психологиялық көмек
көрсетпес бұрын, оқшаулатан баланы анықтап алу, оның ... ... ... ... алу ... ... Біздің екінші
тарауымыздағы материалдар бұл міндетті шешудің бірден-бір жолы деп сенеміз.
3. БӨЛІМ. ... ... ... ... ... ... ... изоляцияланудың алдын-алу жолдары
Балалар ұжымынан оқшауланған оқушылармен жұмыс жүргізу бастамасы оның
себебінен туындаған конфликтіні ... ... ... ... Олай болса осы мәселеге тереңірек тоқталайық.
Психологиялық конфликтінің даму ... ... ... ... ... өз бетімен шеше алмайтындығы түсіндірілген. ... ... жеке дара ... ересек адамдар жасау керек, яғни өз
құрбыларымен жағымды ... құру ... ... ... ... әсіресе, экспериментті ойындар балаларда әрбір баламен өте ерекше,
дифференциалды әрекеттер жасай отырып, балалардың ... ... ... оның ... ... ... одан әрі оны шешудін
жолдарын қарастыру қажет.
Зерттеу негізінде балалардың психологиялық конфликтісін шешу ... сол ... ... ... ... қажеттігі тиімді.
Үлкендердің балаға берген бағалық қатынасы олардың конфликтіні ... әсер ... Көп ... ... яғни ... орны ... ... балалардың басқа балалар алдында беделін көтеретін
жағдайларды ... жөн. ... ... тек ... ғана ... ол баланың басқа балалармен бірге ойнауында серіктестік ... ... ... ... ... ... ... топтағы жағымды климат
балалардың өз-өзіне сенімділігін арттырады басқа балалармен белсенді қарым-
қатынас жасауын қамтамасыз етеді.
Тағы бір методикалық тәсіл - ... ... тағы бір ... ... ... бірлескен ойынын ұйымдастыру.
Мектептегі жасөспірімдердің арасындағы ... ... ... ... емес. Мектепте баланың жеке тұлғалық әлеуметтену
барысында оның ... ... ... ... ... ... ... интенсивтілігін өзгертуге болады.
Конфликттерді алдын алу жолында маңызды роль алатын ... ... ... - ... бір ... ... әрекеті арқылы балаға
өзіне қажетті бостандығының толық дамуын қамтамасыз ... ... ... ... ... араласуы қылықтарына мұғалімнің
жеке тұлғасы үлкен әсерін ... Оның ... ... ... ... ... ... оқушыларымен әрекеттесу стилі баланың
өзімен жасты балалармен әртүрлі қарым-қатынасқа түсуінің алғы ... ... ... оқушылар арасындағы болып жатқан конфликттерге
араласуға міндетті. Бұл ... ... ... ... ... ... ... араласу немесе қарапайым кеңес болуы да мүмкін.
Мектеп оқушыларына олардың қарым-қатынасын жақсартуға арналған арнайы
оқылатын бағдарламалардың оқшауланған баламен жұмыс ... ... ... ... осы ... ... айта ... жасы оқу формаларының мүмкіндіктерін кеңейтеді. Балаларға
арналған философия даму Институтының директоры (АҚШ), ... ... ... ... ... ... жұмысқа негізделген
интелектуалды бағдарламасын ұсынады. Бұл жұмыс бірнеше деңгейлерден тұрады:
«өмір» және «зорлық» сөздерінің мәнін, ... ... ... ... ... жүргізу арқылы өмір және зорлық сөздеріне ... ... оң ... жету тәсілдерінің
мүмкіндіктерін және ... алыс ... ... ... 1 ... ... ... дамуымен қатар, оны шешу мүмкіндіктері
мен басқаруы да маңызды ... ... ... ... оқу
бағдарламаларында конфликтіні шешуге байланысты сұрақтар қарастырылуы қажет
дейді. Сұрақтар, бір ... ... ... ... ал екінші
жағынан конфликттерді алдын-алумен, шешумен және оны басқару мен байланысты
болу қажет. ... ... ... ... ... және әр ... ... мінез-құлқы, қылықтары және
қызығушылықтарының сәйкес келмейтіндігі ... ... оку ... Әрі ... ... туу себептері туралы және олардың типтері
(жеке тұлғалық және т.б.) туралы ... ... ... Бұл ... сонымен қатар ойын комуникация, құндылықты анализ теорияларын,
топтық әрекеттесу, ұжымдық әңгімелесу және кросс-мәдениеттік әрекеттесу,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... және т.б. ... конфликттік теорияларының анализдерін қолдануға
болады. Окытудың теориялық және тәжірибелік жағынан ... ... ... ... ... шешу ... туралы айтылады.
Ал тәжірибелік оқыту өзіне рольдік ойындарды нақты жағдайлардың анализін,
т.б. қамтиды. Сонымен ... ... ... ... проблеманы тыңдай
білу, шешу және т.б. жағдайлар жатады. Топтық окуға ... ... ... басқанын пікірімен сезімдерін құрметтеу, топтағы
болған барлық жайттың конфеденциалдылығын ... білу ... ... ... ... ... ... төмендегідей оқыту бағдарламасының жаттығуларының
бірнеше нұсқаларын көрсеткен.
Орта білім алушыларға (12-ден 18-ге дейінгі жас аралығы)
1. Конфликттер күнделігі. ... де, ... да бір апта ... ... ... Олар ... ... сайын, күнделікке
жазып отырады және олар мынадай сұрақтарға жауап береді: кім конфликтіге
түсті? ... не үшін ... Ол ... ... Ең ... ... ... конфликтін қанша пайызында сіз өзініздің келіспеушілігіңіз
туралы айттыңыз? ... ... сіз ... Сіз әдетте
конфликттермен қалай күресесіз? Басқа адамдардың арасында болып ... ... сіз оны ... ... ... бе, олар ... Оларды
сіз неге қолдаңғыңыз келеді?
2. Конфликтіні шешу жолдары. Оқушылар қысқа ситуациялық ... және ... ... ... ... ... айтады. Мұнда
олардың қылықтарының ... ... ... конфронтация,
медиация) және олардың қолданылатын рольдері қарастырылады.
3. Коммуникация дағдылары. Тыңдауда вербальды емес ... ... ... ... ... ... мектеп- жасында оқытатын бағдарламаларда
кеңінен қолдануға болады.
3.2 Оқшауланған баламен жеке ... ... ... ... оқушылардың делдалдық әрекеті. Соңғы кездері батыс
тәжірибелерінде оқушыларды медиаторлық ... ... ... ... саны ... яғни ... ... деп аталатын бұл
құбылыс мектеп ... ... ... бар балаларға
психологиялық көмек көрсетуде өте маңызды бола бастады.
Мамандар оқушылардың делдалдық ... ... ... ... оңды ... және ... ... өміріне
тәжірибе ретінде енгізуіне өзара жарысады. Д. және Р.Джонсондар пікірінше
окушыларға конфликтіні конструктивті ... ... ... ... ... ... үш ... жағдайды көрсетеді. Бұл ... ... да ... ... ... ... ... потенциалын қолдана отырып, зейінді колдау, ... ... ... интеллектуалды кызығушылыктарын тудыру, жұмыстың
сапасын жоғарылату және ... шешу ... ... жолдарды
дамыту мүмкіндіктерін жүзеге асыру. Үшіншісі болашақ ... өз ... ... қоғамда, ұлттық және халықаралық жағдайларда
туындайтын конфликттерді ... ... ... ... ... ... ... білуге ерте үйренген сайын,
конфликттіні шешу процедуралары қысқартылып тренингтер ұзақ ... ... ... ... шешу ... мекіепгеіі
оқушылар бастауыш, орта және жоғары сыныптарда оқуы қажет.
Мектептегі делдалдар дегеніміз оқушылар немесе ... ... ... ... шешу ... ... ... көмек
беретін. арнайы бағдарламаны оқыған оқушылар. Олардың мақсаты - дауласып
жатқан екі жақтарға дұрыс араласу немесе бірін-бірі ... ... ... ... ... ... ... мектептік делдалдылықтың келесі позитивті функцияларын
көрсетеді:
1. Конфликтерді шешудің альтернативті ... ... ... ... болдырмау үшін, оларға өздерімен жасты оқушылар
көмектеседі, мұнда олар әдеттегідей үш мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... ... ... ситуациядан аяқ
тарту.
2. Конфликтің процеске айналады. Делдалдылық бірлесіп ... ... ... емес ... бірі-бірінің
қызығушылықтарына сай шешілу мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... Конфликтіге сай
кернеу мен ызалану сезімдері басылады, мектептегі ... ... ... ... ... ... Дисциплина жақсарады. Мектеп өміріне ... ... ... ... ... ... ... Оқушылар конфликтіні тек шешу ... ғана ... ... ... оқушылар белсенді тыңдау дағдыларын,
лидерлік және басқада пайдалы коммуникативті әрекеттерді ... ... ... мұғалімдерінің мұндай жұмысты ... ... ... ... ... барлығын эмпирикалық көрсеткіштермен аргументтеуге
болады. Медиаторлыққа оқытатын бағдарламаның эффектілігін анықтау ... оқу ... ... ... ... ... ... оқушылар медиаторлар болуы арқылы алынған нәтижелердін 85-95 ... оң ... ... бағдарламаны оқыту арқылы мектептерде
оқушылардын ... ... ... ... ... немесе
әкімшілігіне сұрануының саны азайды және оқушылардың мектептен тыс жерлерде
конфликтіні шешу үшін ... және ... ... ... ... Джонсондар мысал ретінде мұғалімнің айтқанын келтіреді:
«Бағдарламаны енгізбей тұрғанда, ... ... ... жету ... күрес ретінде көрді, жағымсыз ситуациядан қашып кету үшін барлық
жауапкершілікті мұғалім мойнына ілетін. Шапироның көрсеткіштері бойынша АҚШ-
та ... ... ... ... делдалдық әрекет,
мектептегі оқушылардың сабақ жіберу санын бұзықшылық жағдайларының және
оқушының ... ... ... ... ... пікірінше
делдалдылыққа үйрету үшін үш жағдай қажет: кооперативті оқыту, медиация
және оку дискуссиялары.
1. Кооперативті ... ... ... ... шешіле алатындай
контекст тудырады. Егер мектеп біреудің арқасында өзінің ұтуы ... ... ... ең ... конфликттілерді—
конструктивті шешуге үйрету ... ... ... аз. Кооперативті оқыту
өзіне көздеген ... ... ... ... ... ігі, ... тұрақтылығы, ішкі мотивацияны, максатқа жету ... ең ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік алатын орнын ... ... ... осы ... ... ... әсер етеді.
Кооперативті контексттің құрылуы ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
2. Оқу дискуссияларынын жағымды жақтарын: ... ... де ... ... оқу дискуссияларының әртүрлілігін
(полемика) жоне ... ... ... ... ... ... және келісім жолдарын іздейді.
3. Медиациялар бағдарламасы авторлардың пікірінше, келісімге келуді
оқушыларға үйретудің және конфликт ... ... ... үйрететін ең
жақсы тәсіл болып саналады.
3.3 Қарым-қатынаста қиындықтары бар ... үшін ... мен ... ... ... ... ... олардың бір шетте оқшауланып
балалармен араласуға бага ... ... ... ... ... байқатуын көру ата-аналар үшін қандай қиын. Бала әрдайым басқа
балалармен ... ... ... ... ... жасайды деген
сияқты шағымдарды балалар мен үлкендерден есту де оңай емес.
Қарым-қатынастың бұзылуы, жанжалдасушылық пен ... ... ... ... бейімделуінің белгісі. Келешектегі сезімдік-тұлғалық
мәселелердің маңызды себептері.
Мектеп психологынын қызмет көрсету сферасы ... ... ... ... яғни ... ... ... қарым-қатынас
қиыншылықтарын шешу болып табылады. Себебі сыныптағы қарым-қатынас сипаты
баланың білім алуы мен ... ... әсер ... Егер ... дұрыс тәрбие беріп, білімдерін жоғарылатамын десе, онда ең
бірінші ... ... ... қарым-қатынасын сондай-ақ мұғалім мен
окушы арасындағы қарым-қатынасты реттеп алған жөн.
Олай болса, біз бұл тарауда балаларды тату болуға, ... ... ... ... ... ... мен ... беруге, сондай-ақ оны тиімді қолданудың жолдарын ... ... ... ... мен ... көп ... соғұрлым нәтижелі бола түседі. Кейбір жаттығуларды
ата-аналар өз балаларьімен бірге ... ... ал ... ... достарымен бірге ойналатын болады. Сондықтан төменде
көрсетілетін ... мен ... ... ... оны жүргізетін
орындарды ұйымдастырып ... жөн. ... ... ... мен ойын-
сауықтарды жиі-жиі ұйымдастырып, оларға ... ... бөлу ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі мекемелер мен мектепте сабак тақырыптары
орайластырып ұйымдастыратын балалардың өзара ... ... ... ... ... әлеуметтендіруге арналған бірқатар ойындар
мен жаттығуларды ұсынайық. Әрине бұл психологтың ұжымнан оқшауланған балаға
коррекциялық қызмет көрсетуге зор үлесін ... деп ... ... жылы ... басталады"
Мақсаты: Жылы қарым-қатынас түзу.
Барысы: Дөңгелене отырғандар бір-бірінің қолдарынан ұстасып, көршісінің
жүзіне үндемей қарап, мейірімді де әсем ... ... ... ... кете ... "Жел соғады'.
Мақсаты: Ойынға қатынасушылардын зейінін тұрақтандырып. ... ... Жел ... ... ..... деп ... ... бір- ... білу үшін, келесі сұрақ: "Жел соғады соған кімнің шашы қысқа болса",
барлық шашы қысқа үлдар мен қыздар бір ... ... "Жел ... ... ... ... ... ".а", "....... кімде көп достар болса",
"..... кім іскер болса" ... ... ... ... ... ... ... үйрету.
Қажетті заттар: Қағаздан қиылған дайын қолғаптар, түрлі-түсті қаламдар.
Қолғаптың саны, қатысушылардың анына тең болуы ... Әр пар ... ... салынған бірақ боялмаған. Жүргізуші бөлмеде еденге
қолғаптарды шашып тастайды. ... ... бір ... алып ... ... ... ... Серігін-тапқаннан кейін екеуі бірге
ойланып, келісіп бояйды.
Ескерту: Серігімен келісе алмай ... ... ... тіл ... "Үйрек үйрек, қаз".
Мақсаты: Бір-бірімен кездескенде амандасу ... ... ... Қатысушылар дөңгелене шеңбер жасап тұрады.
Жүргізуші шеңбердің ішінде айналып жүріп, ... ... ... үйрек, ......... қаз" дейді. Қаз жүргізушіге қарай, ... Бұл ... ... тапсырмасы тезірек босаған орынға барып
тұру. Ойынның қиындығы – олар ... ... ... қолын алып,
реферанс (қимылмен ілтипат) жасау ... ... ... ... ... қайырлы күн, қайырлы кеш" деп ... де бос ... ... ... ойын ... ... ... барлық балалар "Қаз" рөлінде" ойнап шығуын қадағалап
тұрады. Сәлемдесу және реферанс нақты көтеріңкі дауыс ырғағымен орындалу
қажет.
Тақырыбы: "Сиам ... ... ... бөлісіп, біртұтас етіп сезіну.
Ойын барысы: Балалар ... ... ... ... бір ... белінен, бір-аяқтарын бір аяқтың алдына қояды. Енді бұлар
бірге өскен егіздер: екі басты, 3 аяқты, екі қолды, ... бір. ... ... ... ... отыруды, бұрылуды, жатуды, сурет салуды
т.с.с. ұсынамыз.
Кеңес: Үшінші аяқ ... ... ... қажет, оны жіппен байлап қоюға да
болады.
Тақырыбы: "Ұлдар мен ... ... ... ... ... ғана ойлап оны айта білуге
үйрету.
Барысы: Жүргізуші балалармен ... ... ... Әр бала ... ... ... сезіммен қарап өздерінің бойындағы жақсы жақтарын
айтып ... ... әр ... өз бойындағы жақсы жетістіктерін жасырмай,
ұялмай жеткізіп айтқаны дұрыс.
Баланың жақсы жақтарымен катар бойындағы ... де дер ... ... ... ... ... жағдайда психолог балаға үнемі өзін-өзі
сынату аркылы жағымсыз жақтарынан арылуға көмек бере алады.
Соңында педагог балалармен ... ... ... ... сапалы
жақсы жақтарын айтып қорытындылайды. Сонда ғана олар және ... ... өмір сүре ... Өз ... жаксы дағды қалыптастыру бұл өмір сүру
мәдениеті.
Тақырыбы: "Күншуақ"
Мақсаты: Жаксы көңіл-күй жылулық сыйлау, бала өз көңіл-күйін түсініп,
оған баға беруге ... ... бос ... ыңғайланып отырып, көздеріңді жұмыңдар.
Өздеріңді жағажайдамыз деп сезініндер. Күн ... ... ... түр. ... ... ... "Айна".
Мақсаты: Өзгенің қимылын бұлжытпай қайталауға үйрету бейсананы дамыту.
Барысы: Жүргізуші: Балалар, қабырғасы ... ... ... деп ... ... шеңбердегі балалар осы қабырғалардағы айналар,
ал ішкі шеңбердегі балалар әр ... ... ... ... Өтіп ... ... ... карап секіріп, бетін, көздерін қисайтып әр түрлі
қимылдар жасап өтеді, ал айна аңдардың әр ... ... ... ... алақанын соққанда ішкі - сыртқы шеңбердегі балалар ... ... ... жалғастыра береді.
Жүргізуші балалардың әрқайсысы екі рольде (айна және аңдар) ойнап
шығуын ... ... ... мүсіндеу".
Мақсаты: Балаларды ұйымшылдыққа, ептілікке үйрету, қол моторикасын
дамыту.
Барысы: Бұл жерде жүргізушінің ... ... ... ... ... ... үлкен бір дене құрауын өтінеді.
Мысалы: "Теңіз жұлдызы" (кілемнің үстіне жатып) - ... бәрі ... ... ... "Мысық" - бір бала - басын екіншісі ...... ... ... ... ... ... денееін бәрі бірге
мысықтың бүкіл дене мүшесін түгел құрайды. Балалар тек ... ... ... оған жан бітіреді. Денені құрап, бүтін қалпын бұзбай, бәрі
бірге жеңіл ... ... ... ... куаныш сыйлай білуге үйрету.
Барысы: Балалар әуен ырғағымен екі ... ... ... ... ... ... екенін айтады. Содан соң, оң ... ... сол ... одан ... екі ... ... ... тілегін
жалғастырады. Осындай қимыл барысында балалар ішкі тебіреністерін байқайды.
Барлығы осы ... ... Олар ... ... ... айналасын қуанышқа бөлейді.
Тақырыбы: "Саяжайда қыдырамыз".
Мақсаты: Балалардың қиялын дамыту, өзіне ... ... ... ... екі топка бөлінеді. бірінші жақ "саз
балшық", ... жак ... Саз ... ... ... ... ал
мүсіншілер өздері ұнатқан мүсінді ... ... ... ... ... ... т.с.с). Жасалған дайын мүсіндер ... ... ал ... оларға ат қояды. Соңында барлық мүсіншілер
саяжайдың ішінде түрған мүсіндерді аралап, қарап бір-бірінін ... ... ... ... ... ... ... рольдерімен
ауысады.
Ескерту: Мүсіндер тұрған қимылдарын өзгертпейді және сөйлесе алмайды.
Жүргізуші ... ... ... ... ... "Айдаһар"
Мақсаты: Көпшілікпен ойыннын ережесін ұстана ойнауға үйрету, қарым-
қатынасты нығайту.
Барысы: ... бір ... ... иығынан ұстап тұрады.
Бірінші ойыншы айдаһардың "басы", ал сонындағылары "құйрығы". Басы құйрыққа
дейін жетіп оны ұстауы ... ... ... ... ... денесі
бөлініп кетпеуі кажет. "Бас" "құйрықты" ұстаған ... ол ... ... ойыншы екі рольде ойнап болмайынша ойын жалғаса береді.
Тақырыбы: "Қайырымды жануар".
Мақсаты: Жүректің дұрыс соғуына арналған ... ... ... ... ... жақсылыққа үйрету.
Барысы: Қатысушылар дөңгелене шеңбер жасап, қолдарын ... ... жай ... даусымен:
"Біз - бәріміз бірге, үлкен, қайырымды жануармыз. ... ... ол ... тыныс алады екен?". Барлығы бірге өзінің және
көршісінің тыныс алуын ... ... Ал енді ... ... ... ... көрейікші. Тыныс аламыз - бәріміз бір ... алға дем ... ... бір ... ... ... аламыз — екі қадам алға, дем шығарамыз - екі
қадам артқа (2-3 рет ... тек қана ... дем алып ... оның ... ... ... де,
осылай нақты соғады. Соғады - бір кадам алға, соғады - бір ... ... Біз ... осы ... ... мен ... ... өзімізге
аламыз".
Тақырыбы: "Мылқау сыйлық".
Мақсаты: Балаларды мимика, ым арқылы түсінуге үйрету.
Барысы: Шеңбер ... ... ... көршісіне ыммен, мимика,
пантомимо арқылы бір қалаған сыйлығын ... ету. Ал ... ... ... изеп ... ... "Молекула".
Мақсаты: Жылдамдыққа үйретіп, қарым-қатынасты нығайту.
Барысы: Бөлмеде қатысушылар ... ... ... алақанын қанша
соқса, сонша қатысушы бірігеді. Мысалы: жүргізуші ... 5 рет ... әр ... бес-бесеуден шоғырланады т.с.с. ... ойын ... ... ... неге ұқсайды?".
Мақсаты: Өз көңіл-күйін ауа-райына баламалай айтуға үйрету.
Барысы: Қатысушылар кезектесіп өзінің ... ... ... жыл ... ... ... ... Бірінші
қатысушы: "Менің көңіл күйім ашық, көк ... ... ... ... (көршісіне қарап) ал сенікі ше?" Келесі - "өте ... деп, ... ... ары ... жаттығу жалғасып кете береді. ... ... - ... ... ... ... ... екен? -
көңілді ме қуанышты ма, болмаса көңілсіз бе? - деп сұрайды.
Ескерту: Жүргізуші балалардың жауабын бақылап ... Егер ... - ... суық, нөсерлі жаңбыр, қара ... ... ... ... ашу ... қолайсыз (жағымсыз) эмоционалды жағдайды көрсетеді.
Бірақ мұны балаларға нашар деп айтудың қажеті жоқ.
Тақырыбы: Көңіл күйіміздің суретін саламыз.
Қажетті ... ... ... ... ... Балаға өз көңіл-күйі нің ... ... ... ... әкесінің, інісінің т.б. көңіл-күйін де бейнелеуге болатынын
түсіндіреміз. Жүргізуші баланың жұмысына араласпай ... ... ... ... қоюлығына, суреттің түсіне қарай анықтаймыз. Түйық ... ... ... ... ... Құрбы-құрдастарына жақсы тілектер айтып жағымды қарым-қатынас
түзу.
Барысы: Бір-бірінің қолынан ұстап дөңгелене отырады.
Көршісінің көзіне қарап, бір-екі ауыз сөз жаксы ... ... бала ... изеп: "Рахмет, маған өте өнады!" деп жауап
береді. ... ол ... ... ... ... ... ... осылай
жаттығу жалғасып кете береді.
Ескерту: Кейбір балалар тілек айта алмай қиналғанын байқасаңыз, ... ... ... ... өзіңіз көмектесіп айта салыңыз. Тұйық
балалардын көпшілігі айта ... ... көп ... ... ... назары өзіне ауғанын байқап, одан сайын тұйықталып еш нәрсе
айтпауы мүмкін, сондықтан да күттірмей өзіңіз айта ... жөн, ол ... ... араласады.
Тақырыбы: "Оқиғаны ойлап табамыз".
Мақсаты: Қиялын, тілін дамыту.
Барысы: Жүргізуші: "Ерте, ерте, ертеде" деп бастайды келесі қатысушы
оқиғаны ары ... ... ... ... ... бәрі ... айтып шығады.
Қайтадан кезек жүргізушіге келгенде, ол оқиғаны тереңдетеқиындата
түседі, осылай жаттығу жалғаса береді.
Ескерту: ... ... түсе ... отырған балаларға көмектесіп демеп
отырады.
Тақырыбы "Жел бергіш және үрленетін қуыршақ".
Балалар жұп-жұп болып ... ... - ... желі ... жатқан (аяғы
тізесінен бүгіліп, басы, колы төмен қарап салбырап) үрілетін қуыршақ Ал
екіншісі - алдыға ... ... жел ... ... жел үрлейді
тынысын шығарып "с-с-с" деп дыбыстайды. Қуыршаққа жайлап жел үрленеді, ... ... жел ... ... Енді ... ... ... үрленіп
тұрған қуыршақтың ішін қатты басып, ... ... ... деп ... ... ... қуыршақ қайтадан бастапқы күйіне түседі. Балалар рольдерін
ауыстырады.
Тақырыбы: "Көзімізді түйістіріп"
Мақсаты: Сезім арқылы ... ішкі ... ... ... ... жұп-жұп болып бөлініп қолдарынан ... ... ... ... ... ... ... сезініп, -
"Мен көңілдімін, кәне ойнайық", "Мен сенімен ... ... ... сезім арқылы жіберіп, оны қалай қабылдағанымыз ... ... ... ... - сәлемдесу".
Мақсаты: Балаларды біріктіріп, өзара сенім жағдайын жасау.
Барысы: Балалар жүргізушімен бірге шеңбер жасап отырады.
Амандық сөздерді әндетіп айтуға жаттығады. Қайырлы таң, ... ... ... Қайырлы таң...! (жүргізушінің атын атайды) Қайырлы таң ...!
(шеңбер бойымен балалар бір-бірінің аттарын атап ... таң ... ... ... жасап қайталайды).
Қайырлы таң, барлық жақсылық өзімізге! (балалар қолдарын жандарына
жайып кейін түсіреді).
Тақырыбы: "Актерлер".
Мақсаты: Өзінің ... ... ... ... ... ... мимика, жест арқылы байланыс.
Барысы: Балалар шеңбер құрып отырады. Барлығы – актерлер жүргізуші-
көрермен. Жүргізуші балаларға кімді бейнелеу ... ... ... ... Ренжіген адам.
- Қатыгез сиқыршы тәрізді қатуланыңдар
- Күнге қараған мысық.
- ... ... ... ... ... ... ... көріп тұрған сияқты күлімдеңдер.
- Балмұздағын жерге түсіріп алған бала.
- Көпірдегі екі ешкі тәрізді ашуланыңдар.
- Жұмыстан келген ана.
- Ауыр жүк ... ... ... ... ... құмырсқа тәрізді шаршаңдар.
- Орманда адасып жүрген бала.
- Қасқырды көрген қоян.
- Ит қуып жүрген мысық ... ... Ауыр ... ... ... ... Анасына үйді жинауға көмектескен бала тәрізді демалыңдар.
- Сендер кейіпкерлердін өздерін қалай сезінгенін жеткізе біліңдер. Бір
- бірлеріне қарап өз ... не осы ... ... ... "Кім ... ... ... жақын адамдарын қуанта білуге мейірімділікке тәрбиелеу.
Адам өміріндегі күлкі ролінің маңызы жөнінде түсінік беру.
Барысы: Балалар шеңбер құрып отырады жүргізуші ... ... ... елді ... ханы ... Ал онын әйел ... ханым және оның
бірнеше күлдіргіш балалары болыпты. Бұл елде өмір ... ... ... білмеген ертеден кешке дейін күле берген. Бір күні бұл елге ... ... ... Оны құрметпен қарсы алып одан өзінің болған елдері
туралы әңгімелеп беруін сұранады. Сонда жолаушы барлық көрші ... ауру ... ... ... бойы ... ... ... әңгімелеп
береді. Бұл түні ханның жанұясы ұзақ уақыт көз ілмей қалай көрші мемлекетке
көмектесудін жолыи қарастырады. Ертеңгісін ... ханы ... ... ... ... ... жолға дайындайды яғни олардың мақсаты – ... ... ... ... ... әлемі бойынша барлық жерде болып күлкіні таратқан ... ... ... бастады. Жылына бір рет қана олар өздерінің
сарайына оралатын болған. Нәтижесінде адамдар шын ниетімен ... ... ... ... ... ... ... қуана білуге
шақырады мейірімді күле білуге үйретеді.
Тақырыбы: "Ұжымдық сурет"
Мақсаты: Балалардың бір-біріне деген жылы сезімін оятып қиялын дамыту.
Қажетті ... ... ... ... ... ... бетіне әр қатысушы алдын-ала дайындап алған оқиғаны
(күлкі ханы әуедегі бал, теңіз түбіндеп өмір, таңертеңгі ... ... ... Сосын барлығы (өзінің суретінің атын атап осы бүкіл суреттерді
байланыстырып бір оқиға немесе ертегі ... ... ... ауласындағы тіршілік" - этюді.
Мақсаты: Балаларды ұйымшылдыққа тәрбиелеу, қиялын дамыту.
Барысы: Жүргізуші балалардың ... сол ... ... ... ... шақырады. Таңертең ерте барлығы үй жануарларына айналып, олардың
тіршілігін ... Міне ... тік ... ... ... қолым арқасына
айқастырып өзін бір керемет санап ауланың ішінде "Кү-ка-реку!'" деп әтеш
жүр. Есіктің алдына ... ... ... шықты. Ол артқы аяғымен ... ... ... ... ... ... ... жуып отырып: "Мияу!"
деп дыбыстап қояды.
Аяқтарын шатастыра басып ... ... ... Ол " ... ... қауырсындарының арасын тазалай бастады.
Өзін мақтаныш тұтып аяқтарын сермеп басын амандасқандай басын әр жаққа
бұрып: "Га-га!" деп каз жүр. ... ... ... ... аяқтарын
жиырып жатқан шошқа басып бәрден көтеріп, таңданған көзін ... ... демі бір ... ... ... Ат ... ... түсіріп түрегеп ұйықтап
тұр. Міне, есек көзін ... бір ... ... ... ... басы ... құлағын көтеріп қуанышты дауыспен: "И-хо-хо!" деп күліп қояды. Тауық
ояна сала ауланың ішінде олай-бұлай ... ... бәрі ... ... таң! деп қояды.
Ескерту:
1. Балаларадың өздері көптеген қимылдар ойлап табуларына ... ... ... әр ... өз ... бөлек-бөлек дайындаймыз.
Балалар өз роліне бейімделіп үйренгеннен кейін, ... ... ... бәрі ... ... ... дұрыс.
Тақырыбы: "Төмпешіктер".
Мақсаты: Балаларды өзара тіл табыса білуге үйрету. Ойын барысы: Еденнің
үстіне әр жерге жастықтарды қоямыз, қос аяқтап ... жете ... ... - ... мекендейтін бақалар. Ал жастықтар ... Бір ... үсті ... ... тарлық жасайды.
Сондықтан да олар көрші төмпешіктерге секіріп: "Ква-ква. ... ... екі ... бір ... тар ... ... келесі төмпешікке секіреді
болмаса көршісін "батпаққа" итереді, ол өзіне бос төмпешік іздейді.
Ескерту: Жүргізуші де ойынға араласып төмпешіктердің ... ... ... Егер ... арасында өзара келіспеушілік пайда ... ол ... ... ... дұрыс шешім қабылдауына көмектеседі.
Тақырыбы: "Құпия".
Мақсаты: Өзара тіл табысуға,бөлісе білуге үйрету.
Барысы: Жүргізуші әдемі қорапшадан қатысушылардың бәріне құпия ... ... ... ... т.б.) ... етеді.
Сыйлықты көршілеріне көрсетпей алақанына салып, жұдырықпен жұмып
тұрады. Бір-біріне не нәрсе берілгенін ... ... ... ... ... ... келе ... Жүргізуші бір-бірімен құпиясын алмасып, келіссөзге келуін
бақылап тұрады. ... ... ... ... әрқайсысымен тіл табысуына
көмектеседі.
Тақырыбы: "Жіп орамы"жаттығуы.
Мақсаты: Топтағы балалардың ... ... ... ... Жіп ... ... ... отырады. Жүргізуші қолындағы жіп ... ... ... ... ... өзін ... сұрағын көршісіне қоя
отырып (Мысалы: "Сенің атың кім, сен менімен достасқың келе ме?, сен ... т.б.") жіп ... ... ... Ол жіп ... алып өзінің
бармағына орайды да, сұраққа жауап ... ... ол жіп ... ... ... ойыншыға өзінің сұрағын қояды.
Осылай, соңында жіп орамы жүргізушінің ... ... Жіп ... ... ... бір-біріне байланыстырып әрқайсысының ішкі ... ... ... түсінуге көмектеседі. Барлығы бірігіп бір ортақ
дене құрағандай ... ... айта ... ... ... жүргізушінің көмегі қажет
жағдайда, ол жіп орамын өзіне қайта алып балаға қажетті ... ... ... ... жасалған тәсіл жүргізуші мен баланың ... ... 2-3 ... ... ... қорытындысы
Балалар ұжымынан оқшауланған оқушылармен жұмыс жүргізу бастамасы ... ... ... шешудін психологиялық-педагогикалық
жолдарын ашудан басталады.
Мектеп оқушылары арасыдағы қарым-қатынасында проблемасы бар балаларға
психологиялық көмек ... ... ... ... ... ... оқу тәрбие беру ... ... ... болуы
оқушылардың қарым-қатынасқа түсуінің қиын жағдайларында мұғалімнің белсенді
көмек беруі негізгі роль ... ... ... ... ... және басқара білуіне дағдылану үшін мектептерде оқушыларға ... ... ... ... ... конфликтінің даму динамикасын зерттеу барысында мұндай
конфликтілерді балалар өз ... шеше ... ... ... ... жеке дара ... ересек адамдар жасау керек, яғни өз
құрбыларымен жағымды қатынас құру ... ... ... ... ... экспериментті ойындар балаларда әрбір баламен өте ерекше,
дифференциалды әрекеттер ... ... ... ... әрекеттерінің
себебін анықтап, оның ерекшеліктерін зерттеу қажет, одан әрі оны ... ... ... балаларының ойындарын бакылай отырып, олардың бір шетте оқшауланып,
балалармен араласуға бата алмай, үлкендерден ... ... ... ... көру ата-аналар үшін қандай қиын.
Қарым-қатынастын бұзылуы. жанжалдасушылық пен оқшауланушылық баланың
қоршаған ортаға нашар бейімделуінің белгісі.
Мектеп психологының қызмет көрсету ... ... ... ... ... яғни ... адамдар арасындағы қарым-қатынас
қиыншылықтарын шешу болып табылады. Себебі сыныптағы қарым-қатынасы баланың
білім алуы мен тәрбиеленуіне едәуір әсер ... Егер ... ... ... ... ... ... десе, онда ең бірінші кезекте
оқушылардың өзара қарым-қатынасын, сондай-ақ мұғалім мен окушы арасындағы
қарым-қатынасты ... ... ... ... біз ... сабақта, балалармен бірлссе жұмыс жүргізу
барысында балаларды тату ... ... ... ... ... көмектесетін ойындар мен жаттығуларды тиімді қолданудың жолдарын
білуіміз керек.
Қарым-қатынасты жақсартуға арналған ... мен ... көп ... ... ... бола ... ... ата-аналар өз балаларымен бірге орындай алса, ал ... ... ... бірге ойналатын болады. Сондықтан ... ... мен ... ... ... оны жүргізетін
орындарды ұйымдастырып алған жөн. ... ... ... мен ... ... ұйымдастырып оларға көбірек көңіл бөлу мұғалім іс-
әрекетін жандандыра түседі.
ҚОРЫТЫНДЫ
"Әлеуметтік изоляция", "оқшаулану". ... ... - ... ... өткізетін адамның күйін сипаттайтын терминдердің бірі.
Әлеуметтік қобалжу, ... орта ... ... ... ... ... тастауы, конфликтілі жағдайдағы топтан
оқшаулану сезімдері бала психикасындағы көп толғандыратын ... біз ... ... ... және ... ... зерттеу барысында зерттеу мәселесіндегі терминдерге жан-жақты
талдау ... ... ... ... көзі - қарым-қатынас екендігі тек біздің
зерттеу жұмысымыздың бірінші тарауында ғана ... ... жоқ, ... ... жасау стилі мен технологиясының да адам психикасына зор
әсер ететіндігі жан-жақты ашылып отыр.
Мектеп тәжірибесінде ең көп ... ... ... ... мен
сабаққа үлгеріміне байланысты балалардың өзара ... ... ... да ... мәселе қарым-қатынас жасау технологиясы баланың
ақыл-ойы мен сабақ ... ... ... ... ... мәліметтерінен алынған мәліметтерге қарағанда.
ақыл-ойы басқа балаларға қарағанда жоғары, сабаққа үлгерімі ... ... ... қатынасатын оқушылырға балалар үйір болып келеді де,
ақыл-ойы біршама баяу дамыған, оқу үлгерімі төмен оқу тапсырмаларына ... ... ... балалар көп жұғыса бермейді.
Диплом жұмысымызда қарым-қатынасында проблемасы бар балалардың өзіне
тән жеке даралық психологиялы өзгешеліктеріне сипаттама ... ... ... ... ... беру ... ... да бұл
балалардың қарым-қатынаста едәуір қиналатынын, ... ... ... жасауына кедергі жасайтынын сондай-ақ ондай балаларды
құрбылары шектететіндігін сипаттайды.
Қорыта келе берілген бағыттардан ... ... ... ... проблемаларды тиянақты түсініп, оны шешу үшін көптеген
жаңа мүмкіндіктер ашады.
Мектеп оқушылары арасында ... ... ... ... ... ... ... конфликтерін түгелдей болдырмау
мүмкін емес. Конфликттерді алдын алу жолында маңызды роль ... - ... ... ... - ... бір тәртіптілікке бағыну әрекеті арқылы
балаға өзіне қажетті бостандығының ... ... ... ... ... жұмысымызда балалар ұжымында оқшауланған балалардың шеттелу
себептерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... себептерін анықтап талдау жасалды. Сондықтан
біз жүргізген социометриялық әдістеріміздің көмегімен ... ... ... ... ... арасынан оқшауланған балалар іріктелді. Балалар
ұжымынан оқшауланған балаларды анықтау ең бірінші ... ... ... мен ... ... ... мен алшақтауын аңғарудан
басталады.
Оқшауланған ... ... ... ... ... аңғаруға болады. Бірінші кезекте әлеуметтік оқшаланудың
бір түрі - ... ... пен ... кезінде көрінетін ұяңдық. Оның
мотивациясы әлеуметтік багаға ... ... ... ... ... ... ... - тұйықтық.
Мұның мотиві болып жаңа жағдайға және әлеуметтік бағаға деген қорқыныш
сезімі табылады. Бұл ... және ... ... ... ... ішкі ... ... бала мінезіндегі тежелу яғни басқа адамдармен қарым-
қатынасқа түсуден бас ... ... ... ... ... ... ... әрі темпераментінің бауыр басу
типімен өзара әрекет функциясына тәуелді болады.
Алынған мәліметтерді сараптай отырып баланың ... ... ... ... ... әсер ... тағы бір фокторын бөліп алуға болады. Ол -
нәрестенің өз белсенділігінін реттеуге қабілеті және икемділігі.
Оқушылар ... ... ... жағдайына, яғни топта алатын
орны мен топтан тыс қалуына әсер ететін тағы бір фоктор ... ... ... бірі ... ... немесе лидерлік конфликті.
Мұнда екі-үш Дж.Дерлердің және олардың топтарының ... ... ... Орта ... ... ... ... тобының
арасындағы конфликтері жиі болып тұрады. Үш-төрт жасөспірімдердің бүкіл
сынып немесе бір ... ... ... ... ... ... мүмкін.
О.Ситковская, О.Михайлова сияқты психологтардың бақылауынша лидерлікке
жол, ... ... ... ... ... ... ... немесе демонстрациялау топтан тыс ... ... ... ... ... ... ... агрессивтік қылықтарының генезисі олардың жеке тұлғалық
әлеуметтенуінің дефектерімен байланысты. Әлеуметтік ... ... ... ... оның ... оқшаулануын тудыруына әбден
ықтимал. Сондай-ақ, мектепке дейінгі балалардың ата-аналарының жазалауының
жиілігі мен балалардың конфликтке ... ... жас ... ... ... - топтан оқшаулануының да бір себебі
болып табылады.
Қорытындылай келе, сыныптан оқшауланған балаларға психологиялық ... ... ... ... ... алу, оның ... шектелу
себептерін жан-жақты анықтап алу міндеті тұрады. Біздің ... ... ... бұл ... ... ... жолы деп ... ұжымынан оқшауланған оқушылармен жұмыс жүргізу бастамасы оның
себебінен туындаған конфликтіні ... ... ... басталады.
Мектеп оқушылары арасындағы қарым-қатынасында проблемасы бар балаларға
психологиялық ... ... ... ... ... әрекеттеріне
мектептегі жаксы оқу тәрбие беру ұйымының болуы тәртіптін болуы ... ... қиын ... ... белсенді көмек беруі
негізгі роль атқарады. Бұдан басқа, оқушылардың конфликтерді шешу ... ... ... үшін ... ... арнайы оқытатын
жоғарыдағы бағдарламаларды қолдануға болады.
Психологиялық конфликтінің даму динамикасын зерттеу барысында мұндай
конфликтілерді балалар өз ... ... ... ... ... ... жеке дара ... ересек адамдар жасау керек яғни әз
құрбыларымен жағымды қатынас құру ... ... ... ... әсіресе, экспериментті ойындар балаларда әрбір баламен өте ерекше,
дифференциалды әрекеттер жасай отырып, балалардың жағымсыз әрекеттерінің
себебін анықтап, оның ... ... ... одан әрі оны ... ... ... балаларының ойындарын бақылай отырып олардың бір шетте оқшауланып,
балалармен араласуға бата алмай үлкендерден қорқып, ... ... ... көру ... үшін ... қиын.
Қарым - қатынастың бұзылуы жанжалдасушылық пен оқшауланушылық баланың
қоршаған ортаға нашар бейімделуінін белгісі.
Егер ... ... ... ... беріп, білімдерін жоғарылатамын
десе. онда ен бірінші кезекте оқушылардын өзара қарым-қатынасын, сондай-ақ
мұғалім мен ... ... ... реттеп алған жөн.
Олай болса, біз ... ... ... ... ... жүргізу
барысында балаларды тату болуға, бірігуге үйрететін, басқаларды түсінуге,
қолдауға көмектесетін ойындар мен жаттығуларды ... ... ... ... ... ... ... мен ойындарға
қатысушылардың көп болуы соғұрлым нәтижелі бола түседі. Кейбір ... өз ... ... ... ... ал көпшілік ... ... ... ... ... ... төменде
көрсетілетіп ойындар мен жаттығуларды өткізбес бұрын оны ... ... ... жөн. ... ... ... мен ... жиі-жиі ұйымдастырып, оларға көбірек көңіл бөлу мұғалім іс-
әрекетін жандандыра түседі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 Вопросы ... 1996г №3 1016. ... ... ... детей.
2 Немов Р.С. Психология. Книга 2. М., Владос, 2000г
3 Рояк А.А. Психологический конфликт и особенности индивидуального
развития личности ребенка. М., Педагогика ... ... В.Н. ... Н.В., ... В.М. Межличностное общение.
Санкт - Петербург:, 2001 г
5 Смирнова Е.О. Теория привязанности: ... и ... // ... 1995. №3.
6 А.В.Дмитриев «Конфликтология». Изд. Гаролрики, Москва 2001.
7 О.Н.Громова «Конфликтология» курс лекции, Москва 2000.
8 А.Я.Анцупов, А.И.Шипилов «Конфликтология». Изд. ... ... ... ... «Конфликтология» учебное пособие. Миниск 2001.
10 Н.В.Гришина «Психология конфликта» Сборник «Мастера психологии», Питер
2000.
11 Э.А.Уткин «Конфликтология» Теория и практика. Изд. ... ... ... ... ... в ... ... и пути их
преодоления». Дне.канд.пед.наук, Москва 1979.
13 А.М.Бандурка, В.А.Друзь «Конфликтология». Харьков университете В.Д.
Украины, 1997.
14 Ю.В-Баскина ... ... ... ... у к, ... ... ... «Исследование устойчивости личностей детей и подростков в
трудных ситуациях» Вопросы психологии, -1987 - №1 - С. 27-34.
16 «Психология» ... /Под ... ... М.Г.Ярошевского. -
М.: Политиздат, 1990.
17 Л. В. Орлова. ... ... ... // Воп. ... 45-49-беттер.
18 Ананьев Б.Г. Человек как предмет познания. Л., 1969.
19 Бодалев Л.Л. Восприятие человека человеком. Л., 1965.
20 Бодалев Л.Л. ... и ... М., ... ... Власов Л.В., Сементовская В.К. Деловое общение. Лениздат, 1980.
22 Гуткина Н.И. Психологические проблемы общения учителя с ... ... 1984, ... ... А.П. ... ... конфликтного общения.
Психологический журнал, 1984. т.5, №5.
24 Ершов А.А. Как избежать конфликта? В кн.: Труд. Контакт. Эмоции.
Лениздат, ... ... Е.Н. ... ... М., Педагогика, 1982.
26 Кон И.С. Социология личности. М., 1967.
27 Ковалев А.Г. Курс ... по ... ... М., ... Леви В.Н. Нестандартный ребенок. М., Знание, 1988.
29 Леонтьев А.А. Педагогические ... ML, ... ... Морено Дж. Социометрия. М., 1958.
31 Михайловский Е. Конфликтные ситуация в воспитании младших школьников.
Ж. «Народное^эб-р--ивание», 1976, №5. ... ... В.Н. ... ... психолгии. М., 1965.
33 Красовский М. К вопросу об отношениях между учителями и
старшеклассниками. Ж. ... ... 1973 ... ... Р.Л., ... Н.И. Общение классного руковадителя с
коллективом старшеклассников. Ж. «Вопросы психолгии», 1984,
35 Краковский В.А. Директор-учитель-ученик. М., ... ... ... И.И. ... ... ... М.. Знание.
1986.
37 Решение конфликтных ситуаций в педагогическом общении. Психология,
1982, вып. ... Роль ... в ... ... ... В кн.: «В ... М., ... Сильченков А.Ф. Негативные приемы деловых контактов. ЭКО. 1981, №5.
40 Спенцицкий А.Л. ... ... ... ... ... Л.И. Коллектив и личность. М., 1975.
42 Платонов К.К. Общие проблемы теории групп и коллективов. В. ... и ... М., ... ... А.В. О ... феноменах межличностных отношении в
коллективе. Ж., «Вопросы психолгии». 1976. №3.
44 Петровский А.В. Опыт построения социально-психологической концепции
групповой активности. Ж. ... ... 1973. ... ... Б.Д. ... социально-психологический теории. М., 1971.
46 Шихиров П.Н. Исследования социальной установки в США. Ж. Вопросы
философии, 1973, №2.
47 Ярошевский М.Г. ... в XX ... М., ... ... Г.М. Социальная пихология. М., Изд-во МГУ, 1988.
49 ... и ... ... ... /Под ред. ... М..
Наука, 1977.
50 Методы социальной психологии. /Под ред. Е.С.Кузьмина.
В.Е.Семенова./Изд-во МГУ, 1977.
51 ... ... /Под ред. ... и ... ... ... Социальная психология /Под ред. Е.С.Кузьмина, В.Е.Семенова./ Изд-во
МГУ, 1975.
53 Социальная психология коллектива. Петровский А.В.. ШпалинскийВ.В. ... ... А.В. О ... ... М., ... ... В.А. Основы професионально-педагогического общения. Учебное
пособие. Грозный, 1979.
56 Леонтьев А.Н. Педагогическое общение. М., Знание, 1979.
57 Добрович А. ... о ... и ... ... ... ... ... Я.Л. Психология общения. М., Знание, 1974.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұжымда балалардың оқшаулану себептерін анықтау мәселелері79 бет
Ұйымның қаржы қызметі3 бет
Кабельдер мен сымдар4 бет
Мұғалімдер мен мектеп қызметкерлерінің мектептегі бірлесе жүргізетін жұмыстары жайлы4 бет
Резинамен оқшауланған күштік кабельдердің типі және қолдану7 бет
Сымдар мен кабельдер12 бет
Сынып жетекшінің маңыздылығы5 бет
Әр түрлі геометриялық пішіндегі конденсаторлардың сиымдылығы3 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
Іс жүргізудің мерзімдері41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь