Жамбыл Жабаев - қазақ халық поэзиясының алыбы


ЖАМБЫЛ ЖАБАЕВ (1846-22.6 1945, Алматы) - қазақ халық '' поэзиясының алыбы. Жамбыл облысындағы Жамбыл тауының етегінде көшпелі Екей руының кедей шаруа семьясында туған. ортада оқц алмай қалтан зерек бала сауатсыз болса да, көп нәрсені көзімен көріп, көңіліне түйіп өстіі Әуелі Қоқан хандығыныңы кейін Россия: патшалығының отаршылдық саясатының қыспағында және ел арасындагы бай, манаптардың екі жақты қанауында зар шеккен хальщуьщ ауыр өмірін ол бастан кешіріп, жүрекпен сезінді. Әрі ұлттық, әрі таптық езгінід зардабын еңбекші бұқарамен бірге тартқан Жамбыл әлеумет өміршдегі қаіппъільіқгарды, әділетсіздіктерді ерте және терең таныды. Ол Окт. революгщясьша дейінгі ұзақ өтрінде ел аралап, үлкенді-кііпілі ақындармен айтысқа түсіп, өлең, терме, жыр шығарды. Оныд ақындық атағы өткен ғасырдың өзінде-ақ бүкіл Жетісу мен Қырғыз еліне мәлім болған.15 жасынан ақындық өнер жолында .түскен Жамбыл ондаған жылдар бойында туған елін әнмен, жырмен кенелткен. Ауыл арасындағы кіші-гірім қайым айтыстарға қатыса жүріп, айтқыштық өнерін шындай берген. Жетісудың әйгілі де, абыройлы ақыны Сүйімбайдан әрі жолдама, әрі тәлім алып, өлеңнің халық жырын жырлайтын нағыз көркемөнер екенін түсінді. Ертедегі көп айтыстарьшан Айкүміс, Бақгыбай, Сары, Сарыбас, Досмағанбет, Шашубай, Құланаян Қүлмамбеттермен айтыстары ғана есте сақтальш, кітаптарьша енді. Өткен ғасырдың 80 жылдары айтыста атақгы Қүлмамбетті жеңгеннен кейін, Жамбыл өз өлкесінің ең жүйрік ақыны болды. Оның бүкіл творчествасында желі тартып жататын халықгық сырын алгаш сол айтыстарда анық бой көрсеткен-ді. Қүлмамбет өз руының байларын, болыстарын мақтаса, Жамбыл ел қорғаған ерлерді мадақтаған. Осы демокр. бағыт Жамбылдың өнерпаздық өмірідде адастырмас темірқазық болды. Ақынның поэзия жолында үлгі-өнеге алған мектебі - халықтың үшан-теңіз ауыз әдебиеті. Ол түрмыс-салт өлендерін, ғашықгық хикаяларды, көркемдігі жоғары қаііармандық дастандарды жаттап алып, жүртшылық алдында толғап, өз әуенімен әсемдеп айтатын. Туысқан қырғыз халқының "Манас" жырын да өзінше толғап, өзгеше бір нүсқасын айтып келді.
Жамбыл қырғыздың Балық, Тыныбек, Қалығұл, Найманбай, Қатаған, Арыстанбек, Сағымбек секілді манасшы, жыршыларының да өнерн жақсы біліп, қырғыз поэзиясьшың тұнығьшан сусындады. Мұның үстіне ол шығыс әдебиетінің де ең асыл үлгілерінен хабардар болды. Айтыстың асқан шебері ретінде Жамбыл атағы елге кеңінен тарады. Ол жас кезінде Майлықожа, Мажкөт, Құлыншақ тәрізді ірі ақындардың үлгісін көрді. Жасьшан "қаздай қалқып, ерінбей өлең терген" ақьш жалгыз Жетісу емес, Каратауға, Сыр бойъша барып та көп өнерпаздармен дидарласқан, кейбірімен әріптес болған. Ол өлең айтумен қатар, күй де тартқан.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




ЖАМБЫЛ ЖАБАЕВ (1846-22.6 1945, Алматы) - қазақ халық '' поэзиясының
алыбы. Жамбыл облысындағы Жамбыл тауының етегінде көшпелі Екей
руының кедей шаруа семьясында туған. ортада оқц алмай қалтан зерек
бала сауатсыз болса да, көп нәрсені көзімен көріп, көңіліне түйіп өстіі
Әуелі Қоқан хандығыныңы кейін Россия: патшалығының отаршылдық саясатының
қыспағында және ел арасындагы бай, манаптардың екі жақты қанауында зар
шеккен хальщуьщ ауыр өмірін ол бастан кешіріп, жүрекпен сезінді. Әрі
ұлттық, әрі таптық езгінід зардабын еңбекші бұқарамен бірге тартқан Жамбыл
әлеумет өміршдегі қаіппъільіқгарды, әділетсіздіктерді ерте және терең
таныды. Ол Окт. революгщясьша дейінгі ұзақ өтрінде ел аралап, үлкенді-
кііпілі ақындармен айтысқа түсіп, өлең, терме, жыр шығарды. Оныд ақындық
атағы өткен ғасырдың өзінде-ақ бүкіл Жетісу мен Қырғыз еліне мәлім
болған.15 жасынан ақындық өнер жолында .түскен Жамбыл ондаған жылдар
бойында туған елін әнмен, жырмен кенелткен. Ауыл арасындағы кіші-гірім
қайым айтыстарға қатыса жүріп, айтқыштық өнерін шындай берген. Жетісудың
әйгілі де, абыройлы ақыны Сүйімбайдан әрі жолдама, әрі тәлім алып, өлеңнің
халық жырын жырлайтын нағыз көркемөнер екенін түсінді. Ертедегі көп
айтыстарьшан Айкүміс, Бақгыбай, Сары, Сарыбас, Досмағанбет, Шашубай,
Құланаян Қүлмамбеттермен айтыстары ғана есте сақтальш, кітаптарьша енді.
Өткен ғасырдың 80 жылдары айтыста атақгы Қүлмамбетті жеңгеннен кейін,
Жамбыл өз өлкесінің ең жүйрік ақыны болды. Оның бүкіл творчествасында желі
тартып жататын халықгық сырын алгаш сол айтыстарда анық бой көрсеткен-ді.
Қүлмамбет өз руының байларын, болыстарын мақтаса, Жамбыл ел қорғаған
ерлерді мадақтаған. Осы демокр. бағыт Жамбылдың өнерпаздық өмірідде
адастырмас темірқазық болды. Ақынның поэзия жолында үлгі-өнеге алған
мектебі - халықтың үшан-теңіз ауыз әдебиеті. Ол түрмыс-салт өлендерін,
ғашықгық хикаяларды, көркемдігі жоғары қаііармандық дастандарды жаттап
алып, жүртшылық алдында толғап, өз әуенімен әсемдеп айтатын. Туысқан
қырғыз халқының "Манас" жырын да өзінше толғап, өзгеше бір нүсқасын айтып
келді.
Жамбыл қырғыздың Балық, Тыныбек, Қалығұл, Найманбай, Қатаған,
Арыстанбек, Сағымбек секілді манасшы, жыршыларының да өнерн жақсы біліп,
қырғыз поэзиясьшың тұнығьшан сусындады. Мұның үстіне ол шығыс
әдебиетінің де ең асыл үлгілерінен хабардар болды. Айтыстың асқан шебері
ретінде Жамбыл атағы елге кеңінен тарады. Ол жас кезінде Майлықожа, Мажкөт,
Құлыншақ тәрізді ірі ақындардың үлгісін көрді. Жасьшан "қаздай қалқып,
ерінбей өлең терген" ақьш жалгыз Жетісу емес, Каратауға, Сыр бойъша барып
та көп өнерпаздармен дидарласқан, кейбірімен әріптес болған. Ол өлең
айтумен қатар, күй де тартқан.
Ақынның Окт. революциясына дейінгі айтыстары мен өлевдерінің көбі кезінде
жазылып қалмағандықтан, үмытылган. Ел аузьшда сақталғандары - солардьщ бір
бөлігі ғана. Ал сақталганы Жамбылдың жасынан-ақ сөзге жүйрік, піыншыл,
өткір ақьш болганын аңғартады. Жамбыл өлендеріңде басы артық сөз аз. Ақьш
піыгармаларының әлеуметтік мәні зор, таптық багыты айқын. "Кедей күйі"
деген өлеңінде апггықтан қайыршыға айналған кедей балаларының халі сөз
болды. Ал "Шалабайға" деген өлеңінде екі жүзді атқа мінердің арам пейілі
әшкереленеді. Ақынның сол кездегі қай өлеңін альш қарасақ та, әлеуметтік
қашпылыісгарды, таптық теңсіздікгерді ерте көргенін байқаймыз. "Шагым",
"Әкеме", "Жылқышы", "Шәбденге", "Сәт сайланарда", "Өстепкеде", "Патша әмірі
тарылды", "Зілді бұйрық" секілді өмір шындығьшың алуан түрлі қырлары,
көбінесе зілді әжуә, сықақ, сарказм арқылы сыналып, айқын суреттелді.
Жамбылдың өміріне өзгеше мазмүн әкелген, дарынында жаңа куат бітірген сов.
заманы, Коммунистік партия болды. Ол сов. жылдарында қартайғанына
қарамастан (1917 ж. 70 жастан асқан еді) аса өнімді еңбек етті. Оның даңқы,
әсіресе 1936 ж. "Туған елім" атты толғауы жарияланғаннан кейін, өрлей
берді. "Туған елімнің" орысша аудармасының "Правда" газетінде басьщуы
Жамбылдың есімін аз уақытта әлемге жайды. Жеңген социализм елінің жалынды
жыршысы Сов. Одаіында болып жатқан әрбір елеулі, тарихи, мәдени қүбылысқа
өлеңімен үн қосып, ұлы жаңалықгарды шалқыған шабытпен
жырлады.
Жамбылдың 1936-45 ж. шығарған жырлары 13 мың тармақган келген ақынның
өленді осыншама тасқындатуы — өте сирек кездесетін қүбылыс. Ол жырлар -
соғысқа дейінгі бесжылдықтар дәуірінің, согыс кезіндегі ерлік пен бірліктің
көркем шежіресі. Жамбыл ежелгі толғау, арнау өлең үлгісімен өз заманының
ерлерін жырға қосты. Табыс пен жеңісті көтерінкі леппен мадақтады. Екі
ғасырдың куәсі болған дана акьпшың аузьшан шыққан асыл сөздерді халық
ерекше жогары бағалады. Ол бүрынғы мен бүгінгінің арасыңдағы жер мен
көісгей айырмашылықты салыстырып, жаңаның жақсылығын, сонылығьш
сипаттарлықтың теңеу, лайықты балама таба білді. Жамбыл ерте заманнан ел
қаһармандарына бағытталып келген дәстүрлі баламаларды қүлпырта жандандырып,
жаңа мақсатқа жарасымды қолданды. Ескі әдебиеттегі "түлпар", "сүңқар",
"ғарыш", "арыстан" секілді теңеулерді жаңа идеяны жырлауға шебер
пайдаланды. Ақьш үлылығының бір қыры поэзияның көне дәуірде қалыптасқан
әсем айшьщгарьш ең озық идея — коммунистік идеяны жырлауға жарата білуінде
еді. Бүл жаңалық оның атақты "Туған елім" атты шығармасьшан айқьш көрінген
болатын. Мүнда ол бүкіл қазақ тарихьша көркемдік шолу жасап, атам заманнан
бері қазақ даласын шапқыншылық пен теңсіздік жайлап келгенін баяндады. Үзақ
гасырларда қазақ даласын билеген хандардың бірде-бір елде бейбітшілік
алмағанын, нағыз бостандықты Окт. революциясы туғызғанын аса шебер
шешендікпен көркем жырлады. Сов. заманы еңбекші бүқараға қандай жақсылық
бергенін Жамбыл терең түсінді, кең пайымдады. Сол игіліктерді шабытпен
көтере жырлап, өз өлеңдерпщде көркемдік қүдірет танытты. Ақын қазақ
әдебиетінде ежелден бар арнау өлендер үлгісін тың мазмүнмен байытып, жаңа
сатыға көтерді. Оның ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жабаев Жамбыл– қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы
Жамбыл Жабаев қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы
Жамбыл - әлем түркілері поэзиясының алыбы
Жамбыл Жабайұлы - қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы
Жыр алыбы- Жамбыл
Жамбыл Жабаев
Жамбыл Жабаев. Өмірі мен шығармашылығы
Жабаев Жамбыл (1846-1945)
Жамбыл Жабаев туралы
Жамбыл Жабаев өмірбаяны
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь