Инвестиция тартудың теориялық және методологиялық негіздері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ТАРАУ ИНВЕСТИЦИЯ ТАРТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Иивестициялардың әлеуметтік.экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Шетел инвестициясын мемлекеттік реттеудің шетелдік іс.тәжірибесі ... ... ... ... ..22

2 ТАРАУ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРГЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ БАҒА БЕРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.1 Шетел инвестициясын тартудың нысандары және олардың тиімділігі ... ... ... ... .32
2.2 Шетел инвестициясын пайдалануды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46

3 ТАРАУ ИНВЕСТИЦИЯЛАУДЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
3.1 Шетел инвестициясын реттеу механизміне методологиялық тұрғыдан қарау ... ...60
3.2 Шетел инвестициялары және ұлттық экономикалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ..69

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .81
КІРІСПЕ

«Қазақстан 2030» атты ұзақ мерзімді стратегияда еліміздің басты басымдықтарының бірі болып шетел инвестициясы және ішкі жинақтар көмегімен экономикалық өсудің тұрақты және әрдайым дамып отыруына қол жеткізу болып табылады. Нарықтық қатынастар жағдайында экономикалық өсуді инвестициялардың жоғарғы активтілігі мәтінімен алмастыруға болады.
Инвестициялық активтілік және экономикалық өсу көптеген мемлекеттерде шетел капиталымен қамтамасыз етіліп, әрдайым нығайтыла түседі. Экономикасы ашық нарықтық негізде құрылған мемлекеттерде халықаралық капитал қозғалысы шаруашылық өмірдің интеграциясының нығаюына, халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуіне ықпал етеді. Шетел капиталын құю, онымен қоса шетелдік технологияны, басқару тәсілін, жаңа нарықтарға есік ашу өтпелі кезеңдегі кез-келген мемлекетке экономикасын қайта құру үшін өмірлік қажеттілік болып есептелінеді.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі Қазақстан экономикасына тән сипат өндірістегі негізгі қорлардың тез тозуы. Негізінен өндіріс потенциалының біртіндеп құлдырауы өмірлік мәні бар салаларға күрделі қаржының бірден тыйылуы себеп болған. Қалған негізгі қорларды қайта бағалау нәтижесінде олардың құнын жасанды түрде азайту жекешелендіру процесіндегі олқылықтарға әкеп соқты. Жекешелендіру процесінде спекулятивті қатынастардың және коррупцияның орын алуы құрылымдық қайта құруға еркін келетін нарықтық капитал ағымын шектеді.
Отандық кәсіпкерлер тек жаңадан пайда болып жатыр, сондықтан оларда экономиканың дамуына құятын қажетті қаржы қорлары жетіспейді. Мемлекеттеде өндірісті несиелеуге қажетті өзіндік несиелік ресурстар жеткіліксіз. Басқа мемлекеттерден келетін қарыздарға бағдарлану, оның да өзіндік қиындықтары бар, біріншіден, сөз тек байлаулы несиелер жайында, екіншіден, ондай қаражаттарды мемлекет кепілдігіне алу тиімсіз, үшіншіден, басқадай дамушы мемлекеттер жағдайына түсіп қалуымыз мүмкін, яғни дұрыс ойластырылмаған несие саясатының нәтижесінде басқа дамыған мемлекеттерге экономикалық және саяси жағынан толық тәуелділікке түсіп қалулары. Ондай дамушы мемлекеттер ұлттық табысының көп бөлігін несиенің пайыздық төлемін төлеуге жұмсайды, дегенмен де олардың қарыздары уақыт өткен сайын ұлғаюда. Соңында экономикалық артта қалушылық ұлғайып, әлеуметтік жағдай қиындай түседі.
Дағдарыс жағдайынан шығу үшін елде негізгі салалардағы өндіргіш күштерді дамытып және оларды қазіргі заманғы талаптар деңгейіне көтеру, халықаралық еңбек бөлінісінде өз орнын табу, ұлттық валютаны тұрақтандыру, бюджет көлемін өсіру және соның есебінен әлеуметтік және экономикалық қиындықтарды шешу қажет.
Осындай көптеген шешілмеген шараларды шешу үшін Қазақстан Республикасының экономикасына шетел инвестициясын тоқтаусыз түрде тарту қажет. Ол үшін оларға жағдай жасалу қажет, яғни шетел инвестициясымен қоса жаңа технологияларымен және ұзақ мерзімге келулері керек. Тек осындай әдіс арқылы шетел инвестициясы көмегімен негізгі өндіріс қорларын жаңартып алуға және өндірісті жаңа ғылыми-техникалық деңгейге көтеруге болады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде шетел инвестициясын тартумен байланысты сұрақтар батыстың экономикалық әдебиеттерінде кеңінен айтылады. Экономикалық өсудің және инвестицияларды тартудың қиындықтары мен алғы шарттары теориялық-методологиялық негізде келесідей ғалымдардың еңбектерінде жарық көрді: Дж.М.Кейнс, А.Маршалл, П.Самуэльсон, Л.Абалкин, Я.Квашин, Д.Палтеров және т.б.
Өтпелі кезеңде инвестициялық саясаттың басымдықтарын айқындау, шетел инвестицияларын тарту сұрақтарын зерттеумен О.Б.Баймұратов, Ж.О.Ихданов, М.Б.Кенжегузин, А.К.Қошанов, Н.Қ.Мамыров, Қ.О.Оқаев, К.А.Сағадиев, П.С.Пасеченко, Н.Н.Хамитов, Б.П.Чумаченко, А.Д.Шелекбай сияқты Қазақстанның экономист ғалымдары айналысуда.
79айда осы көп қатпарлы мәселенің бірқатар сұрақтары өз шешімін таппады. Қазіргі кезде біздің мемлекетте, шетел инвестициясын тарту және оны пайдалану сұрақтары әлі де тереңірек зерттеуді қажет етіп отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты болып республикаға шетел инвестициясын тартудың және оларды тиімді пайдаланудың проблемаларын ашу және оларды шешу жолдарын қарастыру.
Қойылған мақсатқа сәйкес келесідей жұмыстарды шешу қажет:
 инвестициялардың әлеуметтік-экономикалық мағынасына экономикалық әдебиеттерде кездесетін көз-қарастар бойынша анықтама беру;
 экономикасы дамыған елдердегі инвестициялық процесстерді реттеудің іс-тәжірибесін қарастыру;
 елімізге шетел инвестициясын тартудағы және оны пайдаланудағы ең тиімді нысандарды айқындау;
 шетел инвестициясы есебінен инвестициялық жобаларды тиімді қаржыландыру механизмін қарастыру.
Дипломдық жұмыстың теориялық және методологиялық негіздері болып отандық және шетелдік экономист-ғалымдардың шетел инвестициясын тарту және оны тиімді пайдаланумен байланысты еңбектері пайдаланылды.Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Президентінің және Парламентінің заңнамалары мен нормативтік актілері, Министрлер кабинетінің қаулылары, ведомстволардың материалдары, отандық және шетелдік әдістемелік-анықтамалық мәліметтер, республикалық және шетелдік статистикалық органдардың ресми ақпараттары тартылды
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Кейнс Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег. М., 1993.
2. Хейне П. Экономический образ мышления: Пер. с англ. М.1997.
3. Петкин А.А. «Иностранные инвестиций»//РЭЖ.2003.№1
4. «Шетел инвестициялар туралы» заң 1995.1.20
5. Шеремет В.В. «Управление инвестициями».М. 1998
6. Фишер С.,Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика . Пер. с англ. М., 1995.
7. Ходов Л. О разграничении прямых и портфельных инвестиций. // Российский экономический журнал. 2003.
8. Мунатаев . «Привлечение иностранных инвестиций-курс на открытость экономики Казахстана»//Экономика Казахстана,1997.№4 стр.56-60
9. Доклад о мировых инвестициях. Обзор/ООН. Отдел по ТКН и инвестициями 1995
10. Нурланова Н.К. «Формирование и использование инвестиций в экономике Казахстана: стратегия и механизм». Алматы, 1998
11. Массе С. Критерии и методы оптимального определения капиталовложений. М. Статистика 1971.
12. Инвестиционный комитет Казахстана. Ежегодный опрос иностранных инвесторов.//Азия,2002
13. Федоров В., Ширшев В., Бойко С. Инвестиции и инфляция // Экономист 1995, N.5.
14. Инвестиционные возможности Казахстана.Алматы: Государственый комитет по инвестициям,2002
15. Салицкий А.И. Открытая политика КНР: опыт 80-х годов. М. 1988.
16. Самуэльсон Г.Ф. Прямые зарубежные инвестиций в рамках новой парадигмы развития для республик бывшего Советсково союза // Вопросы экономики, 1997, N.3.
17. Жумансултан Т. «Казахстан сегодня. Информационно-статаистический сборник». Алматы,2002
18. Петровский А. Под управлением иностранных фирм. // Каз. Правда 2002.
19. Оспанов М.Т., Мухамбетов Т.И. «Иностранный климат и инвестиции: вопросы теории, практика привлечения и использования»
20. Инвестиционные возможности Казахстана. Алматы: Государственный комитет по инвестициям, 2000.
21. Аттапханов К.А. Налоговая система как составляющая экономической безопасности Кзахстана. // Вестник по налогам и инвестициям. 2003.
22. “О недрах и недропользовании” Указ президента РК, Каз. Правда, 1996.1.26.
23. Закон РК “о государственной поддержке прямых инвестиции”. Каз. Правда, 1997.2.28.
24. Фаминский И. Открытая экономика и внешне-экономическая безопасность // Вопросы экономики. 2002. № 2
25. Сагадиев К., Аргимбекова М., Жаксыбекова Ш., Интеграция экономики Казахстана в мировое хозяйство. Алматы, Галым 1996.
26. Самсонов К. Элементы концепции экономической безопасности // Вопросы экрнрмики 2003.
27. Р.Ә. Әмірқанов, А.Қ.Тұрғылова. Қаржы менеджменті. Алматы 2002.
28. Нарықтық экономиканың орысша-қазақша түсіндірме сөздігі.Алматы 2002.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
................................................3
1 ТАРАУ ИНВЕСТИЦИЯ ТАРТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... ПРОЦЕСТЕРГЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
БАҒА БЕРУ........................................32
2.1 Шетел ... ... ... және олардың
тиімділігі.................32
2.2 ... ... ... ... ... ... Шетел инвестициясын реттеу механизміне методологиялық ... ... ... және ... ... 2030» атты ұзақ мерзімді стратегияда еліміздің ... бірі ... ... инвестициясы және ішкі жинақтар көмегімен
экономикалық өсудің тұрақты және әрдайым ... ... қол ... ... ... қатынастар жағдайында ... ... ... ... мәтінімен алмастыруға болады.
Инвестициялық активтілік және экономикалық өсу көптеген мемлекеттерде
шетел капиталымен қамтамасыз етіліп, әрдайым нығайтыла ... ... ... ... ... мемлекеттерде халықаралық капитал қозғалысы
шаруашылық өмірдің интеграциясының нығаюына, халықаралық ... ... ... ... Шетел капиталын құю, онымен қоса шетелдік
технологияны, басқару тәсілін, жаңа нарықтарға есік ашу ... ... ... ... қайта құру үшін өмірлік қажеттілік болып
есептелінеді.
Тәуелсіздік ... ... ... экономикасына тән сипат
өндірістегі негізгі қорлардың тез тозуы. Негізінен өндіріс ... ... ... мәні бар салаларға күрделі қаржының ... ... ... ... ... ... қайта бағалау нәтижесінде
олардың құнын ... ... ... ... ... олқылықтарға
әкеп соқты. Жекешелендіру процесінде спекулятивті қатынастардың ... орын алуы ... ... ... еркін келетін нарықтық
капитал ағымын шектеді.
Отандық кәсіпкерлер тек жаңадан пайда болып ... ... ... ... құятын қажетті қаржы қорлары жетіспейді. Мемлекеттеде
өндірісті несиелеуге қажетті ... ... ... ... ... келетін қарыздарға бағдарлану, оның да өзіндік ... ... сөз тек ... несиелер жайында, екіншіден, ондай
қаражаттарды мемлекет ... алу ... ... ... ... ... түсіп қалуымыз мүмкін, яғни дұрыс ойластырылмаған
несие саясатының нәтижесінде басқа дамыған мемлекеттерге экономикалық ... ... ... тәуелділікке түсіп қалулары. Ондай дамушы мемлекеттер
ұлттық табысының көп ... ... ... ... ... ... де олардың қарыздары уақыт өткен сайын ... ... ... ... ... ... ... қиындай түседі.
Дағдарыс жағдайынан шығу үшін елде негізгі ... ... ... және оларды қазіргі заманғы талаптар деңгейіне көтеру,
халықаралық еңбек ... өз ... ... ұлттық валютаны тұрақтандыру,
бюджет көлемін өсіру және ... ... ... және экономикалық
қиындықтарды шешу қажет.
Осындай көптеген шешілмеген шараларды шешу үшін ... ... ... ... ... түрде тарту
қажет. Ол үшін оларға жағдай жасалу қажет, яғни шетел инвестициясымен ... ... және ұзақ ... келулері керек. Тек осындай әдіс
арқылы шетел инвестициясы көмегімен негізгі ... ... ... ... ... жаңа ғылыми-техникалық деңгейге көтеруге болады.
Нарықтық экономикасы ... ... ... ... тартумен
байланысты сұрақтар батыстың экономикалық әдебиеттерінде кеңінен ... ... және ... ... қиындықтары мен алғы
шарттары теориялық-методологиялық ... ... ... ... көрді: Дж.М.Кейнс, А.Маршалл, П.Самуэльсон, Л.Абалкин,
Я.Квашин, Д.Палтеров және ... ... ... саясаттың басымдықтарын айқындау, шетел
инвестицияларын тарту сұрақтарын зерттеумен О.Б.Баймұратов, ... ... ... ... ... ... ... А.Д.Шелекбай сияқты Қазақстанның
экономист ғалымдары айналысуда.
79айда осы көп қатпарлы мәселенің бірқатар сұрақтары өз ... ... ... ... ... ... инвестициясын тарту және
оны пайдалану сұрақтары әлі де тереңірек зерттеуді қажет етіп отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты ... ... ... ... және оларды тиімді пайдаланудың проблемаларын ашу және ... ... ... ... ... ... ... шешу қажет:
– инвестициялардың әлеуметтік-экономикалық мағынасына
экономикалық әдебиеттерде кездесетін көз-қарастар ... ... ... ... ... ... процесстерді
реттеудің іс-тәжірибесін қарастыру;
– елімізге шетел ... ... және ... ең ... ... айқындау;
– шетел инвестициясы есебінен инвестициялық жобаларды тиімді
қаржыландыру механизмін қарастыру.
Дипломдық жұмыстың теориялық және методологиялық ... ... және ... ... ... ... ... және
оны тиімді пайдаланумен байланысты еңбектері пайдаланылды.Сонымен ... ... ... және ... ... ... актілері, Министрлер кабинетінің қаулылары, ... ... және ... ... ... және ... ... органдардың ресми ақпараттары
тартылды.
1 ТАРАУ ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... әлеуметтік-экономикалық мәні
Қазіргі экономикалық әдебиеттерде инвестиция термині әртүрлі
түсіндіріледі. Кейбір ... ... мен ... салу ... ... көрмесе, енді біреулері инвестиция деп кез-келген салуды
түсінеді.
Өз заманында Дж.М.Кейнс инвестицияға классикалық ... ... ... ... ... ... ақша сомасы бастапқы
кірістерге айналады. Бұдан соң ол қаражаттың белгілі-бір бөлігі жеке ... ... ... ... да, ... ... айналып отырады, яғни, тұтыну көлемін ұлғайту арқылы ... ... ... өсуі ... ... ... ... ескере отырып анықтама берген Пол ... оның ... ... – болашақта табыс алу үшін алдын-ала белгілі-бір ... алу ... ... фирма станоктар сатып алған кезде
инвестициялайды, дәл осылай ... ... ... алған сәтте инвестор
боласыз”[2].
Көптеген анықтамаларда инвестицияларды ақшалай ... ... ... ... ... ... ... инвестициялау тек ақшалай түрде ғана емес, сонымен қатар басқа
да нысандарда қозғалатын және ... ... ... әр ... ... ... ... қағаздар түрінде бірінші кезекте), материалды
емес активтер түрінде, лицензия түрінде, ноу-хау және т.б.
Көптеген авторлар күрделі ... мен ... ... жоқ деп ... ал ... ... мақсатты
бағытталуына байланыссыз салынған қаражат салымының кез-келген түрі деп
есептейді. ... ... ... Г.П.Журавлева, И.Ю.Малышева
инвестицияны жаңа технологияларды, ... және ... да ... өндіріске енгізе отырып, өндірісті кеңейту және жаңарту ісіне
жұмсалатын ... деп ... [3]. Бұл ... ... және ... ... ... сондай-ақ, ғылыми-техникалық
прогресс, еңбек ресурстары және тағы да ... ... ... ... ... экономика жағдайына өту жоспарлы экономикаға ғана ... ... ... ... ... ... және басқа да қаржылық
активтері бар “инвестиция” ұғымына ... ... жоқ, ... ... ... ... ... жалпы мәдениеттің
алға басып, өркен жаюы жағдайында олардың жоғары индустриялық ... және де ... ... ... мақсат-мүдделерінің рөлі мен
мағынасының күшеюі ғылыми-техникалық және әлеуметтік ... ... ... ... мен ... ... ... екендігін танытып мойындатуға ... ... ... ... ... ... ... ұғымына жаңа анықтама беру арқылы, оны күрделі қаржыдан бөліп
тастауға тырысқан. Онда : ... деп- ... ... табу ... ... ... мен оған құқықтарды, және де интелектуалды
меншік құқығын инвестормен кәсіпкерлік қызметке ... [4]. ... ... дәл айтылмаған. Сонымен қатар, бұл түсініктеме тек кәсіпкерлік
қызметке құйылатын және коммерциялық пайда ... ... ... Бұған қоса, шетелдік практика және ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, экономикалық
жағы да ескеріледі. Яғни, қоғам ... ... ... емес
құндылықтар (мысалға, денсаулық ... ... ... ... ... және ... ... экологияны жақсарту, өмір сүру
сапасын көтеруге ... ... ... ... ... “Шетел инвестициясы туралы” заңындағы инвестицияға берген
түсініктеме толық емес деп айтуға болады. Өйткені, онда ... ... ... ... ... ... ... инвестиция түсінігі
анағұрлым ауқымырақ, себебі күрделі қаржы тек негізгі ... ... ... ... ... ... ... инвестиция
және материалды емес активтерге ... ... ... ... ... ... сызба түрінде көрсетуге болады (сурет 1).
Инвестициялаудың соңғы нәтижесі материалды ... құру және ... ... ... ... ... ... түсу болғандықтан,
“инвестиция” түсінігі кең ауқымда айтылуы қажет: инвестициялау ... ... ... ... материалдық байлыққа және материалды емес
қоғамдық құндылықтарға трансформациялану процесі. Өндіргіш күштердің ғылыми-
техникалық дамуы, нарықтық ... өту ... ... ... ... ... алмастыру қажеттілігін туындатты. Сондықтан,
күрделі қаржы инвестицияның негізгі капиталға салынатын бір ... ... ... отыр.
Әртүрлі инвестициялардың қозғалысында айырмашылықтар болуы мүмкін.
Сондықтан оларды айыра білу шарт:
• нақты инвестициялар, яғни тікелей ... ... ... яғни ... құралдары арқылы салынатын.
Аталған екі инвестициядан басқа интеллектуалды инвестицияларды айтуға
болады, яғни ... ... ... ... алу, ... және ... ... активтерге инвестиция |Қаржылық активтерге ... емес ... ... ... | ... ... ... |Негізгі өндірістік, өндірістік емес және |Акциялар, мемелекеттік|Патенттер, |Білім ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... және |
| | | ... |т.б. |
| | | ... | |
| | | ... және т.б.| ... ... ... ... ... секторы |Инновациялық |Әлеуметтік |
|салалары | | ... ... ... ... ... ... |Бос ақша қаражаттары- |Материалды ... ... ... ... ... ... |ның инвестицияға |активтердің |жалпы |
| ... ... ... ... ... ... |
| |құру ... ... ... |ұлттық |
| | ... ... | ... және ... |
| | ... | | ... ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... ... және |
| | | | | | |т.б. |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... ... ... және ... емес сипаттағы қоғамдық құндылықтарды көбейте түсу |
... | ... | ... 1. ... ... портфельді және тікелей (нақты) инвестицияларды салыстырып
көрсек:
1. Нақты инвестициялар экономикаға капитал салымының ... және ... ... әсер ... (құрылыста және шаруашылық обьектілерді
ұйымдастыру кезіндегі жарналық қатысулары, ... ... ... ... ... ... ... алу және т.б.). Ал
портфельдік ... тек ... және ... мінезде
болады;
2. Нақты инвестициялар тек салынған капиталдан табыс таппай және де сол
фирманы дұрыс басқарудан ... ... ... Портфельді
инвестициялар салынған капиталдан тұрақты ... ... ... ... акциялар бағамының өсуіне үміт етеді;
3. Нақты инвестициялар жоғары рентабельді ... ... ... уақыт
өткен сайын алынған пайданы ... ... ... ... ... мүмкіндік береді;
4. Нақты инвестициялар портфельдікке қарағанда жұмыспен қамтылуға, ... көп ... әсер ... ... ... ... ... еңбек бөлінісіндегі орнына
және ұлттық бәсекелестікке әсер етеді;
6. Шетелдік фирмалардың мемлекеттегі ... ... ... ... ... бағытына және пайдалану сферасына
байланысты 3 типін бөліп көрсетуге болады:
... ... ... яғни ... ... ету ... бір ... асатын кез-келген машиналар мен
құрылғыларға және ... ... ... ... активтерге инвестициялар, яғни қаражаттың бағалы қағаздарды
сатып алуға жұмсалынуы;
• Материалды емес активтерге инвестиция, яғни қаражаттың ... ... ... ... ... ... біліктілігін арттыруға, денсаулық сақтауды жақсартуға және
т.б. салынуы.
Инвестиция типтерінің барлығы дерлік ... ... өз ... ... ... ... ... Жиынтық инвестициялар;
• Таза инвестициялар, яғни негізгі капиталдың өсуіне бағытталған;
• Шығындарды жабатын ... деп ... ... инвестициялар жаңа құрылысқа, өндіріске қажетті құралдарды
алуға және тауарлы-материалды қордың өсуіне бағытталады.
Ал, таза ... ... ... жиынтық
инвестициялардан амортизациялық аударымдарды алып тастағандағы соммаға тең.
Таза ... ... ... мемлекеттің экономикалық
дамуының деңгейін көрсетеді. Егер де таза инвестициялар соммасы теріс мәнге
ие болса (жиынтық ... ... ... аударымдардан аз
болса), онда ол өндіріс потенциалының төмендегенін ... ... ... өнім көлемі азаяды. Мұндай жағдайдағы мемлекетті “өз
капиталын азайтушы” деп атауға болады. ... таза ... ... тең ... ... ... ... амортизациялық аударымдарға
тең болса), онда ол экономикалық өсудің жоқ екндігін көрсетеді.
Ал егер таза ... ... оң ... ие ... онда ... даму ... екенін көрсетеді. Таза инвестициялар көлемінің
өсуі табыстардың өсуіне әкеледі. Және де бұл ... ... ... өсу ... таза ... соммасы көлемінің өсу
қарқынынан әлдеқайда ... ... ... ... типтерді топтастырып келесідей жіктелінім түрінде
көрсетуге болады (сурет 2). ... ... ... ... ... ... инвестициялар - жиынтық ішкі өнім - ұлттық
табыс. Егер де таза инвестицияларды өндірістің ұлғаюына бағытталады ... олар ... ... ... яғни оның ... ... ... Экономикалық теорияда мұндай құбылыс мультипликатор деген
атпен белгілі [6].
пппп
Сызба 1.Ивестициялардың жіктелінімі
*Фишер С.,Дорнбуш Р.,Шмалензи ... ... мәні ... ... ... ... ... болып табылады. Қосымша инвестициялау ... ... ... ... келе жинақ ақшаның өсуіне алып келеді. Осылайша,
мультипликатордың концепциясы, тек инвестиция қозғалысы мен ... өсуі ... ... білдіріп қоймай, сонымен қатар
олардың экономикалық ... ... ... ... ... ол өз
алдына ЖІӨ-нің деңгейін білдіретіндігін айтуға ... ... ... ... шетел инвестициясы үлкен
рөл атқаруы мүмкін. Оларды әлемдік практикада сырттан капитал салымы деп
түсінеді, және де ... ... ... бақылауда ұстау мүмкіндігі
туады.
Әлемдік тәжірибеде қабылданған анықтамаларға сәйкес, ... ... ... 10 ... одан да көп ... беруге ие акцияларды
сатып алуына кеткен ... ... ... ... деп ... болады.
“Нақты шетел инвестициясы инвестордың бөгде экономикада ... ... ... ... және оны басқарудағы шешуші дауысқа ие болуы”
[7].
Нақты шетел инвестициясы жаңа құбылыс ... ... ... 19 ... басталады), көңіл бөлетін жайт, олардың қозғалысындағы
өзгерістер. Бұл ретте көзге бірден түсетіні ... он ... ... ... ... ... ... Егер де 80-ші жылдарға
дейін нақты шетел инвестициясының жылдық өсімі 1,3-1,6 % ... ... ... ол 20 % ... ... ... даму ... 5 есеге
асып түсті. Нақты шетел инвестициясының 2000-2005 ж.ж. динамикасы 1 кестеде
көрсетілген
Дүниежүзілік ... ... ... ... ағымы, олардың
кейінгі дамуымен сипатталады. Шетел инвестициясының негізгі ағымы дамыған
елдерге тиесілі. ... жылы ... ... ... 58 % ... ... млрд. $. Олардың ішіндегі көп бөлігі АҚШ-қа (90,8 млрд.долл.),
Ұлыбританияға (36,9 ... ... ... (18,3 млрд.долл.), Бельгия және
Люксембургқа (12,5 млрд,долл.) тартылған.
Кесте 2
Нақты ... ... ... ... |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |53,7 |86,0 |131,0 |154,0 |189,3 |202,8 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |13,2 |18,7 |31,0 |16,2 |31,7 |36,4 ... |6,5 |14,5 |19,5 |34,2 |44,1 |48,0 ... |23,1 |40,6 |62,4 |76,0 |89,1 |96,0 ... |2,3 |5,3 |8,8 |12,7 |18,1 |26,6 ... |4,9 |10,0 |9,1 |11,4 |14,2 |22,5 ... |10,7 |17,2 |31,4 |37,3 |35,6 |17,5 ... жалпы |33,4 |58,7 |92,0 |120,5 |155,0 |114,0 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |19,0 |34,1 |46,9 |58,4 |72,2 |25,9 ... |0,6 |0,2 |1,2 |0,5 |1,1 |1,8 ... |12,2 |17,1 |34,0 |49,5 |69,8 |72,2 ... |2,2 |2,8 |4,7 |7,2 |9,7 |8,1 ... |0,5 |1,1 |1,9 |1,0 |6,8 |1,5 ... |4,7 |7,3 |14,1 |18,3 |28,8 |31,6 ... for ... ... ... бойынша құрастырылған.
Инвесторлардың дамушы елдерге деген сенімсіздігінің өсуіне қарамастан,
ондай елдерге ... ... олар ... ... ... өз ... ... бермейді. Мысалға, дамушы елдердің шетел
инвестициясын қабылдауы 1993 ж. 17 % ... 2005 ж. 52 % ... ... ... Қазақстан оныншы орынды иеленген [8]. ... ... ... ... ... ... және ... санының өсуімен түсіндіруге болады. Яғни, тұрақты ... (АҚШ, ... ) ... қосылған мемлекеттер бар, Азияда:
Оңт.Корея, Қытай, Тайван. Мысалға, кореялық ... ... ... 75 ... ... бұл көрсеткіш 2003ж. 412 млн.долл.,2005ж. ... ... ... [9].
Қазақстанның шетел инвестицияларына мойын бұруы, оның стратегиялық
және өтпелі кезеңдегі ағымдағы ... ... үшін ... ... негізгілері мыналар болып табылады:
• Ұлттық экономиканы қайта құрылымдау;
• Аймақтардың әлеуметтік және ... ... ... ... ... потенциялын нығайту;
• Импорт алмастыру өндірісін дамыту;
• Экономикадағы бәсекелестікті дамыту;
• Нарықтық инфрақұрылымды дамыту;
• Шетелдік технологияларды, ноу-хау және ... ... және т. ... ... ... инвестициясын тарту процесін, Қазақстан
Республикасындағы және басқа да ... ... ... Осы ... ... ... мәліметтерден шетел
инвестициясының басқадай қаржылық келісімдерден келесідей ... ... ... ... ... олар ... ... қажетті
тауарлар мен қызметтер өндірісін қаржыландыруға қосымша капитал көзі болып
келеді. Және де білімнің, ... ... ... және ... ... ... етеді. Екіншіден, шетелдік
қарыздар мен ... ... олар ... ... ... болып жатпайды, тіпті керісінше оны жабуда өз ... ... олар ... ... ... ... етілуіне,
жұмыс күшінің, инженерлік және басқарушылық кадрлерінің біліктілігінің
артуына әсер етеді. Төртіншіден, экспортты ... ... ... оның ... ... ... көмектеседі. Елге валюталық кірістің
деңгейі өседі. Бесіншіден, отандық экономика мен ... ... ... және ғылыми-техникалық интеграцияның арқасында нығая
түседі. ... ... ... ... пайда болуына және
монополизммен күресте өз әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... қарызды көбейтетін шетелдік несиелерді болашақта
нарықтық қатынастардан ығыстырады.
Нақты шетел инвестициясы халықаралық инвестициялық қызметте инвесторды
қабылдаушы мемлекет ... ... ... ... көп ... ... экономикасының нарықтық және құрылымдық қайта құрулары
кезінде нақты ... ... ... ... ... ең тиімді
формасы болып табылады. Себебі олар тек ... ... ... ... ... сонымен қатар технологиялардың, ноу-хау, басқару әдістерінің
алмасуына және де ... ... ... ... енуіне әсер
етеді.
Нақты шетел инвестициясының шетелдік несиелермен салыстырғандағы тағы
да біраз ... бар. ... ... ... ішкі ... ... және бәсекелестіктің дамуына ... ... ... ... ... ... ... және
тиімділігін көтеруге болады. Нақты шетел инвестициясын ... ... ол ... ... жаңа ... ... ... шетелдік несиемен салыстырғанда сыртқы қарызды көбейтпейді,
валютаның сыртқа кетуіне кері әсер етеді ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, нарықтардың қызмет етуі, бәсекелестік және
монополияға қарсы саясатты атқарғанда. Ол үшін ... ... ... оны жүзеге асыру қажет. Мұнда трансұлттық корпорациялардың (ТҰК)
әлемдік, мемлекеттік және ... ... рөлі өте ... ... бойынша, 2002 ж. нақты шетел инвестициясының көлемі
3,7 трлн. долл. құраса, ТҰК – дың ... ... 9,3 ... долл. болған.
Осыдан инвестицияны қабылдаушы ... ... ... ... етіп инвестициялық режимнің стандарттарын жасап және ... ... ... ... инвестициясының негізгі мақсаты - экономикалық өсудің
жоғарылауы және халықтың әл-ауқатының көтерілуі болып табылады. ... ... ... ... жаңа ... ноу-хау және т.б. емес,
сонымен қатар ұлттық нарықтар мен салалардың қызмет ету ... ... да ... ... ... қызмет атқаратын жерлерде.
Олардың қызмет ету тиімділігі ... шығу және одан ... ... ... ... Кедергі келтіретін бағаналарды жою
ТҰК-дың ұлттық нарықтарға енуіне және ондағы бәсекелестікті көтере ... ... ... ... ... тиімділігі жоғары екенін
білеміз, алайда оның ... ... ... ... ... ... нарықтардың тиімді жұмыс істеуімен және бәсекелестіктің
болуымен де байланысты [11]. Егер де шетелдік филиалдар ... және ... ... арасында бәсекелестік жеткілікті түрде болмаса, ... ... ... айырылып қалулары мүмкін, яғни ... өнім ... ... және ... өсуінен, нарықта
жаңа тауарлардың пайда болуынан.
Шетел ... рөлі ... ... және ... ... шектелмейді. Халықаралық инвестициялаудың төрт
функциясын бөліп көрсетуге болады: өндірістің материалды ... ... ... ету; ... нарығына енуді қамтамасыз ... ... ... ... және ... деңгейде ұлттық
экономиканың сыртқы экономикалық жүйелерге адаптациялануы. Тек осындай
шетел ... көп ... ... ... оны
экономиканың құрылымдық қайта құруының негізгі факторларына ... ... ... келтірсек. Шетел инвестициясын тарту
көлемі бойынша Қытайдың тек АҚШ-қа ғана жол ... ... ... шетел
инвестициясының көп бөлігі еңбекті қажет ететін ... ... ... заттары, аяқ киім және т. б.). Қытай саудасының мәні,
қайта өңдеуге қажетті ... ... және ... ... ... ... атқарылатын операциялардың тең жарымы ТҰҚ-ға ... ... ... 55 %-і. ... бір ... ... филиалдар
және біріккен кәсіпорындар сыртқы саудадағы негізгі күш, және ... ... ... ... көзі ... ... жағынан,
Қытай экономикасының модернизациялануында елеулі рөлдерге ие болып отыр
[12].
Нақты шетел ... ... ... ... пайдалануым
келесідей жағдайлармен байланысты:
• Нақты шетел инвестициясы инвестициялық ағымның үлкен ... ... Ол ... ... ... 1/3 ... ... Нақты шетел инвестициясының кешенділігі. Расында да ол тек қаржы
ағымы ғана емес, сонымен қатар ... ... ... және ... келуіне септігін
тигізеді. Мұндай жағдайдағы экономикалық қатынастар жүйесі көп
аспектілі және ұзақ мерзімді сипатта болады.
Жүргізілген талдаудан ... ... ... ... ... ... берген дұрыс. Нарықтық экономиканы
жұмыс істеткізе алатындай кәсіпорындар құру қажет [13].
1993 ж. ... ... ... ... ... және де ... ... қорына ұзақ мерзімді салымдар ретінде капитал
ағымы келе бастады. Сонымен ... ... ... инвестициясының көлемі
ғана өспей, олардың құрылымы да сапалы түрде ... Егер де ... ... келген инвестицияның жарымынан астамын ... ... ... ... 2005 ж. нақты шетел инвестициясының жалпы
келген инвестициялар көлеміндегі үлесі 85,8 % ... ... ... ... ... ... ... және құрылымы
(млн.долл.)*
|Годы | ... ... ... ... |
| | | | ... | ... |Абсолютті |1890,1 |1250,1 |2633,4 |5775,6 |
| |% |32,7 |21,6 |45,7 |100 ... ... |303,4 |528,1 |1417,3 |2248,8 |
| |% |13,5 |23,8 |63,0 |100 ... ... |850,2 |279,2 |3182,5 |4312,6 |
| |% |19,7 |6,5 |73,8 |100 ... ... ... Алматы 2004
Сонымен шетел инвестициясын тартудың ... ... ... ... да ... Үкімет инвесторларды тарту мақсатымен, ТҰК-
ларға ... ... ... үшін жеңілдіктер қарастырады. Оларға өнімді
өндіруге және сатуға эксклюзивті құқықтар береді. ... ... ... және де үлкен мүмкіншіліктері отандық кәсіпорындарды
нарықтан ығыстырады немесе шетелдік компанияларға тәуелді ... ... ... ... ... ... пайда болуымен пайда болатын
бәсекелестікті де бағалау қажет. ... ... ... ... ... ... болуы керек.
Өнімді немесе пайданы бөлу шартындағы ... ... ... ... жүктелуі бойынша қатысушылық (МТИЖ) және концессиялар
нақты шетел инвестицияларына тиесілі. Алғашқы екеуі ортақ кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... 4).
Кесте 4
Нақты шетел инвестициясын тартудың параметрлері*
|Қатысушылықтың түрі|Капитал |Негізгі |Қабылдаушы |Инвестордың |
| ... ... ... ... |
| | ... ... түрі|стратегиясына |
| | ... | ... етуі ... |НШИ ... |Р+Нп |100% ... |НШИ ... ... |* ... |НШИ ... |П-Пу |* ... ... ... белгілері:
Р-роялти; Нп- пайдаға салынатын ... Дпр- ... ... ... ... Пн- ... ... қатысушылық түріне байланысты;
Пу- қызмет үшін төлемдер.
Концессия
Концессия – ұзақ ... ... ... ... яғни ... өз
территориясындағы белгілі-бір экономикалық қызмет түрін (мысалға, жер
қойнауын пайдалану) атқаруға өз ... ... ... ... немесе шетелдік заңды тұлғаға беруі. ... ... көп ... ірі ... ... ... бұл ... Екінші жағынан, бір-біріне тәуелді мемлекеттер арасында жасалады.
Бұл келісімдер қабылдаушы тарапқа тиімсіз шарттармен бекітілетін. Қазіргі
таңда ... ... ... ... әлі де ... бар, ... ... яғни капитал тарту моделіне тең.
Табу құқығы ... ... ал ... ... ... ... ... компанияға тиесілі. Концессионер – компания
мемлекетке роялти (өнім ... 12,5 % кем емес ... және ... төлейді.
Концессиялық келісімдер жер қойнауы толық зерттелмеген, болжамданған
ресурстар аумағы қиын ... ... және ... ... қалған
мемлекеттерде қолданылады. Мысалға, мұнай өндіру ... 70-80 ... ... ... ... ... ... көп
қолданылған.
Сондықтан концессиялық типтегі келісімдерді, тек зерттеу мекені қиын
жердегі және табиғи-климаттық жағдайы ауыр жерлерге қолдану қажет.
Өнімді ... ... ... бөлу шартындағы келісім (ӨБШҚ)
Бұл қатысушылықтың түрі, келісімдегі жобаны толығымен немесе біртіндеп
қаржыландыру және де ағымдағы шығындарды ... ... ... ... немесе пайданы бөлу пропорциясы тараптардың келісілген
қатынасында болуы мүмкін. Ол бір жаққа 10%-тен 90%-ке ... де ... ... қабылданып жүрген келісім шарттарда, шетелдік тараптың
роялти және табыс салығын төлеуі қарастырылмаған, себебі мемлекетке тиесілі
немесе ... ... ... ... ... сату ... жабылады деп
есептеген. Қазір ол төлемдердің екеуі де алынады.
ӨБШҚ ресурстық жағдайы жақсы, бірақ қаржылық ... ... ... өте ... Бұл ... ... ... ешқандай тәуекелге
бармайды, керісінше дұрыс қойылған салық режимі есебінен ... ... ... ... ... бар. ... экономикасына шетел
инвестициясын тартуға осындай келісім түрі басымырақ.
Мүмкінді тәуекелдің инвесторға жүктелуі бойынша келісім (МТИЖ)
Мұндай келісім пайдалы қазбалар ... ... ... кең ... ... ... сол, ... зерттеуге және мекенді құруға
кететін шығындарды және осыған байланысты тәуекелді өз мойнына ... ... ... қазба байлықтар табылмаса онда келісім тоқтатылады және де
кеткен шығындар қайтарылмайды.
Ортақ кәсіпорын (ОК)
Сыртқы экономикалық байланыстың ... түрі ... ... ... Мұнда міндетті түрде шетелдік фирма және
қабылдаушы тараптың болуы шарт.
Ортақ кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... болады. Тараптардың қосқан жарналары ... ... ... ... ... ... ... мүліктік құқықтар (патент, ноу-хау және т.б. ... ... ... ... қызметіне бақылау, пайданы ... бөлу ... ... ... ... ... тартудың түрлері өмір сүру құқығына
ие. Сондықтан кең ауқымды территориялы Қазақстан сияқты мемлекетте аталған
нысандар паралелльді түрде ... ете ... және ол ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... ... ... арнайы заңдар және органдар бар. Мысалға, Португалияда “шетелдік
инвестициялар ... және ... ... ұйым – ... сауда,
туризм және инвестициялар жөніндегі институты” жұмыс істейді.
Көптеген дамыған ... ... ... ... арнайы мемлекеттік органдар жоқ. ... ... ... ... ... ірі ... ... салымын тексеруге,
тіпті оларға рұқсат бермеуге құқығы бар. Алайда осы уақытқа дейін рұқсат
берілмеген жағдайлар ... Ал ... ... ... шетел
инвестициясына тек статистикалық талдау жасаумен шұғылданады. АҚШ-та
волюталық шектеулер де жоқ. Сол ... ... ... компанияларының
қызметі ұлттық компанияларды реттейтін заңдармен және органдармен
реттеледі.
Құрама Штаттарындағы ... ... ... ... (Comitte
on Foreign Investment in the US) – АҚШ-тың ұлттық ... ... ірі ... ... капитал салымын қарастыруға құқылы. Қажет
болған жағдайда оларға рұқсат ... ... осы ... ... ... тіркелмеді.
Ал, шетелден басқарылатын компаниялар үшін келесідей шектеулер бар:
мұндай ... ... ... және ... ... ... ... жоқ; ұқсас шектеулер, яғни басқа мемлекетте қандай ... ... ... сол ... ... да сондай
шектеулер; қазба байлықтар ... және ... ... ... ... алуға; ондай компанияларға авиациалық және су ... ... және ... ... ... ... ... саласында қызмет атқаруға шектеулер қарастылған.Шетелдік
инвестициялар үшін ... ... ... ... ... ... ... тұлға емес, оған жарғылық қордың көлемі бойынша шектеулер жоқ,
салықты бас ... ... және ... ... ... ... шетелдік инвестициялар үшін еншілес компания түрінде тіркелгені
тиімді болып отыр. Ол заңды тұлға болып табылады, сондықтан ... ... ... ... ... отырып тіркеледі.1993 жылдан бастап
корпорациялар мен басқадай ұйымдардың ... ... ... ... ... ... болды: оларда шектеулі
жауапкершілік және де оларға корпорациялық табыс салығы ... ... ... ... бойынша жеке табыс салығы ретінде
төленеді).
Сауда министрлігі ... in the USA” атты ... ... ... ... ... ... жайлы және т.б. мағлұматтар беріп
отырады, жергілікті кәсіпкерлермен және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... беріледі. Олар – салық салу ставкасын ... ... ... ... ... ... ... ставканы
жеңілдету, ғылыми эерттеулерге және жұмыспен қамтуға қарыздар беру. Сонымен
бірге, ... ... ... ... ... ... ... 15% шегеруге рұқсат етіледі.АҚШ-та халықаралық аймақтар жұмыс
істейді, ... ... ... ... ... де мүше бола алады.
Ол аймақ резидент еместермен операциялар жасауға ... ... ... әкімшілік, орташа шетел фирмаларына үлкен көмек
көрсетеді. Яғни тегін мәліметтерден, консультациялардан бөлек ... ( 150 мың $ ... ) және ... ... ... ... ... (
350 мың $ дейін ).
Шетел инвестицияларына мәліметтік және кеңестік көмек көрсететін
бірнеше ұйымдар бар. ... АҚШ ... ... ... ... ... бизнес жөніндегі әкімшілік; Штаттар дамуының ұлттық
ассоциациялар ... ... ... ... іс-тәжірибе
де қызығушылық тудырады. Жапонияда шетел инвестициясын реттейтін арнайы
заңдар және ... жоқ. ... ... ... ... немесе қандайда бір салаға келтіретін шетел инвестицияларына
мүлдем шек қоюларына құқықтары бар. Бірақ рұқсат берілмеген ... ... тек ... ... жағдайлар бар. Жапонияда кейбір өндіріс
салаларына инвестицияға тиым ... ауыл және ... ... ... ... ... индустриясы. Елде мемлекетке тиесілі салалар жоқ,
барлығы жекешелендіруді өткерген. Қозғалмайтын мүлікті ... ... ... тиым ... ... шетелдік азамат сауда қоғамының
президенті бола алмайды.
Шетел инвестициясын ынталандару мақсатымен ... даму ... ... ... және ... ... 40% жуығын жабатын
жеңілдетілген қарыздар береді. Қарыз 15-25 ... ... ... ... ... мемлекеттік шетел инвестициясын дамыту
корпорациясы жұмыс істейді. Сонымен қатар шетелдік инвесторларға ... ... ... ... ... ... сауда ұйымы қызмет етеді
(ДЖЕТРО).
Европалық одаққа мүше ... ... ... ... ... ... ... заң жоқ. Шетел
инвестициясын реттеумен Франция Банкі және экономика, ... және ... ... компанияда шетелдік капитал 20% астамын құраса, онда ол ... ... ... ... одақтың президенттері капитал салымын
ешбір шектеусіз жүзеге асыра алады.Францияға ... ... ... ... ... ... әкелу есебінен немесе Франциядан
қарыз алу есебінен ... ... ... ... және ... ... ... инвесторы қаржы саласындағы ұлттық компаниялар
пайдаланылатын ... ие ... ... ... ... ... және сырттан қарыз алу кезінде ешқандай ... ... ... ... ... ... жойылған кездегі қалған 10млн франктен астам
сомманы басқа жаққа аудару үшін ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқаратын компанияларға үлкен жеңілдіктер
қарастырылған. Бұл аудандарға Францияның батыс және оңүстік-батыс, сонымен
қатар солтүстік-шығыс ... ... ... ... ... ... кіреді.Жергілікті әкімшіліктерден тыс, жеңілдіктер
берумен елдің экономикалық даму Агенттігі, жаңа кәсіпорындар құру жөніндегі
Ұлттық ... және де ... ... көмектесетін Ұлттық агенттік
атсалысады.Шетелдік инвестор субсидияларды сол кезде ... ... ... ... ... көлемі 20 млн. франктен асса немесе,
егер де Францияда ... ... ... ... ... 300 ... ... экономикалық даму Агенттігі шетел инвесторларына
көмек ретінде Invest in France Network (IFN) атты ... және ... ... ... ... орталық кеңсесіне экономика, қаржы және
бюджет ... ... ... ... ... құру ... Ұлттық агенттік кірді. Ұлыбританияда да ... ... ... заң және ... жоқ. Елде тек ... заң бар, ол ... өзінде даму үстінде. Ұыбританияда валюталық
шектеулер жоқ. Инвестициялық жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде: жалпы ұлттық мағынаға ие
жобалар (500 мың.фт. ... кем ... ... ... ... түрінде (80 %-ке дейінгі ... ... ... ... ... ешкімге қажет емес жер
учаскелерін және ғимараттарды тегін беру, және ұзақ ... бен ... ... ... инвестиция банкінен
жеңілдетілген шарттағы қарызды ала-алады (негізгі ... ... 50 % ... ... құптау, яғни Британиялық сыртқы ... ... ... ... департаментінің кеңестік және ақпараттық
көмегі;
• Жұмыспен қамту және ... ... ... ... субсидиялар алуына болады;
• Солтүстік Ирландияның дамуын құптау, онда кәсіпкерлер үшін өте
тиімді ... ... және ... ... шетел инвесторларына Invest in
Britain Bureau атты ұйым көрсетеді.Шотландияда ол ... ... ... ал ... ... Northern Ireland Development ... ... ... ... ... Республикасында (ГФР)
шетел инвестициясын реттейтін арнайы заң және орган жоқ. 1961 ... ... ... ... ... заң тек ... ... валюталық операцияларды реттеуде негіз болып қана есептеледі . Шетелге
кететін барлық ақшаға ешқандай шектеу қойылмайды.Тек неміс ... ... ... қауіп төнген кезде, төлем балансының теңдігін қамтамасыз ету
мақсатында, ссудалық капитал ... ... ... ... ғана шектеулер
қойылуы мүмкін. Ондай шектеулер тек бір рет, ... ж.ж. ... 12 ай ғана ... ... үшін ... ... рұқсат алумен
шектелген [14]. Заңға сәйкес капитал ағымын және ... ... ... ... ... құю ... алдын-ала
рұқсат алудың қажеті жоқ, тек егер де резиднт еместер ... ... ... алып ... онда ... ... түрде алынуы керек.
Алайда, шетел инвесторларына ... ... ... ... ... ... ... саласында, банктік, сақтандыру, қонақ үй
және мейрамханалық істерде жұмыс істеу үшін арнайы лицензиялар ... ... ... ... үшін де ... ... қажет. Және де ЕО-
қа мүше елдерден басқа ... ... ... өз ... ашпас
бұрын экономика министрлігінен рұқсат алуы қажет.ГФР-да ... әр ... ... келеді. Мәселен, өзінің қызмет етуінің бірінші
жылында ... ... ... тек бір ... ... екінші жылы
жартысын, үшінші жылдан ғана ... ... ... бастайды. Инвестициялық
жеңілдіктер, сонымен қатар шағын және орташа компанияларға да ... ... ... ... ... және орта ... ... ету бағдарламалары бар. Және де, бұрынғы ГДР территориясындағы
артта қалған ... ... көп ... ... ... ... шығыс германиялық кәсіпорындарға “Дойче
Аусгляйхбанк” банкіде береді. Ссуда көлемі кәсіпорынға қажетті қаражаттың
22 %-не дейін, ... 350 мың ... ... ... Ссуда 20 жылға
беріледі.Шетел инвесторларына ақпараттық және ... ... ... ... ... инвестицияларды ынталандыру
бөлімшелері; шығысты көтеру ... ... ... ... жер ... шетел инвестицияларын тартудағы іс-тәжірибесі назар
аударарлық. Шетел инвестициясын реттейтін ... ... ... ... ... және ... сауда министрлігі; өнеркәсіп және сауда
бойынша мемлекеттік әкімшілік табылады. ҚХР-ның конституциясында шетелдік
инвесторлардың ... ... ... ... ... ... ... органдармен бірге аймақтық органдар да айналысады.Шетел
компанияларына ... ... ... атқаруларына жол берілмейді:
газеттік және баспа ісінде, радио таратуда, кино саласында, ... ... ... ... және ... ... сақтандыруда. Ал келесі
салалар тек мемлекетке тиесілі: ... ... ... ... ... лизингтік қызмет көрсетулер.Сонымен бірге ортақ ... ... ... ... ... 25 % аса ... ... тиіс.
Шетел капиталы бар компанияларға жерді және басқа да қозғалмайтын мүлікті
сатып алуға рұқсат берілмейді. Олар тек оны ... ... ғана ие ... ... қадағалау өте қатаң түрде жүргізіледі. Шетелдік
капиталы бар жергілікті компаниялар ... ... ... ... бар, ... оның ұзақ ... түрін алу өте қиын. Шетелдік
инвесторлар үшін ... ... ... ... және ... ... қарастырылған, әсіресе алдыңғы қатарлы технологиясы
бар және экспортқа көзделген кәсіпорындар үшін. ... ... ... ... ... ... ... энергетика,
химия, металлургия, машина жасау, жеңіл өнеркәсіп, ауыл ... ... ... ... ... шетелдік инвестициямен
құрылған кәсіпорын Қытайда 10 жылдан артық жұмыс істеу ниеті болса, онда ол
алғашқы 2 ... ... ... ... және де кейінгі 3 жылда
салықтың тек жартысын төлейді.Қытайда 30 сауда аймағы және 52 ... ... ... ... ... бар.Алайда негізгі жеңілдіктер болып,
арнайы экономикалық зоналардағы кәсіпорындардың пайдаға салынатын салықты
төменгі ставкамен, ал қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын экспортқа тауар шығаратын болса (70
% өнімнің ), онда онсыз да төмен салықтар екі есе ... ... ... ... ... ... және импорт баж салығынан
босатылады.
БҰҰ-ның зерттеулері ... ... ... реттеу келесі
бағыттарда жүргізіледі:
• Жұмыспен қамтудың кеңеюіне және ... ... ... ... ... ресурстардың пайдалану дәрежесін көтеруге;
• Жергілікті инфрақұрылым деңгейін көтеруге;
... ... ... ... ... Төлем балансының жағдайын жақсарту [15].
Мемлекеттік реттеу шетел ... ... ... анықтаған
кезде, оның сапалық құрылымына және территорияларда бөлінуіне, және
инвестициясының ... ... ... болған сыртқы сауда ағымына және
технологияларды беру процесіне әсер етуде үлкен рөл атқарады. Сонымен бірге
мемлекеттік реттеу ... ... және ... ... ... меңзейді:
• әкімшілік-тіркеулік шаралар, яғни шетел ... ... алу, ... ... ... ... ... қордың
минималды деңгейін белгілеу және т.б;
• шетел инвестициясын ... және ... ... құрылымын
қадағалау шаралары;
• валюталық қадағалау және табыстардың ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қадағалау шаралары;
• салық саясатындағы шаралар;
• бюджет саясатындағы шаралар;
• табыстар саясатындағы шаралар;
• сыртқы сауда саясатындағы шаралар.
Алғашқы бес ... ... ... ие болса, соңғы төртеуі
ынталандырушы сипаттағы шаралар ... ... ... ... шетел
инвесторының шешіміне әсер етеді. Мысалға, потенциалды ... ... ... онда оған ... ... ... және олардың салалық
құрылымын ... ... ... ... шектеуші
факторлар болса, ал онда ынталандырушы болып ... ... ... ... және ... ... ... табылады.ТҰК-дың капитал
салымына, сфера таңдау процесіне салықтық, бюджеттік және сыртқы саудадағы
шаралар әсер ... Және де ... ... ... ... мен қабылдаушы
мемлекет арасындағы сәйкесінше бөлінуіне септігін тигізеді.
Қорытындылай ... ... ... ... ... ... ... жобаларға қандай шаралар және қандай
құралдар пайдаланғандығы және оларды ... ... ... этапына
сәйкесінше тиімді пайдалануымен түсіндіріледі. Мұндай жүйенің тиімділігі
салалардың бағытталуына қарай ... ... ... ... дамушы
елдердегі шикізат өндіруші ... ... ол ... жеңілдіктеріне
қарамастан, алдымен шикізат шыққан ... ... ... ... ... [16]. Ресурсқа бағытталған шетел
инвестицияларын ынталандырушы шаралар аз ойландырады. Ал ... ... үшін бұл өте ... ... ... ... инвестициясын мемлекеттік реттеудің мақсаттарына сәйкес үш
топқа бөлуге болады:
1. ... ... ... ... бөліну
құрылымын өзгерту;
2. үкіметтің алатын табыстарын өсіру;
3. қабылдаушы елдегі резиденттерге ... ... ... ... ... ... бөлу ... мемлекет экономикасындағы ресурстардың бөліну құрылымын
өзгерту мақсатында мемлекет әртүрлі шараларды қолдану арқылы елге келетін
инвестицияларды ... ... ... ... Және ... ... шектеулер енгізу арқылы ТҰК-дың кейбір салаларға немесе нарықтарға
енуіне кедергі жасауға ... ... ... ... ... ... ... және ғылыми өндіріске, сонымен қатар
қызмет ... ... ... ... ... Гонконг үшін мұндай
процесс шетел инвестициясының ... ... атап ... ... ... ... ... саласына ағылуымен сипатталады. Ал Оңтүстік Корея үшін
ол процесс шетел инвестициясының химия өнеркәсібіне және ... ... да ... ... құрылғылар өндірісіне, автокөліктер және басқа
да көлік құралдарын жасауға келуімен сипатталады. Мысалға, жоғарыда аталған
салалардың жалпы шетел инвестициясындағы үлесі ... ж.ж. ... 76
% (577 млн. ... ... ал ... ... ... бұл көрсеткіш 83
% (2,291 млн.долл.) ... ... ... және ... ... шетел инвестициясының көлемі 1990 жылы 10 %-тік (65 ... 2002 жылы 2,2 %-тік (31 ... ... түсіп кетті. Алайда,
шетел инвестициясының басқа салаларға келуі, атап ... ... ... құрылғылар өндірісіне, автокөлік жасау ... ... 49 %-тен (323 ... 2004 жылы 80 %-ке ... өсті [18]. Аталғантабыстар шығыс азия елдерінің, шетел инвестициясын
мемлекеттік реттеудегі ... ... ... және ... алып тастағанмен сипатталады.
2 ТАРАУ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... БАҒА ... ... ... ... ... және олардың тиімділігі
Шетел инвестициясын барынша тиімді пайдалану, олардың нысандарын дұрыс
тактикалық жолға қоюмен ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдау барысында, олардың кең ауқымды
спектрі ... ... ... қажетті оптималды нысанын таңдап
алуға мүмкіншілік береді.
Шетел инвестициясын ... ... ... кезде келесідей
критерияларды басшылыққа алу керек:
• Қызмет атқару сферасы және өнім түрі (қиын технологиялы, ғылымды
қажет ... және ... ... ... ... ... ... Шетел инвестициясын тартудың стратегиялық мақсаты (құрылғыларды
импорттаудан өндірістік-басқарушылық ... ... ... ... ... ... келе, Қазақстан
Республикасының экономикасына шетел инвестициясын тартудың негізгі нысаны
болып ортақ кәсіпорындар (ОК) ... ... саны ... өсіп келеді,
егер де 1991 жылы ОК-дар саны тек 184 болса, онда 2003 жылы ... ... ... ... яғни он жыл ішінде 9 есе өскенін көруге болады. Бірақ
олардың көпшілігі тек номиналды түрде ғана бар, ... 995-і (37 %) ... ... ... да, ... ... өнім ... олардың
алатын үлесі тек 2 %.
Шетел капиталының инвестициялық қызметінің дамуын бірнеше этапқа
бөлуге болады. Бірінші ... ... ж.ж.), көп ... ... ... ОР-дарды құру жүргізілді. Олар тек делдалдық қызметпен, яғни ... ... ... көрсетумен шұғылданды. Екінші этапта (1993-
1995 ж.ж.) ... ... ... ... ... экономикасындағы басты салаларға енуіне ... ... және ... ... ... экономикалық қайта
құрулар шетелдік капиталдың қатысуымен құрылған ірі компаниялардың ... әсер ... ... “Филипп Моррис”-тің қатысуымен құрылған “Табако
компани”АҚ және “Тенгизшевройл”ОК. Үшінші этаптың жүру ... ... ірі ... жеке жобалары бойынша жекешелендіру процессі
дамыды.
1993 жылдан бастап жекешелендіруде шетел ... ... ... ... саясаты түгелімен өзгерді. Бастапқы кезде,
тек мемлекеттік органдармен таңдалған кейбір ірі кәсіпорындарды ғана ... сату ... ... 1993 жылы ... ... 38 ... болған. Олардың ішінде тек тамақ және ... ... ... ... тудырды (кесте 5).
Кесте 5
1993-1994 жылдар аралығындағы ҚР-ның ... ... ... қатысуы*
|Кәсіпорын ... ... ... |Әкелуге тиісті |
| ... |Млн. ... ... |
| | | |Млн. ... ... ... |Philip Morris |96 |200 ... | | | ... кондитер |Nabisko |25 |48 ... | | | ... және ... |17 |48 ... ... | | ... | | | ... ... агенттігінің мәліметтері бойынша құрастырылған. Алматы
1995ж.
1994 жылдан бастап шетел капиталын жекешелендіру қорларына ... ... 1995 ... бастап шетелдік заңды және жеке тұлғалар
обьектілерді сату аукциондарына жіберілді, онда олар ... ... және ... ... 31% ... сатып
алуға мүмкіншілік алды.
Шетел инвесторларына келесідей ... ... ... ... ... және ... ... бағытталуы
тиіс. Бағдарламада мерзімдер, көлемдер және бағыттар жайлы толық мәліметтер
болуы керек; шығарылатын өнім өндірісінің көлемінің ... ... ... ... көрсетілуі шарт; жалақы бойынша, бюджет
алдындағы және жабдықтаушылар алдындағы кәсіпорынның қарызын төлеу туралы
міндеттемелерін алу. Осы ... ... ... ... пәні ... отырған.
Қазақстан экономикасына табысты инвестициялаудың бірі ... ... ... ... сатып алғанға дейін, онда өндіріске
теріс әсер етіп ... ... ... Олар: ескірген және ... ішкі ... ... ... ... ... ... тек болаттың белгілі-бір түрлерін өндіруге ғана жоспарланған. Сол
кездері, комбинат қажетті жылдық қуаттылығы 6 ... ... тек ... ... ... 1995 жылдың қараша айында Қарметті сатып
алғаннан кейін, шетелдік ... ... ... ... ... арналған
нақты бағдарламамен келген болатын. Онда өндірістің, маркетингтің, күрделі
салымның, құрылғыларды жөндеу және ... ... ... ... азайту үшін металлургиялық
комбинатты ... ... ... және ... қамтамасыз ету үшін,
“ИспатҚармет” жылу электр станциясын (ТЭЦ-2) және 15 көмір щахталарын сатып
алды. Ол кездері ТЭЦ-2 435 ... ... тек 90 ... өндіріп
оырған. Көмір шахталарында 1,57 млрд. тонна көмір қорлары болатын, онда тек
айналым қорлары жетіспеді. Соның салдарынан шахталар ... ... ... айырылып, жойылуға жақын тұрған.
Өндіріс тиімділігін арттыру мақсатымен арнайы шаралар ... ... ... ... ... ... немесе жабылды, қажет емес
заттар жойылып және ... ... ... ... ... бағдарламасына сәйкес 633 млн. ... ... ... ... ... ... энергияға қатысты комбинаттың тиімділігін арттыру;
• экологияны жақсарту;
• сапалы болат маркаларын өндіруге жоғарғы ... ... ... азайту мақсатымен қымбат өнім өндірісі
қарастырылған.
Қазіргі таңда өнім ассортиментін кеңейту ... ... ... ... Атап ... ... жаңа түрін енгізу, өндіріс
қуаттылығын арттыру, сапасын арттыру және ... ... ... өнім ... ... және ... жоғарғы қосылған
құнмен өткізу көлік шығынының көлемін азайтуға ықпал етуі.Күрделі жөндеу
және құрылғыларды қалпына ... ... іске қосу ... шығындардың азаюына және өнім сапасының артуына қол ... ... және ... ... ... ... құны жоғары
өнімнің үлесін арттырады. Өзіндік көмір және энергия ... ... ... өндіріс шығындарының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
“ИспатҚармет” халықаралық нарыққа шығу жоспары негізінде тұтынушыларға
тауарды алуға кедергі болатын жайттарды жоюының ... және де ... ... қабына көп көңіл бөлудің нәтижесінде дайын металл
өнімдерінің сату ... 1998 жылы 3,2 млн. ... ... 2005 жылы бұл
көрсеткіш 5,6 млн.тоннаға жеткен.Өндіріс көлемінің артуымен қоса өнімді
өткізу құрылымының ... ... ... Егер де 1995 жылы ... 61%-і ТМД ... ... ... онда қазіргі кезде тек
11%. Яғни, ... өз ... ... 50-ден астам елдеріне
сатумен айналысады.“ИспатҚармет” қызметінің негізгі ... ... ... және ... алу ... табылады. Жұмысшылар іс-
тәжірибемен алмасу үшін дүниежүзінің бірқатар металлургия зауыттарына ... ... ... ... және ... жүйелерін біртұтас
қылатын ақпараттық жүйелер енгізілген. Тағы да бір табысты ... ... ... темекі компаниясы (АТК) қарастыруға болады (сурет 1).
1994 жылғы АТК-сың сатып алу ... ... ... ... ... млн.долл. көлемінде инвестициялауға міндет қылып алған. Ол ... ... ... құрылғыларға күрделі салым жасау; жөндеу
жұмыстарына күрделі қаржы бөлу; темекі ... ... ... ... 1 ... жылдар аралығындағы АТК -сымен жүзеге асырылған
инвестициялар*
* АТК компанияның мәліметтері ... ... ... ... өз ... ... сәйкес атқарып келеді. Жаңа құрылғылар орнату және
шығарылатын ... ... ... ... нәтижесінде компанияның
өндірістік және өткізу көлемі 1995 жылмен салыстырғанда 2004 жылы 80 ... ... ... ... (млн.дана)*
| |1995 |2000 |2004 ... ... ... |9536 |11357 |13522 ... ... | | | ... ... ... |- |2645 |4067 ... ... | | | ... ... |- |- |381 ... маркалар | | | ... |9536 |14002 |17970 ... ... ... ... бастап АТК Қазақстандағы ірі инвесторлар
қатарына қосылғанымен қатар ірі салық төлеушінің бірі ... ... ... ... ... АТК ... ... 140 млн.долл. көлемінде
салық төледі (сурет 2).
Сурет 2. 2000 - 2005 ж.ж. аралығындағы АТК ... ... АТК ... ... шешіміне байланысты инвестициялық конкурстар негізінде мұнай-
газ саласындағы ... ... ... ... ... ... 90% акциясын “Виол-Мунай”
(Швейцария) фирмасы;
... ... 90% ... Кумколь ЛТД” (Канада)
фирмасы;
• “Актюбемунайгаз” ... 60% ... ... ... мұнай
корпорациясы;
• “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ-ның 60% акциясының Central Asia Petroleum
индонезиялық компаниясы;
• “Қаражанбасмұнай” АҚ-ның 95% акциясын “Тритон” (Канада) ... ... ... ... ... ... ... наразылығын тудырды. Олардың айтуынша, ... және ... ... ... ... ... ... ойымызша, мұнай-газ комплексін жекешелендіру, акционерлеу және
қайта құрудың, басқа салаларға қарағанда ... ... ... онда ... ... ... сақталуы
қажет. Екіншіден, өтпелі кезеңде мемлекеттің ірі кәсіпорындарды бақылауда
ұстауы, оның капиталына тікелей қатысуымен жүзеге асырылуы тиіс.
Қазақстандағы ... ... ... және ... ... алаңдаушылық тудыратын фирмалар сатып алған. Яғни,
өзіндік капиталы жоқ, ... ... ... ... сол ... кәсіпорынның өндірген өнімін беру есебінен ... ... ... ... ... яғни ... ... моральды және физикалық тозуы, толығымен қайта құруды ұсақ
инвесторлар жүзеге асыра алмайды.
Осыған байланысты мемлекеттік бюджетке ірі көлемді табыстар ... ... ие ... ... ... ... негізде
қайтару мәселесі туындап отыр. Басқаша айтқанда, кейбір жағдайларда жеке
меншік иелігінен алу ... ... ... ... бұл ... ... ... тигізеді, алайда ыңғайлы климат ұлттық
қызығушылықтарға зақым келетін жолдармен жасалмауы ... ... алу ... әр ... ... ... ... келісім-
шарттарын соттық негізде бұзу, қосымша акциялар пакетін шығару және ... ... ... процесі арқылы мемлекет иелігіне алу, мемлекетпен
акцияларды сатып алу және т.б.
Біздің елде ... ... ... ... келісім-шартты
бұзу іс-тәжірибесі бар. 1999 жылы 27-ші қаңтарда ... ... ... “Trans World Group” (TWG) ... ... елдің ЖҰӨ-нің 20%
беретін “Қазақстан аллюминиі” және “Қазхром” кәсіпорындарының акцияларынан
айырылды.
Ортақ кәсіпорындардың сыртқы ... ... 2000 жылы 1997 ... 216% ... ал ... 148,3% артып, сәйкесінше 188,3
млн.долл. және 89,2 ... ... ... ... ... ... және ... елдеріне экспорт көлемі бірден ұлғайған.
Қазақстанда шетелдік капиталдың қатысуымен құрылған бірнеше ортақ
кәсіпорындар бар: “Шеврон” (АҚШ), “Бритиш ... ... ... (Италия)
және т.б. 1998 жылы “Тенгиз” мекенін ... ... ... ... ірі ... бірі ... ... кәсіпорындарда өндірісті диверсификациялау дәрежесі өте жоғары,
яғни әрбір тіркелген кәсіпорын, орташа шамамен 4 салада ... ... ... ... инвесторларының қызығушылығын тудырып отырған
Қазақстан экономикасының шикізат салалары болып отыр. Елімізде мемлекет ... ... ... ... ең ірі жоба ... ... ... (КТК)
болып табылады, яғни қазақ Каспийінің жағалауында орналасқан “Тенгиз”
мекенінен Черноморскінің жағалауына ... ... ... ... ... ... жолын салу. Жобаның жалпы құны 1,4 ... ... ... ... ... және ... деп
бөлінеді. Үкіметтік болып – Ресей (24%) және Қазақстан (19%) ... ...... және ... (15% және 7,5%), Ресейлік “Лукойл”
(12,5%), “Роснефть” (7,5%), Оман ... (7%) ... ... ... ... ... “Тенгиз”
мұнай мекеніне 25-30 млрд.долл. алдағы 40 жыл ішінде инвестициялауға
міндеттеме ... Бұл ... ... ... ... ... ... ие болады.
Айта кету керек, мемлекетке шетел инвестициясын тартуды ... ... ... асыру елге максималды пайда әкелмейді. Одан ... үшін ... ... ... пайдаланған
дұрыс. Бұл келісім-шарт түрінің артықшылығы сол, табыстағы мемлекет ... ... ... және қарапайымдылығы, келісім-шарттағы салықтық
және құқықтық режимдердің автономділігі.
Солтүстік Каспий бойынша өнімді бөлу ... ... ... ... мен ... ... қатысушы
“Аджип”, “Бритиш Газ” компанияларының, “Бритиш Петролеум/Статойл”, “Мобил”,
“Шелл”, “Тоталь” және ... ... ... де ... ... ... ... онда мұнайды теңізден алғанға
28 млрд.долл. көлемінде шетел инвестициясы құйылады. Мұнда ... ... ... ... 80% құрайды. Сонымен қатар ... ... ... ... кадрлерді дайындау деңгейі арта түседі. Үкіметпен
2002 жылы жер қойнауын пайдалану ... 35 ... ... ... ... елге келетін шетел инвестициясының көлемі 5,3
млрд.долл. құрайды. Ол келісім-шарттардың ірілері болып:
... ... яғни ... ... мұнай-газ мекендерінен көмірсутек шикізатын өндіру үшін.
Келісім-шарт мерзімінің 20 ... елге 4,1 ... ... ... оның ... 270 ... ... жағдайды жақсартуға, 30 млн.долл. Маңғыстау
облысының инфрақұрылымының және әлеуметтік сфераның дамуына, ... ... ... және ... ... ... ... Петроллери Аноним Ортаклыгы” (ТПАО) түрік компаниясымен
келісім-шарт, яғни Каспий маңы ... ... ... ... ... үшін. Бұл келісім-шарт
бойынша елге 750 млн.долл. ... ... ... ... отыр.
Алайда, көптеген келісім-шарттар жасалғанменде шетел инвестициясының
көптеп келуі болмады. Бұл Қазақстан ... ... ... және ... ... ... болмауымен,
келісімдерге қол қоюдың асығыс жасалуымен, шетел инвесторларының ... ... ... ... ... инвестициясын тарту
саясатының дұрыс жолға қойылмауының салдарынан ұлттық мұнай компанияларының
мұнайды экспортқа шығару ... ... ... ... ... ... ... келіспеуге болмайды,
яғни болашақта мұндай практика ұлттық компаниялардың саладан мүлдем ... ... ... алып ... ... [20]. ... ... да дамыған қызмет көрсету саласын экспорттауға мәжбүр: скважиналарды
бұрғылау, құрылыс және жөндеу жұмыстары. ... ... ... ... капитал салымын шеттететін емес, толықтыратын фактор ретінде ... ... ... ... ... бар: қатысушы тараптар
кәсіпорынның табыстарға жетуіне көп көңіл бөледі, пайданы бөлуге мүмкіндік
береді. Алайда, ... ... ... ... ... ... қорды қалыптастырудағы кемшіліктері анықталды. Мүліктерді (жер
учаскелері, ғимараттар, құрылғылар және т.б.) ... ... ... Және де, ... ... пайы ретінде әкелген құрылғылар мен
технологиялардың бағасы асыра сілтеумен ... ... ... ... ... ... Сонымен, ... ... мына ... ... ... ... ... дұрыс бағалайтын механизмді енгізу керек. Бұдан, мүлікті
бағалаумен байланысты сұрақтарды ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындарының қызметінің негізгі
көрсеткіштері 6 кестеде ... Одан ... ... ... ... ... кәсіпорындар санының артқанымен, олармен
тартылған капитал көлемінің аз болуы.
2004 жылғы ... ... ... ... соммасы небарі 57482
млн.теңгені құрады. Бұл ... ... ... ... ... тек ... ... қызметінің құрылымын қалыптастырып
қойып, онымен Қазақстан экономикасы түзелгеннен кейін дайын құжаттармен
жұмыс істеп кетуіне ... ... ... жылдар аралығындағы Қазақстандағы шетел капиталы бар кәсіпорындар
қызметінің негізгі көрсеткіштері*
| |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... және |260 |736 |1388 |1677 ... ... ... | | | ... | | | | ... ... ... қор, |222 |14808 |57482 |93055 ... | | | | ... ... ... |41 |7762 |46284 ... ... | | | | ... ... ... |352 |28823 |16572 |181418 ... | | | | ... ... |164 |371 |1510 |1503 ... ... |83 |218 |796 |986 ... ... ... ... ... ... өнеркәсібіндегі шетел инвестициясының қатысуымен құрылған
кәсіпорындардың көбісі жарғылық қоры төмен шағын және орташа ... өз ... аз ... ішінде мол табыс әкелетін бағыттарға жұмылдыруда,
яғни делдалдық, сауда, қаржылық операциялар жүргізу, ... және ... үй ... ... және т.б. Көп ... капиталдың қатысуымен құрылған кәсіпорын өз ... ... ... ... ... сүйенсек, инвесторлардың қызығушылығы
өндіріске қарағанда делдалдық сипаттағы ... ... ауып ... ... ... және ... ... машина жасау
саласында Қазақстандағы барлық ортақ кәсіпорындардың 24%-ғана жұмыс
істеген. ... тек 2%-ті ғана ... және ... жасау саласында болған.
Ал қалғандары импортталған тауарларды, ЭЕМ және ... ... және ... ... ... ... ... айтқанда
кәсіпорындардың 50% көп бөлігі қызмет көрсету саласында.
Кесте 8
ҚР-ғы шетел ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және кеңестік |14,2 |11,6 ... | | ... ... |43,0 |58,9 ... | | ... ... ... |7,5 |4,1 ... |4,0 |3,8 ... және ... |10,5 |9,6 ... және |3,9 |3,2 ... | | ... және ... |4,2 |11,4 ... | | ... ... ... ... ... құрастырылған.
Осылайша република экономикасына жағымсыз жағдайдың қалыптасып ... ... ... ... ... көп бөлігі жекелеген инвесторлар есебінен
болуы, яғни аз ғана ірі ... ... ... ... ... (шетел инвестициясының жалпы көлемінің 80-90%-не дейін)
салуы.
- тұрақты орташа инвесторлардың жоқтығы.
Осыған сәйкес елдің басыңқы салаларына және аймақтарға ... ... ... реттеуді, кәсіпорын статистикасына және тіркеуге
қатаң қадағалау шаралары ... Және де ... ... ... ... ... маңдағы шет елдерге экспортқа шығарылатын сериялы ... ... және ... ... ... ... ... жұмыспен
қамтамасыз ету мәселесіне жөнді әсер етіп отырған жоқ, себебі ... ... ... ... ... қарым-қатынасты реттейтін
заңнамалық база жоқ.
1994 жылдан бастап шетел инвесторларының өз үлестерін 100 ... ... ... ... яғни 1994 жылғы 4,3%-тен 2005 жылғы
85%-ке ... ... ... ... ... ... гөрі, өндіріске толық бақылауды жүргізу қызықтыратындығын
аңғаруға ... Көп ... бұл ... ... тиімді болуын
қамтамсыз етеді. Және де, ... ... ... бұл нысанында
жарғылық қорға қосқан үлестерін дұрыс бағалаудың қажеттілігі болмайды.
Мұндай мағынада 100 ... ... ... ... ... қарағанда басымырақ болып келеді. ... бұл ... сол, ... таза ... ... кетеді. Сондықтан да мемлекеттік
реттеу ортақ кәсіпорындарға қарай ыңғайланады.
Тағы да бір өте ... ... айта ... Қазіргі кездері шетелдік
агенттіктер, бюро және өкілеттіктердің көптеп пайда ... ... ... ... ... Қазақстан территориясында өзіндік шаруашылық
қызметті жүргізе алмайды. Олар тек ... емес ... яғни ... ... ... ... потенциалды әріптестер
іздестіру. Алайда оларға қазақстандық заңды тұлғалармен ... ... ... ... ... кедергі бола алмайды. Нәтижесінде
өкілеттік ашқан ... ... есеп шоты ... ... ... ... ... жүргізіледі, салықтар шетелде төленеді, ... сол ... ... ... ... істеп тұрған заңнамалар бұзылмайды.
Шетел капиталы бар кәсіпорындардың жоғарыда аталған барлық мәселелері
өтпелі ... үшін ... ... ... ... ... ... шетел капиталының келуіне дайын емес. Бұл ... ... ... ... ... және ... көмек
берудің мүмкінсіздігі айтылып отыр. Осындай себептерге байланысты көптеген
ірі жобалар бірнеше жыл бойы даярлау және ... ... шыға ... ... ... ... ... салымының тәуекел
дәрежесінің жоғары ... ... ... ірі ... ... ... ... потенциалын арттырудың бірден-бір ... яғни ... ... ... ... ... және
тағы да басқа шаруашылық түрлерін жүзеге асыруға құқықтарды ұзақ мерзімді
жал ретінде ... ... ... инвестициясын тартудың бұл нысанын пайдалану
үшін, осы процесті қадағалайтын мемлекеттік реттеу ... және ... ... ... ... ... инвестициясын мемлекеттік реттеу тиімсіз болып шықты:
ол ... ... ... ... ... ... ... алмады.
Әлемдік іс-тәжірибе көрсеткендей, экономикалық ... ... ... ... бар ірі ... және ... қызметімен тығыз байланыста болуы, экономиканың кризистан
шығуына және ... ... ... жол ... Сондықтан да Қазақстан жағы
дамыған және бірқатар ... ... ... ... және ... ... ... орындарға қою керек. Қазақстанның ірі
кәсіпорындарына, ... ... ... алдыңғы қатарлы шетелдік фирмалармен қатынас ... ... ... ... тек ... кәсіпорындар құру немесе ТҰК-
дың Қазақстандағы еншілес бөлімшелерінің ... ... ... ... ... болып: келісім-шарттар негізінде
стратегиялық альянстар құру және ... ... құру ... ... ... ... шикізат саласы есебінен ғана көтерілген
экономика түбінде тығырыққа тіреледі, бұнда ... даму ... өзі ... ... атап ... ... саласын жедел
дамытуға бағытталған инвестициялық салымдар өндірістің өңдеуші саласының
күйреуіне әкеліп ... ... ... ... сала ішкі нарықта
энергия құны мен жұмысшы күшінің бағасының өсуіне ... ... ... ... ... ... ... не аздығы
қажет өнімдерді шеттен алуға мәжбүр етеді. Бұл мемлекетке елеулі шығын алып
келеді, валюта шетке ... ... ... ... ... өткен
барлық жағымсыз жағдайлар қазіргі ... орын алып ... ... ... ... ... және басқа) дұрыс
қолдану шетелдік инвесторларды экономикадағы біз үшін маңызды ... ... ... ... мүмкін.
4 Шетел инвестициясын пайдалануды талдау
Қазақстанда қазіргі таңда қажетті ішкі ресурстар көлемі жеткіліксіз.
Экономикалық кризис ... ... ... ... ... есептік мәліметтерге сәйкес, өнеркәсіптегі барлық негізгі қорлар
тұрақты түрде ... ... ... ... ең жас ... ... 15 жылға толғандарының үлесі артып ... Егер де 1986 ... мен ... ... ... ... айналысатын 33 Кеңес Одағының министрліктері ... ... ... сол ... ... жұмыс істеп
тұрған машиналар мен ... 28% ... ... сай ... ... тұрған, ал 56% алғашқы жылдары-ақ ауыстыру ... ... ... қызмет ету мерзімі 28 жылды құрап, нормативтен
2,2 есеге асып түсті [21]. Сол ... бері ... ... ... ... одан әрі ушығып кетті. Бұдан ресурстардың көптеп
жоғалуы және өнім сапасының ... ... ... деңгейінің төмендігіне байланысты өнеркәсіптің көптеген
салаларындағы өндірістік аппарат деградацияға ұшырады. Жалпы өнеркәсіп
бойынша 2002 жылы ... ... ... 42,7%, оның ... 48,7%, ... ... 46,5%, химия және мұнайхимия
өнеркәсібінде 52,6% және метал өңдеу саласында 44,1% ... Және ... ең ... ... (58,5%) машиналар мен құрылғыларға ... ... аз және ... ... құйылуы, негізгі қорлардың
моральдық және физикалық ... ... ... олардың қызмет ету
мерзімдерін күшпен 2-3 есеге созуға ... ... ... ... ... жойылу қаупі туды.
Жалпы айтқанда, бұл жағдайда қорытынды өздігінен шығады: ... жаңа ... мен ... ... ... ... ірі ... инвестициялар қажет болып отыр. Қазақстандағы шетел
инвестицияларының ЖІӨ-гі үлесі небары 19,7% құрайды. ... ... ... ... 2001 жылы 22,2%, ал ... 28,3% ... экономистердің пайымдауынша экономикалық өсуге сол уақытта
жетеміз, егер де ЖІӨ-ге қатысты ... ... ... ... ... нысандағы кәсіпорындардың басшылары мемлекеттік тікелей
немесе несиелік инвестициялық капиталды алуға және өз ... ... ... ... Олар мұндай қаржыны кез-келген жолмен алғысы
келеді, бірақ өз ақшаларын ... кету ... ... ... ... ... өзі мақсатына сай
жұмсалмайды. Өнеркәсіп саласындағы ... ... ... толық бағытына орай жұмсамайды. Оның көлемі уақыт өткен сайын
өсуде. Қазірдің ... ... ... ... ... алмастыруға және
қайта құруға кеткен шығынның біраз бөлігін жабуына мүмкіншілік бар. Алайда,
ол болмай ... ... ... ... бөлінген қаржыны (амортизация)
пайдалануды фискалды қадағалау механизмін енгізу туралы ойлар айтылып ... егер де ... ... ... сай ... ... салынатын салық алынуы тиіс. Бұл ... ... оң және ... ... ... ... ... әсер етеді.
Мәліметтерге сүйенсек, амортизациялық аударымдардың мақсатына сай
толығымен пайдаланбайтындығын ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылғы 41,2%-тен 2001 жылы
15,5%-ке төмендеп кеткен, бұл негізгі ... ... ... айтпағанда,
оларды күрделі жөндеуден өткізуге жеткіліксіз.
Егер де өз инвестициялық потенциалын пайдалануды бағаласақ ... және ... ... ... ... пайда кіреді), онда
капиталдың өнеркәсіптен “қашуының” қаншалықты ірі ... ... ... ... ... аз қалғандығын көруге болады.
Жалпы өнеркәсіп бойынша 2001 жылы нақты капитал салымы инвестициялық
ресурстардан 1,7 есеге аз ... ... ... ішкі ... мен ... ... ... кәсіпорындардың өзіндік қорларының
көп бөлігін толық пайдаланбайтындығын көрсетеді. Химия және ... ... ... ... мен ... ... ... көлемінің
арасындағы айырмашылық 8 есеге ... ... ... өнеркәіптегі
кәсіпорындардың инвестициялық ресурстарды пайдалануы тек 50% көлемінде деп
айтуға болады.
Айта кету керек акцияларды сату арқылы қосымша ... ... ... ... ... несиелер кең көлемде пйдаланылды. Сондықтан
инвестициялаудың көздері болды, ... ... ... дамуына және
мақсатына сай пайдаланылмады. Бұл қаржылық жоғалтуларға, ... ... және ... да ... алып ... өнеркәсібінің салалық құрылымы минералды-шикізат ресурстарын
өндіруге және қайта ... ... ... келеді. Ел экономикасында
жанармай өнеркәсібі, электроэнергетика, қара және ... ... ... ... ... олар ... өндірілген өнімнің үштен екі
бөлігін береді.
Отандық машина жасау саласының өнімдері өте көп ... ... ... ... ... кризис және басқа), ал бәсекеге төтеп бере
алатын құрылғыларды импорттау үлесі артып барады. ... ... ... ... тауарларға деген тәуелдігі ұлғая
түсуде. Мысалға, 2002 жылы ҚР-сы экономикасына ... ... ... ... ... ... ... 56%, металлургия үшін техникалық
құрылғылар 71,7%, ... ... 96,4%, ... ... 50,8%, ... және ... 81,7%, металл кесетін және
ағаш өңдеу ... 64%, ... ... үшін ... 81,5%, ... үшін 93,5%, тамақ өнеркәсібіне 74,3%, сауда жасау үшін ... ... ішкі ... дефицитіне алып келген негізгі ... ... ... жоғары болуы, яғни ұзақ мерзімді несиелердің
үлесі нольдің маңында;
• Жоғары тәуекелділік және ... ... ... ... ... ... бағалау өз уақытында жүргізілмеді;
• Амортизациялық қордың жинақтау көзі ретіндегі рөлінің бірден
төмендеуі;
• Пайда ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық созылмалы құлауы республика
экономикасының құрылымдық өзгеруіне алып келді. Осындай ... ішкі ... ... жетіспейді.
Қалыптасқан жағдайдан шығудың жолдары қандай? Біріншіден, ... ... ... ... жоғалтылған инвестициялық
активтілік шетел инвестициясын ... ... ... ... ... оны, ... ресурстармен ұштасып максималды нәтиже беретін сфераларға
бағыттау қажет. ... ... ... ... жолға қою керек.
Шетел инвестициясын тарту тенденциясын талдау көрсеткендей, тікелей
шетел ... ... ... ... өсіп 2004жылы барлық шетел
инвестициялсының жарымына жуығын құрады (кесте 10)
9 кесте ... ... ... барлық шетел инвестициясы
нысандарымен салыстырғанда тікелей шетел инвестициясының ... ең ... ... ... ... өсу ... сыртқы қарыздық капиталдың
өсуінен әлдеқайда жоғары, сондықтан да шетел ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Қазақстандық
экономистердің бағалауынша, егер де тікелей шетел инвестициясының барлық
көлемі ... ... ... ... ие ... онда Қазақстанда ЖІӨ-нің тұрақты өсуіне әлдеқашан ... ... ... ... ... ... ... бойынша құрылымы*
| ... ... ... шетел инвестициясы |100 ... ... |- ... |49,0 ... |1,0 ... ... ... ... |22,0 ... ... |28,0 ... ... ... ... бойынша есептелген
2004
Тікелей шетел инвестициясын пайдалану ... ... ... ... ... салалық құрылымын және ... ... ... ... ... (кесте 10).
Тікелей шетел инвестициясын салалар бойынша пайдалану және олардың ... ... ... ... ... бар екендігін
көрсетті. 10кестенің мәліметтеріне сүйенсек, тікелей шетел ... өсу ... ... ... Ол ... ... 3/4 құрайды. Сонымен, ... ... ... екенін көре тұра, ЖІӨ-дегі өнеркәсіп үлесі жыл өткен
сайын азаюда. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... потенциалын арттырмайды. Осыған байланысты,
мұндай құбылыстың негізгі себептерін анықтау қажеттілігі туындап отыр.Шетел
инвестициясының құрылымы, ... ... және ... ... ... ... ... байланысты. Инвестициялық климат
салыстырмалы түрде келесідей факторларға негізделеді:
• Елге ... ... ... ... ... Ортақ немесе шетел кәсіпорындарының қызметі үшін табиғи шикізат
қорларының бар болуы және оларды пайдалану мүмкіншілігі;
Кесте 10
2003-2005 жылдар аралығындағы ... ... ... ... ... ... |ЖІӨ-гі |ТШИ-ның |ЖІӨ-гі |ТШИ-ның |ЖІӨ-гі |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... | ... | ... ... |991,0 |23,4 |1278,2 |21,3 |1200,6 |20,1 ... |20,1 |6,1 |36,4 |3,4 |79,9 |4,1 ... |10,1 ... |2004 |2005 |10,0 ... | |ер | | | | ... және |49,1 |10,6 |30,7 |9,4 |5,4 |12 ... | | | | | | ... |0,0 |16,1 |36,7 |17,1 |5,4 |18,5 ... ... |11,0 |223,6 |21,5 |78,6 |30,4 ... |1541,0 | |1622,4 | |1500,8 | |
* ... ... капитал, бонустар, коммерциялық және банк ... ... ... ... жайлы мәліметтер кірмеген.
ҚР-ның статистика жөніндегі агенттігі 2005.
• өндірістік инфрақұрылымның даму дәрежесі және біліктілігі жоғары
жұмыс күшінің болуы;
• ішкі ... ... және ... қабілеттілігі жоғары
сұраныстың болуы;
• жергілікті тауар өндірушілермен еркін нарықтық қатынастарға бару
мүмкіншілігі;
• жергілікті валютаның басқа валютаға оңай айналуы және ... ... ... ... жылы ... ... және инвестициялар орталығы (ITIC) батыс
компанияларына Қазақстанның инвестициялық климаты ... ... ... 1). Бір ... ... яғни 2002 жылы ІТІС ... қалған алаңдаушылықтарды білу мақсатымен екінші сұрастырма
жүргізген болатын (сұрастырма 2) [23].2001 жылғы жүргізілген ... ... ... ... Қазақстандағы инвестициялық климат
уәделі, бірақ тұрақты ... ... ... ... айтуынша, оларды
болашақта инвестициялардан алатын пайда коэффициенті қызықтырады, ал енді
біреулері соңғы 12 айда Қазақстанның инвестициялық ... кері ... ... ... ... ... ... инвесторлардың 40%
жағымды, 35% жағымсыз ал 25% ... ... ... ... ... ... ... шетел
инвесторлары Қазақстан нарығын келесідей себептерге байланысты тартымды деп
отыр: табиғи ресурстарды өндіруге жолдың болуы; ... ... ... Қазақстан нарығының көлемділігі және стратегиялық маңызды
жерде орналасқандығы ... ... ... ... ... ... алуға болатындығы. Сұрастырылғандардың жартысы Қазақстанда
басқа әлемдік нарықтармен салыстырғанда жоғары пайда алуға болады деп отыр.
Алайда, ... ... ... ... және
әкімшіліктердің тез ауыспалылығы потенциалды инвесторлар үшін тәуекелдің
басым бөлігін құрайды.
11 кестеде инвестициялық ... бар және ... ... ... Сұрастырма 1-дей Қазақстанның мұнай және газ
салалары шетел инвесторларының негізгі обьектісі болып отыр. Ал, ... ... ... ... ... экономиканың барлық салалары бойынша
бірдей дәрежеде.
Сұрастырма-2 көрсеткендей, қазір бар және болашақта келетін ... ... ұйым ... ... ... ... ... кәсіпорындар саналады. Сонымен қатар инвесторлардың жаңа еншілес
кәсіпорындар құруға және ... ... ... ... танытып
отырғандығын көруге болады (кесте 12).
Кесте 11
Шетел инвестицияларының ... ... ... ... ... секторлары |Бар ... |
| | ... ... және газ |52,0% |52,0% ... ... ... беру және аудит |16,0 |12,0 ... және ... ... | | ... өндіріс/геология |12,0 |16,0 ... |12,0 |12,0 ... ... |8,0 |12,0 ... |8,0 |4,0 ... ... |8,0 |4,0 ... |8,0 |12,0 ... ... және ... ... |8,0 ... |4,0 |8,0 ... ... өнеркәсібі |4,0 |4,0 ... ... |4,0 |4,0 ... |16,0 |12,0 |
* ... комитет Казахстана.Ежегодный опрос инвесторов
Кесте 12.
Қазақстан Республикасындағы қазір бар және ... ... ... ... ... ... |Бар инвестициялар ... |
| ... | ... ... ... ... |16,0 |24,0 ... ... |12,0 |12,0 ... | | ... ... |8,0 |8,0 ... | | ... ұйымдар |4,0 |0,0 ... ... |4,0 |4,0 ... |8,0 |32,0 |
* ... ... Казахстана.Ежегодный опрос инвесторов
ІТІС шетел инвесторларының Қазақстанға инвестициялау шешіміне әсер ететін
стратегиялық ... ... ... ... нәтижесі шетел
инвесторларының Қазақстанға тек іскерлік себептермен келетіндігін ... мол ... ... және оның ... ... потенциалы
стратегиялық факторлардың көшін бастап келеді. ... ... ... ... 45%-і ... материалдарына және табиғи
ресурстарға кірер жолдың болуын алдыңғы орынға қойса, 41%-і үлкен нарықтық
потенциалын ... ... ... ... пайданың потенциалды
коэффициенті шетел инвесторларын Қазақстан экономикасына тартатын ... бірі ... ... ... ... жартысы бұл факторды
алдыңғы үш орындарға қойған. Одан кейін кәсіпкерлік үшін стратегиялық орын
және бәсекелестерден бұрын ... ... еніп алу ... ... ... субсидиялар және арнайы салық режимдері
стратегиялық ... ... ... ... ... ... кезінде кедергі болатын жайттар туралы ойлар
келтірілген. Әрбір пункт “негізгі кедергі”, “жартылай ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сұрастырма-2
нәтижесіне көз жүгіртсек, Қазақстанға инвестициялауға негізгі ... ... ... отыр. Сұрастырмаға қатысқандардың 54%-і оны
негізгі ... ... 95%-і ... ... ... ... отыр. Қазақстанның салық және қаржы режимдерін 46%-і ... ... 50%-і ... кедергіге жатқызып отыр. Алдыңғы төрт
фактордың ішінде тек қаржылық тәуекел Қазақстан үкіметінің ... ... ол ... мемлекет қадағалауындағы факторлармен тығыз байланыста
болып отыр.Кейбір шетел инвесторлары келісім-шарттар талаптары ... ой ... ... талаптарын орындамау сұрастырмалар 1 және
2-гі негізгі тақырып ... ... ... ... ... “инвестициялық келісім-шарттар жиі бұзылады”.
Ал, енді біреулері Қазақстаннның инвестициялық климаты “өте қиын жағдайда
болуы әліде ... - ... ... сезім жоқ” деп айтқан. Басқалары
“әкімшмлік құрылымдағы, шешім қабылдайтындар туралы” сескенетіндігін және
де “үкіметтік ... ... ... ... ... қарым-қатынас
орнатуға кедергі келтіретіндігін” білдірді.
Сұрастырма 2-де шетел инвесторлары Қазақстан жайлы ... ... де ... Тек 4%-ке ... ... алу мақсатымен Қазақстан
үкіметінің немесе өз елінің үкіметінің ... ... ... ... жеке ... және ... ... көрсететін
халықаралық ұйымдарға хабарласқан.Сонымен, ІТІС жүргізген ... ... ... ... ... ... тудыратын
себептер келесідей: ірі нарықтық потенциал; табиғи ресурстардың молдылығы;
стратегиялық маңызды жерде ... ... ... ену; ... ... потенциалды пайданың көлемі. Ал
келесідей салалар әлдеқайда тартымды екенін көрсетті: ... және ... ... ... сферасы (бухгалтерлік және заңдық ... ... ... ... ... ... ... деңгейі, %
есебімен*
|Инвестициялауға/дамуға |Негізгі ... ... ... |кедергі ... ... |
| | | ... |
|Бюрократия |54,2 |41,7 |0,0 ... |45,8 |50,0 |4,2 ... ... | | | ... |45,8 |45,8 |8,3 ... | | | ... ... | | | ... тәуекел |37,5 |50,0 |8,3 ... |25,0 |58,3 |12,5 ... және | | | ... | | | ... |20,8 |58,3 |16,7 ... | | | ... ... |20,8 |16,7 |50,0 ... | | | ... ... |12,5 |45,8 |33,3 ... ... |8,3 |54,2 |33,3 ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... |4,2 |54,2 |37,5 ... ... |4,2 |75,0 |16,7 ... |4,2 |41,7 |50,0 ... әріптестерді |4,2 |29,2 |62,5 ... | | | ... ... ... |8,3 |16,7 |75,0 ... | | | ... ... |4,2 |50,0 |41,7 ... | | | ... ... |4,2 |58,3 |33,3 ... ... | | | ... инвестициялауға |4,2 |41,7 |47,8 ... | | | ... |29,2 |58,3 ... | | | ... |25,0 |0,0 |0,0 |
* ... ... Казахстана.Ежегодный опрос инвесторов
Сонымен қатар шетел инвесторларын келесідей факторлар ... ... ... әдіспен шешілуі; қаржылық тәуекел;
заңнамалық актілердің жиі ауысуы және құқықтық инфрақұрылымның әлсіздігі;
қатаң ... ... ... ... тарату каналдарының аздығы.
Үкімет инвестициялық климатты жақсарту арқылы ғана шетел инвестициясын ірі
көлемде тарта ... ... ... ... ... ... ... келеді? Донор-мемлекеттер арасында 2002-2004
жылдар аралығында Ұлыбритания, Оңтүстік Корея, Жапония, АҚШ ... ... ... иеленген.
1998-2004 жылдар аралығындағы негізгі ... ... ... ... ... ... капиталдары болады. Бұл 2004
жылы негізгі капиталға салынған ... ... ... 65,2% ... ... ... шетел инвестициялары алып жатты (2004 жылы 22,6%).
Кесте 14
Қаржыландыру көздері бойынша негізгі капиталға салынған инвестициялар*
| |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... есебінен қаржыландырылатындар: ... ... |21318 |17838 |12202 |26839 |47729 |102660 |141144 ... | | | | | | | ... ... |4034 |8039 |25668 |48450 |56466 |61817 |45215 ... | | | | | | | ... ... |875642 |998439 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |62478 |110431|148198|273081|311825 |287745 |345830 |
|Негізгі капиталға |100 |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... | | | | | | ... | | | | | | | ... ... келесілердің есебінен қаржыландырылатындар: ... ... |8,1 |4,8 |2,0 |2,9 |4,4 |7,7 |9,2 ... | | | | | | | ... ... |1,5 |2,2 |4,3 |5,1 |5,1 |4,7 |3,0 ... | | | | | | | ... |66,8 |63,1 |68,8 |63,0 |62,2 |65,9 |65,2 ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... |23,6 |29,9 |24,9 |29,0 |28,3 |21,7 |22,6 ... ... агенттігінің мәліметтері бойынша құрастырылған.
Екінші топқа Түркия, Қытай, Ұлыбритания, Германия, Индонезия елдері кірді.
Олардың үлесі ... топ ... ... тікелей шетел
инвестициясындағы үлесі 17,8% құрады. Ал сонау 1993 ... ... ... ... АҚШ (29,1%), одан кейін Корея Республикасы (18,5%) ... (13,3%) ... ... ... ... бөлінуіне
көз жүгіртсек, көп бөлігі Оңт.Қазақстан, Павлодар, ... ... және ... ... тиесілі. Аталған бес субьектінің ... ... ... ... ... 77,3% (кесте 15) құрады.
Кесте 15.
Шетел капиталының қатысуымен құрылған ... ... ... ... (2003 ж. 1 ... ... ... ... ... |
| |ОК саны ... саны |ОК саны ... саны ... |732 |33536 |395 |16361 ... |23 |517 |4 |36 ... |5 |1012 |1 |19 ... |34 |1087 |4 |3295 ... ... |447 |12752 |339 |8231 ... |24 |4499 |3 |10 ... |33 |1476 |8 |97 ... |1 |5 |- |- ... |15 |484 |2 |12 ... |40 |1335 |19 |263 ... |6 |270 |1 |27 ... |21 |416 |- |- ... |7 |280 |2 |173 ... |26 |7955 |1 |2604 ... |9 |388 |3 |700 ... |31 |1060 |8 |894 |
* ... ... ... ... бойынша құрастырылған.
15 кестенің мәліметтері шетел инвестициясының аймақтар арасында
қанағаттанарлықсыз деңгейде ... ... ... ... ... ... бірі – ... шетел инвестициясын
тарту саясатының ... ... ... ж.ж. ішінде негізгі капиталға салынған ... ... 50% ... жеке ... формасындағы кәсіпорындармен жүзеге
асырылды, 2004 жылы олардың үлесі 68,3%-ті құрады.Осы кезеңдегі ... ... үлес ... ... 31,2%-ті құрады.
1998 жылы мемлекеттік сектор үлесі 26%-ке, ал 2004 жылы 14%-ке ... ... ... ... ... ... ... инвестициялар*
| |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |264204 |369084 |595664 |943398 |1099986 |1327864 |1530628 ... | | | | | | ... ... | | | | | | | ... |68818 |69747 |67293 |136932 |166193 |198348 |214566 ... ... |168232 |269126 |357017 |512584 |596417 |831617 |1045615 |
|шетел |27154 |30211 |171354 |293882 |3377376 |297899 |270447 ... | | | | | | | |
* ... ... ... мәліметтері бойынша құрастырылған.
Қорытындылай келе айта кету керек, жоғарыда ... ... ... және ... потенциалының құлдырауының
себептерін ашуға және ... ... ... ... ... ... тигізді. Шетел инвестициясы көлемінің өсуі
олардың салалық құрылымының ... ... ... ... шетел
инвесторлары өздерінің қызмет ету сферасын өздері ... ... ... бұл ... әсер ... ... ТАРАУ ИНВЕСТИЦИЯЛАУДЫҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
3.1 Шетел инвестициясын реттеу механизміне методикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... үшін ... ... негізгі элементтері мен мақсаттарын
қайтадан қарауы тиіс. ... ... түрі үшін ... ... ... әлеуметтік-экономикалық мақсаттағы дамуы жатады. ... ... ... ... және болашаққа деген жоспарын, бағыттарын
анықтайды Экономикалық саясаттың мақсаттары өнім ... мен ... ... ... ... жобадағыдай емес, ғылыми-техникалық дамудың тенденциясы
нарықтық механизмнің дамуына әрқашанда жеткілікті дәрежеде ілесе ... ... ... Бұл мемлекеттің экономикалық саясатын жүзеге асыру
үшін қажетті ең ... ... ... ... реттеуші
органдары шаруашылық бірліктің ұзақ мерзімді ... даму ... ... ... ... Сонымен, мемлекеттің экономикалық дамуды
реттеуге қатысуын қажеттілік деп анықтауға болады:
- өнеркәсіпті өнім өндірісінің тиімді құрылымына жеткізу;
- ... ... ... ... ... ... ... жоғары технологиялық өнімнің экспортқа шығуы;
- өнімнің тез ... ... ... ету және т.б.
Экономикалық саясаттың негізінен шыға отырып мемлекеттік реттеудің
экономикадағы көптеген ... ... ... ... Бірақ
біз бұл мәселенің тек шетел инвестициясына қатысты жағына тоқталамыз.
Өндірілген өнімді ішкі және сыртқы нарықтарға ... ... ... ... дамыту, қазақстандық өндірушілер мен ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестікке түсе алатын өнім шығару қажет. Бұл тауарлардың
параметрі болып: техникалық жағдайы, оларды қолдану ... және ... ... тауарлар басқа жақсы дамыған елдердің ... ... түсе ... ... ... фактор өз уақытында Жапониямен,
Оңт.Кореямен және басқа Оңтүстік Шығыс Азия мемлекеттерімен қолданылғын.
Кедендік реттеу ... ішкі ... ... ... ... жаңа
өнімдер мен процесстерді ашу сияқты мақсаттарды шешу үшін арналады. Жаңа
өндірісті және ... ... ... сол ... ... ... ... шикізаттарды импорттауға жеңілдетілген
тарифтер енгізу қажет. Және де, жаңа процесстердің бастапқы ... ... ... ... ... оларға дайын өнімді алып кіруге
рұқсат ... ... ... ... шығарылған өнімге ішкі нарықта сұраныс
қалыптасқаннан кейін, алдымен дайын өнімді импорттауға, сосын ... ... ... ... ... ... енгізілуі керек.
Кәсіпкерлікке мемлекеттік тапсырыстар блогі белгілі-бір тауарлар
нарығын, оның ішінде ең алдымен жоғары ... ... ... ... ... ... ... даму ырғағы мемлекеттік
тапсырыстарға байланысты. Жинақталған іс-тәжірибе көрсеткендей, ... ... жеке ... ... ... сол ... егер ... технологиялар мемлекеттік тапсырыс бойынша жеткілікті түрде жасалса және
бұл технологиялар бойынша соңғы өнім ... ... әлі ... болса.
Баға саясатының блогі баға құру ережелерін қабылдаумен ... ... ... саясаттың негізін құрайтын жалпы принциптер;
жоғарғы ... ... ... ... ... тізімі;
рентабельділіктің шекті ... ... ... ... ... ережелерді бақылау механизмі кіреді.
Шетел инвестициясын реттеуде салық салу ... мәні өте зор. ... – бұл ... ... ... ... түрде әсер ету элементі.
Қазіргі таңдағы өнеркәсіптік кәсіпорындардың қызмет етуі ... көп ... ... жаңа ... ... ... жабдықтау, шығарылатын өнім ассортиментін ... ... ... егер ... ... салықтарды
жинастырса, онда оның көлемі өнімдерді өткізуден алынатын ... ... ... ... ... ... болу ... кету керек, өнеркәсіп саясатының элементтерінің бірі ретінде
салықтар өндіріс ... ... кері әсер ... тиіс. Салықтар
қаражатты ғылыми-зерттеу жұмыстарына және өндірісті ... ... ... ... 1981 ... ... ... салық
реформасына сәйкес, егер де корпорациялар базистік жылмен салыстырғанда
ағымдағы жылы ғылыми-зерттеу жұмыстарына ... ... ... ... ... ... 25%-ін ... босатылатын [25].
Швецияда қолданылатын өндірісті жаңартуды ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдар, экономикалық
және басқадай ... ... ... процентсіз есепшоттарға
қаражат салуға міндетті. Егер де ... ... ... ... онда ... ... ... арқылы мақсатты бағытына қарай
босатып отырады. Осындай басқа да жеңілдіктер бар, егер де ... ... ... онда ... ... ... төлемеуге де
болады. Алайда, кейбір кәсіпорындар үшін бұл тек ... қана ... ... ... өз ... ... ... мақсаттарға міндетті
бағыттау болып отыр.Әлемдік практика көрсеткендей, салықтық жеңілдіктер, ең
алдымен ҒТП дамуына және өндіріс аппаратын жаңартуға ... ... ... ... “Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдер туралы” заңында бұл ... ... ... ... қасы
[26].
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде соңғы ірі салықтық ... алып ... және ... ... төмендетумен байланысты.
Ортақ кәсіпорындардың көптеп пайда болуы индустриалды ... ... ... ... үшін Қытайдағыдай шетел инвестициясын келтіруді
ынталандыру жүйесін енгізу ... Ал ... ... ... ... әлемдік тәжірибеге сәйкес болып отыр.
Салық салынбайтын кезеңге ғана құрылып және салық салынбайтын табыс
табуды көздейтін фиктифті ортақ кәсіпорындардан ... ... ... ... өзгертулер енгізілуі қажет. Яғни, ондай кәсіпорын салық салудан
босатылған кезеңде жойылатын жағдай болса, онда ол өз ... ... ... ... салық төлеуі тиіс. Ссудаларда беру ... құн ... ... ... ... ... ... банктерден және несиелік мекемелерден алынған ... ... ... құн ... ... шарт.
Жеңілдіктер болу керек. Алайда, оларды кәсіпорын ... ... ... ... ... салымдарымен, тұтыну нарығын сапалы
өнімдермен қамтамасыз етумен, өнім экспортының ... ... ... ... ... ... белгілеген приоритетті
салаларда құрылған ортақ кәсіпорындарға келесідей ... ...... ... ... 5 жылға босату. ... ... ... ... ... салу ставкасын азайтқан дұрыс.
Керісінше, шетелдік тарап тапқан пайдасын шетелге аудару ... ... ... ... ... ... еуропа елдерінде, ол салық мөлшері 50%
құрайды. Мұндай жоғарғы процент ақша ресурстарының сол елде ... ... ... ... ... ... құрылымдық бағытында дамытылуы керек.
Оған келесідей шаралардың арқасында қол жеткізуге болады:
- өндіріс өнеркәсібін дамытуды ынталандыру, оның ішінде ... және ... ... және ... ... ... әртүрлі салаларында
қызмет етуіне жағдай жасау;
- экспортқа ... ... ... ҚҚС ... шетелдік кәсіпорындармен салааралық қатынасты нығайту.
Өнеркәсіпті дамыған елдерде амортизациялық ... ... ... тозығын көрсету функциясынан арылып барады. Амортизация жүйесі
пассивті салық инструментінен, негізгі қорларды ... ... ... ... ... ... отыр. Кейбір жылдары
амортизация дамыған елдерде инвестицияның 70% құраған.
Жылдамдатылған амортизацияда кәсіпорын пайданың ... ... ... егер ол ... пропорцияда тауарлар бағасын төмендетіп және
өндіріс көлемін арттырса. Мұндай саясат Жапониялық,Оңт.Кореялық ... ... ... бірі ... ... ... ... артықшылықтарын процентсіз негіздегі ссудалармен
салыстыруға болады. Жылдамдатылған амортизация тәсілдері АҚШ-та 1991 ... ... Онда ... мерзімі, мысалға, металл өңдеу
құрылғысынікі 12,7 жылдан 5,7 ... ... ... ... ... ... ... түрлері үшін 3-4 жылға ... ... ... ... компаниялар құрылғылардың
амортизациясын 8 ай ішінде, ал ... ... ... фирмалары 15 ай ішінде
өтеп тастайды. Әрине, мұндай амортизацияның мерзімі ... ... ... ... ... дамыған елдер амортизациялық жүйені инновацияны ынталандыру
мақсатында пайдаланылады. Осылайша, мысалға, 1982 жылы ... ... салу және ... ... туралы заң қабылданған болатын, яғни
ғылыми-зерттеу құрылғысының амортизация мерзімі 3 жылға дейін қысқартылса,
басқадай жылжымалы мүліктің ... ... 5 ... ... АҚШ-ғы
амортизацияның жаңа жүйесі құрылғылардың мерзімін ... ... ... экономикасындағы амортизациялық саясат механизмінің
өзгертілуі қажетті ... ... Бұл ... ... ... ... 90-ші ... 40% деңгейден,
2001 жылғы 25-30% дейін төмендеуіне алып ... ... ... ... сақталуда [27].
1990 жылдан бастап, кез-келген меншік нысанындағы кәсіпорындарға
амортизациялық төлемдерді аударуда, резервтеуде және ... ... ... ... ... ... ... оның
өндірісті жаңарту қорынан ағымдағы шығындарды жабудың көзіне ... әсер ... ... ... ... амортизация өндірісті
инвестициялауға қатыспай отыр. Сондықтан келесідей шараларды іске ... ... ... жоғарылату және оларды әлемдік ... ... ... тәсілдері қолданылатын сфераларды кеңейту;
- амортизациялық позициялар санын азайту.
Әрине жылдамдатылған амортизация ... ең ... ... ... ғана ... кәсіпорынның амортизациялық төлемдерді
жалақыны төлеуге емес, амортизациялық қор жинақтауына септігін тигізер
еді.Қазақстанда ... ... заң жоқ. 1991 жылы ... ... ... алайда 1993 жылы бұл заң алынып тасталды. ... ... және жер ... ... ... ... ... пайдалы қазбаларды өндіру операцияларын жүргізуде қолданылатын келісім-
шарттардың түрлерінде аталған [28]. ҚР-сы Президентінің ... ... ... ... ... ... концессия туралы бір сөз
айтылмаған. Сондықтан да, тез ... ... ... ... қабылдаудың
қажеттілігі туындап отыр.
Инвестициялық қызметті мемлекеттік реттеу блоктары ... ... ғана ... ... ... ... ... бұрыннан жүргізілуі керек еді. Мұндай блоктар шетел инвестициясының
қауіпсіздігін қамтамасыз ететін келесідей кеңестермен ... ... ... мемлекеттік және ірі жекешелендірілген кәсіпорындардың
инвестициялық жобаларға қатысулары. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тұрақты түрде және
толығымен қайтарылатындығына кепілдік беруі керек. Бұл шетелдік
инвесторлардың Қазақстан ... ... ... ... және ... ... ... ортақ фирмалар
құру, ірі консорциумдар ұйымдастыру;
3) жеке фирмаларды мемлекеттік инвестициялық ... ... ... ... ... ... мемлекеттің белгілі-бір кәсіпкерлік құрылымға сенімділігі, яғни ... ... ... ... ... ... фирмада қажетті лицензияның бар екендігі, сонымен ... ... ... ... тиімді кәсіпорын, ... ... ... ... және ... ... ... алуы.
Сөйтіп, тікелей шетел инвестициясын ынталандырудың негізгі факторы
болып саяси, әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... және ... ... ... ... деген инвестициялық
тартымдылықтың артуы ҚР-ның “Тікелей инвестицияларды мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Ол заң негізінде шетелдік
инвестордың құқығын ... ... ... ... ... инвестордың жарғылық қордағы үлесін қалай ... ... ... ... ... міндетті төлемдерді төлегеннен кейін
қалған пайданы қайда аудару құқығын шектемеу;
- шикізат өндіруді және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік монополияны құруға рұқсат
бермеу;
- инвестормен өндірілген тауарлар немесе шикізатты өткізу кезіндегі
бақылау және ... ... жол ... ... ... ... кедендік реттеу шаралары;
- инвесторлардың ... және ... ... ... ... дивиденттерін қорғау;
- инвесторлардың, оларға тиесілі мүлікті басқаруда кедергі келтірмеу,
әрине ҚР-сы заңдарын бұзу жағдайынан басқа.
Шетел инвесторының ... ең ... ... ... ... ҚР-сы
заңнамасына өзгертулер мен толықтырулардан қорғау есептеледі. Және де,
шетел инвестициясын пайдалану және ... ... ... ... ... келісім-шартқа өзгертулер енгізу
мүмкіншілігін беру.Алайда, шетел инвесторының құқығын қорғау ... ... ... толығымен өз шешімін таппады. Мысалға, ҚР-да ортақ
сақтандыру компанияларын құруға ... ... және ... шектейтін заңнамалық актілер жоқ. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... дара
сақтандырушы болып отыр, яғни Қазақстандағы ... ... ... тек сол ... ... ... ... мүмкіншіліктерді тиімді пайдалану
үшін халықаралық сақтандыру ... ... ... және ... ... ... қор құру қажеттілігі туындап отыр. Мұндай
мемлекеттік компания тәркілеуден ... ... ... ... айырбасталмайтындығынан және т.б. сақтандыру қызметін көрсетер
еді. Сонымен бірге ірі сақтандыру қоры бар болар еді. ... ... ... ... ... да ... және оның сақтандыру қоры 100
млн.долл., ал “Казахинстрах” қоры тек 1 ... ... ... ... ... ... ... сақтандырудың қажеттілігі туындайды,
сәйкесінше сақтандыру төлемдерінің Қазақстаннан тыс ... ... ... Республикасы экономикасының басыңқы салаларына шетел
капиталын тартуды ынталандыру үшін ... емес ... де ... ... оларға шетел капиталы қызмет ететін ортаны жақсарту, қажетті
өндіріс ... ... ету, ... ... службаларымен
қамтамасыз ету, көлікті, әртүрлі коммуникацияларды және банктік қызметті
дамыту, ... ... ... элементтерін қалыптастыру.
Инвестициялар жөніндегі мемлекеттік ... ... ... ашу ... ... ... Жобалық қаржыландыру және кеңестік-техникалық көмек көрсету орталығы.
Мұндай орталық инвестициялау алдындағы зерттеумен, ... ... ... ... айналысар еді.
- Тіркеу палатасы, яғни ... ... ... ... тіркеумен және шетелдік фирмалар мен компанияларды
аккредитациядан өткізумен айналысатын.
- Ақпарат ... яғни ... ... мен ... ... ... салық жүйесі, инвестициялық саясат және ... ... ... ... құру және олармен потенциалды
инвесторларды қамтамасыз ету.
Аталған шаралар шетел инвестициясын ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз.
3.2 Шетел инвестициялары және ұлттық экономикалық ... ... ... және ... ... ... болып
реципиент-елдегі инвестициялық режимді либерализациялау ... ... және ... ... ... әсер ететін
және шетел ... ... ... ... ... позициясын
анықтайтын экономиканың ашықтығы жағдайында әлде-қайда тиімді нәтижелерге
қол ... ... ... ... ашық экономика жоқ, яғни,
тауарлардың, еңбектің және ... ... ... ... ... ... жағдайында әлемдегі бірде-бір елде жоқ. Шетел үкіметтері бұл
процесстерге әртүрлі шаралар қолдану арқылы, ... ... ... және ... беріп отырады. Шетел капиталын тарту кез-келген
елдің ... ... бірі ... табылады. Бірақ инвестицияларға
деген қатынас ... ... ... ... экономиканың даму
деңгейіне, нарық коньюнктурасының жағдайына, тауарлардың бәсекелестік
қабілеттілігіне байланысты әртүрлі ... ... ... ... ... басқа экономикалармен еркін
бәсекелестікке шығу ... ... Және де, ... ашу
процесі, оның ішінде шетел инвестициясы сферасы да реттелетін жағдайда болу
керек. Дәлірек ... ... ... ... ... байланыстырылуы керек. Қазақстанның сыртқы экономикалық
жүйелермен ... ... ... ... ... ... ... және қажетті шектеулімдерді анықтау. Сонымен, ... ... ... ... қауіпсіздік жүйесін қосу
керек. Мұндай ... ... және ... ... ... ... болып саналатын салаларды анықтау, лицензиялау
өте қажет. АҚШ ... ... ... ... ... ... су
және әуе көлігінде шетел капиталының қатысуын қатаң ... ... атом және ... ... және ... ... ... жіберілмейді. Баспа бизнесінде де қатаң шектеулімдер бар. 16
штаттарда шетелдік фирмаларға жерді иемденуге ... ... ... ... ... капиталдың қатысуымен құрылған кәсіпорындардағы
басқару аппаратындағы белгілі-бір процент орынды тек ... ... ... Ал ... ... қазба байлықтарды өндіру
жұмыстарымен айналысатын кәсіпорындарға шетел инвестициясы тек портфельді
түрде ғана ... тиіс . ... ... ... ... ... ... қажетті жүйелерді ұлттық бақылуда ұстауы болып табылады.
Менің ойымша, экономикалық қауіпсіздікті экономиканың даму жағдайы деп
анықтауға болады, яғни мемлекеттің және тұлғалардың ... ... ... және ішкі ... ... әсер ... қауіпсіздік сұрақтарын шешетін көптеген факторлар
арасында, екеуі ерекше орында. Біріншісі – бұл ... ... ... ... ... ... - ... шаруашылықтағы
бәсекелестік деңгейі, әлемдік экономикадағы белгілі-бір орынға күрес. Және
де ештеме тұрақты емес, оның ішінде бәсеке қабілеттілік. Бірде-бір ... ... ... ... орнынан айырылу тәуекелінен
сақтандырылмаған. Экономиканың қауіпсіздігін сақтау тек қана саясатқа ғана
емес, сонымен ... ... ... ... принциптеріне де
байланысты.Экономикалық қауіпсіздіктің мәнін түсіну үшін, оның “даму” ... ... ... байланысын дұрыс әрі тереңірек білу қажет. Даму
– экономикалық қауіпсіздіктің компоненттерінің бірі. Егер де ... онда оның өмір сүру ... ... ... сонымен бірге
ішкі және сыртқы қауіптерге қарсыласу да әлсірейді. ... беру ...... бірегей жүйе ретіндегі негізгі сипаттары болып
табылады. Оларды ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Экономиканың төтеп беруі, оның
элементтерінің тұрақтылығын және ... ішкі және ... ... ... сипаттайды.
Нарықтық даму жолдарына түсу және Кеңес үкіметінің құлауының ... ... ... біршама проблемалардың пайда болуына алып
келді. Өз экономикасының ... ... ... ... сай етіп
қайта құру үшін, ол ... және ... ... ... ... ... ... тұрды. Қазақстан Республикасы
қазіргі заманғы әлемдік экономикаға кіріп ... ... ... еңбек бөлінісінде өз орнын және рөлін жоспарлауы қажет.
Алайда, оның ресурстары мен мүмкіншіліктері ... ... ... ... сондықтан да, экономикалық тәуелсіздікті сақтау үшін және әлемдік
шаруашылықтың толыққанды мүшесі болу үшін ... ... ... ... Және де, қазақстандық проблемаларды ешбір ел өзінің ұлттық
қызығушылықтарына ... ... ... ... бармайды.
Нарықтық даму моделі өздігінен немесе автоматты түрде экономикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз етпейді. Тек ... ... ... ... ... ... ... экономиканың маңызды құрылымдары
қалыптасады. Қауіпсіздік стратегияларының негізі Қазақстан Республикасы
Президентінің және ... ... ... ... ... әкімшілік басқаруда пайда болады.
Мемлекеттің экономикалық саясатының қалыптасу процесінің жалпылыма
логикасы, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жағдайлар мен талаптарды ... ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздік
концепцияларын әрдайым қарастырып, әрі ... ... ... ... саясатының концепциясы (3-5 жылға, әр жыл сайынғы өзгертулер
енгізіп отыру), мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... (бір ... ... саясаты (бір жылға),
шетел инвестициясын тарту болжамы (5-10 ... ... ... баға ... ... ... және қоғам мен мемлекеттің өмір сүруіне ішкі және сыртқы
қауіп тудыратын компоненттерді бөліп көрсетеді.қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... яғни ішкі сұраныстың
аздығынан және экономиканың ... ... ... ... Ішкі ... ... ... және динамизмділігі ішкі
нарықтағы сұраныстың артуына жағдай жасайтын шикізат ... ... ... Дамымайтын экономика экономикалық ... ... ... инвестициялық активтіліктің ең төменгі шегіне
жетті, одан әрі қарай төмендеуі қоғамның экономикалық ... ... ... ... ... ... ... банктердің және
акционерлік қоғамдардың рөлінің ... ... ... нақты секторының қаржылық потенциалы әлі де әлсіреу үстінде.
Кәсіпорындарды жекешелендірілудің өткізілуі жекелеген шетелдік және
отандық ... ішкі ... ... жағдайға ие болуларына
мүмкіндік берілді, нәтижесінде ... ... ішкі және ... нарықтарда
ығыстырылды. Жекешелендіру процесінде әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... жасыруға мүмкіндік береді. Кейде бірнеше оффшорлы компаниялар,
шектеулі пакет акцияларын сатып алып, ... бір ... ... ... ... ... ... алайда ол компаниялардың иелері
бір ғана тұлғалар болып отырған.
Ішкі тауар нарығындағы инфляциялық тенденциялар бағалар ... ... ... салыстырғанда өте тез екендігін айқындатты.
Меншік нысанында да ... ... ... ... ... ... ... шықты, мемлекеттің және орталық банктің
рөлдері бірден төмендеді.Валютаның кетуі, ол тауарларды ... ... ал ... ... ... әсері болып есептеледі. Алайда,
долларизация шетел инвестициясының ... тең ... ... ... ... егер де долларларды спекулятивті
операциялардан және валютаны ірі масштабты конвертациядан ... ... ... ... бір-бірімен өте тығыз байланыста, әлбетте экономиканың
долларизациялануы ... ... ... себептерінің бірі болып
келеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қызығушылықтарды
қорғайтын және де басқа ... тең ... ... ... ... саясатының негізгі бағыттарын анықтауға, нақты
экономикалық және саяси егемендікке жетуге, әлемдік ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік
саясатының негізгі мақсаты болып әлеуметтік және экономикалық дамудың
тұрақтылығын қамтамасыз ету, ... ... өмір ... ... ... және негізгі құндылықтарды қорғау, республиканың ішкі
және сыртқы саясатына экономикалық және саяси қысымдарды ... ... мен ... ... ету ... ... ... тарту механизмі шетелдіктермен біздің ұлттық
байлығымызды арзан бағамен сатып алуға ... ... ... ... ... ... және ... қорларды салуларына бағытталуы
тиіс.Басқа мысал. “Өзімізде өндірілген өнімдерді” анықтаудағы кемшіліктер
шетел ... ... ... ... ... ... ... шетелге “төлемей шығарылуына” алып келген болатын.
Келтірілген дәйектер Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... ... ... бөлінісі – ұлттық
экономикалардың тиімділігін арттырудағы бірден-бір фактор болып ... ... ҒТР ... ... ... экономикалық дамудың негізгі
шарты ... ... Ал, ... ... ... ... мықты ынталандырушысы ретіндегі рөлге ие болып отыр. Алайда,
экономиканың ашықтығы дәрежесін ... оның ... ... ... ... Қазақстанды сыртқы тәуелділіктерге алып келеді. Көбінде
осындай жағдай экономикалық ... ... ... көзі ... ... ... ... дәл қазір қалыптасқан жағдай өте
қауіпті, себебі экспорттың жартысынан астамы 2-3 тауарға тиесілі. Көптеген
дамушы елдердің ... ... ... ... құрылымы
аталмыш тауарлардың әлемдік нарықтағы ... ... ... ... ХЭҚБ ... 1993 жылы ... ... әлемдік нарықтағы бағасының төмендеуі 5-6 млрд.долл.
көлеміндегі жоғалтуларға алып келген. Келтірілген ... ... ... ... ... ... ... болып ұлттық шаруашылық жүйенің сыртқы ... тек ... ... ... Сондықтан да, екі жақты байланыс орнату, ... ел ... ... ... ... қажет. ал мұндай жүйе
эволюциясының негізгі факторы халықаралық инвестициялау табылады .
Осылайша, шетелдік ... ... ... экономикасын
реформалаудағы негізгі фактор ретінде болуы міндетті. Бұл, тек ... ... ... ... ... және инвестициялар импорты мен
экспортының дамуы кезінде жүзеге асырыла алады.
Талдау ... ... ... ... ... төндіретін факторлар келесідей:
- отандық өндіріс потенциалының деградацияға ұшырауы, соңғы өнім
өндіретін кейбір кәсіпорындардың және салалардың қирауы;
- төлем қабілеттілігі бар ішкі ... ... және ... ішкі ... ... мемлекет қадағалауынан тыс нарықтардың және индивидуалды
кәсіпкерлік секторларының болуы және олардың ... ... ауыл ... ... ... ... оның
тауарлығының және өнімділігінің кемуі;
- Қазақстанның өнеркәсіпті дамыған ... ... ... ... ... ... ішкі капиталдың жеткіліксіздігі,
валютаны елден шығарудың мемлекет қадағалауынан тыс болуы;
- Сыртқы және ішкі ... ... ... менің ойымша, экономикалық қауіпсіздіктің
мемлекеттік стратегиясын жасауға мүмкіндік беретін экономикалық ... және де ол ... ... ... негізі болуға тиіс.
Мемлекет ұлттық қызығушылықтың негізінде, ұлттық кәсіпорындарға ... ... ... және ... ... бар
кәсіпорындарды заңсыз алуларына тосқауыл ... ... ... ... ... ... отыр. Оның атқаратын функцияларына қосымша
ретінде, құрылғыларды сатып алу кезінде аса маңызды рөль ... ... ... ... ... қызметін және ұлттық экономиканы
тұрақсыздандыра алатын халақаралық қаржы нарықтары мониторингі функциясын
енгізу, өз ... ... ... қабылдауға үлкен септігін тигізеді.
Инвестициялық саясатты жүзеге асыру барысында ұлттық қызығушылықтарды
жан-жақты ескеру қажет. ... ... ... ... ең алдымен
республика экономикасына шетелдік капитал ағымының көлемі әсер етуі мүмкін.
Олардың ... ... ... ... ... ... себебі ұлттық
тәуелсіздіктің жоғалуы мүмкін.
АҚШ-ның өзінде, жағымды инвестициялық ... ... ... ұлттық экономика активтерінің 10% аспайды. Дамушы елдерде
ұлттық капитал инвестицияны шетелдікке қарағанда 8-12 есе көп ... ... ... ... ... тартқан кезде, олар
экономикалық өсудің және ішкі ... бір ... ... ғана ... ... ... ... мақсаттарды шешуді қамтамасыз етуі
керек:
- ұлттық экономиканы құрылымдық қайта құру;
- ішкі ресурстардың және ... ... ... ... негізгі бөлігін өтеуге.
Мұндай төлемдер көлемі шетел инвестициясын пайдалану ... және де ... ... көп ... алуы ... ... шетел инвестиция ағымының максималды көлемін анықтау қажет және оны
коэффициент арқылы есептейміз:
К = ... ... ... ұлттық экономикаға кіргізудің шегі
коэффициенті;
S- сыртқы қарыз бойынша жыл сайынғы төлемдер;
N- ... ... ... егер де коэффициент 20-25% асса, онда экономикалық
тәуелсіздікті жоғалту қаупі бар ... сөз . ... үшін ... сан ... төмен болуы керек. Бұл, тауарлар экспортының құрылымының кемшілігіне
және валюталық түсімдердің көп бөлігі тауарлар экспорты ... ... ... ... даму ... перспективасы төмен тауар
нарықтарына байланысты. ... ... ... ... тауарлар
түрлерінің бағасының кемуі және де олардың әлемдік ... ... ... ... ... ... ие қара және ... мұнай және мұнай өнімдері, табиғи газ және т.б. ... ие ... ... қосылған.Қазіргі таңда шетел инвесторларының
қызығушылықтарының көп бөлігі Қазақстанның шикізат ресурстарына ауып отыр,
алайда олардың ... ... ... экономикасына қауіп-қатер
төнетіндігі сөзсіз. Сондықтан да ... ... ... да ... ... ынталандырушылықтармен қатар, ... ... ... ... мен ... шетел капиталының енуін тыятын
шектеулімдер де қажет. Шетел инвестицияларын тарту ... ... ... ... қол ... ... керек.
Қорытындылай келе шетел инвестициясының тағы да бір ... ... Иә, біз ... ... ... шаруашылықтың даму
факторы ретінде қарастырып отырмыз. Және, сонымен бірге біз ... ... және ... ... ... қатынасын айқын
білуіміз керек. Көптеген экономистердің пікірінше, шетел инвестициясы ... ... ... ... ол ... себептерге
байланысты мүмкін емес. Біріншіден, ... ... ... ... ... орын ... яғни ішкі инвестициялық
активтілігі жоғары. Екіншіден, халықаралық инвестиция нарығында Қазақстанда
басқадай ... ... ... бәсекелестер өте көп.
Сондықтан да, дамудың шешуші негізі ... ... ... ішкі ... ... ... ал шетелдік инвестициялау, тек инвестициялаудың ұлттық
механизмінің бір құралы ретінде ана болуы мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ
Шетел инвестициясын Қазақстан ... ... ... мен
проблемаларын кешенді зерттеу теориялық және тәжірибелік мәселелерді
байланыстыра отырып, ... ... мен ... ... берді:
1. Экономиканының нақты секторын дамытуда бар ынтаны ақшалай капитал
ағымы мен алғы ... ... ... ... ... ... керек. Шетел инвестициясын нақты ... ... ... ... ... ішкі
инвестордың қарыз капиталы нарығына кіре алмауына, әкімшілік
аппаратындағы жемқорлықтың дамуына, инвестицияның ... ... ... ... әкеліп, соның салдарынан, елдің
сыртқы қарызының өсуіне әкеледі.
2. Шетел инвестициясын тиімді пайдалануда мемлекеттің рөлі өте зор.
Оның реттеуші ... ... ... ... ... түрде әсер етеді. Шетел ... ... әсер ету, яғни ... ... және ... ... ... оларды қажетті салаларға бағыттап отыру
өте маңызды.
3. Шетел инвестициясын барынша ... ... ... ... ... ... байланысты.Шетел инвестициясының белгілі-бір
нысанын пайдалану туралы шешім қабылдау барысында, олардың жоғарыда
қарастырылған ерекшеліктерін ескеру ... ... кең ... ... ... ... қажетті оптималды нысанын
таңдап алуға мүмкіншілік береді. ... ... ... ... ... ... экономикасына шетел инвестициясын
тартудың негізгі нысаны болып ортақ кәсіпорындар ... ... ... өсіп келеді, егер де 1991 жылы ОК-дар саны тек 184
болса, онда 2001 жылы ... саны 1677 ... ... яғни он ... 9 есе ... ... болады. Бірақ олардың көпшілігі тек
номиналды түрде ғана бар, ... 995-і (37%) ... ... да ... ... өнім ... алатын үлесі тек
2%. Ортақ кәсіпорындар құрудың өзіндік ерекшеліктері бар: қатысушы
тараптар кәсіпорынның ... ... көп ... бөледі; пайданы
бөлуге мүмкіндік береді. Алайда, ортақ ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Сонымен, шетел инвестициясын тартудаң мына
нысанында, шетелдік қатысушылардың ... ... ... ... ... қабылдау қажеттілігі туындап отыр.
4. Ресми мәліметтерге сүйене отырып, тікелей инвестицияға ... ... сала ... Олар: өндірістік инфрақұрылым (теміржол,
метрополитен, газ құбырлары т.б.), өңдеуші өнеркәсіп (киім, жіп,
жиһаз әзірлеу т.б.), ... ... ... ... ... қалашық және т.б.), құрылыс, әлеуметтік
сфера, туризм обьектілері, ауыл ... ... ... жобаларды сараптан өткізу арқылы
ұйымдастыру іс-әрекеттің үйлесімділігі мен тиімділігін қамтамасыз
етеді. Несиені пайдалануды реттейтін, ... ... ... инвестициялық жоба қарыз алушының ұйымдастырушылық-
экономикалық іс-әрекеттер жоспары ретінде ... ... ... ... ... табылады.
Жобаларды таңдау сатысындағы іс-әрекеттердің сапасы неғұрлым жоғары
болса, шетел инвестициясының пайдаланылуы соғұрлым ... Оның ... ... ... ... ... ... тезірек өтелуіне және экспорттың
дамуына ықпал етіп, нәтижесінде елдің сыртқы қарызының ... ... ... ... ... ... нормасының деңгейіне тікелей
байланысты. Себебі дисконт нормасының мөлшері ең ұтымды нұсқаны
таңдауды ... ... ... үшін өте маңызды. Меншік капиталын
қолданғанда оның мөлшері инфляцияны және инвестициялық тәуекелді
есепке алғандағы ... ... ... ... ... ... ... депозиттік пайыздан жоғары болған кезде
өндірістік инвестицияларға ақша құйылып, ақшаның бағасы және несие
бойынша ... ... ... Ал ... ... ... пайыздан
төмен болған жағдайда инвесторлар ақшалай қаражаттарын тікелей
өндіріскесалмай, банктерде сақтауға тырысады. ... ... ... нормасы несие бойынша банктік пайыз деңгейімен
және қарыз бойынша пайыз төлеу шарттарымен анықталады.
7. Шетел инвестициясын тиімді ... ... ... бөлініп көрсетілді:
– Мұнай-газ саласының даму стратегиясын ... ... ... ... және ... өңдеу негізінде жан-жақты пайдалану
бағытына көшу;
– Шетел инвестициясын шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... шектеу және бірте-бірте
оны жою. Шетелдік және отандық инвесторларға бірдей ... ... ... режиміне көшу.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Кейнс Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег. М., 1993.
2. ... П. ... ... ... Пер. с ... М.1997.
3. Петкин А.А. «Иностранные инвестиций»//РЭЖ.2003.№1
4. «Шетел инвестициялар туралы» заң 1995.1.20
5. Шеремет В.В. ... ... ... ... С.,Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика . Пер. с англ. М., 1995.
7. Ходов Л. О разграничении ... и ... ... // ... ... ... ... . «Привлечение иностранных инвестиций-курс на открытость
экономики ... ... ... Доклад о мировых инвестициях. Обзор/ООН. Отдел по ТКН и инвестициями
1995
10. Нурланова Н.К. ... и ... ... в экономике
Казахстана: стратегия и механизм». Алматы, 1998
11. Массе С. Критерии и методы ... ... ... ... ... ... комитет Казахстана. Ежегодный опрос иностранных
инвесторов.//Азия,2002
13. Федоров В., Ширшев В., Бойко С. ... и ... // ... ... ... возможности Казахстана.Алматы: Государственый комитет
по инвестициям,2002
15. Салицкий А.И. Открытая политика КНР: опыт 80-х годов. М. ... ... Г.Ф. ... ... ... в ... ... парадигмы
развития для республик бывшего Советсково союза // Вопросы экономики,
1997, N.3.
17. Жумансултан Т. ... ... ... ... ... А. Под ... ... фирм. // Каз. Правда 2002.
19. ... М.Т., ... Т.И. ... климат и инвестиции:
вопросы теории, практика ... и ... ... ... Казахстана. Алматы: Государственный комитет
по инвестициям, 2000.
21. Аттапханов К.А. ... ... как ... экономической
безопасности Кзахстана. // Вестник по налогам и инвестициям. 2003.
22. “О недрах и ... Указ ... РК, Каз. ... ... РК “о ... поддержке прямых инвестиции”. Каз. Правда,
1997.2.28.
24. Фаминский И. Открытая ... и ... ... ... экономики. 2002. № 2
25. Сагадиев К., Аргимбекова М., Жаксыбекова Ш., Интеграция ... в ... ... ... ... 1996.
26. Самсонов К. Элементы концепции экономической безопасности // Вопросы
экрнрмики ... Р.Ә. ... ... ... ... Алматы 2002.
28. Нарықтық экономиканың орысша-қазақша түсіндірме сөздігі.Алматы 2002.
-----------------------
[1] Кейнс Дж. М. «Общая ... ... ... и ... М.,1993 ... ... П.»Экономический обзор мышления: Пер. с анг.М.1997стр.23»
[3]Петкин А.А. «Иностранные инвестиций»//РЭЖ.2003.№1
[4] «Шетел инвестициялар ... ... ... В.В. ... ... ... ... С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р.,Экономика. Пер. с анг. ... ... Л.О. ... ... и ... ... ... Мунатаев М. «Привлечение иностранных инвестиций-курс на открытость
экономики Казахстана».//Экономика Казахстана,1997. №4 стр.56-60
[9] Доклад о мировых ... ... ... по ТКН и ... ... М.Т., ... Т.И. ... климат и инвестиции:
вопросы теории, практики привлечения и использования.»стр.62
[11] Доклад о мировых ... ... ... по ТКН и ... ... А.И. ... ... КНР: опыт 80-х годов. М. 1988
[13] Нурланова Н.К. «Формирование и использование ... в ... ... и ... ... ... ... А.А. «Иностранные инвестиций»//РЭЖ .2003.№1
[15] Доклад о мировых инвестициях. Обзор/ООН. Отдел по ТКН и инвестициями
1995
[16] ... С. ... и ... ... ... М.Статистика 1971
[17] Богуславский М.М. «Иностранные инвестиции: правовое регулированите».
М. 1996
[18] Богуславский М.М. «Иностранные инвестиции: правовое ... ... М. ... иностранных инвестиций»-курс на открытость
экономики Казахстана.//Экономика Казахстана,1997.№4. стр.56-60
[20] Петровский А. «Под управлением иностранных фирм».//Каз. ... ... ... Т. ... ... ... ... 999
[22]Инвестиционный комитет Казахстана. Ежегодный опрос иностранных
инвесторов.//Азия 2002
[23] Инвестиционный комитет Казахстана Ежегодный опрос ... // ... ... Г:Ф. ... зарубежные инвестиции в рамках новой
парадигмы развития для республик ... ... ... // ... Федеров В., Ширшев В., Бойко С. «Инвестиции и инфляция»//Экономист
1997,№5
[26] ... К.А. ... ... как ... экономической
безопасности Казахстана».//Вестник по налогам и инвестициям. 2004
[27] Инвестиционные возможности Казахстана. Алматы: Государственный комитет
по инвестициям, 2002
[28] «О недрах и недропользовании» Указ ... РК, ... ... РК «О ... поддержке прямых инвестиции».Каз. Правда,
1997.2.28
[30] Самсонов К. «Элементы концепции экономической безопасности».2003
-----------------------
Инвестициялар типі
Инвестициялау обьектісіне әсер ету ... ... ... және ... сферасы бойынша
Негізгі капиталды қайта құру бойынша
Пайда болу көздері
Нақты инвестиция
Портфельді инвестиция
Материалды активтерге инвестиция
Қаржылық активтерге инвестиция
Материалды емес активтерге инвестиция
Жиынтық инвестиция
Таза инвестиция
Шығындарды ... ... ... ... ... ... инвестиция

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанда инвестициялық іс-әрекеттерді мемлекеттік реттеудің құқықтық және экономикалық аспектілері68 бет
Шетел инвестицияларын тартудың теоретикалық және методикалық негіздері65 бет
Инвистиция тарту жолдарын арттыру64 бет
Кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығын арттыру жолдары67 бет
Кәсіпорынның инвестициялық қызметінің қаржылық аспектісі қазақстан республикасындағы инвестиция35 бет
Қр-ның экономикалық өсіміне экспортты-импорттық операциялардың әсері туралы90 бет
Бояғыштағы лазерлердің пайда болу тарихы,құрылымы,қасиеттері мен қолданылуы7 бет
Сыйға тарту шарты20 бет
Сыйға тарту шартының жалпы сипаттамас22 бет
Шетел инвестицияларын қазақстан экономикасына тарту процесін реттеу9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь