Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік психологиялық бейімделуін зерттеу

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ӘЛЕУМЕТТІК ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ БЕЙІМДЕЛУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.1 Ауыл жастарының психологиясы жайлы мәлімет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Психология ғылымындағы бейімделу ұғымының теориялық сипаттамасы ... ..20
1.3 Шет ел ғалымдарының бейімделу түсінігіне берген сипаттамалары ... . ... ... ...24
1.4 Бейімделу мәселесінің отандық ғалымдардың еңбектерінде қарастырылуы ... 32

2 АУЫЛ ЖАСТАРЫНЫҢ ҚАЛАҒА ӘЛЕУМЕТТІК ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
БЕЙІМДЕЛУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫ ТҮРДЕ ЗЕРТТЕУ... 39
2.1 Ауыл жастарының әлеуметтік . психологиялық бейімделуін зерттеу әдістерін, процедурасын және базасын негіздеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
2.2 Ауыл жастарының әлеуметтік . психологиялық бейімделуінің зерттеу нәтижелерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65

ТІРКЕМЕ А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
ТІРКЕМЕ Ә ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...70
ТІРКЕМЕ Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
ТІРКЕМЕ В ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 74
КІРІСПЕ

“Қазақстан – 2030” деп жатырмыз. Бүгінгі жастар ертең ел тізгінін қолға алып, Қазақстан деген ұлы мемлекетті болашаққа апарар ұрпақтың алдынғы қатарлы арқа сүйер өкіліне айналмақ. “Ұлт боламын десең, бесігіңді түзе” деген сөз бар. Демек, келешегімізді ойласақ, бүгінгі ұрпаққа жағдай жасауымыз керек-ақ.
Сол ұрпақтың бір буыны ақыл-ойы жетілген, қоғамның саналы мүшесі – бүгінгі студент жастар. Ал студент жастар дегеніміз кім? – ол мектеп табалдырығын келешекке үлкен үміттпен аттап, болашақ маман иесі болуды армандап жоғарғы оқу орындарына келген жастарды айтамыз.
Әлеуметтік-экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде, оқу-тәрбие жұмысының жаңару заманында студенттік кезеңдегі психологиялық жетілудің орасан мәселелері бар. Атап айтқанда, ол қазақ студенттердің әлеуметтік–психологиялық бейімделу процесін анықтау арқылы олардың жеке басын, кәсіби біліктілігін дамытуға бағыттау.
Қоғамда болып жатқан өзгерістер елімізде және басқа елдерде де дамып келе жатқан білім беру мекемелеріндегі студенттердің қоғамдағы ерекше арнайы әлеументтік топ болып қалыптасуына алғы шарт болады. Бүгінгі күнде студенттің ролі ерекше мәнділік пен өсіп келеді.
Студенттің әлеуметтік – психологиялық бейімделу сипаты ерекше назар аудартады. Қоғамда студент ең алдымен әлеументтік жүйенің органикалық түйіні. Екіншіден студенттің ерекшелігі, мінезі, дүниетанымы, қоғамның мақсат талабына сай келеді.
Арнайы әлеументік демографиялық топ – жастардан құрылады. Сондықтан студенттерді ерекше әлеументтік топ деп қарастыру дұрыс болар еді. Студенттің субмәдениетінің ерекшелігі болып студенттік орта, оқу мақсаты, интелектуалды потенциалы жоғары. Студенттердің танымдық құрлысы оның мінезінің бір ерекшелігі, бұл қазіргі уақытта мақсат бағдарлылықпен жоғарғы әлуметтік бағдарды көрсетеді. Студентті сипаттайтын ең негізгі мінездік ерекшелігіне еңбек, таным және қарым-қатынас, сонымен бірге әлеуметтік рольдерді жүзеге асыруындағы студенттің өмірлік іс-әрекетін ұйымдастыру жатады.
Ал адамның негізгі әлеуметтік потенциялының дамуы үшін студенттік кезең сензитивті болып саналатыны белгілі. Жоғарғы білім адамның психикасына, жеке басының дамуына зор әсерін тигізеді. Жоғарғы оқу орнындағы білім алу кезінде студенттерге жағымды жағдай әсер еткен кезде, яғни әлеуметтік-психологиялық бейімделуі қалыпты денгейде өтсе, ол психиканың барлық деңгейлерінің одан ары жақсы дамуына жағдай жасайтыны анық. Олардың өзі тұлғаның кәсіби бағыттылығын сипаттайтын ойлауды қалыптастырады. Сонымен қатар адамның өмірін қызықпен әсемдікпен қамтамасыз ететін эмоционалдық жағдай студенттің оқу стилі мен оқу үлгеріміне, курстастары, сонымен қатар ұстаздарымен өзара қарым-қатынасына мәнді әсерін тигізеді. Студенттің оқу орнына оптималды бейімділігін қамтамасыз ететін тактика мен жоспарларды жасау үшін бірінші курс студенттерінің өмірлік жоспарлары мен қызығушылықтарын, басым мотивтерінің жүйесін, тартымдылық деңгейін, өзін бағалауын, мінез-құлқын саналы реттеу қабілетін және т.б. білу маңызды. Осы мәселені сәтті шешу жоғарғы оқу орнының психологиялық қызметінің дамуымен байланысты.
Көпшілік бірінші курс студенттері кеше ғана мектептегі мұғалімдерінің назары мен қамқорлығын сезінген олар оқу орны жағдайында алғашында дискомфортты сезінеді.
Әр студенттің бейімделу үрдісі әр түрлі жүреді. Әдетте, барлық оқу орындарында бірінші курс студенттерін оқу орны жағдайына бейімдеуге көмектесетін арнайы іс-шаралар жүйесі жоспарланады. Маңыздырақ іс-шаралар қатарына «Студенттерге арнау», «Мамандыққа кіріспе курсының оқытылуы” “Тренингтік ойындар” жүргізіледі.
Қазақ студенттерінің мінездік қалыптасуы болашақ қоғамымыздың толыққанды құрылымдық сатысын құрайды. Сондықтан студенттің әлеуметтік-психологиялық бейімделу ерекшелігінің қоғамда болып жатқан құбылыстарға сай қалыптасуы өте маңызды.
Осыған орай біз өзіміздің зерттеу жұмысымыздың тақырыбын – Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік – психологиялық бейімделуін зерттеу деп алдық.Біздің жұмысымыздың мақсаты: Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік – психологиялық бейімделуін анықтау.
Зерттеу обьектісі: Ауыл жастары.
Зерттеу пәні: Әлеуметтік – психологиялық бейімделу ерекшеліктері
Зерттеу міндеттері келесідей:
1) әлеуметтік – психологиялық бейімделудің әдебиеттерде қарастырылуын талдау
2) әлеуметтік – психологиялық бейімделудің мазмұнын сипаттау
3) ауыл жастарының әлеуметтік жағдайы жайлы мәліметтерді қарастыру
4) әлеуметтік –психологиялык бейімделуді анықтауға мүмкіндік беретін әдістер, әдістемелерді тағайындау
5) ауыл жастарының әлеуметтік – психологиялық бейімделуін экспериментальді зерттеу
6) Зерттеу жұмысында қолданылатын математикалық әдістер
Зерттеу болжамы: Ауыл жастарының қарым-қатынаста ашық болуына байланысты, олардың қалаға әлеуметтік-психологиялық бейімделуі қалыпты денгейде өтеді
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Асанов Ж. Студенттермен ұйымдастырылатын жұмыс түрлері /Ж.Асанов // Ұлағат. 2001.№2. 15- 17с.
2. Асмолов А.Г. Психология личности / А.Г.Асмолов. - М.: МГУ, 1990.–367 с.
3. Адаптация человека и жывотных к экстремальным условиям внешней среды: сб. научных трудов / Под. ред. Н.Г.Агаджаняна. – М.:УДН, 1985. – 184 с.
4. Андриенко Е.В. Социальная психология / Е.В.Андриенко; Под. ред. В.А.Сластенина. – М.: Академия, 2000. – 264 с.
5. Ахмеджанов Э.Р Психологические тесты / Э.Р. Ахмеджанов. – М.: 1995. -362с.
6. Антипов А.В Психология адаптация к экстремальным ситуациям/ А.В.Антипов.- М.: Владос: 2004 –173 с.
7. Аксорина Н.М. Воспитания детей раннего возраста /Н.М.Аксорина. –3 е. изд М.: Медицина, 1977, 304 с.
8. Агаджанян Н.А. Адаптация и резервы организма / Н.А.Агаджанян. – М.: Физкультура и спорт, 1983. – 176 с.
9. Воронский В.А. Исследования студентов к условием в вузы / В.А.Воронский // Соционика. – 2001. - №6. – С29-33.
10. Дружинин В.Н. Психология общих способностей. / В.Н.Дружинин. - 2-е изд. - СПб.: Питер ком, 199. - 368 с.
11. Жайтапова А. Әлеуметтік – педагогикалық бейімделу / А.Жайтапова // Ұлағат. – 2001. - №1. – 12 -16 б.
12. Караленко Ц.П. Вселенная внутри себя / Ц.П.Караленко; Отв. ред. А.Н.Кочергин. – Новосибирск: Наука, 1979. - 205 с.
13. Кучер Т.В. Медицинская география / Т.В. Кучер, И.Ф.Колпашикова. - М.: Просвещение, 1996. - 160 с.
14. Квинн В. Прикладная психология / В.Квинн. – СПб.: Питер. Ком, 2000. – 560 с.
15. Кулагина И.Ю. Возрастная психология / И.Ю.Кулагина. – 4-е изд. – М.: УРАО, 1998. – 176 с.
16. Кайырбекова Э.М. Совместная работа куратора и психолога по адаптации учащихся в условиях ОЭР / М Кайырбекова // Педагогический вестник ВКО.- 2001. -№1. 63-66 с
17. Любимова Г.Ю. От первокурсника до выпускника / Г.Ю Любимова // Вестник Московского Университета. Сер 14. Психология. –2001.- №1. 48 – 52 с.
18. Маклаков А.Г. Обшая психология / А.Г.Маклаков. - СПб.: Питер, 2002. – 320 с.
19. Матулене Г. О социальной адаптации к деятельности / Г.Матулене // Психологический журнал. – 2002. -№5. – С.112.
20. Нурлан Қ . Студент жайлы сыр / Қ Нурлан// Қазақстан мектебі-1998. №2. 13-15 с.
21. Овчарова Р.В Практическая психология в начальной школе/Р.В.Овчарова. –Москва: “Сфера”, 2002,-204 с.
22. Петровский В.А. К психологический активности личности / В.А.Петровский. – 1975. - №3. – С.27.
23. Психологический словарь / Под. общ. Ред. А.В.Петровского, М.Г.Ярошевского. – 2-е изд. – М.: Полит издат, 1990. – 494 с.
24. Пиаже Ж. Избранные психологические труды / Ж.Пиаже. – М.: Просвещение, 1969. – 659 с.
25. Психологический механизм регуляции социального поведения / Отв. ред. М.И.Бобнева, Е.В.Шорохова. - М.: - Наука, 1978. - 311с.
26. Практикум по психологии менеджмента и профессиональной деятельности / Под. ред. Г.С.Никифорова, М.А.Дмитриевой, В.М.Сняткова. – СПб.: Речь, 2001. – 448 с.
27. Реан А.А. Психология изучения личности / А.А.Реан. - СПб.: Питер, 1999. – 416 с.
28. Рудестам К. Группавая психотерапия / К.Рудестам. – СПб.: Птер. Ком, 1998.-384с
29. Социальная работа: Учеб. пособие / Под. ред. В.И.Курбатова. – Ростов на Д: Феникс, 1996. – 576 с.
30. Свиридова Н.А Адаптационные процессы в среде молодежи /Н.А Свиридова // Соц. ис. №1. 2002.
31. Соляренко Л.Д. Основы психологии / Л.Д.Столяренко. - 2-е изд. - Ростов н/Д: Феникс, 1997. - 736 с.
32. Стефаненко Т.Г. Этнопсихология / Т.Г.Стефаненко. – М.: Академический проект, 1999. – 320 с.
33. Туршинский З. Многоликая адаптация / З.Туршинский // Биология в школе. – 1996. – №5. – С.77-80.
34. Телесенко А.Н. Проблемы социолизации молодежи. /А.Н. Телесенко// Вестник КазГУ. №8-9, 1999.
35. Философическии энциклопедический словарь. М.: Инфра, 1999. - 576 с.
36. Хартманн Х. Эго – психология и проблемы адаптации / Х.Хартманн; Под. ред. М.В.Ромашкевича. – М.: Институт общего Гуманитарных исследований, 2002. – 186 с.
37. Хрестоматия по истории психологии / Под. ред. П.Я.Галперин, А.Н.Ждан. – М.: Моск. Унив-та, 1980. – 296 с.
38. Чичулин А.А: Сациальная психология / А.А.Чичулин. – Новосибирск: Наука, 1992. – 175 с.
39. Шамова Т.И, Давыденко Т.М. Управление образовательным процессам в адаптивной школе /Ред. А.А. Рождественская. – м.: Педагогический поиск, 2001-384 с.
40. Шайхова М. Жастардың әлеуметтік – психологиялық бейімделу мәселелері / М.Шайхова // Ұлағат. – 2004. – №1. – 49-51 б.
41. Энциклопедия психологических тестов. М.: Издательство АСТ, 1997. – 288с.
42. Ямбург Е.А. Школа для всех / Е.А. Ямбург. - М.: Новая школа, 1997. - 352 с.
43. Яковленко Л.Н. Адаптация перво курсников / Л.Н.Яковленко // Аспирант и соискатель. – 2003. – С.116-120.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Мамандығы
Психология
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: «АУЫЛ ЖАСТАРЫНЫҢ ... ... ... ... ... 3
1 ... ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ БЕЙІМДЕЛУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗІ....................................................................
..............................7
1.1 Ауыл ... ... ... ... ... ғылымындағы бейімделу ұғымының теориялық сипаттамасы......20
1.3 Шет ел ... ... ... ... ... ... мәселесінің отандық ғалымдардың еңбектерінде
қарастырылуы....32
2 АУЫЛ ЖАСТАРЫНЫҢ ҚАЛАҒА ӘЛЕУМЕТТІК ... ... ... ТҮРДЕ ЗЕРТТЕУ... 39
2.1 Ауыл жастарының әлеуметтік – психологиялық бейімделуін зерттеу
әдістерін, процедурасын және базасын негіздеу
..................................................................39
2.2 Ауыл ... ...... ... ... ТІЗІМІ
............................................................................
.......................65
ТІРКЕМЕ А
............................................................................
........................................69
ТІРКЕМЕ Ә
............................................................................
.......................................70
ТІРКЕМЕ Б
............................................................................
........................................72
ТІРКЕМЕ В
............................................................................
........................................74
КІРІСПЕ
“Қазақстан – 2030” деп жатырмыз. Бүгінгі жастар ертең ел ... ... ... деген ұлы мемлекетті болашаққа апарар ... ... арқа ... ... ... ... ... десең, бесігіңді
түзе” деген сөз бар. Демек, келешегімізді ойласақ, бүгінгі ұрпаққа ... ... ... бір ... ақыл-ойы жетілген, қоғамның саналы мүшесі –
бүгінгі ... ... Ал ... ... ... кім? – ол мектеп
табалдырығын келешекке ... ... ... ... маман иесі болуды
армандап жоғарғы оқу орындарына келген жастарды айтамыз.
Әлеуметтік-экономикалық дамудың ... ... ... жаңару заманында студенттік кезеңдегі ... ... ... бар. Атап айтқанда, ол ... ... ... ... ... арқылы олардың жеке
басын, кәсіби біліктілігін дамытуға бағыттау.
Қоғамда болып жатқан өзгерістер елімізде және ... ... де ... ... ... беру ... студенттердің қоғамдағы ерекше
арнайы әлеументтік топ болып қалыптасуына алғы шарт болады. ... ... ролі ... мәнділік пен өсіп келеді.
Студенттің әлеуметтік – психологиялық бейімделу сипаты ерекше ... ... ... ең ... ... ... ... Екіншіден студенттің ерекшелігі, мінезі, дүниетанымы, қоғамның
мақсат талабына сай ... ... ... топ – ... ... ... ерекше әлеументтік топ деп қарастыру дұрыс болар еді.
Студенттің субмәдениетінің ... ... ... ... оқу ... ... ... Студенттердің танымдық құрлысы ... бір ... бұл ... ... ... ... жоғарғы
әлуметтік бағдарды көрсетеді. Студентті сипаттайтын ең негізгі мінездік
ерекшелігіне еңбек, таным және ... ... ... ... ... ... студенттің өмірлік іс-әрекетін ұйымдастыру
жатады.
Ал адамның негізгі әлеуметтік ... ... үшін ... ... болып саналатыны белгілі. ... ... ... жеке басының дамуына зор әсерін тигізеді. ... ... ... алу ... ... ... жағдай әсер еткен кезде,
яғни ... ... ... ... өтсе, ол
психиканың барлық деңгейлерінің одан ары ... ... ... ... ... өзі ... кәсіби бағыттылығын сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ететін эмоционалдық жағдай студенттің оқу стилі мен оқу үлгеріміне,
курстастары, сонымен ... ... ... ... ... ... Студенттің оқу орнына оптималды бейімділігін қамтамасыз ететін
тактика мен жоспарларды ... үшін ... курс ... ... мен ... ... ... жүйесін, тартымдылық
деңгейін, өзін бағалауын, мінез-құлқын саналы реттеу қабілетін және ... ... Осы ... ... шешу ... оқу орнының психологиялық
қызметінің дамуымен байланысты.
Көпшілік бірінші курс студенттері кеше ғана мектептегі мұғалімдерінің
назары мен қамқорлығын ... олар оқу орны ... ... ... ... ... ... әр түрлі жүреді. Әдетте, барлық оқу
орындарында ... курс ... оқу орны ... ... ... іс-шаралар жүйесі жоспарланады. Маңыздырақ іс-шаралар
қатарына «Студенттерге арнау», «Мамандыққа ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы болашақ қоғамымыздың
толыққанды құрылымдық сатысын құрайды. Сондықтан ... ... ... ... ... болып жатқан құбылыстарға сай
қалыптасуы өте маңызды.
Осыған орай біз өзіміздің зерттеу ... ...... ... ...... ... зерттеу деп
алдық.Біздің жұмысымыздың мақсаты: Ауыл ... ... ...
психологиялық бейімделуін анықтау.
Зерттеу обьектісі: Ауыл жастары.
Зерттеу пәні: Әлеуметтік – психологиялық бейімделу ерекшеліктері
Зерттеу міндеттері келесідей:
1) әлеуметтік – психологиялық бейімделудің ... ... ...... ... ... сипаттау
3) ауыл жастарының әлеуметтік жағдайы жайлы мәліметтерді қарастыру
4) әлеуметтік –психологиялык бейімделуді анықтауға мүмкіндік ... ... ... ауыл жастарының ...... ... ... ... жұмысында қолданылатын математикалық әдістер
Зерттеу болжамы: Ауыл ... ... ашық ... ... ... әлеуметтік-психологиялық бейімделуі қалыпты
денгейде өтеді
1. ӘЛЕУМЕТТІК – ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ БЕЙІМДЕЛУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1. Ауыл жастарының ... ... ... айтылғандай арнайы әлеументік демографиялық топ – жастардан
құрылады дедік. Осыған орай зерттеу тақырыбымыздағы ауыл жастары деп алып
отырғанымыз, ол ... ... алу ... ... студент жастарымыз.
Сондықтан студенттерді ерекше әлеументтік топ деп қарастыру дұрыс болар
еді. Енді осы ... ... ... ... «студент» сөзі – латын
тілінен шығады, қазақша аударғанда ... ... ... бір ... ... ... ... [3,56 ].
Осы бөлімді бастамас бұрын студенттік жас кезеңінің психологиялық
ерекшеліктерін ашып көрсетсек жөн болады.
Студент қандай да бір жас ... адам ... және жеке ... үш ... ... Жеке ... ... үрдістер, қалыптар және
қасиеттерін біріктіретін психологиялық жағы. Психологиялық
тұрғының маңыздысы – ... ... ... мінез, қабілеттер). Ал бұларға психикалық
үрдістердің жүруі, ... ... ... ... ... ... десек те, нақты бір студентті
зерттей отырып, ... ... сол ... оның ... ... мен ... алу қажет;
2) әлеуметтік жағы, ол студенттің қандай да бір әлеуметтік
топқа, ұлтқа жатуына орай туындайтын қоғамдық қатынастарды,
қасиеттерін ... ... ... оған – ... жүйке жүйесінің әрекеті,
анализаторлардың құрылымы, шартсыз рефлекстер, инстинктер,
физикалық күші, дене құрылысы, бойы, бетәлпеті, ... түсі және т.б. ... Бұл ... негізінен туа
берілген ерекшеліктер мен тұқым қуалаушылықпен алдын ала
болжанған, бірақ та, белгілі бір ... өмір ... да ... ... ... жеке адам деп ... онда 18-20 жас – ... және эстетикалық сезімдердің белсенді дамуының, ... және ... ... ... адамның әлеуметтік
рөлдерінің толық жиынын: азаматтық, кәсіби-еңбектік және т.б. ... Бұл ... ... ... ... тығыз
байланысты. Демографтардың пайымдауынша экономикалық ...... өз ... ... іске ... ... жолының бастауы және өз
жанұясын құруы. Бір жағынан мотивациялардың, ... ... ... ... ... ... ... байланысты арнайы
қабілеттерінің қалыптасуының шапшаңдығы осы жас кезеңін мінез бен интеллект
дамуының орталық шағы ... ... ... Бұл спорттық рекордтардың
уақыты, шығармашылық, техникалық және ғылыми жетістіктердің ... [ ... жеке ... ... ... ішкі ... ... өзінің өзбеттілігін табуымен және ашық ... ... ... ... ... шақ ... бұл ... интеллектуалдық және физикалық
күш дамуының оптимумының көпшілігіне қол жеткізілуімен де ерекшеленеді.
Бірақ та, осы ... ... ... ... ... кезедсіп жататыны да рас. Сыртқы көріктіліктің ажарлануымен
бірге ... ... өсіп ... шығармашылық мүмкіндіктер,
интеллектуалдық және ... ... ... ... күштің өсуі
«мәңгілікке» жалғасады, жақсы өмірдің бәрі алда, ойлаған нәрсенің ... қол ... ... деген иллюзияларды жасырады.
Жоғарғы оқу орнында білім алу уақыты жастық шақтың екінші кезеңімен
немесе жеке бас ... ... ... ... шақтың бірінші кезеңімен сәйкес келеді. Осы зерделік ... ... ... ... ... В.Т.Лисовский,
З.Ф.Есаревтің және т.б. еңбектерінде талданады. Осы кездегі адамгершіліктік
дамудың ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Жоғарғы сыныптардағы өте жеткіліксіз болған – ... ... ... ... ... өзін басқара
алу сияқты қасиеттердің күшеюі анық білінеді. Адамгершілік (мақсаттар, өмір
бейнесі, міндет, ... ... және т.б). ... қызығушылық
жоғарылайды [15,36 ].
Сонымен қатар жас ерешелік ... мен ... ... 17-19 ... адамның өз мінез-құлқын саналы реттеу қабілеттері
толыққанды дамымаған деп белгілейді. Мотивсіз тәуекел, өз ... ... ала ... ... ... негізінде әрқашан қажетті
мотивтер болуы мүмкін. В.Т. Лисовский көрсеткендей 19-20 жаста бұл шексіз
құрбандылық пен өзіндік ... ... ... ... жағымсыз көріністер де
болады.
Жастық шақ - өзіндік талдау мен өзіндік бағалау шағы. Өзіндік бағалау
идеалды «Меннің» ... ... ... ... ... ... ... ой айқындалмаған және де кездейсоқ болуы мүмкін, ал реалды «Мен» жеке
адамның өзі арқылы жан ... ... ... жас жеке ... ... қарама-қайшылық өзіне іштей сенімсіздікті тудыруы
мүмкін және ... ... ... түсінусіздік сезімімен бірге
жүреді.
Эриксон бойынша жастық шақ әлеуметтік және индивидуалды жеке бастық
таңдаулар, идентификациялар және өзіндік анықталулардың ... ... ... ... ... Егер жас адам осы ... алмаса онда адекватты емес бірегейлік қалыптасады. Ол ... ... ... мүмкін:
1) психологиялық интимдіктен кету, өте ... ... ... ... ... ... шаюы, өмірлік жоспарларды құруға қабілетсіздік,
есею мен өзгерістер ... ... ... ... шаюы, өзінің ішкі
ресурстарын жұмылдыру қандай да бір ... ... ... алмау;
4) «негативті бірегейліктің» қалыптасуы өзіндік анықталудан
бас тарту және ... ... ... ... [ 36,201 ... оқу ... түсу жас ... өз қабілет, мүмкіндіктеріне
сенімін нығайтады, толыққанды және қызықты өмірге үмітін жалғайды. Сонымен
қатар екінші және ... ... ... оқу ... ... ... ... туралы сұрақтың кездесуі де жиі ... ... ... ... ... ... ... туралы толық шешіледі. Бірақ
та, осы уақытта келешекте мамандық ... ... ... бас ... ... де қабылданады. В.Т. Лисовскиймен берілген мәліметтерге сүйенсек
Ленинградтық төрт үлкен жоғарғы оқу орындарының тек ... ... ... ... үшін ... ... кәсіптері олардың негізгі
бейімділіктері мен ... ... ... деп ... ... өзгерістердің жиілігі байқалады – оқу
алғашқы айларындағы тамашалаудан оқу ортадағы ... ... ... ... ... ... [41,87 ].
Адамның кәсіби таңдауын кездейсоқ факторлар анықтап жататыны жиі
кездеседі. Бұл құбылыс ... оқу ... ... келеңсіз, себебі бұндай
қателіктер қоғамға және жеке адамға мәнді зиян келтіреді. ... ... ... ... жас адамдармен кәсіби бағдар беру жұмысы өте
маңызды. Жоғарғы оқу ... ... ... да бір ... меңгеру үшін
қажетті қабілеттерді ... үшін ... күйі ... ... ... Адам психикасына ұсынылатын профессиограмманың
талаптарына сәйкес үш ... ... ... ... ... ... ... профессиограммаларды қолдану жақсы нәтижелерді береді.
Б.Г.Ананьевтің тұжырымы бойынша студенттік жас ... ... ... ... дамуы үшін сензитивті кезең болып табылады.
Жоғарғы білім адам психикасына, оның жеке ... ... ... әсер
береді. Оқу орнында білім алу ... ... ... ... ... ... деңгейлерінің дамуы өтеді. Олар адам
саналылығының ... ... ... жеке адамның кәсіби
бағыттылығын сипаттайтын ойлау қоймасы ... Оқу ... ... үшін ... ... ... ... ішінде қабылдау, елестеу, ес,
ойлау, зейін, эрудицияланған, ... ... кең ... ... ... ... аумағын меңгеру және тағы сол сияқтылардың
жеткілікті жоғары деңгейі қажет. Осы ... ... ... ... жоғарғы мотивация немесе жұмысқа қабілеттілік, табандылық,
мұқияттылық және ... ... ... мүмкін. Бірақ бұндай
төмендеудің де шегі ... ... ... механизмдер көмектесе
алмайды да студенттің оқудан шығарылуы да ... Әр ... оқу ... ... аз да ... ... ... жалпы алғанда тіпті беделді және
беделді емес мамандықтар деп аталынатын астаналық және периферилік оқу
орындарын ... ... олар ... өзара ұқсас болып келеді.
Оқу орнында гуманитарлық білімді жеткілікті ... үшін адам ... ... ... типін игеруі керек [6,201 ].
Жоғарғы оқу орнына келіп түскеннен бастап болашақ ... ... ... жағымды қатынас, ... ... ... ... ... жеке ... тән қасиеттер дамиды.
Студенттің табысты іс-әрекетіне қажетті жағдай ішкі ... ... және ... ... қайшылықтың болуының алдын алу.
Ол үшін таңсық болған оқу ... оқу ... ... ... ... ... ... ұғым пайда болады, ақыл-ой
әрекетінің ұжымдастырудың дағды-үйреністері қалыптасады, таңдалған кәсіпке
сәйкестік ... ... бос ... және еңбектің оптималды тәртібі
жасалынады, жеке адамның кәсіби мәнді қасиеттеріне өзіндік тәрбиелеу мен
өзіндік жасалулар ... ... ... ... ... ... ашқан психофизиологиялық құбылыс – динамикалық
стереотип негізін құрайтын көпжылдық ... ... ... ... кейде жүйке тозулары мен ... ... ... ... ... ... күрт ... байланысты бейімделу
(адаптация) кезеңінің салдарынан ... ... ... ... үлгерім және қарым-қатынастағы қиыншылықтарға әкелуі мүмкін.
Бірінші курстардың оқу орнына бейімделу үрдісіне орай ... ... ... негізгі қиындықтарға жіктеледі екен: кешегі
мектептің ұжымындағы ... оның ... ... мен ... ... ... ... күйзелістер; кәсіпті таңдаудағы мотивацияның
белгісіздігі, оған жеткіліксіз психологиялық даярлық, ... пен ... ... ... ... ... оның ... бақылауға
ашылуын педагогтардың талап етуі, жаңа жағдайда ... пен ... ... ... ... ... пен өзіндік қызметті реттеу,
әсіресе үй жағдайынан жатақханаға ауысу кезінде, ... ... ... болмауы, конспекті жасай алмау, алғашқы еңбек көздерімен,
сөздіктермен, ... ... ... жасай алмаушылық.
Барлық осы қиыншылықтар өзінің шығуына байланысты әр ... ... ... ... ... енді ... ... сипатта
және де әлсіз даярлықпен, мектеп және жанұя тәрбиесіндегі ақаулармен
байланысты [21,45 ... ... оқу ... ... Стокаренко бойынша
келесідей жіктеледі:
а) кәсіби бейімделу, оқу үрдісінің мазмұны, сипаты, ... ... ... ... және ғылыми өзбеттілік ... ...... ... – индивидтің топқа, онымен
өзара қарым-қатынасқа ... ... тән ... ... ... айтсақ, «бейімделу қабілет – ешқандай ішкі ... және ... орта мен ... ... ... ... ... әр түрлі талаптарына бейімделе алу қабілеті ... – бұл ... ... алғы ... және оның ... ... Бұдан индивидтің қандай да бір әлеуметтік рөлінің жақсы
қызмет етуі үшін бейімделудің жағымды ... ... [32,97 ... бірінші курс студенттерінің оқу орнының жағдайына
бейімделуінің үш түрін көрсетеді:
1) формальды бейімделу, студенттердің жаңа ... ... ... ... ... ... және ... қатысты;
2) қоғамдық бейімделу, яғни, бірінші курс студенттерінің
топтық ішкі бірігуі және жалпы ... ... ... ... ... ... бейімделу, жоғарғы мектепте студенттердің
оқыту жұмыстарының түрлері мен ... ... ... оқуы ... ... ... Олардың
ішінде ең бір маңыздысы болып табылатын – ақыл-ой әрекетінің көрсеткіші
ретіндегі интеллектуалдық дамуы мен ... ... ... ...... ... ... мысал келтірсек, техникалық оқу орнының
бірінші курстарынан: «Бірінші курста сіздер әдеттегіден бөлек, жаңа қандай
нәрселермен ... деп ... келе ... қорытынды жасалған: өте
үлкен өзіндік жұмыс көлеммен, жанұядан бөлек өз ... өмір ... мен жаңа ... ... ... ... Барлық осы факторлар студенттің жаңа оқу орны ... ... ... өте ... ... ... ... көрсеткендей, бірінші курстар орта мектепте жеткіліксіз
даярлық алуына ... ... ... меңгере алмағандығы емес, оның
себебі, оларда мынадай жеке адамнық қасиеттер қалыптаспаған: оқуға даярлық,
өзбетінше оқу бақылау және өзін ... ... ... ... жеке
дара ерекшеліктерін игеру, өз бетімен даярлану үшін өзінің жұмыс уақытын
дұрыс бөле алуы. Кейбір мектептегі күнбе – ... ... мен ... ... курс ... қарапайым шешімдерді де қабылдай алмай
жатады. Оларда өзіндік жасалу мен өзіндік ... ... ... ... курс ... ... кездері өзіндік оқу
жұмысындағы дағдылардың болмауынан үлкен қиындықтарды басынан ... ... ... ... ... ... алғашқы
бастаулардан білімді тауып және іздестіре алмайды, үлкен көлемді ақпаратты
қорытындылай алмайды, өз ойын нақты және анық ... бере ... курс ... ... ... міндеттерінің бірі – ол өз
беттік жұмыстың рационализациялау мен ... ... ... ... өздік жұмысын семинар, практикалық және зертханалық
сабақтары арқылы бақылайтын кейбір студенттер тарапынан сәйкес ... ... және оған ... ... да ... ... ... көтеру үшін үлкен резервтері студенттер
білімін бақылауды жүзеге асыруды ашады. Емтихандық сессияларда үлгерімдікті
бақылау жүйесі ... тек сол ... ғана ... ... себепші болатын жағдай ғана. Студенттердің кітаппен жұмыс ... ... ... ... ... ... кездейсоқ емес [13,230 ].
Уақыт бюджетін социологиялық ... ... ... ... ... және аудиториялық сабақтармен қосылғанда 8-9 ... ... та ... ... ... ... қатынаспен анықталынатын жұмыс
уақытында өте үлкен ... және ... ... Негізінен
студенттер күнделікті профильдік сабақтарға 2 және 3 тен артық сағатын
жұмсайды, және 22,8% ... 1 ... аз ... бөледі. Жоғарғы оқу
орнындағы оқыту жүйесі маңызды деңгейде саналылықтың дәрежесіне есептелген,
студенттер қызығушылығына орай ... ... онда ... ... ... ... ... алдындағы «қорқыныш», күнделікті
«сабақ» дайындау қажеттілігі түрде ... ... ... ... ... қатысамыз деп, соңында оқуға ... ... ... қалады. «Қолға қалам алып» сабақ туралы мүлдем ұмытады.
Студенттердің тек 9,6 пайызы ... ... бойы ... ... өткенді қайталай салады, ал 47,6 ... ... және ... ... курс ... ... шығады, және 42,8 пайыз тек
конспект бойынша даярланады [ 31,36].
Студенттің оқу орнына ... ... ... ... мен ... ... үшін бірінші курс дәрістенушісінің өмірлік
жоспарлары мен қызығушылықтарын, басым ... ... ... өзін ... ... ... ... қабілетін және т.б.
білу маңызды. Осы мәселені сәтті шешу жоғарғы оқу ... ... ... ... ... курс ... кеше ғана ... мұғалімдерінің
назары мен қамқорлығын сезінген олар оқу орны ... ... ... Оларды жоғарғы оқу орнындағы жаңа іс-әрекеттері – ол
жауапкершілікті тәуелді қатынастардың сапалы өзгеше жүйесі. Онда ең ... өз ... өз ... реттеу қажеттілігін, өз ісі мен
тұрмысының ұйымында бостандық дәрежесінің болуы ... [30,78 ... ... бейімделу үрдісі әр түрлі жүреді. Еңбек стажы бар ... ... ... ... ... және тез ... ал кешегі
оқушылар – академиялық жұмысқа жақсы бейім. Студенттік ... ... ... оптималды іс-әрекет үшін жағдай жасау.
Әдетте, барлық оқу ... ... ... оқу ... ... ... арнайы іс-шаралар жүйесі жоспарланады.
Маңыздырақ іс-шараларқатарына «Студенттерге арнау» , «Мамандыққа кіріспе
курсының ... ... ... ... мен бірінші курс
студенттерінің сөз сөйлеуі, бақылау, бағалау ... ... [ ... әр ... ... ... сипатқа ие.
Бірінші курс ұжымдық өмірдің ... ... ... ... міндетін шешеді. Студенттердің мінез-құлқы конформизмнің жоғарғы
деңгейімен ерекшеленеді. Бірінші курстағы ... де өз ... ... ... курс – студенттің оқу әрекетіндегі ең қысым түсетін оқыту мен
тәрбиелеудің ... ... ... араласады. Студенттер жалпы дайындықты
алады, олардың мәдени сұраныстары мен ... ... ... ... үрдісі негізінен аяқталған деп саналады.
Үшінші курс – ... ... ... ... ... ... кәсіби қызығушылығының тереңдеуі мен ары қарай дамуының
бейнеленуі ретінде көрінеді. Мамандануға табанды қажеттілік жеке ... ... ... ... таралуына жиі әкеліп соғады. Әдетте,
жоғарғы оқу ... жеке ... ... ... ... ... курс – оқу іс-тәжірибесі кезінде мамандықпен бірінші нақты танысу.
Студенттер мінез-құлқын арнайы дайындықтың рационалды түрлері мен ... ... ... ... пен ... өмір ... бағалайды; оқу орнын жақында тәмәмдау перспективасы – болашақ ... ... ... ... ... қалыптасады. Жұмыс орны,
материалдық және жанұялық ... ... одан әрі ... ... жаңа ... ... болады. Студенттер біртіндеп оқу орнының
ұжымдық өмірінен алшақтай бастайды.
Үшінші және ... кей ... ... ... өмірлік серігін іздеу
маңызды рөл атқарады. Бұл да ... ... ... мен
үлгеріміне әсер етеді. Қарама-қарсы жыныс өкіліне қызығушылық студенттер
мінез-құлықтары мен ... ... ... ... Интимдік қарым-
қатынастар өзін жақсыкөрсетуге, жұмысты көңіл-күй, шығармашылық белсенділік
тудыратыны жиі кездеседі. Десек те ... ... ... эмоционалды
өзара қарым-қатынастарда агрессия мен махаббат өзара әрекеттесе рөл ойнайды
[30,146].
Студенттің жеке басының психологиялық ...... ... мен ... сыртқының ішкіге ауысуы, өзіндік серпіліс, өзімен
белсенді жұмыс жасаудың диалектикалық үрдісі.
Б.Г.Ананьев жеке ... ... ... және ... ... ... – кіші құрылымдардың жасалуы мен олардың күрделене түсетін
синтезі ретінде ... ... ... ... психикалық функциялардың
дифференциациясының өсімшіл үрдісі де тең бағытта жүріп жатады.
Лисовский студенттің негізгі 11– ге бөлінетін типологиясын жасайды.
Олар:
1. ... ... ... ... ... ... ... Өнер ... ... «Көңілі қалған»
9. «Жалқау»
10. «Шығармашылық»
11. «Бөгеледі»
Бұл типологияда жалпы студенттердің кәсіпті таңдау ерекшеліктері, оқу
үлгеріміндегі, ... ... ... ... ... бос ... өткізу ерекшеліктеріне баса
назар қойылған [23,214 ].
Оқытудың сәттілігі оқытылу сияқты адамның психикалық қасиетімен анықталады.
Бұл түсініктің негізін ... жеке бас ... ... ... ... мотивациялар тығыздығы және басқалар) және оның барлық
интеллектуалдық потенциалы құрайды.
Студенттердің үлгерімі тек арнайы ... мен ... ... дамуына
ғана емес, сонымен бірге, қызығушылықтар мен мотивтер, мінез қырлары,
темперамент, жеке адам ... оның ... ... да ... ... ... оның ... және рухани қажеттіліктері кіруі
мүмкін. Осы қажеттіліктер өзінің қанағаттануын күтеді және сондықтан ... ... ... ету, ... ... күйлерді тудыратыны
хақ, ал осылардың себебінен студент белсенділік ... ... ... ... потенциалды мүмкіндіктерін жұмылдырудың маңызды шарты
оның қандай да бір іс - әрекет түріне ... мен ... ... Адам үшін ең ... нәрсе сайып келгенде оның іс-әрекетінің
мотивтері мен мақсаттары ретінде орын ... жеке ... ... ... бірі қарым-
қатынас қажеттілігі. Қарым-қатынаста студенттер өзгелерді ғана емес өзін ... ... ... ... ... дамуы мен іс-әрекетінде әлемдік көзқарасы – қоршаған ... ... ... ... де ... рөлге ие. Студенттің
мінез-құлқы мен әрекетіндегі ... ... ... де ... ... ... ... мінезі де көрініс береді.
Мінез – адамның салыстырмалы тұрақты психикалық ... оның ... ... әсер ... ... ... студенттік жас кезеңдерінде төмендегідей жаңа жасалулар,
мүмкіндіктер анық байқалады:
- ақыл-ой, адамгершілік қатынастағы ... ... ... ... ... өзбеттілік - турашылдық;
- сыншылдық және өзіне сыншылдық және ... ... ішкі ... ... өзіндік бағасының қайшылығы;
- максимализм, үлкендердің ойына жағымсыз қатынас.
- екі жүзділік, ... ... ... әсер ... ... ... танымдық дамудың жоғарғы шегі.
Студенттік кезең кәсіби ойлау мен ... ... ең ... ... ... студент жеке адам ретінде өз ... ... ... Ол үлгерімді студент болуымен қатар келешек
өмірінің жоспарларын құрайды. ... оқу ... ... ... ... ... ... түсу, бос уақытын өзткізуге
де уақыт бөлуі керек. Кейбір ... ... жар ... мәселесінде
айтарлықтай қиыншылық, қиналыстарға, түсініспеушілікке, қызғаныш пен ... ... ... ... ... ... ғылымындағы бейімделу ұғымының теориялық сипаттамасы.
Адам, қоғам және олардың арасындағы байланыс та үнемі ... ... ... ... ... Кез ... ... қандай
болуы оны құраушы субьектілердің күш-жігеріне байланысты. ... ... ... ... ... мәселесі ауқымды орынға
ие. Сонғы жылдары жүргізілген түрлі әлеуметтік, психологиялық ... ... ... құндылық, нормативті дағдарыстың бар екенін көрсетіп
отыр. Қазіргі өзгермелі қоғам жағдайында, күрделі эконномикалық және ... ... ғана ... жалпы адам психикасына елеулі әсер ететіні
белгілі. Осыған ... ... ... ... адам мен оны
қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... талаптарының көбеюімен, ... ... ... ... ...... оның қалыптасуы мен дамуы
мәселесінің маңыздылығымен байланысты ерекше ауқымды орын алып отыр.
Психология ... ... ... ... адам ... ... өзін ... сезінуі үшін, әр түрлі жағдайларға ... алуы өте ... ... ... деп ... тілінен аударғанда «бейімделу» - ... ... ... ... ... уақытқа дейін «бейімделу» түсінігін нақты бір
ашып түсіндіретін анықтамасы жоқ. Ағылшын ғалымы Проссердің айтуынша, ... ... ... ... зерттеуші өзінің зерттеуіне байланысты әр түрлі
жауап қайтарады деген.
Бейімделу процесі аса динамикалы болып табылады. Оның ... ... ... ... ... жағдайға, әлеуметтік
тәжірибеге, өмірлік бағдарға және т.б байланысты.
Тұлғаның әлеуметтік – ... ... ... ... және психология ғылымының басқада аймағындағы күрделі
мәселелердің бірі ... ... ... ... – психологиялық
мәселесі ауқымды түрде теориялық және қолданбалы маңызды иеленеді. Адамды
қоғамға, әлеуметтік ... және ... ... адам мен ... ... ... қарым – қатынас және мәдени тәжірибелерге
бейімделу және әлеуметтену процесі ... ... ... ... ... бейімделу ерекшелігі «әлеуметтік әлемге бірте – бірте енуі
мен» мінез – құлық, жүріс – ... ... ... ... ... ... әлеуметтенуі мен байланысты болады. ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде осы екі түсінік қатынасы жайлы түрлі
пікірлер айтылады. Е.В.Шорохова бойынша ... ... ... енгізеді.
Әлеуметтену, тұлғаның бейімделуі жақын түсініктер, бұлар қоғам мен
тұлғаның өзара әрекеттесуінің бірінғай процесін ... ...... ... ... ... аумақты болып табылады.
Әлеуметтену – тек тұлға ... мен ... ... мен ғана ... ал ...... қойған тұлғаның икемделу процесі мен
байланысады. «Бейімделу және ... ... ... ... ... бар. Бейімделу адамның жаңа заттық іс - ... ... ... ал тұлғаның әлеуметтенуі тұлғаның
қалыптасу ... ... [8, ... ... ... қарым – қатынас жүйесіне енгізу, соны
мен қатар қоғамдық қалыптасқан іс - әрекет ... ... Соны ... ... ... - ... қоғамда қалыпты функциялануын
қамтамасыз етеу. Сәйкесінше әлеуметтік – психологиялық бейімделу процесіне
темперамент ... мен ... ... мен ... мен ... құрылымдық іс - әрекеті мен және қоғамдық белгіленген мінез – құлық
пен жетеді.
Бобнева М.И. ... мен ...... бейімделу
процесі тығыз өзара байланысқан деп көрсетеді. Психологиялық механизімдер
бейімделу процесінде тұлғаның әлеуметтік орта мен өзара ... ... ... ... ... ... ... құрылымы, психикалық құрылымы,
кейбір даралық ерекшеліктер индивидтің әлеуметтеу процесінде әлеуметтік
жағдайдың әсері мен ... ... ... ... қоғамда нақты
бір ұжымда бейімделуі үшін қажетті жағдай болып табылады.
Л.Д.Столяренко тұлғаның әлеуметтеу ... ... ... – біріншілік әлеуметтену немесе бейімделу сатысы деп көрсетеді.
Адамның ... ... жеке ... ... ... ... – ақ оны мен ... ролдік мінез – құлық түрі ретінде жалпы
топтық міндеттерді шешу ... ... дара ... ... қарастырады .
Тұлғаның бейімделуі немесе бейімделе алмауының сипаты мен денгейі
көбінесе адамның биологиялық, физиологиялық, ... ... ... ... ... байланысты
Тұлғаның әлеуметтік бейімделуі ережелерді қайта орнатуға, ... ...... ... іс - әрекеттің өзгеруіне бағытталған.
Психологиялық бейімделу - ... ... ... ... және ... ... ... ортаның күтілімдері мен тұлғаның бағыттылығын,
бағдарын жақындаттыру. Бейімделудің әлеуметтік және ... ... – бірі мен ... ... бейімделу процесінің негізі - әлеуметтік ортаның оған
ұсынатын талаптарына тұлғаның ...... , ...... және іс ... сәйкестенуі, яғни әлеуметтік күтілімдер ... ... ... сай ... ... ... бейімделу ол тұлғаның ортаға
әлеуметтік – психологиялық бейімделуіне негіз болады.
Негізінде көптеген адамдар ... ... ... ... ... істеуге
талпынады, осыған байланысты Г.Триандис (1994) бейімделу ... ... ... көрсетеді.
Бірінші кезең, «бал айы» деп аталады, ол көтерінкі көңіл күй, үлкен
үміттің ... мен ... ... бұл ... ... екінші кезеңге
өтеді.
Екінші кезең, жаңа ортаға енуде ортаның теріс әсерлерінің әсер ете
бастауы. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... бұл жағдай кейбір кездерде фрустрация мен депрессияға өтіп
кетуі мүмкін. Бұл ... көбі ... ... тырысады.
Үшінші кезең - қиын қыстау кезіңіне жетуі мүмкін, ауыруларды және
толық әлсіздікті сезінеді. Жаңа ортаға сәтті ... ... ... келген жеріне қайта оралады.
Төртінші кезең - депрессия – оптимизацияға ауыса бастайды да өзіне
деген ... және ... ... сезіне бастайды. Адам өзінің
икемделе бастағанын сезіне бастайды. Берри терминалогиясы бойынша – ... ... ... ұзақ кезең деп аталады. Ортаның талабына индивидтің
тұрақты ... ... ... орта мен ... ... ... Осы кезеңді бейімделу процесінің аяқталуы деп те айтуға болады.
[11,.284].
Әлеуметтік – психологиялық ... ... дара ... ... ... ... ... мен байланысты күрделі құбылыс. Қоғамда
тұлғаның бейімделуі үшін қоғам және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
П.Г.Белкин ойы бойынша – әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... тұрақты қырының болуы
бейімделу процесінің жетістігінің бір көрсеткіші. Бірақ кейбір жағдайларда
нақты осы даралық сол ... ... ... ... ... ... ... механизімінің құрылу денгейі даралықты дамыту жағдайын
қамтамасыз етеді. Өмір әрекеті процесінде ... ... ... ... ... ...... бейсаналы аймаққа өтеді. Бұл
даралықтың дамуы үшін шексіз мүмкіншілікті ашады.
Тұлғаның әлеуметтену процесінің жетістігінің алғы шарты адамның дара
ерекшеліктері мен ...... ... жанама түрде
болуы.
Әлеуметтік –психологиялық бейімделу түсінігіне қысқаша ... , жеке адам мен ... өз ара ... ... жеке ... емес ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыруы, оның топ
ұсынатын ролдік күтілімдеріне қарсы шығуы, өзінің ісін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік – психологиялық
бейімделу деп аталады [12,122].
Сонымен әлеуметтік – психологиялық бейімделу – ... ... жолы ... ... ... ... немесе бейімделе алмауының өзі көбінесе адамның
биологиялық, физиологиялық, психологиялық қасиеттеріне және оның ... ... ... ... ... ...... ортаның оған
ұсынатын талаптарға тұлғаның мінез - құлқының, жүріс – тұрысының және ... ... ... ... ... ... ...
құлықтың сай болуы. Сәтті әлеуметтік бейімделу тұлғаның ортаға әлеуметтік –
психологиялық бейімделуіне негіз болады. Сондықтан ... ... ... жақтары бір-бірімен байланысты болады.
1.3 Шетел ғалымдарының бейімделу түсінігін қарастырылуы.
Адам іс - ... ... ... ... ол
қоршаған ортадан тыс жүзеге асырылмайтындығы бізге мәлім. Сыртқы ортаның
құбылысы үнемі адамға белгілі әсер етеді және оның іс - ... ... ... ... ... жиі олардың әсері теріс сипат ... грек ... ... өсімдіктер мен жануарлар эвалюциясы жайлы
гипотезасын қарастырғада ең алғаш өмір сүру мен ... ... Ол ... биологтар мен бейімделу деп түсіндіріледі.
Психикалық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
ортаға енудегі маңызды құрал ретінде зерттеуге бағыт береді [23, 112].
Алғаш тірі ағзаның тұтас жүйе ретінде функциялану ... ... ... ... ... еді. Оның ... бойынша
функциялану кез келген тірі ағзаға, соның ішінде ... да тән, ... өмір ... қолайлы болу үшін ағзаның ішкі орта параметрлерін
үнемі сақтайды, ол өз ... ... ... ... ... ... өтетін процестер тең жағдайда өтеді. Осы теңдік сақталып тұрғанша
ағза өмір сүріп әрекет етеді. ... ... ішкі ... ... ... ол – ... өмір шарты деп аталады. Бернар ойынан кейін
ағзаның ішкі орта ... ... ... У.Кэннон мен қолданылып
дамыды. Ол оны гомеостаз қасиеті деп ... ...... ... ... теңдік жағдайы, осы теңдік сыртқы орта ... ... ... ету жолы мен ... [24, ... ... тірі ... белгілі ортада өмір сүреді, ол сыртқы ортадан
міндетті түрде өмірге қажетті компоненттерді ... ... ... ... ... ... ... оның өлуіне әкеледі. Сондықтан тірі ағза ішкі
теңдікке жетуге талпынуда, ол бір ... ... орта ... ... Осы ... «бейімделу» түсінігінің сипатын анықтайды. К.Бернар
жұмысынан бастап бейімделуді теңсіз жүйелер аралығындағы ... ... ... ... деп қарастырылады.
Гештальт психологиясының теориясы бойынша – барлық ... ... ... ... ... деп ... ... табиғи жағдайда
пайда болып, қажеттіліктерді саналы түсіну ретінде және оларды ... ... ... байланысты өмірде қозғалмалы теңдікті (немесе
гомеостазды) ұстап ... деп ... ... ... және ... ... ... даму теориясында, бейімделуді ... ... ... ... ... қарастырады. Жаңа мәселелі жағдайда
икемделу барысында аккомадация және ассимиляция ... ... ... қосылуы бейімделуді білдіреді. Ж.Пиаже аккомадацияны – ... ... ... ақыл - ой ... ... қайта құру
ретінде қарастырады, ал ассимиляция – сыртқы жағдайды иемдену және оны ... құру деп ... ... және жануарлар ағзасы қоршаған ортаға туа ... ... ... ... акт ... ... ... Бұл икемделулер
дәлме - дәл немесе ... ... емес ... ... ... ... ағза
өзінің өмір сүруін жеңіл – желпі ... ... ... кез ... ... ... да бір функцияны орындауға
икемді деп санаса, бихевиорист ғалымдар – біздің ойымыз ... ... ... ... ... ... алады деген болжам ұсынады.
Психоанализ бейімделу мәселесінің үш түрі мен түйіседі: ... ... ... ... ... және ... ... аймағындағы қақтығыстан тәуелсіз зерттеуде, нақтылықты
меңгеру міндеттері мен өте ... ... ... функцияларды, яғни
бейімделуді анғара аламыз. Бейімделу концепциясы қарапайым болғаны мен, ... ... ... ... [30, 14].
Негізінен адамды жақсы бейімделген деп егер оның іс ... ... өмір мен ... алу ... және оның ... ... болғанда айта аламыз. Бейімделу ең алды мен ағза ... ... өз ара ... ... ... ... процесінің
толық дамуы өмір сүру үшін қолайлы ... орта және ... ... ... ... ... деп айта ... ерте қалыптасқан адамның бейімделу құралының және ... ... ... өз ара ...... ... және
индивид пен қоршаған орта арасындағы бейімделу ... ... ... ... орта мен белсенді тікелей әсер ету ... ... ... ... пен ... мүмкін, яғни индивид ойы оның психо
физиологиялық жүйесінде тепе-теңдік өзгерістер болады. Бұл ... ... және ... ... ... концепциясы орынды
болып табылады.
Жануарлар белсенді және мақсатқа бағытталған түрде ... ... ... (ұя, ін ... ... ... ... кең
түрде тек адамға ғана тән. Бұл жерде екі ... ... ... ... ... - ... қоршаған ортада адамды функциялауға бейімдейді; ал одан кейін
(екіншілік) ол құруға көмектескен ... ... адам ... Ал
үшіншіі бір түрі ол аллопластикалық және ... түр ... және оны мен ... мен ... ... ол ... ... қолайлы болып табылады [30,43].
Адам ағзасындағы бейімделудің ... ... ... деген сұрақта,
әлеуметтік концепциядан биологиялық концепцияны бөлектей алмаймыз. Баланың
алғашқы ... ...... оның ... тепе – ... ... маңызды, сондықтан адамның бейімделу міндеті адамға туғаннан бастап
тән. Сонымен қатар адам қоршаған ортаға адамдар мен және өзі мен ... пен ... Адам ... тек ... қана ... ол ... жағдайды құруға белсенді қатысады. Жаңа әлеуметтік жағдай
бейімделушінің жеке басына көптеген талаптар қояды – яғни ... ... ... ... және сәтсіз енуіне байланысты [32,166].
Ф.Е.Эмери және Акофаның «мақсатты әрекеттер жүйесі» ... ... ... байланысты екі қатынаста қарастырады, яғни
ортаға ... ... ... сол және ... ... ... әсерлерге ағзаның бейімделу ... ... ... ... емес ... ие және ол ... синдромы деп
аталады. «Бейімделу синдромы» - стрессордың, яғни жағымсыз әсерлердің
созылуы мен күшіне ... ... және ... ... ... ие жануарлар
мен адамдар ағзасының бейімделу ... ... ... ... функционалды жағдай – стресс деп аталады. 1936 жылы Канадалық
физиолог Г.Селье «бейімделу ... ... ... ... бүйрек
үсті қыртысының өсуі, айырша бездің кішіреюі, зат ... ... ... орта ... ... белсенді қажеттілікті
қанағаттандыруға арналған немесе сол қанағаттану жүйесі мен ... ... ... ... ... ресурстарының жетіспеушілігі
мазасыздық негізі болып табылады. Мазасыздану былайша көрсетіледі
- ... ... ... ... және мазасыз күту сезімі,
- белгісіз алаңдаушылық психикалық ... өте ... ... ... өзі ... кеткендегідей қауіпті сезінуден шығады, өзінің
мазасыздану орталық элементін және оның биологиялық маңыздылығын қауіптілік
және жағымсыз сигнал ретінде ... ... және ... ... ... - дәл ... мінез – құлықтың құрылуына ... ... ...... ... әкеледі және адамның ... ... Бұл ... мазасыздану кез – келген психикалық стресс пен
игерілген мінез – құлық және ... ... ... ... ... ... процесінің элементін көрсететін мазасыздық
қатарын көрсетуге болады:
- ішкі шиеленісуді сезіну
- мазасызданудың реңі өте айқын ... тек оның ... ... ішкі жан ... ауыр дискомфорттың құрылуы.
- гиперстезиялық реакция – үрей өсіп, ... ... ... ... алып ... ... өзіндік мазасыздану – қарастыратын қатардың орталық ... ... ... мен ... ...... ... айқындалған үрей. Бірақ обьекті мен
байланысты үрейлер оның себебіде болмауы мүмкін, субьектіде үрейді ... ... ... шектеуге болады деген көрініс туады.
- Болмай қоймайтын апатты ...... ... өсуі ... ... қалу ... емес деген көрініс
туады.
- Мазасыз үрейлі қорқу – үрей негізіндегі ... ... және ... ... ... ... жойылады.
Мазасызданудың күшеюі екі өзара байланысқан бейімделу механизім
әрекетінің қарқындылығының өсуіне әкеледі [16,21]
А.А Реан «бейімделу ... даму ... үш ... бөліп
көрсетеді.
1) «Мазасыздану» сатысы – бірнеше сағаттан екі тәулікке созылып
өзіне екі фазаны енгізеді; шок және ... ... ... ... ... жұмылдыру болады.
2) «Қарсыласу сатысы» - ағзаның түрлі әсерлерге ... Осы саты ... ... және ... ... немесе
«бейімделу синдромының» сонғы сатысына - әлсіреу, титықтау ... ... ... ... ... ... ... Осы сатылар кез – ... ... ... ... ... ... Реан А.А үш бағытты ... ... ... негізінен тұлға мен әлеуметтік ортаның өзара
әрекет етуінің психоаналетикалық ... ... ... Негізінде
психосаматикалық және психофизиологиялық мәселелер мен байланысты. Толығы
мен осы бағыт ... ... ... – сыртқы орта талабына
тұлғаның гомеостатикалық ... ... ... ретінде талданады.
Бейімделу процесінің мазмұнын жинап қортылған ... ... ... – үрей ... ... [ ... және ... бағдар жұмысының
авторларынан басқа осы тұрғыға жақын Г.Сельенің (1979-1992) жалпы бейімделу
синдром концепциясы жүзеге асырылады. Осы ... ... ... ... шек қоятын талаптары мен тұлғаның қажеттіліктерінің ... ... ... нәтижесі болып – жеке тұлғаның ... ... ... ... Осы ... ... бейімделу денгейі
оның эмоционалды өзіндік көңіл-күй түрі мен анықталады. Осының ... екі ... ... ... ... және бейімделе алмау.
Бейімделу – тұлғада үрейдің болмауы мен байланысты. Бейімделе алмау –
үрей жағдайының көрінуі мен байланысты.
Бұл жерде Э.Эриксон тұрғысына көңіл ... ... және осы ... әлеуметтік бейімделуді зерттеуде елеулі ерекшеліктер бар. Бұл
ерекшеліктер ... ... ... процесі формула бойынша
сипатталады: қайшылық үрей ... ... ... ... болады.
Екінші бағытта тұлға құндылықтары мен социум құндылықтарының
сәйкестенуі қарастырылады. Соны мен ... ... ... ... ... ... дамиды деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... алынады. Гуманистік
психологияда гомеостаз идеясына қарама – қарсы, тұлға мен ортаның ... ... ету ... ой ... ... ... ... ретінде
қолданады. Бұл тұрғыда бейімделу процесінің түр-пішінінің сипатталуына
қақтығыс-фрустрация – икемделу актілері және де ... ... ... ... мен ... ... емес, ол тек тұлғаның негізгі,
басты қажеттіліктерді фрустрациялауда пайда болады. ... ... ... ... қауіпсіздік қажеттіліктерін, өзін
жетілдіру қажеттіліктерін қосады [30, 270].
Келесі тұрғыны қарастыратын болсақ, ол ... ... ... мен ... ...... - ... - икемделу реакциясы. Когнитивті диссонанс негізінен әлеуметтік өзара
әрекет ету ... ... ... ... ... ... [6,282].
Бұл жерде бейімделу бұзылысы – өзін өзгерту, өзін коррекциялау ... ... ... ... ... ... ... ереже,
талаптарын енжар, конфорымды қабылдау.
Осы бөлімдегі шет ел ... ... ... ... ... ... “бейімделу” түсінігін сипаттайтын ... деп ... ...... бір ... ... жағдайы, осы теңдік сыртқы орта факторларының бұзылуына қарсы әрекет
ету жолымен сақталады.
Гештальт бағытының ... және ... ... Ж.Пиаженің
интелектуалды даму теориясында, ... ... ... маңызды процесс ретінде қарастырады. Жаңа ... ... ... аккомодация және ассимиляция процесі бірігеді, ал
олардың қосылуы бейімделуді ... ... ...... меңгеру мақсатында ақыл - ой белсенділік механизімін қайта құру
ретінде қарастырады, ал ассимиляция – сыртқы жағдайды иемдену және оны ... құру деп ... Осы ... ... ... ... ... Сонымен қатар адам қоршаған ортаға бейімделіп қана қоймай, ол ... ... ... ... ... ... ... отандық ғалымдарың қарастыруы
Кез келген тірі жан туғаннан ... ... ... дейін қоршаған
ортаға жақсы икемделуге тырысады. Бұл ... ... тірі ... ... дем алу, ... ... секілді қасиеттері бар ағзаларға тән. Адам
өмір сүру барысында үнемі оған ... ... ... мен ұшырасып
отырады. Адам
өмір бойы үздіксіз – ... ... ... адамдарға және стреске
икемделеді, яғни барлық тірі ағза ... орта мен ... ... ғалымының дәрігерлері өмір сүруді бейімделу - деп
қарастырады.
Соны мен ... - ... ... ... ... ... «бейімделу» түсінігінің нақты, бір ... ... жоқ. ... ... ... ... зертеу бағытына байланысты
анықтаманы ұсынады. Соларды қарастыратын ... ... ... - ағзаның орта мен нәтижелі әрекет ету ... ... ... ... - ... ... және ... мүшелері және ... орта ... ... ... «бейімделу - адамның қоршаған ортаның түрлі талаптарына ішкі
қолайсыздықты сезінбей және орта мен ... ... алу ... -
деп қарастырады.
Сондай – ақ, ... ... ... ... және т.б ... ... түсінігіне өз анықтамаларын
ұсынған.
Сонымен «бейімделу» дегеніміз – бұл тірі ... ... ... ... өзгеруіне қарамастан өзінің өмір ... ... ... ... ... ұстайтын қозғалмалы процесс[20,
20].
Көп жағдайда адам тағдыры оның кез ... ... ... туа
біткен және қалыптасқан қабілеті, бейімделгіштігі мен анықталады. Жоғары,
орташа, төмен бейімді адамдар болады. Бейімділіктің туа біткен ... ... ... ... дене ... ... туа біткен интелектік
талабы, ағзаның физикалық жағдайы және сыртқы көрсеткіштері болып табылады.
Жоғарыда келтіріліп кеткендей «бейімделу» процесі әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... денгейлердің ішіндегі біздің таңдап алған тақырыбымызға
тікелей байланысы әлеуметтік және ... ... ... тоқталғанды жөн көрдік.
Сонымен психологиялық денгейде – бейімделу нәтижелі шешім қабылдау
ынтасының, ... ... мен ... ... ... ... ... асады. Әлеуметтік бейімделу – ... орта мен ... ... ... ету ... Ол ... ... индивид әлеуметтік орта мен өз ара ... ету ... ... механизімдерін меңгеріп және оның бейімделу
мәнділігі бар ережелерді үйренеді [18, ... ... ... ... ... үш ... ... қоғам (макроорта) – тұлғаның және әлеуметтік – ... ... және ... мәдени дамуына бейімделуі.
2) әлеуметтік топ (микроорта) – адамның бейімделуі немесе ... ... ... ... ... ... өзі (тұлға ішілік бейімделу) – үйлесімділікке талпыну,
ішкі позициясы мен өзін бағалауын басқа ... ... мен ... ... энциклопедиялық сөздікте бейімделу ... ... ... бейімделу - әлеуметтік ортада әлеуметтік топ пен
тұлғаның өз ара ... ету ... ... ...... және ... ассимиляция бірлігі ретінде көрінеді. Орта
тұлғаға немесе ... әсер ... ... ... бір ... тұлғаның
немесе топтың белсенділігін ... ... ... ... ... ... құрылып, оның мінез – құлық және іс ... ... ... табылады.
Адамдағы бейімделуді зерттеуде оның психикалық денгеиін ескермеу
мүмкін емес. ... ... ... қоғамдық процесте, ұжымда, табиғатта
болып жатқандарды дұрыс түсінуге, ортаға икемделуіне әкеледі. ... ... ... ... психикалық және психо – физиологиялық
бейімделудің пайда болуы мен байланысты. Соны мен ... ... ... ... ... обьектіге тән икемделу функциясы сақталады.
Адамның бейімделуінің жануарлардан ... тек ... ... ғана емес, ең алды мен ол өзің қажеттілігіне ... ... ... ... ... ... ... критериі болады. Бұдан психикалық бейімделуді – ... тән ... ... ... ... орта мен ... ... индивидтің белсенді қажеттіліктерін қанағаттандыруға және оны ... ... ... ... ... және адамның іс – әрекетті оның
мінез қылығын орта ... мен ... ... ... ... ... ... [ ].
Психикалық бейімделу толығы мен процесс болып табылады, өзіндік
психикалық бейімделу екі ... ... ... орта мен ... әсер ... үйлесімді ету, психикалық және физиологиялық ... ... – дәл ... орнату.Әлеуметтік топтарда психикалық
бейімделуді нәтижелі ететін маңызды ... ... ... ... аралық қарым – қатынасты орната алу ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Жағымсыз
жағдайлардың әсерінде осы бейімделудің түрі ең бірінші өзгеріске ұшырайды
және ... ... ... ... әкеледі. Психикалық жағдай
және оны мен байланысты психикалық бейімделу жағымсыз әсерлердің бас миына
бағытталуына ... ... ... және ... ... ... [17,54].
Бейімделусіз түрлі климаттық жағдайға, үнемі өзгермелі ауа – райына
ағзаның қалыпты өмірлік әрекеттерін ұстап тұру мүмкін емес еді. ... ... тірі және адам ... үшін ... ... маңызы бар. Осы тұрғыда
А.В.Петровский әлеуметтену процесінде тұлға ... үш ... ... ... даралану, интеграция.Бейімделу денгейі – негізінен
балалық кезеңге сәикес келеді, адам ... ...... ... қарастырылады. Бұл денгейде адам тұлға болуға бағытталады ... ... ... ... ... ... Егер бала ... өтпесе және әлеуметтік өмірдің негізін менгермесе, ол одан ... ... алуы ... ... ...... жекелік қажеттілігі арқылы туындайтын
кейбір жекелену болады. Бұл жерде ... ... ...... Бұл ... бір ... ... ерекшеленуіне мүмкіндік
туғызады.
Интеграция денгейі – ол қоғам мен адам арасындағы белгілі байланысқа
жетуді шамалайды. Бұл ... адам ... ... ... түрін
табады, қоғамда өздігінен жүзеге асырылу процесіне мүмкіндік туғызады.
Тіршілік әрекетінің үйлесімді тәсілдері бар, ол ... ... ... ... ... ... [23, ... кезде бейімделу жайлы түсінік И.П.Павлов, И.М.Сеченов,
П.К.Анохин т.б жұмыстарында негіз алған. Бейімделу феноменінің ... ... ... түрде оның негізгі көріністері бар,
олар бейімделуді біріншіден – ағза ... ... - ... ... ... ... ... – «адам – орта» жүйесі мен өзара
әрекет ету нәтижесі; төртіншіден – ағзаның талпыну мақсаты ретінде ... ... Бұл ... ... ... қарастыру да екі жалпы
тұрғыны бөліп көрсетуге болады.
а) бейімделу оның сыртқы орта жағдайына ... ... кез ... тірі өзін ... жүйе ... ... ... бейімделу динамикалық құрылым, сыртқы орта жағдайына тікелей
бейімделу процесі ретінде ... ... мен ... ортаның өзара әрекет ету түрі ретінде,
олардың талап күтілімдері мен келісуі көбіне қоғамдық иеархия ... ... ... өзін ... жағдайына байланысты.
Тұлғаның өзін бірегейлендіруі индивидтің өзі істейтін істі таңдауы мен
тұлғаның өзін анықтауына ... ... асуы [4, ... ... ... тіпті әлеуметтік ортаның қылмысты жағдайына
икемделуін «жалған бейімделу» деп аталады [9, 304].
Тұлғаның әлеуметтік бейімделу ... ... ... ... ... іс- ... шығатын параметірлері,
• тұлғаның макро- микро орта мен интеграциялану ... ... ... ... көрсеткіштерді бейімделу түрінің ... ... ... ... бейімделу денгейін бөліп көрсетуге мүмкіндік береді: ... ... ...... төмен, бейімделудің бұзылысы.
Осыған байланысты А.Н.Жмыриков (1989) бейімделудің белгісі ретінде тек ... ... ... ... және ... ... [11, ... бейімделу бұзылысына тоқтала кететін болсақ. Соны мен ... ...... орта мен өз ара ... ... ... ... күрделенуі және тұлға аралық, тұлға ішілік
қақтығыстардың болуы мен ... ... әсер ... ... ... ... тұрақты жағдайлық
және жалпы тұрақты тұлғаның бейімделуінің ... ... ... ... – жаңа ... ену мен ... ... түрде
бейімделуі керек (мектепке келу, жұмысқа тұру, баланың дүниеге келуі т.б)
жағдай. Тұрақты ... ... ...... шешу ... ... бейімделуде қолайлы әдіс – тәсілдерін таба алмауы мен
байланысты (кәсіби іс-әрекет жағдайында, жанұя ...... ... ... ... бұзылысы қорғаныс механизімін белсендендіруде
тұлғаның тұрақты икемделе алмау жағдайы.
Бейімделу бұзылысының пайда болу себептері болып:
1) ... ауру мен ... ... , ... мен т.б ... - әлеуметтік стресті басынан өткізуі.
2) Басынан өткізген экстремалды жағдайлар – жарақатты жағдайлар, яғни
адамның қайғылы ... ... ... ... болған жағдай;
3) Жаңа әлеуметтік жағдайға сәттсіз, қолайлы емес енуі немесе топтағы
өзара әрекет етуінің бұзылысы [12, 123].
Қорыта келгенде өмір бойы ... тірі ... ... ішінде адам үздіксіз
– климатқа, қоректенуге, ... ... ... кәсіби зияндылықтарға
және стресске икемделеді дедік. Яғни ... ... ... ... ... ... біртіндеп бейімделеді.
Сонымен отандық ғалымдардың В.Н. Дружинин, А.Г ... Л.Д ... ... М.И ... Т.В ... Ц.П Караленко т.б ғалымдар бейімделу
түсінігіне берген анықтамаларын қорыта келсек ... ... ... Сонымен бейімделу дегеніміз – тірі ағзаның қозғалмалы жүйесінің
арқасында, жағдайдың ... ... ... өмір ... ... ... қажетті тұрақтылықты ұстайтын қозғалмалы процесс.
Сондай-ақ осы бейімделу жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... асады.
Адамның бейімделу мәселесін қарастырғанда психикалық денгейін
ескермеи кете алмаймыз. Адамның психикалық ... ... ... болып табылады. Осы бейімделу түрі жағымсыз ... ... ... ... ... басқада бейімделу денгейлерінің бұзылысына
әкеледі.
2. АУЫЛ ... ... ... ... ... Ауыл ... әлеуметтік психологиялық бейімделуін
зерттеу ... және ... ... ... мақсатына жетуде дәлме–дәл әдістемелерді
тағайындауды талап етті. Тақырыбымызға ... ... ... ... Бейімделуге байланысты А.Г Маклаковтың ... ... даму ... ... ... К.Роджерс –
Р.Даймандтың «әлеуметтік - ... ... ...... ... әдістемесін қарастырдық. Ал қарым-
қатынас денгейін анықтауға қатысты В.Т. ... - ... ... әдістемесі. Сондай - ақ проективті әдістемелердің ішінен
автопортрет әдісін қарастырдық. Осы ... ... ... ... ... ... төмендегі әдәстемелерді таңдап алдық.
1) Анкета (тіркеме А)
2) Автопортрет әдісі (Тіркеме Ә )
3) В.Т. Ряховскийдің - ... ... ... ... ... К.Роджерс – Р.Даймондтың әлеуметтік - психологиялық бейімделу әдістемесі
(Тіркеме В)
Енді осы ... жеке - жеке ... ... ... ... ... оның ... төмендегідей:
1. Аты жөніңіз
2. Жасыңыз.
3. Мамандықты таңдауда өзіңіз таңдау жасадыңыз ба, әлде басқалардың
таңдауы ма?
4. Алғашында ... ... ... және қай ... Өз ... ... ... бірден араласып кеттің бе№
6. Басқа мамандық студенттері мен араласасыз ба?
7. Оқу бағдарламасы сізді қанағаттандырады ... ... өту ... (80 мин) ... ... ... ... Жоғарғы курс студенттері мен араласасыздар ма?
Ал біз ауыл жастарының, яғни ... ... ... ... В.Т. Ряховскиймен өңделген ... ... 16 ... сұрақ қойылады. Жауаптар ұпайлармен бағаланады.
Алынған ұпайлар сомаланып, ... ... ... ... ... жататыны анықталады. Нәтижесінде қарым-қатынастағы
ашықтық деңгейі ... ... «Иә» - 2 ... ... - 1
ұпай, «жоқ» - 0 ұпай. Алынған ұпайлар сомаланып, классификатор бойынша
зерттелінуші қандай ... ... ... ... ... ... ұпай – сіз ... ашық емессіз, бұдан сіз ең алдымен
өзіңіз көп қиналасыз. Бірақ жақын адамдарыңызға да оңай емес. ... ... ... ... ... тапсыру қиын. Ашық болуға тырысыңыз, өз
өзіңізді бақылаңыз.
25-29 ұпай – сіз тұйықсыз, көп сөйлемейсіз, ... ... ... ... аз. Жаңа ... пен жаңа ... сізді көп байыпсыздандырады. Сіз бұл мінезіңіздің ерекшелігін
білесіз және өзіңізге қанағаттанбайсыз. Алайда осымен шектелмеңіз, ... жою ... ... ... іске ... ... ... болатыны шын емес пе? Тек бір сілкіну қажет.
19-24 ұпай – сіз белгілі деңгейде ашықсыз және таныс емес ... ... ... Жаңа ... ... ... ... өзінде
жаңа адамдардан күдіктенесіз, пікірталастарға қатысқанды қаламайсыз.
Сіздің сөз тұжырымдарыңызда негізсіз ... көп. Бұл ... ұпай – ... түсу ... ... Сіз әңгімеңізді
қызығушылықпен тыңдайсыз, қарым-қатынаста шыдамдысыз, өз пікіріңізді
салмақты ұстанасыз. Уайымсыз жаңа ... ... ... Сол
уақытта шулы топтарды ұнатпайсыз, көпсөзділік пен өзімшілдік сізді
тітіркендіреді.
9-13 ұпай – сіз ... ... ... да ... әртүрлі сұрақтар бойынша сөйлегенді ... ... ... ... орындай алмағанның өзінде өтініштерден бас
тартпайсыз. Барлығының зейініне ... ... ... ... ... бас ... Тез ... тез басыласыз. Сізге
жетіспейтіні – шыдамдылық және ... ... ... Алайда қалауыңыз болса өзіңізді ұстап тұра аласыз.
4-8 ұпай – сіз қарым-қатынаста ашықсыз. Сіз ... ... ... ... ... ... ... ауыртса да барлық
пікірталастарға қатысқанды ұнатасыз. ... ... ... ... ... ... терең болмаса да сөз аласыз. Қандай іс болсын аяғына
дейін жеткізбесеңізде шетін ... Осы ... ... ... ... бір ... ... Осы фактілерге ойланыңыз.
3 – одан төмен – сіздің қарым-қатынастағы ашықтылығыңыз ... Сіз көп ... ... ... жоқ іске ... ... жоқ мәселені шешуге тырысасыз. ... ... ... себепкері боласыз. Ашулаңсыз және ... ... да, бәрі ... ... ... ... өз ... жөндеу
керек. Ең алдымен өзіңізде шыдамдылық, ұстамдылық ... ... ... ... ...... өмір стилі –
ізсіз өтпейді.
Автопортрет әдісіне тоқталатын болсақ , тұлғаның өзіндік сана - ... ... мына ... ... ... ... ... -
өзіндік қасиеттерінің, қабілетінің, сырт бейнесінің, ... ... т,б, және ... - ... ... ... т.б. Кейде бұлар өзіндік сана - сезім және өзіндік қатынас
ретінде "мен ... ... ... ... ... ... ... үшін дәлме - дәл құрылым болып табылады.
Тұлғаның өзіндік сана - сезімін, өзін ... ... ... анықтау үшін "Автопортрет" тестін жүргізуге боладЫ.
Бұл тест Р.Бернсон мен (АҚШ) бейімделген. Бұл тесте зерттелінушілерге
өзін салуды ұсынады. Р.Бернс айтуынша "сіз үйге ... ... ... ... ... мұны ... істей алмайсыз, міне осының барлығы сіздің
суретіңізде ... ... ... мүмкін болатын элементтер келесідей талқыланады:
Бас бөлігі - ақыл - ойға байланысты. Бас әлсіз болса ақыл ... ... ... ... ... керісінше ақыл ойына көңілі толады.
Денесіне қарағанда басы кішкентай болса - ақыл ойына ... ... ... - көзі үлкен болып ашылса - сенімсіз, басқа адамның пікіріне аса
сынмен ... ... ... ... ... ... - құбылып өзгеру тән. Көзі
кішкене болса немесе жоқ болса - өз ... ... ойы ... ... - ... ... ... салса - тіл байлығының
жеткіліксіздігінен өз ... ... ... адам. Егер ауыз салмаса
немесе нәзік немқұрайлы салынса - депрессия немесе сөйлегісі ... ... ... ... ... - ... интелектісіне байланысты. Құлақ аса кіші ... ... ... ... Ал ... ... - ... қарсы тұра алатын адам.
Мұрын - мұрынды қатты бейнелеу - адамның сексуалды проблемасы бар
екендігін ... Ал ... ... ... сала ... ... жоқ ... көрсетеді. Мұрынның екі шұңқырын анық етіп салу
агрессияға тән екенін көрсетеді.
Қол - басқа ... ... - ... көрсетеді. Егер қолда ... - ... - ... қатал, тұйық, өз парызын жақсы түсінтін адам.
Адам қолын төмен қаратып жай ғана ... ол ... ... - ... ... ... Ал қол ... ... - ... аздығын және басқаларға тәуелділігін көрсетеді. Қолдары үлкен
қатты салынса - айналасындағыларын көп ... ... Қолы ... ... -
агрессияға бейім, бірақ оны сыртқа көрсетпейді. ... ... ... - олда ... ... - ұзын болса - өмірде еркін, бостандықты қалайтын адам. ... ... ... жоқ ... - ... ... ... қорқақ болып ... ... ... ... ... біздің зерттеу жұмыстарымызды нақтылайтын ... ауыз ... ... ... ... ... ол ... – Р.Даймондтың
әлеуметтік - психологиялық бейімделу әдістемесі. Бұл әдістеме ... ... ... Осы әдістеме тұлғаның әлеуметтік - психологиялық
бейімделу денгейін анықтауға арналған. Әдістеме 101 сұрақтан тұрады және
мынадай ... ... ... - бұл ... ... қатысы жоқ
"2" - маған қатысты деуге күманданамын
"3" - мен оны өзіме қатысты деп есептеймін.
"4" - бұл маған ... ... ... ... - бұл ... ... - бұл дәл мен туралы.
Зерттелінушілерге мынандай нұсқаулар беріледі: ... ... ... ... ... ... ... әр бір пікірді оқып, оны
өздеріңіздің әдеттеріңіз, өмір бейнелеріңізбен салыстырып және ... осы ... ... ... екенін бағалаңыз.
Әлеуметтік - психологиялық бейімделу әдістемесі 8 шкаланы қамтиды,
ал оның өзі екі ... - ... ... ... ... ... берілген жауаптар негізінен, қандай
денгейде екенін көруге ... Енді сол ... ... ... 1. ... ... мына жауаптар бойынша есептелінеді:
4,5,9,12,15,19,22,23,26,27,29,33,35,37,41,44,47,51,53,55,61,63,67,72,74,75,7
8,80,88,91,94,96,97,98. Және осы көрсеткіш мына ... ... ... Егер ... (68-170) 68-136 ... болса.
2. бейімделудің бұзылысы мына жауаптар бойынша
есептелінеді:
2,6,7,13,16,18,25,28,32,36,38,40,42,43,49,50,54,56,60,62,64,69,71,73,76,77,8
3,84,86,90,95,99,100. Ал бұл ... мына ... ... болып
табылады. Егер көрсеткіш (68-170) 68-136 шегінде болды.
б) 1. жалғандық + ... мына ... ... ... Бұл ... ... денгейде қалыпты болады.
2. жалғандық – көрсеткіші мына жауаптар бойынша есептелінеді:
8,82,92,95,99. Бұл көрсеткіш (18-45) 18-36 ... ... ... 1. өзін - өзі ... көрсеткіші мына жауаптар бойынша
есептелінеді: ... Ал бұл ... ... ... ... ... егер ... (14-35) 22-42 аралығында
болса.
2. өзін - өзі ... ... мына ... ... 7,59,62,65,90,95,99. Бұл көрсеткіш мына денгейде қалыпты
болып саналады егер, (14-35) 14-28 ... ... ... 1. ... ... көрсеткіші мына жауаптар бойынша
есептелінеді: 9,14,22,26,53,947. Ал бұл көрсеткіш мына (12-30) 12-24 ... ... ... ... ... ... қабылдамау көрсеткіші мына жауаптар ... ... Егер бұл ... (14-35) 14-28 ... ... қалыпты болып табылады.
д) 1. эмоционалды ... ... ... ... бұл
көрсеткіш мына жауаптар бойынша есептелінеді: 23,29,30,41,44,47,78. Ал бұл
көрсеткіш денгейі мына ... ... ... (14-35) 14-28 ... ... ... комфорттың бұзылу көрсеткіші мына жауаптар
бойынша есептелінеді: ... Бұл ... ... денгейі секілді (14-35) 14-28 денгей аралығында болса қалыпты болып
табылады.
е) 1. ішкі бақылау көрсеткішіне ... ... бұл ... ... ... ... 4,5,11,12,13,19,27,37,51,63,68,79,91,98. Ал
бұл көрсеткіш өз кезегінде мына денгейде болса (26-65) 26-52 қалыпты ... . ... ... ... мына ... шегінде
есептелінеді: 25,36,52,70,71,73,77. Бұл көрсеткіш мына денгейде (18-45) ... ... ... ... 1. ... ... көрсеткішіне келетін болсақ, бұл мына
жауаптар бойынша есептелінеді: ... Ал ол мына ... (6-15) ... ... ... ... көрсеткішіне келетін болсақ, бұл көрсеткіш мына
жауаптар бойынша есептелінеді: ... Бұл мына ... ... ... ... ... эскапизм (мәселеден қашу) көрсеткіші мына жауаптар бойынша
есептелінеді: 17,18,54,64,86. Ал бұл ... мына ... (10-25) ... ... өңдеуде белгісіздік зонасы әрбір шкала бойынша жас
өспірімдер үшін көрсеткіштер жақша ... ... ал ... ... ... ... Белгізіздік зонасына "дейінгі" нәтиже -
өте ... деп ... Ал ... ... "кейінгі" нәтиже - ... деп ... Ауыл ... әлеуметтік – психологиялық бейімделуін
зертеу нәтижелерін ... ... ...... ... зерттеу үшін
ең алдымен алғашқы қадам бірінші курс студенттер мен ... ... ... Өскемен қаласының Қазақстан Американ Еркін Университетінің
психология, ... ... ... заң, ... ... ... негіздері, қазақ-тілі мен әдебиеті, дене ... ... ... ... ... бөлімінде оқитын студенттерге
анкета және В.Т. Ряховскийдің - «Қарым-қатынас денгейін ... ... ... Жоғарыда аталып өткен бөлімдерде ... ... саны 44 ... Ал біздің зерттеу жұмысымызға ... саны 40 ... 40 ... ... ... ... ... анкета
жүргізілді. Осы анкетадан алынған мәліметтерді былайша сипаттауға болады.
Анкетадан ... ... ... сипатталады:
Студенттердің басым бөлігі 17-19 жас аралығы. Осы мамандықты таңдауды
өзіңіз жасадыңыз ба деген ... ... ... ... ... және өз ... екендігін жазған. Алғашында қандай қиындықтар
кездесті деген сұраққа – кейбір пәндердің, ... орыс – ... ... Ал ... ... басқада бөлім студенттері мен ... ... ма ... ... ... - ия деген жауап алынды.
Оқытушылар мен қарым-қатынастарың ... ... ...... ... деген жауап алынды. Оқу бағдарламасы сізді қанағаттандырады ма деген
сұраққа келсек, студенттерді ... ... ... ... ... ... ... уақыттың ұзақтығына жылдам үйрендіңіз бе деген сұраққа ... ... ... ... ... ... «ия бірден үйрендік, үйткені
көптеген пәндер қызықты сондықтан уақыттың қалай өткенін білмейде қаламыз»
делінген. Соны мен ... ... ... ... жүйелейтін болсақ
бірінші курс студенттері алғаш келген ... ... ... ... ... ... топ студенттерімен де бірден қарым-қатынасқа түсіп, оқу
бағдарламасына, өту уақытына және т.б жағдайларға бейімделулері ... ... ... ... ауыл ... яғни ... қарым-
қатынасының жалпы деңгейін бағалайтын В.Т. ... ... ... ... 16 ... ... ... Жауаптар
ұпайлармен бағаланды. Алынған ұпайлар сомаланып, классификатор бойынша
зерттелінуші қандай адамдар категориясына жататыны ... ... ... деңгейі бағаланды. Респонденттердің жауаптары 4-
18 ұпай аралығындағы көрсеткішті көрсетті, яғни ол ... ... ... бағалау: «Иә» - 2 ұпай, «кейде» - 1 ... ... - ... ... ... сомаланып, классификатор бойынша зерттелінуші қандай
адамдар категориясына жататыны анықталды.
В.Ф.Ряховский тестінің классификаторы.
14-18 ұпай – ... түсу ... ... Сіз ... тыңдайсыз, қарым-қатынаста шыдамдысыз, өз пікіріңізді
салмақты ... ... жаңа ... ... ... ... шулы ... ұнатпайсыз, көпсөзділік пен өзімшілдік сізді
тітіркендіреді.
9-13 ұпай – сіз ... ... ... да ... ... сұрақтар бойынша сөйлегенді ұнатасыз. ... ... ... орындай алмағанның өзінде өтініштерден бас
тартпайсыз. ... ... ... ... ... алмағанның
өзінде өтініштерден бас тарпайсыз. Тез ашыланып, тез ... ...... және ... ... ... Алайда қалауыңыз болса өзіңізді ұстап тұра аласыз.
4-8 ұпай – сіз ... ... Сіз ... ... ... ... ... сіздің басыңызды ауыртса да барлық
пікірталастарға қатысқанды ұнатасыз. Қандай болсын сұрақ ... ... ... ... ... да сөз аласыз. Қандай іс болсын аяғына
дейін жеткізбесеңізде шетін ... Осы ... ... ... ... бір ... қарайды. Осы фактілерге ойланыңыз.
Бұл әдістемеде алынған ұпайлар санына байланысты ... ... ... деңгейіне сәйкес категориялар анықталады. Әдістеме
классификаторының критерийлері бойынша ауыл ... ... ... ... ... 25 пайызы яғни 10 респондент қарым-
қатынаста «белгілі ... ... ... ... «өте ... ... 35 пайызы, 14 студент көрсетті, 40 пайыз яғни, 16 респондент ал
қарым-қатынаста «қалыпты» деңгейді ... ... ... ... ... «ашық емес» және «ерекше ашық» деңгейлері мүлде
танылған жоқ. Осы ... ... ... көре ... 2.2.1 ... әдістемесі
Біздің осы зерттеу жұмысымыздың жалғасы ... ... яғни ... ... жүргізу мен жалғасты. Осы автопортрет
мүмкін болатын элементтер жиынтығынан тұрады. Олар бас, көз, ... ... аяқ, қол. Енді осы ... ... толық тоқталатын болсақ ол
төмендегідей сипатталады.
Бас бөлігінің өзі екі топқа жіктеледі, ... кіші ... ... және
үлкен болып салынуы. Бас бөлігін кішкене етіп салған респонденттер саны
14, яғни 35 ... ... Бұл ... өз ақыл – ... ... тән ... келеді. Ал респонденттердің 26 , яғни 65пайызы
бас бөлігін үлкен етіп салған. Осы респонденттердің өз ақыл – ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді төмендегі
диаграммадан көре аласыздар
Диаграмма 2.2.2 Автопортрет әдістемсі
Енді екінші элементке ... ... көз ... Көз ... ... бөлінеді. Көзді қатты басып үлкен етіп ашып салса, ... етіп ... ... ... жабық болуы, көзге кірпіктерді салу.Осы
элементтер бойынша респонденттердің 40 пайызы ... 16 ... ... кіші етіп ... олар өз ... ... ... бітпейтін,
интроверт адам.Ал респонденттердің 35 пайызы , 14 бала көз бөлігін үлкен
етіп салған, ... ... ... ... ... аса сақтық пен
қарау тән болып келеді. Ал қалғандары 25 ... 10 ... ... ... ... оларға құбылып – құлпыру тән ... ... ... ... диаграммадан көре аласыздар
Диаграмма 2.2.3 Автопортрет әдістемесі
Келесі элемент ауыз бөлігі, ауыз бөлігіде ... ... ... ... ауыз ... ... ... салуы, ауыз аймағын
салмауы немесе ... ... ... ерін ... ... ... Осы ... нәтижесінде 2 респонденттің яғни 5
пайызы студент ауыз бөлігін ... және ... ... ... ол
респонденттер тұйық болғандықтан қарым – қатынаста нәтижесіз және өз ойын
толық жеткізе алмауы тән. Ал 30 ... ... ... 83 пайыз ауыз
бөлігін қалыпты салған, яғни бұл студенттер қарым-қатынаста өте ашық ... ... ... ... ... Ал 5 ... яғни, 12 пайызы ауызға тіс
салып ... ... ... тән ... көрсетіледі. Осы
көрсеткіштерді төмендегі диаграммадан көре аласыздар
Диаграмма 2.2.4 Автопортрет әдістемесі
Келесі
элемент құлақ аймағы. ... ... ... интелектісіне байланысты
сипатталады. Құлақ бөлігін кіші етіп салу және ... ... ... ... ... жіктелінеді. Нәтижесінде 53 пайызы, 21 респондент құлақ
бөлігін кіші етіп салған, бұл студенттер өздеріне ... ... ... ... ... тән. Ал 47 ... , 19 респондент құлақ
бөлігін үлкен етіп салған, ал осы респонденттерге ... ... тұра ... тән ... ... ... төмендегі диаграммадан көре
аласыздар
Диаграмма 2.2.5 ... ... ... ... ... болсақ ол мұрын бөлігі. Мұрын
бөлігінің өзі былайша жіктеледі мұрын бөлігін анық, ... ... ... кіші етіп салу, мұрын тесіктерін анық көрсетіп ... Осы ... ... ... 67 пайызы, 27 респондент ... ... ... ... бұл ... сексуалды проблемаларының бар
екендігі көрсетіледі. Ал 23 пайызы, 13 респондент мұрын бөлігін ... ... ... ... ал осы ... ... ... – агрессияның белгілері бар екендігін анғаруға болады.
Осы көрсеткіштерді ... ... көре ... 2.2.6 ... ... енді қол ... ... болсақ, осы қол арқылы адамның қарым
– қатынасты қандай екендігін анғаруға болады. Ал енді осы қол ... ... ... ... ... еш ... болмай салуы, қолды төмен
қаратып салуы, қолды нәзік етіп салуы, қолды үлкен, қысқа етіп салуы ... ... ... ... Енді ... жеке – жеке тоқталатын
болсақ 5 пайызы , яғни 2 ... ... ... ... ... ... қарым – қатынаста нәтижесіз, белсенді емес ... ... 10 ... , 4 респондент қол бөлігін салмаған, олар ... ... ... ... ... көрсетіледі. Ал 85 пайызы , 34
респондент қолды айқын бастырып ... бұл ... ... ... ... олардың қарым-қатынаста ашық екендігін көрсетеді.
Осы көрсеткіштерді төмендегі диаграммадан көре аласыздар
Диаграмма 2.2.7 ... ... ... ... ... ол аяқ ... Аяқ ... өзі
ұзын, қысқа немесе жоқ болуы деп бөлінеді. Осы сонғы элемент бойынша ... , 32 ... аяқ ... ұзын етіп ... олар ... ... ... Ал 20 пайызы , 8 респондент аяқ бөлігін салмағандықтан
олардың психологиялық қорғанысының нашарлығынан қорқақ жасқаншақтық ... ... ... ... ... көре аласыздар
Диаграмма 2.2.8 Автопортрет әдістемесі
Біздің көздеген мақсатымызды, болжамымызды нақтылайтын ... ... ... ... ол элемент ауыз бөлігі және қол бөлігі
болып саналады.
Зерттеу жұмымымыздың ... ...... ... ... Ол ... - ... «Әлеуметтік – психологиялық
бейімделу» сұрақтамасы. Бұл ... ... ... ... Бұл сұрақтаманың өзі 6 шкаладан тұратындықтан, олардың әрбір
тобын бөлек – бөлек ...... ...... ... бірінші шкаласы бейімделу шкаласы. Бұл ... ... 32 ... - яғни 13 студенттің бейімделу ... ... 56 ... , 22 ... ... денгейі орташа көрсеткішті
көрсетсе, 12 пайыз, яғни 5 ... ... ... ... ... ... ... диаграммадан көре аласыздар
Диаграмма 2.2.9 Автопортрет әдістемесі
К.Роджерс – Р.Даймондтың “әлеуметтік – психологиялық бейімделу”
сұрақтамасының екінші ... - өзін өзі ... Өзін - өзі ... ... ... 37 ... ,15 ... өзін - өзі бағалауы
орташа болды. Ал 63 пайыз, 25 студенттің өзін- өзі ... ... ... көрсетті. Осы көрсеткіштерді төмендегі диаграммадан ... 2.2.10 Өзін өзі ... ... шкала – өзгелерді қабылдау шкаласы. Өзгені қабылдау шкаласы
бойынша 30 ... , 12 ... ... ... ... ... көрсетсе, 70 пайыз , яғни 28 респонденттің басқаларды ... ... ... ие ... ... ... көре ... 2.2.11 Өзгелерді қабылдау шкаласы
К. Роджерс – Р.Даймондтың “әлеуметтік – ... ... ... ...... ... ... камфорт шкаласы бойынша – 63пайыз, яғни 25 респондент орташа
көрсеткішті ... 32 ... 13 ... ... камфорт
денгенйі жоғарғы көрсеткішті көрсетеді. Ал респонденттердің 5 пайыз , яғни
2 студентің ... ... ... ... ... диаграммадан көре аласыздар
Диаграмма 2.2.12 Эмоционалды комфорт
К.Роджерс – Р.Даймандтың “Әлеуметтік – ... ... ... шкаласы – интерналдылық шкаласы. Осы шкала бойынша
студенттердің – 55 ... , яғни 22 ... ... ... ... Яғни өздеріне іштей бақылау жасай алатындар. Ал 45 пайыз, 18
студент ... ... ... көрсеткіштерді төмендегі диаграммадан көре аласыздар
Диаграмма 2.2.13 Интерналдылық шкаласы
К.Роджерс – Р.Даймандтың ...... ... ... шкаласына тоқталатын болсақ ол – басымдылыққа ұмтылу
шкаласы. Сонғы шкала ... 20 ... , яғни 9 ... ... ... ... Ал 5 ... , 2 респонденттің басымдылыққа ұмтылу
денгейі ... ... ... ... ... 75 ... , ... басымдылыққа ұмтылу денгейі орташа денгейді көрсетті.
Осы көрсеткіштерді төмендегі диаграммадан көре аласыздар
Диаграмма 2.2.14 Басымдылыққа ұмтылу шкаласы
Біздің диплом жұмысымыздың тақырыбына сай ... ... ... автопортрет және К.Роджерс – Р.Даймондтың «әлеуметтік – психологияляқ
бейімделу» сұрақтамасы көмегімен нәтижелердің өзара ... ... ... ... ... тексереміз.
Автопортрет әдісінің нәтижесі бойынша алынған мәліметтерден
студенттердің қарым – ... ... ... және ... ...
қатынасында қиыншылық бола қоймайтын студенттердің К.Роджерс – Р.Даймондтың
«әлеуметтік – психологиялық бейімделу» сұрақтамасындағы 6 – ... ... ... ... статистикалық мәнділігін дәлелдедік.
Екі топқа бөлінген студенттердің әрбір шкаладағы көрсеткіштері
бойынша орташа арифметикалық шамасын, яғни алынған мәндердің ... ... ... ... арқылы табуға болады.
(1)
(2)
Мұндағы ( ), () – орта мән болып табылады. Осы орта
мән ... ... ... ... төмендегідей:
Кесте 2.2.1 Әлеуметтік-психологиялық бейімделу шкаласы
|Шкалалар |A |S |Z |E |J |D ... |82 |71 |69 |66 |70 |65 ... |60 |52 |52 |56 |50 |54 |
A - ... шкаласы
S - өзін - өзі қабылдау шкаласы
Z - өзгелерді қабылдау шкаласы
E - эмоционалды комфорт шкаласы
J - интерналдылық ... - ... ... ... ... орта мәндерді төмендегі формулалар арқылы статистикалық
мәнділігін анықтаймыз.
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)
Стьюдент t- ... ... ... ... ... көре
аламыз, сонымен
|A |S |Z |E |J |D ... |3 |2,9 |2,8 |2,8 |0,3* |
* - ... ... t > ... - ... ... - өзін - өзі ... шкаласы
Z - өзгелерді қабылдау шкаласы
E - эмоционалды комфорт шкаласы
J - ... ... - ... ... ...... практикум по общей ... ... ... ... ... үшін – t > ... мәнділіктен жоғары болу керек, яғни егер эмперикалық мәнділік
t > 2.6 болса, онда бұл ... ... ... ... ... Ал
эмперикалық мәнділік t

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында3 бет
С. Дөнентаевтың шығармашылық кезеңі10 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
Аллаға иман 8 бет
Астана қаласы4 бет
Павлодар қаласындағы элиталық жаңа үлгідегі 6 қабатты қонақ үй17 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Технология пәнінде киім конструкциясын оқытуда ақпараттық оқыту технологияларды қолдану4 бет
Ғани Мұратбаев5 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қазақ жастарының қатысуы және оның тарихи маңызы25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь