Жұбанов Құдайберген Қуанұлы


1 Қысқаша тарихы
2 Еңбектері
Жұбанов Құдайберген Қуанұлы (19.12.1899, Ақтөбе облысы, Темір ауд. – 25.2. 1938) – тіл білімі саласындағы алғашқы қазақ профессоры (1932), түркітанушы, педагог. Алғашқыда Оспан ишанның мешітінен дәріс алып, араб тілін үйренеді. 1918 жылы Електегі екі кластық орыс-қазақ училищесін бітірген. Темір-Орқаш болысының әуелі хатшысы, кейін төрағасы болады. 1920 жылы Орынбор қаласындағы “Хусайния” медресесін бітіреді. Араб, парсы, орыс, латын, түрік, жапон, француз, ағылшын, неміс тілдерін меңгереді. 1920 жылы “Ай” атты журнал ұйымдастырып, оның бетінде М.Горькийдің “Сұңқар туралы жыр”, “Дауылпаз туралы жыр”, “Хан мен ұлы”, т.б. шығармаларын қазақ тіліне аударып жариялаған. Ақындық, жазушылық өнерімен де танылып, өлең, пьеса, т.б. жазған. Мысалы, “Мақпал – Сегіз” дастанының желісі бойынша Жұбанов Тілепбергеновпен бірігіп жазған пьесасы Ақтөбедегі кеңес-партия мектебінің, педагог техникум оқушыларының қатысуымен сахнаға шығарылып, қала жұртшылығына көрсетіледі. “Ай” деген өлеңі жоғарыда аталған журналдың беташары ретінде жарияланды. Көпшілік көкейіне тез қонатын сықақ, фельетондары сахнада, сауық кештерінде айтылып жүрсе, кейбіреулері “Еңбекші қазақта” жарияланған. 1925 жылы Жұбановтың режиссерлігімен Ақтөбе қаласында М.Әуезовтің “Еңлік – Кебек” пьесасы қойылады.
1. Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім,
мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты,
1998 ж., 509 бет.
2. Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы
оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б.
Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009
3. Қазақ энциклопедиясы, 4 том; Әдеб.: Сыздықова Р., Ғалым-азамат, А.,
1966; Құдайберген Жұбанов. Естеліктер, А., 1990.
4. Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.»
ЖШС, 2010.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жұбанов Құдайберген Қуанұлы
Жұбанов Құдайберген Қуанұлы (19.12.1899, Ақтөбе облысы, Темір ауд. –
25.2. 1938) – тіл білімі саласындағы алғашқы қазақ профессоры (1932),
түркітанушы, педагог. Алғашқыда Оспан ишанның мешітінен дәріс алып, араб
тілін үйренеді. 1918 жылы Електегі екі кластық орыс-қазақ училищесін
бітірген. Темір-Орқаш болысының әуелі хатшысы, кейін төрағасы болады. 1920
жылы Орынбор қаласындағы “Хусайния” медресесін бітіреді. Араб, парсы, орыс,
латын, түрік, жапон, француз, ағылшын, неміс тілдерін меңгереді. 1920 жылы
“Ай” атты журнал ұйымдастырып, оның бетінде М.Горькийдің “Сұңқар туралы
жыр”, “Дауылпаз туралы жыр”, “Хан мен ұлы”, т.б. шығармаларын қазақ тіліне
аударып жариялаған. Ақындық, жазушылық өнерімен де танылып, өлең, пьеса,
т.б. жазған. Мысалы, “Мақпал – Сегіз” дастанының желісі бойынша Жұбанов
Тілепбергеновпен бірігіп жазған пьесасы Ақтөбедегі кеңес-партия мектебінің,
педагог техникум оқушыларының қатысуымен сахнаға шығарылып, қала
жұртшылығына көрсетіледі. “Ай” деген өлеңі жоғарыда аталған журналдың
беташары ретінде жарияланды. Көпшілік көкейіне тез қонатын сықақ,
фельетондары сахнада, сауық кештерінде айтылып жүрсе, кейбіреулері “Еңбекші
қазақта” жарияланған. 1925 жылы Жұбановтың режиссерлігімен Ақтөбе қаласында
М.Әуезовтің “Еңлік – Кебек” пьесасы қойылады.

Қысқаша тарихы
Жұбанов 1920 – 22 жылдары ауылда мұғалім, 1922 – 24 жылдары Темір
уездік оқу-ағарту бөлімінде, 1924 – 29 жылдары Ақтөбе губерния оқу-ағарту
бөлімінде басшы қызметтер атқарды, сонымен бір мезгілде Ақтөбедегі педагог
техникумда сабақ берді. Қызметтен қолы бос уақытта өз бетімен білімін
толықтырған. Түркі тілдес республикалардың жаңа әліпбиге көшуіне арналып,
1925 жылы Мәскеуде өткізілген кеңеске қатысып, онда сөз сөйледі. Жаңа
әліпбиді енгізу мәселелерімен айналысқан әзербайжан ғалымы Ағамалы оғлымен
жиі хат жазысып тұрды. 1927 жылдан бастап Жұбанов Санкт-Петербургтегі орыс
ғалымдарымен байланыс жасады. Түркі тілдерін зерттеуші академик А.Н.
Самойлович, шығыстанушы В.В. Бартольд, тілші ғалым А.В. Щерба, т.б.
еңбектерін алдырып оқыды. 1928 жылы Санкт-Петербургтегі Шығыс тілдері
институтының (Шығыстану институты) толық курсын бітіріп, 1929 жылы осы
институттың академигі Самойлович басқаратын “түркітану семинарийіне” оқуға
түсті, 1930 жылы КСРО Ғылым Академиясының Тіл білімі институтының аспиранты
болды. Н.Я. Марр, И.И. Мещанинов, А.В. Богородицкий, т.б. белгілі тілші
ғалымдардан дәріс алды. 1932 – 37 жылдары ҚазПИ-де (қазіргі Алматы
мемлекеттік университеті) профессор, қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының
меңгерушісі болды.

Еңбектері
Жұбанов тіл білімі мәселелерімен 1920 жылдан бастап шұғылдана бастады.
Ол қазақ мектептері мен жоғары оқу орындары үшін қазақ тілін оқыту
бағдарламаларын жасап, оқулықтар мен әдістемелік құралдар жазды. Сондай-ақ,
оның “Қазақ тілінің ғылыми грамматикасының материалдары” (1-том),
“Фонетика” (орыс тілінде), “Қазақ тілі фонетикасының тарихын зерттеуге
кіріспе”, “Қазақ тілінің ғылыми курсы жөнінен лекциялар”, “Буын жігін қалай
табуға болады”, “Қазақ тілінде біріккен сөздің жазылуы”, “Қазақ
сөйлеміндегі сөздердің орын тәртібі”, “Жаңа грамматиканың жаңалықтары
жайынан”, т.б. іргелі ғылыми жұмыстары қазақ тіл білімін қалыптастыруға
қосылған елеулі үлес болды. 20 ғасырдың 20 – 30-жылдарында Жұбанов қазақ
халқының рухани-мәдени өмірінде саяси-әлеуметтік, халықтық мәні зор
проблемалардың бірі – жазу, емле, термин мәселелерімен де шұғылданды. 1929
жылы Қызылордада өткізілген тұңғыш ғылыми-терминологиялық конференцияда
Жұбанов қазақ тілінің емлесі жөнінде ғылыми негізделген ұсыныстар жасады.
1935 жылы қазақ әліпбиі мен емлесін жақсартудың жобасын ұсынды. Онда
халықаралық және орыс тілінен енген терминдерді орысша жазылуына жақындатып
таңбалау, кейбір қосар ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қ.Жұбанов зерттеулеріндегі тіл мен мәдениет сабақтастығы
Қ.жұбановтың әліпби, емле туралы тұжырымдары
Театр және музыка өнері
Ғалым Құдайберген Жұбановтың тіл біліміндегі орны, әдістемелік еңбектері
Ғылыми революциялардың құрылымы
Ахмет Жұбанов атындағы мемориалды ескерткіш
Қ. Қ. Жұбанов еңбегіндегі синтаксистік көзқарастар
Қ.Жұбановтың тілдік мұрасы
Қ.жұбановтың зерттеулеріндегі ұлттық дидактикасының мәні мен маңызы.
Қазақ кеңестік өнерінің қалыптасуы
Пәндер