Қазақ қыздарының қарым - қатынас жасау аймағындағы психологиялық ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ҚАРЫМ .ҚАТЫНАС ТҮСІНІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Қарым. қатынас мәселесінің шетелдік және кеңестік ғалымдардың еңбектерінде қарастырылуы
1.1 Қазақ қыздарының қарым . қатынас жасау аймағындағы психологиялық ерекшеліктері

2 ҚАЗАҚ ҚЫЗДАРЫНЫҢ ҚАРЫМ .ҚАТЫНАС ЖАСАУ АЙМАҒЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫ ЗЕРТТЕУ
2.1 Қазақ қыздарының қарым . қатынас жасау аймағындағы әлеуметтік психологиялық ерекшеліктерін зерттеу әдістерін, процедурасын және базасын негіздеу
2.2 Қазақ қыздарының қарым . қатынас жасау аймағындағы әлеуметтік психологиялық ерекшеліктерін зерттеудің нәтижелерін талдау

ҚОРЫТЫНДЫ

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ТІРКЕМЕ А «Өзіңіздің коммуникация деңгейін тексеріңіз» әдістемесі
ТІРКЕМЕ Ә Ф.Ряховскийдің « Қарым . қатынас деңгейін бағалау» әдістемесі
ТІРКЕМЕ Б«Аяқталмаған сөйлемдер немесе сіздің жалпы өмірге, адамдарға деген қатынасыңыз» тесті
КІРІСПЕ

Қазақ дүниетанымынан тәңірге табынған көзқарасты, шешендікке бет бұрған шығармашылық дәстүрді, көптің көңілінен шыққан тұлғалық әулие тұтқан ағартушылық дәстүрді көреміз. Бұдан қазақ халқының ежелден ойшыл, сезімтал, сыршыл халық болды деген түйінді тілге тірек етеміз. Қазақ – дала кеңістігіндегі әрбір көріністің, әрбір іс-әрекет пен мінез-құлықтың байыбына жетуге, олардың түйінді жағын анықтауға мән берген халық. Қазіргі кездегі психология ғылымында жалпы қазақ халқының психологиясын зерттеуге көп зейін аударылып отыр. Осы зерттеулердің бір саласын – қазақ жастарының, әсіресе қазақ қыздарының психологиясын зерттеуге арналған мәселелер құрайды.
Адамның жыныстық ерекшеліктеріне және онымен байланысты психологиялық, айырмашылықтарға қатысты мәселелер соңғы уақыттарда зерттелушілердің қызығушылығын туындатып отыр. Ол әйелдер мен ерлердің тең құқылығымен, әйелдің әлеуметтік рөлінің өзгеруімен, әйел табиғаты жайлы көзқарастардың өзгеруімен байланысты. [ 15,41б. ]
Жастық шақ кезеңінде адам өзі туралы, адамдармен қарым-қатынасындағы алатын орны туралы мәселелерге ерекше мән беретінін ескерсек, жастардың белгілі бір әлеуметтік топқа, ұлтқа жататындығына байланысты анықталған қоғамдық қатынастар мен қасиеттерінен олардың индивидуалды ерекшеліктері көрінетіндігін байқасақ, олардың ұлттық ерекшеліктерінің қарым-қатынас жасау аймағына тигізетін әсерін анықтау үшін біз бітіру жұмысының тақырыбын «Қазақ қыздарының қарым –қатынас жасау аймағындағы психологиялық ерекшеліктері» деп алу көкейтесті мәселе екендігін анықтадық.
Бұл мәселеге назар аударған себебіміз, өйткені қазіргі таңда заман өзгерістеріне байланысты қазақ қыздарының ұлттық ерекшеліктері сақталмай, өзгерістер болып жатыр. Қазақ халқы өз дәстүрлерін ұстанатын халық, дегенмен де мұндай өзгерістердің болуы заман талабына, қоғамның дамуы, әлеуметтік орта да әсер беріп отыр. Қазақ қыздарының қарым –қатынас жасау ерекшеліктерінде қазіргі таңда бұрынғымен салыстырғанда оларда ұялшақтық, қарапайымдылық, биязы мінезділік, сыпайылық тән болса да, барлық қазақ қыздарын осылайша сипаттай алмаймыз. әртүрлі ортада өскен, әртүрлі тәрбие көрген, атап айтсақ, ауыл мен қалада өскен қыздардың да қарым –қатынас жасау ерекшеліктері түрліше болып, айырмашылықтар байқалады. Қазақ қыздарының қарым –қатынас жасауда, психологиялық өзгеріске түсуде ашық болуға, үйірсектікке, яғни жағымды жағына өзгерсе өте дұрыс болары анық. Осындай мәселелер қоғам үшін маңызды.
Өзара тұлғалық қарым –қатынас өзара әрекеттің құрамдас бөлігі болып табылып, сол контексте қарастырылады (А.А. Леонтьев, А.А. Петровская, А.А. Бодалев, Б.Ф. Ломов).
Өзара тұлғалық қарым –қатынас - адамдар арасындағы әртүрлі саналылық деңгейінде сезілетін өзара байланыс. Осы байланыстардың негізінде өзара әрекет жасайтын адамдардың әртүрлі эмоционалды жағдайлары мен психологиялық ерекшеліктері жатыр.
Өзара тұлғалық қарым – қатынастардың дамуы адамның жынысына, жасына, ұлтына және басқа да факторларға байланысты. Әйелдердің қарым –қатынас жасау аймағы ерлерге қарағанда шектеулі. Өзара тұлғалық қарым –қатынас кезінде әйелдер өзін -өзі ашу, басқаларға өзі туралы мәлімет беру қажеттілігін бастан өткереді. Әйелдер көбінесе жалғыздық сезімін сезінеді. Әйелдер үшін өзара тұлғалық қарым –қатынастан көрінетін ерекшеліктер маңызды болса, ерлер үшін іскерлік қасиеттер маңызды болып келеді.Әртүрлі ұлттық қоғамдарда өзара тұлғалық байланыстар адамның қоғамда алатын орны, жыныстық, жас ерекшелігіне байланысты статустар, өмір сүретін әлеуметтік ортасын есепке ала отырып құрылады.
Зерттеу мақсаты: қазақ қыздарының қарым – қатынас жасау аймағындағы әлеуметтік психологиялық ерекшеліктерін зерттеу.
Зерттеу обьектісі: мектептің жоғарға сыныбында оқитын қазақ қыздары
Зерттеу пәні: қазақ қыздарының қарым – қатынас жасау ерекшеліктері
Зерттеу міндеттері:
1. қазақ қыздарының психологиялық ерекшеліктерін, қарым – қатынастың ғылыми әдебиеттерде қарастырылуын талдау
2. қазақ қыздарының қарым -қатынас жасау аймағындағы әлеуметтік психологиялық ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік беретін әдістер мен әдістемелерді қарастыру
3. қазақ қыздарының қарым – қатынас жасау аймағындағы әлеуметтік психологиялық ерекшеліктерін эксперименталды зерттеу
4. зерттеу нәтижелерін өңдеу
Зерттеу болжамы: қазақ қыздарының қарым – қатынас жасау аймағындағы әлеуметтік психологиялық ерекшеліктері олардың ұялшақтық, ұяңдық, сыпайылық , қарапайымдылық қасиеттерімен сиптатталады.
Зерттеу әдістері:
1. Психодиагностикалық әдістер:
1.1 «Өзіңіздің коммуникация деңгейін тексеріңіз» әдістемесі
1.2 Ф.Ряховскийдің « Қарым – қатынас деңгейін бағалау» әдістемесі
1.3 «Аяқталмаған сөйлемдер немесе сіздің жалпы өмірге, адамдарға деген қатынасыңыз» тесті
2. Математикалық әдістер:
2.1 орта тенденция табу;
2.2 пайыздық үлесті табу;
2.3 квадраттық ауытқуды табу;
2.4 Стьюденттің t критерийі.
3.Эмпирикалық әдістер:
3.1 сауалнама
Зерттеу базасы : Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласындағы № 44 Оралхан Бөкей атындағы мектеп – лицейінде 11-ші сыныпта білім алатын 20 қазақ қыздары және Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласындағы № 42 аралас орта мектебінде 11-ші сыныбында білім алатын 20 қазақ қыздары
Бітіру жұмысының құрылымы: кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімінен және тіркемелерден тұрады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

Бір, екі және үш авторлардың оқулықтары

1. Андреева Г.М. Социальная психология. /Г.М. Андреева. М. МГУ, 1980.
2. Андреева Г.М. Социальная психология /Г.М. Андреева М. Аспект-Пресс, 2002.
3. Андреева Г.М., Яноушек Я. Взаимосвязь общения и деятельности // Общение и оптимизация совместной деятельности. М., 1985.
4. Андреева Г.М. Принцип деятельности и исследование общения // Общение и деятельность. На рус. и чешек, яз. Прага, 1981.
5. Бародкин Ф.М., Коряк Н.М. Внимание: конфликт. / Бародкин Ф.М., Коряк Н.М. Новосибирск, 1997.
6. Бахтин М.М. Эстетика словесного творчества/ Бахтин М.М. М., 1979.
7. Берн 3. Игры, в которые играют люди. / Берн 3М., 1988.
8. Богомолова Н.Н. Социальная психология печати, радио и телевидения/ Богомолова Н.Н. М., 1991.
9. Брудный А.А. К теории коммуникативного воздействия // Теоретические и методологические проблемы социальной психологии. М., 1977.
10. Буева Л.П. Социальная среда и сознание личности/ Буева Л.П. М., 1967.
11. Белинская Е.П., Тихмандрицкая О.А. Социальная психология линости / Белинская Е.П., Тихмандрицкая О.А. М. Аспект-Пресс, 2001.
12. Волков И.П. Социометрические методы в социально- психологических исседованиях/ И.П.Волков.-Л.ЛГУ, 1970
13. Волков И.П. О социометрической методике в социально-психологических исследованиях./ Волков И.П Л., 1970.
14. Елисеев О.П. Практикум по психологии личности /О.П. Елисеев. – Питер, 2002.
15. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері / Қ. Жарықбаев. – Алматы, 2002.
16. Зимбардо Ф. Застенчивость. Пер. с англ. М., 1992.
17. Коломинский Я.Л. Проблемы личных взаимоотношений в детском коллективе/ Коломинский Я.Л. Минск, 1979.
18. Кон И.С. Социология личности / Кон И.С. М., 1967.
19. Кузьмин Е.С. Основы социальной психологии / Кузьмин Е.С. Л., ЛГУ, 1967.
20. Леонтьев А.А. Психология общения/ Леонтьев А.А Тарту, 1973.
21. Леонтьев А.А. Общение как объект психологического исследования // Методологические проблемы социальной психологии. М., 1975.
22. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики/ Леонтьев А.Н М., 1972.
23. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность/ Леонтьев А.Н М., 1975.
24. Ломов Б.Ф. Общение как проблема общей психологии // Ломов Б.Ф., 1986
25. Ломов Б.Ф. Общение и социальная регуляция поведения индивида // Ломов Б.Ф., 1989
26. Магун Б.С. Потребности и психология социальной деятельности личности /Б.С. Магун. – Л. Наука, 1983.
27. Майерс Д. Социальная психология. /Д. Майерс. М., 1997.
28. Методы социальной психологии. М., 1977.
29. Методологические проблемы социальной психологии. М.: Педагогика , 1975.
30. Морено Дж. Социометрия. Экспериментальный метод и наука об обществе/ Морено Дж. М., 1958.
31. Психологические проблемы социальной регуляции поведения. М., 1976.
32. Платонов К.К. О системе психологии/ Платонов К.К. М., 1974.
33. Психологические тесты для всех. – Киев, 1997.
34. Практическая психология в тестах. М, 1999.
35. ПетровскийА.В. Личность.Деятельность. Коллектив. / А.В. Петровский - М.: Наука, 1982
36. Реан А.А., Коломинский Я.Л. Социальная педагогическая психология /А.А. Реан .,Я.Л.Коломинский.-Питер. 1999
37. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога /Е.И. Рогов. – М.: Владос, 1998.
38. Крижанская Ю.С., Третьяков В.П. Грамматика общения / Крижанская Ю.С., Третьяков В.П. М., 1990.
39. Кучинский Г.М. Психология внутреннего диалога/ Кучинский Г.М. Минск, 1988.
40. Лабунская В.А. Невербальное поведение / .Лабунская В.А. Ростов-на-Дону, 1986.
41. Хараш А.У. К определению задач и методов социальной психологии в свете принципа деятельности // Теоретические и методологические проблемы социальной психологии. М., 1977.
42. Жарықбаев Қ, Қалиев С . Қазақ тәлім-тәрбиесі / Жарықбаев Қ, Қалиев С. Алматы, «Санат» , 1995
43. Оразбекова К. Иман және инабат /Оразбекова К.Алматы. «Ана тілі» ,1993.
44. Табылдиев Ә. Әдеп әліппесі/ Табылдиев Ә.Алматы «Рауан» 1997.
45. Табылдиев Ә.Халық тағылымы/ Табылдиев Ә .Алматы « Рауан» 1994.

Газет, журнал және жинақтардан алынған статьялар

1. Байділбаева А. Адмгершілікке баулу бағыттары. Қазақстан мектебі – 2004,№11 , 3-5бет
2. Белгібай М. Этнопедагогикалық және этнопсихологиялық тәрбие – қазақстан мектебі – 2004 №11 ,19-20 бет
3. Белинская Е.П. Я – концепция и ценностные ориентации старших подростков в условиях быстрых социальных изменении. Вестник Московского университета, 1997 - №4
4. Жасөспірімдер арасындағы қарым – қатынастың маңызы . Мектептегі психология. – А.: 2006, № 3
5. Дәрібаева Ф. Жастар тәрбиесіндегі этнопсихологияның мәні/Дәрібаева Ф. Қазақстан мектебі, 2001 №5.
6. Тұрдалиева Ж.Т.Жасөспірімдер дамуындағы қарым –қатынастың маңызы, Мектептегі психология, 2006 ,№ 3 , 10 бет
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЗЫНАЛЫҚ КӘСІПОРЫН
ПСИХОЛОГИЯ – ПЕДАГОГИКА ФАКУЛЬТЕТІ
Мамандығы Психология
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы : ҚАЗАҚ ҚЫЗДАРЫНЫҢ ҚАРЫМ – ... ... ... ... ... ... ТҮСІНІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Қарым- қатынас ... ... және ... ... ... ... ... қарым – қатынас жасау аймағындағы психологиялық
ерекшеліктері
1. ... ... ... ... ЖАСАУ АЙМАҒЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫ ЗЕРТТЕУ
1. Қазақ қыздарының ...... ... ... әлеуметтік
психологиялық ерекшеліктерін зерттеу әдістерін, ... ... ... Қазақ қыздарының қарым – қатынас жасау аймағындағы ... ... ... ... ... ... А ... коммуникация деңгейін тексеріңіз» әдістемесі
ТІРКЕМЕ Ә Ф.Ряховскийдің « Қарым – қатынас деңгейін бағалау» әдістемесі
ТІРКЕМЕ Б«Аяқталмаған сөйлемдер ... ... ... ... ... деген
қатынасыңыз» тесті
КІРІСПЕ
Қазақ дүниетанымынан тәңірге табынған көзқарасты,
шешендікке бет ... ... ... ... ... шыққан
тұлғалық әулие тұтқан ағартушылық дәстүрді көреміз. Бұдан қазақ халқының
ежелден ойшыл, сезімтал, сыршыл ... ... ... ... ... тірек
етеміз. Қазақ – дала кеңістігіндегі әрбір көріністің, әрбір іс-әрекет пен
мінез-құлықтың байыбына жетуге, олардың түйінді ... ... мән ... Қазіргі кездегі психология ғылымында жалпы қазақ ... ... көп ... ... отыр. Осы зерттеулердің бір
саласын – қазақ ... ... ... ... ... ... ... құрайды.
Адамның жыныстық ерекшеліктеріне және онымен байланысты
психологиялық, айырмашылықтарға қатысты ... ... ... ... ... ... Ол әйелдер мен ерлердің тең
құқылығымен, әйелдің әлеуметтік рөлінің өзгеруімен, әйел ... ... ... байланысты. [ 15,41б. ]
Жастық шақ кезеңінде адам өзі туралы, адамдармен қарым-қатынасындағы
алатын орны туралы мәселелерге ... мән ... ... ... бір ... ... ұлтқа жататындығына байланысты анықталған
қоғамдық ... мен ... ... индивидуалды ерекшеліктері
көрінетіндігін байқасақ, олардың ұлттық ... ... ... ... ... ... үшін біз бітіру жұмысының тақырыбын
«Қазақ қыздарының ... ... ... аймағындағы психологиялық
ерекшеліктері» деп алу көкейтесті мәселе екендігін анықтадық.
Бұл мәселеге ... ... ... ... қазіргі таңда заман
өзгерістеріне байланысты қазақ қыздарының ұлттық ... ... ... ... ... ... өз ... ұстанатын халық,
дегенмен де мұндай өзгерістердің болуы заман талабына, қоғамның дамуы,
әлеуметтік орта да әсер беріп отыр. ... ... ... ... ... қазіргі таңда бұрынғымен салыстырғанда оларда ұялшақтық,
қарапайымдылық, биязы мінезділік, сыпайылық тән ... да, ... ... осылайша сипаттай алмаймыз. әртүрлі ортада өскен, әртүрлі тәрбие
көрген, атап айтсақ, ауыл мен қалада өскен ... да ... ... ерекшеліктері түрліше болып, айырмашылықтар байқалады. Қазақ
қыздарының қарым –қатынас жасауда, психологиялық өзгеріске түсуде ашық
болуға, үйірсектікке, яғни жағымды жағына ... өте ... ... анық.
Осындай мәселелер қоғам үшін маңызды.
Өзара тұлғалық қарым –қатынас өзара әрекеттің ... ... ... сол ... ... (А.А. ... А.А.
Петровская, А.А. Бодалев, Б.Ф. Ломов).
Өзара тұлғалық қарым –қатынас - адамдар арасындағы әртүрлі саналылық
деңгейінде сезілетін өзара ... Осы ... ... ... ... ... әртүрлі эмоционалды жағдайлары мен психологиялық
ерекшеліктері жатыр.
Өзара тұлғалық қарым – қатынастардың дамуы адамның жынысына, жасына,
ұлтына және ... да ... ... ... ... –қатынас
жасау аймағы ерлерге қарағанда шектеулі. Өзара тұлғалық қарым –қатынас
кезінде әйелдер өзін -өзі ашу, ... өзі ... ... ... бастан өткереді. Әйелдер көбінесе жалғыздық сезімін сезінеді.
Әйелдер үшін ... ... ... –қатынастан көрінетін ерекшеліктер
маңызды болса, ... үшін ... ... ... ... ... ... өзара тұлғалық байланыстар адамның қоғамда алатын ... жас ... ... ... өмір ... ... есепке ала отырып құрылады.
Зерттеу мақсаты: қазақ қыздарының қарым – қатынас жасау ... ... ... зерттеу.
Зерттеу обьектісі: мектептің жоғарға сыныбында оқитын қазақ қыздары
Зерттеу пәні: қазақ қыздарының қарым – ... ... ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктерін, қарым – қатынастың ғылыми
әдебиеттерде қарастырылуын талдау
2. қазақ қыздарының қарым ... ... ... әлеуметтік
психологиялық ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік беретін әдістер мен
әдістемелерді қарастыру
3. ... ... ...... жасау аймағындағы әлеуметтік
психологиялық ерекшеліктерін эксперименталды зерттеу
4. зерттеу нәтижелерін ... ... ... ... ...... ... аймағындағы
әлеуметтік психологиялық ерекшеліктері олардың ұялшақтық, ұяңдық, сыпайылық
, қарапайымдылық қасиеттерімен сиптатталады.
Зерттеу ... ... ... «Өзіңіздің коммуникация деңгейін тексеріңіз» әдістемесі
1.2 Ф.Ряховскийдің « Қарым – қатынас деңгейін бағалау» әдістемесі
1.3 «Аяқталмаған ... ... ... ... өмірге, адамдарға деген
қатынасыңыз» тесті
2. Математикалық әдістер:
2.1 орта тенденция табу;
2.2 пайыздық үлесті табу;
2.3 квадраттық ауытқуды табу;
2.4 Стьюденттің t ... ... ... ... : Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласындағы № 44 Оралхан
Бөкей атындағы мектеп – лицейінде 11-ші сыныпта білім ... 20 ... және ... ... ... Өскемен қаласындағы № 42 аралас орта
мектебінде 11-ші сыныбында білім алатын 20 қазақ ... ... ... кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан,
пайдаланған әдебиеттер тізімінен және тіркемелерден тұрады.
1 ҚАРЫМ –ҚАТЫНАС ТҮСІНІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... және ... ... қарастырылуы
Қарым – қатынас дегеніміз- тіл арқылы ... ... ... бірі – оның ... қабілеттілігі. Сөз - адам ... ... ... ... ... ... адамдар толығымен
дами алмайды. Адам миының белсенділігі екінші сигнал жүйесінің қызметіне
байланысты. ... ... ... психикалық ерекшеліктері сөйлеу арқылы
ғана көрініп, өмір сүреді. Қарым-қатынас адам ... ... ... қатар жеке адамды қалыптастыратын аса маңызды түрі болып табылады.
Жалпы қарым-қатынаста тұлғаның өзін-өзі ашу мен ... ... ... ... ең ... коммуникация арқылы қарастырылады.
Адам үнемі әлеуметтік ортада болады, оның іс-әрекеті басқа адамдармен қарым-
қатынасқа жетуіне және ... ... ... ... болуымен
анықталады.
Психология ғылымындағы негізгі ұғымдардың біреуі – қарым-қатынас.Қарым-
қатынассыз жеке ... ... оның ... талдау мүмкін ... ... ... А.А. ... А.А. ... ... Б.Ф. Ломов зерттеп, анықтама береді. К.Маркс «қарым-қатынаста ... ... бірі ... және рухани толықтырады, қарым-қатынас
адамдардың адамдарды өңдеуі»деп ... [ ... ... А.А. ... барысында әрбір жан тұлға болып келеді және
қарым-қатынасты іс-әрекеттің ерекше түрі деп, ... ... ... субьектісі ретінде дамуының негізгі ... ... ...... ... өзін ... өзі үшін және басқалар
үшін психологиялық қасиеттерін аша түседі. Сонымен бірге ол қасиетті ... ... ... ... қарым-қатынасты былай анықтауға
болады: адамның бүкіл өмірі ... ... ... мен ... ... ... М.Л.Лисинаның қарым-қатынас жайлы
концепциясында қарым-қатынасқа түскен әр адамда ... жеке ... ... Ал жеке ... аффективті байланысының болмауы оған
бейжай қарау, адам ішіндегі көңіл-күйін ... ... ... ... ... ... олар ... мағыналы болмайды. Осындай нәтижеде жеке
тұлға болып қалыптасуында дұрыс емес бағыт алады.
Қарым-қатынастың динамикалық қыры мимика мен ым – ... ... ...... кезіндегі беттің құбылысы. Ым –ишара
дегеніміз – психикалық күйді байқататын әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жасаушылардың
арасындағы қашықтықтың партнерлердің ... ... ... ... ... ... психологиясында бұл бағыттағы
зерттеулерге проксемика деп ат қойылған.
Психологияда ара ... ... ... мен ... ... мынадай
түрлерге бөледі.
Перцепция – адамның адамды сыртқы белгілері арқылы қабылдауы:
- идентификация - өзіңді басқа ... ... ... – бұл ... қуаныш, қайғысына ортақтаса білу;
- рефлексия – бірін – бірі ... ...... ... деген эмоциялық көзқарастың пайда болуы.
Жеке адам өз өмірінде ... ... ... ... ... мәнін түсінеді. Қарым- қатынастың негізгі 4 түрі көп аталынады:
көңілдестік, жеке ... ... ... ... екі ара ... ... ... білдіреді, ресми байланыстағы адамдар ... ... ... ара ... ... ... ... ара қатынастар әрбір адамның меншікті қажеттері сипатында болса
онда олар жеке қатынастар деп ... Ал ара ... ... екі, ... көп ... ... ретінде қабылданса, топтық қатынастар деп
аталынады.[ 13,с.98 ]
Күнделікті өмірде, тұрмыста жеке ... ... ... ... бейтараптық, жанжалдық, амбивалентті, үйлесімді, альтруистік
қатынастар кездеседі.
Адам жасы ұлғайып, дамыған сайын қарым-қатынасы ... ... ... ... қабілеті де артады.
Адам аралық ... ... ... білу қабілетін қатынастар
психологиясын үздіксіз үйрену арқылы жетілдіре, дамытып ... ... ... ... рөлі зор. Қарым-қатынас адам
тұрмысының ... ... ... ... жағы ... ... тұлғалық және қоғамдық қарым-қатынастың байланыс анализі адамның
сыртқы әлеммен байланысында ... қиын ... ... орны ... ... дұрыс қоюға рұқсат береді. Алайда алдымен ... ... ... бірнеше сөз айтып кету қажет. Бұл мәселені шешу
отандық әлеуметтік психология аймағында ерекше ... ... ... ... ... деген терминнің нақты
аналогы жоқ, бұл жай ... ... ... ... ... толық эквивалентті еместігінен ғана емес, сонымен қатар оның
ерекше психологиялық ... ... тек қана ... ... қаралуы
мүмкін, нақты айтқанда қызмет ету теориясында. Әрине төменде қарастырылатын
қарым-қатынас құрылымында, әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... ... жақтары ерекшеленген болуы мүмкін.
Мысалы өзара тұлғалық қатынасқа байланысты санаға қасиетті ... 3 ... ... ... ... ... ... компания, достар)
2. хабарлама беру, мағлұматтармен алмасу ( сұхбаттасу, әңгімелесу)
3. қарама –қарсы әрекет (бірін –бірі терең ... ... ... ... 3 ... қалай бірігетіні
көрсетілген. [ 15,с.48 ]
Адамның екі жақты қатынасы- ... және ... тек ... ашылады және іске асырылады. Сонымен қатар қатынас тамырлары-
индивидтердің материалдық өмір әрекетінің өзінде. Қарым- қатынас – ... ... ... жүзеге асуы болып табылады. Қалыпты жағдайда
адамның өзін қоршаған ... ... ... оның адамдарға, қоғамға
қатынасы негізделген. Бұл жерде өмірдегі ... тек ... ... ... ... берілгендігі ғана емес, тек қана
олардың эмоционалдық бағыныштылығы сонымен ... ... ... ... жеке тұлғалық емес қарым- қатынастар кіреді деген ойды
көрсету қажет. Қарым –қатынассыз тұлғалық қоғам қалыптастыру ... ... ... ... ... амалы болып, сонымен қатар
бұл индивидтерді дамыту амалы болып табылады.
Қарым – ... ... ... формада жүзеге асырылады. Қарым-
қатынас өзара тұлғалық қатынас сияқты әлеуметтануда топтар арасындағы қарым-
қатынасты зерттеу уақытындағы ... ... ... ... ... тұлғалық қатынас жүйесінде адамдардың біріккен өмір ... ... ... ... ол әртүрлі дара тұлғалық қатынаста
жүзеге ... ... ... ... типі ... ... ... болатынына немқұрайсыз қарамайды , бірақ ол қатынас тым ... ... ... ие ... да қоғамдық қарым-қатынасты іске
асыру яғни жоғарғы деңгейдегі қатынас сипаттамасына жатады. Бұл ... ... ... ретінде топтар немесе индивидтер ... ... Егер ... пікірлері қарама-қайшы болса да қарым-
қатынас актісі міндетті түрде жасалу ... ... ... ... ... бар : ... ... қарым- қатынас және топтық қарым- қатынас. ...... ... басқа категориялар сияқты психология
ғылымында ... ... ... ... ... ... ... – екі
адамның өзара әрекет жасау үрдісі. Ол өзара танымға, ... ... және осы ... ... іс- ... ... Соңғы 20-25 жылдары қарым-қатынас мәселесін оқыту психология
ғылымында және әсіресе әлеуметтік психология зерттеулерінде жетекші бағыт
болып ... ... ... ... пәні ... сондықтанда міндетті түрде бұл категорияның спецификалық
психологиялық аспектісі көрінеді. Сонымен қоса қарым-қатынас ... ... ең ... ... табылады. Методологиялық
принциптерінің бірі - бұл өзара байланыстардың ... ... мен ... ... табылады. Ол адамның бірлескен іс-әрекетінің
қандай болсын формаларын болмайды. Бірақ та бұл байланыстың мінезі ... ... ... ... және ... ... ... екі жағы сияқты қарастырылады; басқа жағдайларда қарым-қатынас
қандай да бір ... ... ... табылады, ал ақырғысы жалпы қарым-
қатынас жағдайы ретінде қарастырылады. Енді, соңында қарым-қатынас ... түрі деп ... ... ... ... іс-әрекет
трактовкаларында барлық анықтамаларында және категориялы ұғыну аппаратының
қарым-қатынасында “субъект – объект” құрайды. Ол ... ... тек қана бір ... ... ... ... ... және
эксперементальді өңдеулерде қарым-қатынас принципі әлеуметтік психологияда
ұжымдық жұмысының қатарымен, және “қарым-қатынас психологиялық ... ... және ... ... ... А.В. ... ... Поликарповтың жұмыстарында берілген методологиялық принциптерінің
сынауы және де көбінесе танымал ... ... атап ... ... ... қарым-қатынасысың барлық көп аспектілі мәселесі психология
ғылымында талданған.[ 21,с.47]
Қарым-қатынастың құрылымына келетін болсақ, ... ... ... құрылымы ең маңызды орынды алады. Қарым-қатынас
құрылымының мәселесіне ... ... ... жүзеге асырылады.
1. Бұл құбылыстың анализдің деңгейлері арқылы бөлініп шығуы.
2. Оның негізгі ... ... атап ... ... ... үш деңгейін
бөліп көрсетеді:
I. Макро деңгей: Индивидтің басқа адамдармен қарым-қатынасын оның ... ең ... жағы ... Бұл ... ... уақыттың интервалымен оқытылады, адам өмірінің ұзақтығына
сәйкес. Бұнда қарым-қатынас индивид басқа ... және ... мен ауыр ... байланыстар торы ретінде шығады.
II. Меза деңгей (орташа деңгей): Қарым-қатынас мақсатқа жететін логикалық
аяқталған контактілердің өзгеру жиынтығы ретінде қарастырылады. Қарым-
қатынас ... ... ең ... ... мазмұнды
компоненттердің қарым-қатынас жағдайында болады – “не ... ... ... ... Осы ... ... пәнінде қарым-
қатынас динамикасы ашылады, қолданған құралдарды (вербальді, вербальді
емес) мен ... ... ... ... бұндағы ең негізгі акцент қарапайым қарым-қатынас бірлік
актцінің анализінде немесе трансакция. Әрбір аталған ... ... ...... және ... ... етеді. Қарым-қатынас функцияларына адамның
әлеуметтік болмыс процесінде қарым-қатынас ... ... көп ... және ... ... ... бар.[ 13,с.147]
Соның ішіндегі классификацияның негізінің бірі бұл қарым-қатынастағы
үш бір-бірімен ... ... ... ... мінездемелері –
информациялық, интерактивті, ... ... ... ... ... ... ... - коммуникативті, регуляциондық -
коммуникативті және аффективтік - коммуникативті.
Информациялық – ... ... ... индивидтер
арасындағы әртүрлі түрінде информациялармен ... ... ... ... ... спецификасы бар:
біріншіден, екі индивидінің қарым-қатынасы. Әрбіреуі белонді ... ... ... ... ... ... түрде партнердің мінез-
құлқы, ойлары сезімдері қатысу керек. Үшінші деп, олар бірдей ... ... ... ... ... ... ... да бір информацияны беру әртүрлі жүйелік белгілер арқылы жүзеге
асуы мүмкін. Көбінен вербальді (жүйелік белгі ретінде сөз қолданылады) және
вербальді емес ... ... ... емес ... ... емес ... ... формалары бар:
– Кинетика (оптика – кинетикалық жүйе, ол ... ... ... қосады)
– Паралингвистика (дауыстың вокализациялық жүйесі, пауза, жөтену ... ... ... ... ... және қарым-қатынастағы уақыты)
– Визуальді қарым-қатынас (көзбен контакт ... ... ... ... ... ... кезінде партнерлер иістермен немденеді)
Реттеушілік – коммуникативті (интерактивті) қарым-қатынас функциясы мінез-
құлық тұрақтылығымен және тікілей ... ... ... ... ... 32,с.56 ... әрекет ұғымы екі ... ... ... ... ... ... ... соәрекеттері) іс-
әрекет бірлігінің процесінде, екіншіден, өзара әсерлердің бейнелеуі.
Аффективтік – коммуникативті қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... адамның
эмоционалды күйлердің ең ... ... ... ... Адамның
барлық эмоциялардың спектрі адамның қарым-қатынас жағдайымен ... ... ... психологиялық концепцияларда қарым – қатынас пен іс - әрекет
қарама – қарсы қойылған тенденция ... ... ... ... мәселеге Э.
Дюркгейм тоқталды, С.Г. Тард ... ... ... емес
статистикасына көңіл бөлді. Оның пікірінше қоғам динамикалық жүйе ретінде
іс - әрекеттегі топ және индивид емес, ... ... ... ... ... ... ... бірақ іс-
әрекеттің оқудағы рөлі көрсетілмеді. Қарым – қатынас процесінің өзі рухани
ауызша қарым-қатынас ... ... ... – қарсы қарым-қатынас пен іс -әрекет бірлігінің идеясы
қолданылады. Мұндай логикалық ... ... ... ... ... түсінуден туындайды. Қарым-қатынастың кез келген
формасы іс - әрекеттің біріккен спецификалық формасына ... ... ... ... ... ғана қарым-қатынасқа түсіп қоймай,
кейбір іс -әрекетте де қарым –қатынасқа ... ... ылғи да ... адам ...... ... іс-әрекеті басқа адамдардың
іс-әрекетімен қиылысады. Дәл осы іс-әрекеттің қиылысуында әрекеттегі адам
өз іс-әркетіндегі ... ғана емес ... ... да ... ... ... ... іс-әрекетін қарым- қатынас қалыптастырады.
Қарым-қатынастың іс-әрекетпен ... ... ... ... бұл байланысқа әртүрлі сипаттама беріледі. Кейде іс-
әрекет пен қарым- қатынас өзара байланысты процесс ... ... ... өмір сүруінің екі жағы ретінде қарастырылады. Қарым-қатынастың
екінші жағынан іс-әрекеттің белгілі жағы болып түсіндіріледі. Ол кез ... ... ... ... ... қарым-қатынастың шарты
ретінде қарастырады. Енді қарым-қатынасты іс -әрекеттің арнайы түрі ретінде
интерпритациялауға болады. Бұл ... оның екі ... ... ... ... ... ... ретінде немесе қарым-
қатынастың іс-әрекеті ретінде ... Ол ... ... ... Мысалы мектепке дейінгі жас кезеңінде және
жасөспірімдік жас ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Мұнда іс-әрекетке ... ... ... Бұл ... ... ... табу өте ... ең бастысы қарым-қатынас пен іс-әрекет арасындағы байланыс. Мұнда
теориялық және жалпы әдіснамалық ... атап ... ... ... зерттеушілердің барлығындаайырмашылығына
қарағанда ұқсастығы өте көп. ... ... пен ... ... ... ... ... табылады. Біздің көзқарасымыз бойынша іс -әрекет
пен қарым-қатынастың байланысы кең көлемді, мұнда қарым-қатынас біріккен іс-
әрекет жағынан ... ... ... пен ... ... кең ... ... әкеледі. Олар адамның даму
тарихындағы жетістіктер, микро дәрежеде болса да қоршаған орта ... ... ... ... ...... пен іс-әрекеттің органикалық байланысына қабылданған
тезистер қарым-қатынасты қарастырудың нормативі болып ... ... ... нәтижесімен бірдей. Мұндай нормативтердің бірі
қарым-қатынасты оның формасы жағынан сондай-ақ мазмұны жағынан қарастыруды
талап ... Оның ... ... ... коммуникативті
принциптері, ұлттық әлеуметтік психология жағынан ажыратылады. Егер
анализге ... ... ... ... оның ... ... біріккен құрылымы және коммуникативтіліктің жүйесі
ретінде қарасақ коммуникация лабораториялық ... ... ... [ 45,с.251]
Егер қарым – қатынас іс-әрекет жағынан құрылымның өзара ... ... онда тек бір ... ... ... ... ... өзін зерттеуде аналогия жүргізуі мүмкін. Іс-әрекеттің
құндылық принципі де формасы ... емес оның ... ... Іс - ... ... іс ... деп түсіндіріледі. Шынайы
практикалық іс-әрекетте адамға ең басты сұрақ қандай образ арқылы субьект
қарым – ... ... ... ... ... ... ... жерде іс -әрекетті қарастырудағы аналогия сай келеді. Егер алдында
заттық іс-әрекеттің анализі негігі болса, енді бұл ... ... ... ... тән.
Бұл екі мәселеде психологиялық білім жүйесінде оңай емес. Бұның екеуі
де анализі әдістемемен ... ... ... Бұл ... ... ... бола алмайды.
Адамдар тек іс-әрекетке байланысты қарым-қатынасқа түспейді. Ғылымда
қарым-қатынастың екі мәселесін белгілеу үшін ... және жеке ... ... ... ... Кейбір жағдайларда жеке тұлғалық қарым
–қатынас формасы жағынан рөлдік, іскерлік, заттық болуы мүмкін. Рөлдік ... ... ... ажырауы абсолютті емес.
Байланыс идеясының қарым-қатынастығы іс әрекеті мәселені бөлшектеп
қарастыруға мүмкіндік ... ... іс - ... ... ... әрбір
адамнан оның мақсатын оптималды түсінуді, ... оның ... және ... ... шамасын талап етеді.
Адамның қандай болатыны, басқа адаммен қарым – қатынасында оның
қандай адам ... бұл ...... оған ... ... ... бұл оның ... неге байланыстылығын бағыттайды.[ 36,с.57]
Сұлулық, эмоциялық тереңдік, рухани тосылу мен рухани
байлық, ...... ... ... осы игіліктер болмайынша,
коллектив өмірінде өзіндік таным мен өзіндік ... болу ... ... ...... бұл ... қажет етуінің төтенше кең, жан – жақты
қанағаттандырылуы. Осы қарым – қатынасты жеке ... ... ... ... ... ұшпайтындай, жолдастармен араласудан адам қуаныш –
шаттықты сезетіндей, адамдармен бірге болуды ... ... ету ... ... ... ...... бақыты, қуаныш – ... ... ... ... ... ... Адам ... дене күші мен
рухани күшін қайда бағыттау керек. Ең ... ... ... – шаттықпен,
қиыншылықтармен, ой – пікірмен, сүйініш – ... ... ... ... ... ... және ... – қиялды сақтай білуге
үйрету керек. Егер адам сұлулықты жасау үшін бірігетін ... ... ... ... ... Бұл сан ... ... ол дене жұмысында,
қиыншылықтарды да, жеңуді де, ... ... де, ... ... ... де, ... игілікті нәрсеге сүйсінуді де, қауіпті күиінушілікті
де, бір тілім ... ... ... де, ... жеке ары алдында адал
болуды да, жамандықпен жалғыздыққа қарсы күресті де, жолдасының ... ... өз ... ала ... де ... ...... тәрбиелеудегі ұлы құпиялардың ... ... ... ең ... ... бірі де ... адамның қарым –
қатынасқа құштарлану себебі; олар сұлулықтың белсенді жасампаздары ... [ 19, ... ... ... ... әр түкпірінде қарым-
қатынас мәселесіне арналған зерттеулер шамамен бір уақытта тарала бастады.
Ожегов сөздігінде, қарым-қатынас ... ... ... ... және достық
байланыс арқылы ... ... ... психологияның
педагогикалық зерттеулерінде қарым-қатынас ... ... ... тиімді жүзеге асырудың тәсілдері, дағдылары, құралдары, адамның
қабілеті мен қасиеті жүйесінде қарастырылады. Қарым-қатынас деп- ... одан да көп) ... ... ... ... ортақ нәтиже
алуды мақсат етіп, келісіммен ... ... ... әрекеттерін
айтамыз [ 21, ... ... жеке адам ... ... және ... ... ... – ол да жеке адам. Адамның іс-әрекетінің
сыртқы көрінісінің негізінде біз өзге ... ... ... ... оның ... ... мағынасына қарай шешеміз. Осы кезде пайда
болатын әсер ... ... ... ... роль ... ... тану арқылы, танушы ... өзі ... ... ... «оқи алу» ... ... ... қарым-
қатынаста болуға көмектеседі. Өзге адам ... ... ... ... тар ... ... Бір ... өзің жайлы пікірдің бай
екндігін анықтайды, екінші жағынан, бөтен адам ... ... ... ... және ... ... сипатта), соған байланысты өзің
жайлы пікір де ... ... бір ... ... Бұл процеске кем
дегенде екі адам қатысуы ... және ... ... ... ... қабылданады [ 22, 45-48б.].
Егер іс-әрекет деп адамның өзі түсінген қандай да бір мақсаттарға
жету үшін бағытталған белсенділігін ... ... онда ... болып
тек қана ойын, оқу, өндірістік және тұрмыстық ... ... тек ... ... суретшінің жұмысы емес, сонымен бірге адамдардың бір-
бірімен қарым-қатынас түрінде өзара әрекеттесулерін де ... ... түсу ... ... да ... бір ... ... анық: басқа адамды пікірлес етіп алу, оның
ақтарылуын күту, қате шешімдерден арылту ұнау және т.б. Оны ... ... олар ... өз ... ... ... түрде қолданады,
мұндай жағдайда оларды дәл осындай әрекет етуге итермелейтін қажеттіліктер,
қызығушылықтар, дәлелдеулер, ... ... [ 23, ... ... қарым-қатынасты іс-әрекеттің ерекше түрі ретінде
сипаттай отыра, мынаны айту керек, ... ... ... ... ... ... ретіндегі жан-жақты дамуы мүмкін емес.
Егер бұл дамудың процесін бір ... ғана ... ... ... бағаласа, онда адамның заттық іс-әрекеті оның ... оның ... ... ... оның ... ең
тар түрде өңделген және дәлелді түрде олардың біреуі де бір ... ... ... ... арқылы қарым-қатынасқа түседі. Бірнеше жылдарға
созылған оқу ... ... ... Және де ... ... ... ... өзара әрекеттесулерін талап етеді. Өз
кезегінде бұл іс-әрекеттің шешімі мен барысы ... және ... ... ... ... сипаттамаларына адамдардың заттық іс-
әрекеттеріне әсер етіп отырады [ 24, с.289-290].
Психологиядағы ... ... ... ... бар, және кеңестік психологияда аталған мәселенің үш кезеңін ... 1) ... ... - ол ең ... рет қарым-қатынас
ролі адамның психикалық дамуының факторы ... ... оған ... әсері жайлы сұрақты көтереді. Бірақ қарым-қатынас процесінің өзі
Бехтеревта ... ... ... ... жоқ. Тек ... процестері мен функцияларына шешімдік жағының әсері ... 2)70 ... ... қарым-қатынас мәселесін өңдеуде теоретико-
философиялық қатынасы меңгерілді. Қарым-қатынас түсінігі ... адам ... ... әлеуметтік бейімделу туралы
жағдайды негіздеу үшін қолданылды. Мысалы, Л.С.Выготскийдің ... ... ... ... ... ... факторы ретіндегі, оның өзін-өзі басқару жағдайында ортаңғы орынды
алады. С.Л.Рубинштейн еңбектерінде адамның ... ... ... ... оның ... адаммен қатынасында философско-теоретикалық
негіз алады. А.Н.Леонтьев қарым-қатынас ролін тұлғаның қоғамдық ... ... ... және ... ... меңгеруді сананың дамуының
жағдайы ретінде ескерді. Б.Г.Ананьевтың еңбектерінде қарым-қатынас ... бір ... ... ... ... ... детерминация
жағдайы ретінде адам психикасының құрылуы ретінде орын ... және ... ... қарым-қатынас психологиялық
ғылымның негізгі категориясына жатады. Б.Ф.Ломовтың ... өз ... ... ... және ... ... ... қарым-
қатынас мәселесі іс-әрекет, тұлға, сана және басқа да ... ... жол ... [25, ... ... ... –қатынас жасаудың қажеттілігі
мен маңызын жапондықтардың жеке басын тәрбиелеу, жетілдіру әрекетіндегі
істерінен айқын ... ... Адам ... ойындағы қабілеті мен
іскерлігін жетілдіруді зейін деп атап, оны ... ... ... ... Мұндай сынақ адамның дүниесімен рухани жағынан дамып жетілу жолындағы
күрделі қиындықтарды жеңуге тура келеді. Бұл ... ... адам ... ... ... ... салынып, оны он тәулік бойы елсіз даланың
үңгірінде тіршілік етуге ... ... Бұл ... ... маритао деп
аталады, Адам өзімен - өзі тілдесуге тыйым ... ... ... ... ... ... тежеліп, жалғыздық тіршіліктің ащы дәмін
тататын ... ... ... ... ... адам ауыр халден
құтылғандай күй кешіп, кез-келген адаммен сөйлесіп, тілдескенде онан ... ... ... жан ... ... ... ... күш – қуаты
артатын көрінеді. Осы бағытта біздің елімізде жүргізілген зерттеулерде тас
қараңғы бөлмеге, ешқандай ...... ... ... ... адамның тілдесіп қарым-қатынас жасауының тіршілік үшін
қаншалықты маңызды екендігін айқындап ... Бұл ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасаудың шешуші
маңызы бар ... ... ... ... Егер ... ... қарым-қатынас жасамаса онда оның өмір тіршілігінің ... ... еді. Осы ... ... күнделікті өміріндегі өзара тілдесіп
қарым-қатынас жасауының оның рухани өмірі мен тіршілік бейнесінің ... ... әсер ... жете түсінуге болады.
Қорыта келе психологиядағы қарым-қатынас мәселесінің алатын
орны зор екенін ... ... ... әр ... ... ... ... әрбір жан тұлға болып келеді ... ... ... түрі деп, қарым-қатынасты адамның және
іс-әрекет субьектісі ретінде дамуының негізгі ... ... ... ... болжамы қазақ қыздарының қарым –қатынас жасаудағы
психологиялық қасиеттерін анықтау болғандықтан, келесі бөлімде қазақ
қыздарының қарым ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуына тоқталдық.
1.2 Қазақ қыздарының қарым – қатынас жасау аймағындағы психологиялық
ерекшеліктері
Салауатты да ... ... ... ... ... қамын ойлау болса, сол
қоғам иелерін жан –жақты, ақыл –парасаты мол, ізетті, кішіпейіл, мәдениетті
қыз етіп ...... ... ата ... ... ... халықтар сияқты, қазақ елінің де қыз ... ... ... жиып – ... мол тәжірибесі бар. Аға буын өз бойындағы
ізеттілік, сыпайылық, қарапайымдылық, айналадағыларды ... ... ... ... жас ... ... тұрмыста үнемі үйретіп, қаны мен
жанына сіңіріп келеді.
Ұрпақ тәрбиесіндегі ежелден ... ... ... мен ... ... ... ... тұтпай, қыздарды ізгілік
пен парасаттылыққа баулу мүмкін ... ... ... ... ... ... келешекке сапар шегу айсыз қараңғыда сүрлеу соқпақ іздеп
адасумен пара – пар. Жас ... ... ... ... еңбек,
дене, эстетикалық, экономикалық, экологиялық, құқықтық, ... және ... беру бір – ... ... байланыста және өзара тәуелділікте жүзеге
асырылады. Тәрбие берудің бұл түрлерінің ... ... ... ... өзіне тән қызметі бар. М.Калинин ... ... ... ... ... ... ... бойына егу үшін оның
психологиясына мақсатты да жүйелі түрде ықпал жасау» деп ... ... жас ... ... тәрбиесіне едәуір ықпал етіп,
ол белгілі жүйеде жүзеге асырылады. ... ... ... қыз ... ... игермейді, қайта бұрынғыларын шыңдай түседі немесе түзетеді.
Сол себепті қыздардың ... ... ... өте ... болуы,
адамгершіліктің барлық салаларын қамтуы ... ... ... ... тек сол ... ... ғана емес, болашаққа да
бағытталуы тиіс. Адамгершілікке тәрбиелеу қыздың жеке басын қалыптастыру
мен ... аса ... бір ... ... ... ал оның ата ... ... ұжымға, қоғамға, Отанға еңбекке, өз міндеттеріне және өз
басына қатынасын қалыптастыруды көздейді. Адамгершілік ... ...... ... қажетті талаптарын әрбір қыздың борыш,
намыс, ождан, қадыр – қасиет ... биік ... ішкі ... ... ... ... үрдісі қызға мінез бен қарым –
қатынастарының ... ... ... ... етуі ... ... ... мен өзгелерді түсінуі адамгершілікті бағалауына және өзін ... ... ... ... ... ... жүйесінің тиімділігінің аса
маңызды көрсеткіші қыздың адамгершілік жағынан жетілуі, оның ... ... ... ... ... ... ... дағдылы және күрделі жағдайлардағы адамгершілік мінез ... ...... ... ... ... өз әрекеттерінің адамгершілік тұрғыдан қалай болатынын
алдын – ала ... ... ... ... ожданның пайда болуынан,
әрекеттерінің моральдік жағын, ... ... ... иесі екенін
түсіне білушіліктен көрінеді. Адамгершіліктің ...... ... ... ... ... –қатынасы, тұлғалық дамудың
мінездік сипаты, ерекшеліктері туралы процесс мына ғалымдардың еңбектерінде
анализденген (Б.Г.Ананьев, А.В.Дмитриев, И.С.Кон, З.Ф.Есерева ).
Педагог – ... ... өз ... ... ...
қатынасы – бұл рухани алмасуының қоршаған ... және ... ойша ... ... ... ... процесі» деп
тұжырымдайды.
Жасөспірімдік кезең қыздың өмір жолын, өзінің қандай ... неге ... ... мән ... яғни өз ... ... қарайтын кезең. Бір сөзбен айтқанда осы кезеңде олар ... - ... «жан ... ... құштар».
Бұл кезеңде қыздың өзін - өзі тәрбиелеу мәселесі күн тәртібінен
ерекше орын ... ... өз ... ... екіншісі –
тұйықтықтан, үшінші біреу – орынсыз ұялшақтықтан арылғысы келеді. Мұндайда
ол келеңсіз қылығымен шама – ... ... өзін - өзі ... ... өзін - өзі тәрбиелеуі ... ... ... ... ... оның өзіндік «менін» сезіне бастауы, өзіне -өзі ұдайы есеп
беруінен, өзін -өзі аңғара, байқай алу қабілетінен көрінеді. ... ... ... өзін ... тырысу, белгілі мақсат көздеу – осы істегі
бастапқы қадам. Әрине, бұл өзіндік тәрбиенің бірден –бір өлшемі ... ... ... сана ... ... белгілі бір түрткіні қажет етеді. Ал
мұндай түрткілер ата – ана, ...... ... ... тарапынан
болуы мүмкін. Қыздың алғашқы адами ... ... ... Бұл ... ... сана ... үлгі -өнеге, мұрат
іздеуге жетелейді. ... қыз өз ... ... ... ... жақтарын ой
таразысына салуға ұмтылады, алдына таудай талаптар қойып, бұларын ... етіп ... ... ... ... ... қыздар өз көңіл күйіне
көбірек берілген , айтқанды орындағыш әрі ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды таңдауда мәселе
туындайды. Бұл кезең өзіне деген ішкі позициясын ... ... ... «Мен ... болуым керек?»), Басқа адамдарға ... ... ... ... да қатысты. Дәл осы ... ... пен ... ... өз орнын саналы түрде өңдей
бастайды. «Намыс», ... ... ... және ... да ... ... ... шақта адамды қатты мазалайды. Жастық шақта
қыз ... пен ... ... ең ... ... ... өз ойын өзінің жанын кереметтен, жоғарылықтан, мейірімділіктен
қатыгездікке ... ... ... ... ... Жасөспірімдік
кезеңде өзіңді еліктеу сезіміне және шың басына шығаруға, күрес пен жеңуде,
құлдырау мен қайта жандануда- рухани ... көп ... ... мен ... жағдайын сездіруге ұмтылады. Бала үшін және барлық
адамзат үшін, егер бала өзі үшін ... ... ... ... ... ... бұл ең ... және мәндісі болады. Ішкі позицияны
таңдау – айтарлықтай қиыншылықты рухани жұмыс. Жас қызға оның бала ... ... ... ... ... жалпы адамзаттық
құндылықтардың бағдарларын саналы түрде бұзып немесе тарихи ... ... ... тура ... Сонымен қатар, оған жаңа идеологтар
мен бұзақылардың қазіргі кездегі мемлекеттік идеялары ... ... ... емес өмір ... ... алып, оның таңдап алған
позициясы ол үшін бір ғана ... және бір ғана ... деп ... ... ... ... ... өзінің өмірдегі орнын іздеуге
бағытталса да, ол қанша бар шынайылықты интеллектуалды ... ... ... ол әлі көп ... ... – онда әлі ... және ... өмірдің жақын
және басқа адамдардың арасында тәжірибесі жоқ. Сонымен қатар, дәл осы кезде
өзге ... ... ... ... ... ... нағыз оянуы
көрінеді. Бұл құштарлық жас қыздың құрылып қойған құндылық бағдарларына
және сенімдеріне, ... ... ... ... ... ...... адамға деген құштарлық сезімі басқа ... ... ... ... өмір ... [ 29, ... осы ... қыз мынаны шешеді, ол өзінің
қабілеттерін еңбекте және ... ... ... ретпен ұсынады.
Жасөспірімдік кезең – қыздың ... ең ... ... ... жас өспірім болып кіріп, жас қыз бұл ... ... ... Бұл ... ол ... ... ... мен жердегі
тіршілік ету жолын өзі анықтайды. Ол ... ... өз ... ... ... өмір ... ... Бұл кезде жастық
шақтағы жас ерекшеліктік кезең адамға руханилық пен ... ... ... ... бермеуі де мүмкін. Осы кезеңде өмір сүріп, ер жеткен
адам жас өспірімнің психологиялық статусында қалып-қалуы да ... [ 31, ... шақ – ерте ... шақ, ... және жас өспірімдік
арасында онтогенетикалық ... ... ... Дәл осы ... ... ... ... қалыптасуы жүреді. Жас қыз қиын жолды жүріп басқа
адамдардан әлеуметтік маңызды тұлғалық қасиеттерді ... жаны ... ... ... белсенді өз-өзіне және табиғатқа; шынайы
қатынаста болу, конвенционалды ... ... ... ... және т.б. ... ... қазақ қыздарының тұлға ... ... ... –қатынас
түсінігінің теориялық негізінде айтылып кеткендей, қарым –қатынас пен іс
-әрекет арасындағы байланыс, басқа адаммен ...... оның ... екендігі яғни қоршаған ортасы мен ...... ... ... ... әсер ... ... тұжырымға қайта
ораламыз .
Жасөспірімдік кезеңде жекелей – идентификация механизмі жаңа
даму алады. Дәл осы жастық ... ... ... ... ... ... ... сияқты етіп эмоционалды уайымдау өршеленеді. Сондықтан
да жастық шақ ... ... ... ... ... ... өзінің
әсерлерінде уайымдауларында табиғаттың пайымдауларынан және ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Идентификация адамның сезім сфераларын ... оны бір ... бай және ... ... [ 32,с. ... ... жан – ... толқытып, ойларына ой қосатын ,
қиялына қанат ... ... ... ... ... мен ... терең
сұлу әндері мен сыршыл күйлері, ұлттық ойындары, осы кезге дейін тәлім ... ...... ... салт – ... әдет ... ... сыпайылыққа, әділдік пен мейірімділікке
баулитын ырым ... ... ... дәл осы ... ... ... ... өзінің кіршіксіз өміріне бөтендердің араласуынан және ... ... ... ... ... ... ... өзінің
тұлғалық сезімдерін нығайтқысы келеді, өзінің индивидуалдылығын сақтап қалу
үшін өзінің құштарлықтарын ... ... ... ... жас
қызға «өз түрін ... ... және ... ... ... өзгелермен өзара іс - әрекет кезінде дистанция сақтау құралы
болып ... ... ... ... ... алады:
қыз бір уақытта басқа жас ерекшелік кезеңдеріне қарағанда «ыстық» ... Бұл ... ... жануарлармен, табиғатпен тікелей қарым –
қатынаста көрінеді. Мейрімділік пен зұлымдықтың осы және ... ... және ... алу ... ... Бұл ... ... мүмкін болатын жек көрудің кезеңі. Махаббат- үнемі жоғарғы деңгейдегі
мүлкін алу болып табылады. Дәл осы ... адам осы ... ... ... Дәл осы ... ... ... руханилығы мен
адамшылығының жоғарғы потенциалы туындайды, бірақ дәл осы ... ... ең ... ... ... ... де мүмкін . [33,
с.491-492].
Тұлғаның өмір сүруімен ... туу ... ... ... ... ... шықпай, жас өспірім балалық шағынан өсіп ... ... ... кіріп, тұлғаның екінші рет туу мүмкіндігін
алады. Жастық шақ өзінше терең ... ... ... ... ... ... ... талаптанулардың, өзара
әрекеттеуші мотивтер және бір уақыттағы – суық анализді және ... мен ... ... ... мүмкіндік береді. Рефлексиялар
жас қызды оның ішкі дүниесінің шегінен шығарып және осы өмірдегі позициясын
алуға мүмкіндік береді. Дәл осы ... қыз не ... ... ... ... саналы түрде рухани дәрежеге құлшына бастайды, өмірді дәстүрлік
түсініктердің ... және жаңа ... ... негізінде құра
бастайды. Сонымен қатар жастық шақта жас адамдар ... ... ... және ... ... рефлексияға қабілетте және
басқа ерекшеліктер сферасында, ... ... ... ... [ 34,с. ... ... оқушысы белгілі жас шамасындағы адам ретіндегі
және ... ... үш ... ... ... 1) психологиялық жағынан,
ол тұлғаның қасиетін және жағдайын, психологиялық процестерінің бірлігін
көрсетеді. Психологиялық ... ...... қасиеттері (
бағыттылық, темперамент, мінез, қабілет), олардан психикалық процестердің
ағымы, ... ... ... ... ... туындауы
көрінеді. Бірақта, нақты бір жасөспірімді зерттей отыра, осы ... , оның ... ... мен ... ... ... ... жағына келсек, бұған қоғамдық қатынастар , сапалар жатады, ол
жасөспірімнің арнайы әлеуметтік тобына, ... және т.б. ... 3) ... жағынан, ол өзіне жоғары жүйке - жүйесінің типін,
анализаторлардың құрылысын, шартсыз рефлекстерді, инстинктер, ... дене ... ... бет-әлпеті, терісінің түсі, көзі және т.б.
қосады. Бұл жағы негізінен тұқым қуалаушылыққа және туа ... ... ... ... ... өмір жағдайының әсерінен де өзгеріске
ұшырап отырады.
Осы жақтарын қарастыру ... ... ... оның жас ерекшелік және тұлғалық ерекшеліктерін ашады. Егер
жасөспірімге белгілі ... адам ... ... онда ол үшін ... ... ... және ... сигналдар, анализаторлардың
әртүрлі сезімталдығын күрделі психомоторлы және ... ... ... ... тән ... ... басқа
кезеңдерімен салыстырсақ, жасөспірімдік кезеңде ... ... ... ... ... ... және тағы ... айтарлықтай жылдамдығы көрінеді. Осылайша жасөспірімдік кезең
«жоғарғы» ... ... ... ... ... процестерінде айтарлықтай жетістікпен сипатталады.
Егер жасөспірімді тұлға ретінде қарастырсақ, онда мінездің және
эстетикалық ... ... ... даму ... ... және ... және ең маңыздысы, ересек адамның әлеуметтік
ролдерін толық комплексті меңгеруі: азаматтық, ...... ... Осы ... « ... ... ... байланысты,
мұны демографтар адамның өндірістік шаруаға өзбетті араласуы деп ... ... ... және өз ... ... ... ... жүйелерінде мотивацияның құрылуы, бір жағынан,
мамандықпен байланысты ... ... ... құрылуы – екінші
жағынан, бұл жас ... ... пен ... ... ортаңғы
кезеңі ретінде ерекшеленеді. Бұл спорттық рекордтардың, шығармашылықтың,
техникалық және ғылыми жетістіктер уақыты.
Жасөспірім тұлғасына арналған ... ішкі ... ... ... ... анық ... өз-өзін табудағы қиындық көрінеді.
Жасөспірімдік кезең тағы да мынамен сипатталады, бұл кезеңде
интеллектуалдылықтың және ... ... ... көптеген оптимумдары
алынады. Бірақ кейде бір уақытта бұл мүмкіндіктердің арасында және ... ... ... ... ... ... оқу кезеңі жастық шақтың ... ... ... ... ересектердің бірінші кезеңімен , ол тұлғалық
әлпеттің қалыптасуының қиындығымен ерекшеленеді – процесс мына ... ... олар ... ... И.С.Кон,
В.Т.Лисовский, З.Ф.Есарева ).
Тұлғалық дамудың мінездік сипаты бұл ... ... ... ... ... Жоғарғы сыныптарда толығымен жетпеген
сапалар анық нығая бастайды - мақсатқа ... ... ... ... ... өзін ... алу. ... мәселелерге қызығушылық
көбейеді (мақсаттарға, өмір образына, міндетке, махаббатқа, ... ... ... жас ... ... мен ... мамандар мынаны көрсетеді, адамның өз мінез-құлқына саналы
регуляция қабілеті 17-19 жаста толық түрде ... ... ... ... ... көре ... ... үнемі нағыз мотивтер
болуы мүмкін емес. Осылайша, В.Т.Лисовский, 17-18 жас – бұл ... және ... ... ... ... кейде қарама-қарсы
көріністердің болатынын көрсетеді [38,с. 647-653].
Э. Эриксон ... ... шақ, ... ... ... ол әлеуметтік және индивидуалды тұлғалық таңдаулар ... ... және ... ... ... бойынша, жасөспірімдік кезең
адамның негізгі әлеуметтік ... ... үшін ... ... ... ... ... психикасына, оның тұлғасының дамуына ... ... ... сыныпта оқып жүрген кезінде егер жағдайы жақсы болса,
жасөспірімнің психикасының барлық деңгейінің дамуы ... Олар ... ... анықтайды, яғни ой қатпарын құрады, ол тұлғаның
профессионалды бағыттылығын сипаттайды. Жоғарғы ... ... ... жалпы интеллектуалы дамудың айтарлықтай жоғарғы деңгейі қажет, ... ... ... ес, ойлау танымдылық қызығушылықтардың кеңдігі,
эрудиция логикалық операциялардың шеңберін меңгеру және т.б. Бұл ... ... ... ... ... ... жұмысқа
қабілеттіліктің, тұрақтылықтың, нақтылықтың және оқу ... ... ... ... ... Бірақ бұл бәсеңдеулердің шегі
де бар, онда компенсаторлық механизмдер көмектеспейді.
«Жеке адамның дамуы» адами ... ... ... ... ... ... ... жүйеде жеке тұлғаның қарқынды дамуы
жасөспірімдік шақта қарым - қатынас мәселесімен байланысады. Тұлғааралық
қарым – ... – бұл әр ... ... ... ... шешуші жағдайы.
Әсіресе, жасөспірімдік шақ жеке тұлғаның қалыптасуының маңызды кезеңі.
Педагог – ... ... өз ... ... ... –қатынасы –
бұл рухани құндылықтар алмасуының ... ... және ... ойша ... ... біріккен әрекет процесі» ... өмір ... мен ... –қозғалысы арқылы өзінің әрекетін
бағалауға үйренеді, адамгершілік нормаларын меңгереді. Қазақтың көрнекті
ғалымы, ... ... ... ... ... ... мағыналардың өзгеруі біріккен іс -әректтің мотивтері мен
мақсатының заңды құрылуына мүмкіндік береді және ... ... ... ... ... іс - ... қалыптастыру үшін қажетті шартты
жасайды» деген. Сондықтан қарым – қатынастың нақтылы, ... ... ... орасан зор ықпал етеді.
Жасөспірімдік шақ – дасу кезеңіндегі ең ... және ... Осы ... адамгершілік қасиеттер, мінез –құлық нормалары
ерекшеленеді, адамдардың ... ... ... ... ... түрі – қарым – қатынас болады. Қарым – қатынас іс - ... ... ... ... және психологиялық жаңа сапаларының
қалыптастырушы негізі.
Жасөспірімдерде өзін адам етіп сезіндіретін, оны ... ... ... ... айыруға болмайтын өршіген сезім пайда
болады. Алайда, оларда ересектер ... ... ... ... ... ... жақындататын тәуелділік белгілері әлі сақталады.
Материалдық жағынан олар ата ... ... ... үйде бір жағынан
«сен есейдің, үлкейдің» десе, екінші жағынан тіл алуды талап етеді.
Жыныстық толысуға байланысты өз ағзасы мен сырт ... ... ... ... ... ... әрекеттің күрделенуі,
өз мінез – құлқын үйлестіруге ұмтылу – осының барлығы ... ... ... ... жаңа ... меңгеруге, оларды бағалауға итермелейді.
Жасөспірімнің әлеуметтенуі мен тұлғалық дамуында, оның жақын достары
мен ... ... ... ... ие. Жыл ... ... құрбыларымен
қарым –қатынас байланысы ереше қажетті. Ол сыныптас ... ... ... жасауға тырысады, мүмкіндігінше оны сақтауға тырысады. Сол
арқылы құрбылары арасында беделі көтеріледі, ... ... ... ... ... жеке ... болып қалыпты даму құрбы ...... ... ... Ол үшін достары, құрбылары –тіршілік
әрекетіне қажетті ... ... ... ... ... көтеруге
тырысады, жағымды қасиеттерін тәрбиелейді, өзіне сыншы ... шақ ... ... ... өзін ... өзін жан –жақты ашуға құштарлық тән. Бірақ ол өзін қоршаған ... ата – ... ... ... ... ... ішкі жан ... алмайтынына қиналады, кейде қарым – қатынас кезінде ... ... ... Міне ... жасөспірімнің құрбыларымен қарым
–қатынасы оның жеке бас дамуында өте ... ... ... олар ... ... теңдікті ұғынады, өзін және басқаларын бағалауды езінеді. Қарым
– қатынас танымдық ... ... ... ... ... ... ... – қатынастың жоқтығы тұлғаның және өзіндік
сананың дамуына үлкен кедергі болады. ... ...... ... ... жеке ... өзін көрсетуі, жаңа байланыстар құруының бірден –бір
құралы. Сондықтан үлкендер ... ... ... ... ... ... ерегісу, қарсы тұру, дөрекілік қасиеттер пайда
болады. ... ... ... ғана ... ... ... Олар ... жоспарларын , құпияларын, іс -
әрекеттерін ата –аналарымен емес, тек достармен ... ... ... жасөспірім үшін қорқыныш, жалғыздық, өз құрбыларынан алшақ қалу.
Мұндай жағдайда қыз ... тыс ... ... және ... ... ... ... Керісінше егер құрбыларымен қарым – қатынасы
жақсы болса, олар өздерін бақытты сезінеді.
Қазіргі кездегі жоғары сынып оқушылары олардың жас ... ... ... аралығында, олар әлі үлкендердің қатарына ... ... ... ... ... ... яғни ... тәртіп бұзудан көбінесе аулақ болып, үлкендермен, ... ... ... жалпы алғанда дұрыс, сыпайы қарым-
қатынаста болады. Олар не нәрсеге де жауапты , ... ... ... ... ... ... бұрынғысынан көп артады. Жақсы
оқымаса, кейін қалаған ... ... ... ... алмайтындығын біледі.
Сонымен қатар жастардың өз пікірін дәлелдеп, не өзінің ісіне талдау жасау
қабілеті ... ... ... бұл жалпы алғанда ақыл-ой қабілетінің
недәуір ... ... Олар өз ... ... ... түскен кезде, сыпайы, мәдениетті, өз ойын тұжырымды, дәлелді етіп
айтуға тырысады [ 27, с.276-278].
Адамның құрдастарымен жасайтын ... да ... ... орын ... бұл қажеттілігін ата-ана ешқашан
ауыстыра алмайды және бала ... ... бұл ... те ұлғайып отырады.
Жасөспірімдік кезеңдегі құрдастық қатынастың психологиялық дункцияларының
рөлі төмендегідей:
1. құрдастарымен қарым ... ... ... ... ... Осы арна ... ... ересектерден ала алмайтын немесе
ересектер айтпайтын ... ... біле ... ... ... ... жыныстық қатынастар туралы мәлімет ала
алады. Бұндай мәліметті білмеген жағдайда ... даму ... ... ... ... - ... ... қарым-қатынас жатады.
Топтық ойын және бірлескен әрекеттер жасөспірімнің әлеуметтік ,
ұжымдық, өз ... ... ... ... қалыптастырады. Француз
жазушысы А.Моруанның айтуынша жасөспірімнің жолдастары ата-анаға
қарағанда жақсы тәрбиеші болады екен.
3. ... ... ... ... ... жатады. Өзінің топқа
қажеттілігін, ынтымақтастықты, жолдастық көмекті саналы түрде түсіну
жеткіншектің ересектерден бөлектенуін және ... ... ... ... ... көп ... байланысты. Құрдастар ... ... мен ... үшін ... болып келеді.
Жасөспірімдік кезең бұл балалық кезден ересектікке дейінгі
уақыт. ( жас кездері ... тең 15-16 дан 21-25 ... ... Бұл ... сенімсіздіктен, айнымалы балалықтан, ересектікке ... ... ... аралық.
Жасөспірімдік кезең – жас қыздың қан ... ... өз ... ... ... ... ... – қатынасын рефлекстей
беру кезеңі. Ол өзі ... ... кім оған бала ... жас ... жауапты болды, солардың бәрінен жекеленуден тіпті шектеуден өтеді.
Бұл енді жас өспірімдік негативизм емес, бұл өсіп келе ... ... ... ... ... тікелей қатынасын сақтап ... ... ... ... ... көбінесе шынайы
жасалынатын құбылыс. Егер жігіт немесе қыз өзінің күресінің соңында өзінің
жақындарына сенім мен және ... ... ... оралса, онда бұл
бәрі үшін өте жақсы болар еді.
Жігіт пен қыз - ... өз ... - ... ... ... ... ... қатар бір-бірімен идентификацияға ұмтылады,
бұл жас кезеңінде жастық шақ алғашқы махаббат сезімін ... ... ... ... ... ... тек қана ... жасы бойынша, уақыты
бойынша ғана емес, сонымен бірге оны өткеру күші де байланысты. Біреулер
терең сезімді сезінсе, енді ... ... ... ... Тұлғаның
дәл осы рухани сапаларына байланысты қыз өзін махаббаттың қиын ... ол ... ... пен ... ... қалай шешетіндігінде көрінеді. Көп нәрсе мәселені шешуде
өнегелі өзіндік сана-сезімінің дамуының ... ... [ 29, ... ... қыздар арасында ой –армандарын күнделік бетіне
түсіріп оотыратындары да жиі кездеседі. Күнделік – ... өзін ... ... ... жағынан құнды құжаттардың бірі. Мұнда ұстаз
бен ата –ананың көзіне түсе бермейтін адам өмірінің көптеген қыры мен ... ... ... яғни ... ... жас қыз ... - өзі ... Мұнда ол өзінің мінез бітістерінің кем – кетігін, нақтылы іс -
әрекетін, ... ...... ... не тындырып, нені
көздейтіндігін , асыл арман , асқақ мақсатын толғай ... ... ... ... ... ... –бағдар беріп , ақыл – кеңес ұсынып,
психологиялық қырағылық пен тәлімгерлік ... ... ... ... ... ... жетістіктерімен
байланысты. Осының қазіргі замандық салыстырмалы зерттеулері кең көлемді
алады, осы жағдайға байланысты төрт ... ... ... ... өмір ... өзге ... балаларды
тәрбиелеудің арасындағы байланысты зерттеу мақсатын және тәрбие әдісімен
оның шешімін қадағалауда, ерекше мән, ... ... ... ... ... салыстырумен әлеуметтанудың тікелей
шешімінде зерттеушілерді қызықтыратыны әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... арман-мұраты, іс-
әрекетіндегі стериотипі қандай екендігі.
Тәрбиелеу әдісі мен ... ... ... ... тән, ... жекелей шешімдерін қарастыру.
Психолог үшін шындығында радикалды этностардың интерпретациясының
арасындағы жақындығы маңызды ... ... ... ... ... олар ... ... идеологтармен пайда болған. Ол
үшін барлық жақындауларда –мынаны мойындау қажет, индивид үшін ... ... ал ... ... оның бір ... көрсетеді
[ 20, с.415].
Әлеуметтік психологтың көзқарасынша қандай мінездемелердің
негізінде этникалық ... жете ... ... ... ... ... ... этносты өзгелерімен салыстырсақ, әртүрлі
мінездемелері шығады: тіл, ... және ... ... ... ... ... ... ұлттық мінез, ұлттық және кәсіпкерлік өнер. Бұл тізім
шексіз, оған тіпті мұрынның пішіні, шапанды ... ... де ... және ... да ... ролі мен мағынасы этностар
мүшесімен қабылдану, ... ... ... ... ... байланысты ауысады.
Этникалық қоғам бұл ең алдымен қандай да бір көріністердің жалпы қоғамдық
бейнесі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... пайда болуындағы адамдардың тұрақты тобы, олар өздерін қандай да
бір көріністерде соның мүшесі ретінде сезінеді.
Әрбір ... бір ... ... ... ... ол ана, ... ... т.б. кейбір рольдер адамға туа беріледі
, ал басқалары өмір барысмында беріледі. ... та өз ... ... оны атқарушының мінез – құлқы мен іс - әрекетін детальді түрде
анықтамайды: ... бәрі ... ... ... ... ... ... акты осы рольді ... ... ... психологиялық ерекшелігінің ... ... да ... ... ... ... ... емес қатынастар болса да, шынайылығында, өзінің нақты көрінісінде
белгілі «тұлғалық түр» алады. ... ... ... деңгейлерінде, мысалы,
әлеуметтану мен саяси экономияда, бұл «тұлғалық бояудан» ... ол ... ... өмір ... және ... да арнайы білім
аймақтарында, әсіресе ... ... ... ... ... емес қоғамдық қатынастар жүйесінде қала ... ... ... ... ... ... түседі, мұнда адамдардың индивидуалдық
сипаты сөзсіз көрінеді. Сондықтан да әр бір ... роль ... ... ... ... ол ... өзінің орындаушысына,
яғни белгілі бір «рольді орындау ... ... ... ... ... Дәл осы ... тұлғалық емес қоғамдық қатынастардың,
қатынастардың ... ...... ... ішкі ... үшін
негіз болып табылады [36, с.381-382].
Қыз өмірдің әртүрлі жағдайларында өзін ... ... ... кішіпейіл болу, ізеттілік, сыпайылық, қарапайымдылық, үлкендер
мен кішілермен ... ... ... болу ... ... жинақтайды және
оны меңгереді. Отбасына бірін –бірі сыйлау, қамқоршы болу, бірлесіп еңбек
ету секілді игі дәстүрлер ... ... ол ... ... ... ... адам ... теориялық жағынан алғанда мүмкін емес.
Қатынас жасау адамның даралық мінез қасиеті. Ол ... ... ... ... ... ниет ... Сатыда қатынас жасайтын әріптестерінің кімдер екенін танып білуге
ықылас ... олар ... ... ... ... ... әріптесі мен өзінің өзара қатынасы нендей ролдер атқаруы
жайлы елестері пайда болады. ... ... ... ... ... ... мен ... арасында қандай орын аламын деп, өзгелердің ... Өзін ... ... ... ішкі жан дүниесінің сырына барлау
жасайды. Мұның бәрін ол ... ақыл ... ... ... де, ... ... арақатынасым мен мінез-құлығым қалай болуы керек деген
міндетті шешеді.
Келесі сатыда қатынас ... ... ... ... ... ... іздестіреді. Егер олар тіл табыса алатын белгілі іс-
әрекеттерді ... ... ... ... ұжым ... кімдер екенін аңғарып, оларды да, өзін де танып білетіндей
деңгейге көтеріледі.
Төртінші ... ... ... тілдескен әрінтестер нендей
істерді атқара алады және олардың ... мен ... ... нендей жағымды істері бар, ұнамды қасиеттері мен ... ... ... ... ... кім ... ... болады. Егер
жалпы тіл табысып кете алмайтын жәйттер ... ... онда ... адамның өзгелермен одан әрі қарым-қатынас жасаудың пайдасыз ... ... өзін ... ... ... ... екі бөлшектен тұратынын ажыратып көрсетуге болады.
Оның бірі – адамның ішкі дүниесінің қатысты ... ... мен ... ал ... ... ... ... –тұрысы мен өзгелермен ... ... ... ... ... ... [ 37, ... қыздарының қарым – қатынас жасау аймағындағы психологиялық
ерекшеліктеріне келетін болсақ, қазақ қыздары өз ... ... ... ... – қатынастың әдісін құруда өзіне маңызды сапаларды
толықтыра түседі. Бірақ та бұл ...... өсу ... ... ... ал енді біреулерде осымен байланысты тұлғаның
дамуының ... және ... ... тұлғаны таңдаумен байланысты
болады.
Сөйтіп, қарым – қатынас жасөспірімдік кезеңде ең ... ... ... ... айналадағыларымен қарым –қатынас беріктігі, қажеттілігі
ұлғаяды. Жасөспірімдердің түрлі іс - ... ... ... жаңа
психологиялық және тұлғалық ерекшеліктердің қалыптасуына негіз болады.
Сонымен, қарым – қатынас адам ... ... ... ... ... қажет ететін құбылыс.
Тарауды қорыта айтқанда қазақ қыздарының психологиялық ерекшеліктеріне
келетін болсақ, яғни жасөспірімдік кезеңдегі қыз балалар бұл ... ... ... мен ... тіршілік ету жолын өзі анықтайды. Дегенменде
қазақ ... ... ... өз ... ... түрде маңызды қасиеттерді игеріп, өзінің өмір сүру образын
жоспарлайды.өзінің ... мен өз ... зор ынта ... ... ... және дене ... ... қабылдайды.
Сөйтіп, оларға қарым –қатынас жасауда қарапайымдылық, сыпайылық,
ұялшақтық тән, сондықтан жұмыстың эксперименталды бөлімінде оларды 11 – ші
сыныпта оқитын , ... ... ... ... қазақ қыздарынан, срның
ішінде қазақ мектебінде оқитын және аралас мектепте оқитын қазақ қыздарынан
салыстыра отырып, анықтаймыз.
2. ... ... ... ... ЖАСАУ АЙМАҒЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫ ЗЕРТТЕУ
2.1Қазақ ... ...... жасау аймағындағы әлеуметтік
психологиялық ерекшеліктерін зерттеу әдістерін, ... және ... ... ... ... Қазақстан облысы, Өскемен қаласындағы №
44 Оралхан ... ... ... – лицейінде 11-ші сыныпта білім алатын 20
қазақ қыздары және Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласындағы № 42 ... ... 11-ші ... ... ... 20 қазақ қыздары алынған
болатын.Зерттеу әдістері ретінде Ф. Ряховскийдің ...... ... ... ... ... ... тексеріңіз» тесті
және « Аяқталмаған сөйлемдер немесе сіздің жалпы ... ... ... ... ... ... әдістемелерін таңдаған себебіміз адамның өз ... ... ... деген қатынасын, коммуникативтілік деңгейін айқын
көрсететін , ... ... ... ... ... ... мақсатына жете алуға болады.
Зерттеу әдістемелері қазақ тілінде жүргізілді, яғни қазақ тілінде бар,
себебі бұл әдістемелер бұрын жалпы ... ... ... ... ... сол ... ... нәтижесін берген. әдістемелер сынып
сағаты уақытында таратылып, жүргізілді. Бірінші Ф.Ряховскийдің «Қарым
–қатынас жасау деңгейін бағалау» тесті, екінші кезекте «Өзіңіздің
коммуникация деңгейін тексеріңіз» тесті, ... ... ... ... ... жалпы өмірге, адамдарға деген қатынасыңыз»
әдістемесі жүргізілді.
Бірінші зерттеу әдістемесі Ф.Ряховскийдің «Қарым – қатынас деңгейін
бағалау» ... ... ... ... ... ... ... береді. Адамның бойындағы мазасыздық деңгейі,
денсаулығы, уайымы, ұялшақтығы, ашу – ызасының болуы, қорқынышы сияқты
мәселелер осы ... ... ... ... былай жүзеге
асырылады:
«иә» - 2 балл
«кейде» - 1 балл
«жоқ» - 0 ... ... ... есептеліп, классификатор бойынша зерттелушінің
қай категорияға жататындығы анықталады.
Тестің классификаторы
30-31 балл – сіз анық ... ... Бұл тек ... ... ... ... да ... түседі.Топтық күшті қажет ететін
істерде сізге міндет арту, сену қиын. Қарым –қатынас жасауға ұмтылып,
өз-өзіңізді бақылаңыз.
25-29 балл – сіз тұйықсыз, көп ... ... ... сіздің достарыңыз аз. Жаңа жұмыс және ... ... ... қажеттілігі сізді өз тепе –теңдігіңізден шығарады. Сіз
өз мінезіңіздегі осы ... ... және ... ... Сіз ... осы ерекшелігін жөндей аласыз. Бірдеңеге
қатты еліктесеңіз сізде толық коммуникабельділік ... ... ... балл - әңгімешілсіз және бейтаныс жағдайда өзіңізді сенімді
сезінесіз.Жаңа мәселелер сізді қорқытпайды. Жаңа ... ... ... алмайсыз, диспуттар мен талқылауларға бар ынтаңызбен
қатыспайсыз.Сіздің сөздеріңізде сарказм көп. Бұл ... ... балл – ... коммуникативтілігіңіз қалыпты. Қызықты әңгімелерді
ынтамен тыңдайсыз, басқалармен қарым –қатынаста ... ... ... ... Жаңа ... ... ... ыңғайсыз
сезімдерді бастан өткермейсіз. Көңілді ... ... ... ... балл – сіз ... ... барлығын білгіңіз
келіп тұрады. әртүрлі сұрақтар төңірігенде өз пікіріңізді айтуды
ұнатасыз. ... та бұл ... ... ... ... ... Жаңа ... танысуды жақсы көресіз. Барлық адамдардың
сізге ... ... ... ... ... қашпайсыз. Тез
ызаланып, тез басыласыз. Сізге шыдамдылық, тұрақтылық жетіспейді.
4-8 балл – сіз өте ... ... ... ... ... Кез ... пікірталасқа қатысуды ұнатасыз. өзіңіз дұрыс
білмейтін ... ... да ... бересіз. Кез келген ... ... ... ... ... ... орындамайсыз. Сондықтан
басшылар мен әріптестеріңіз сізге сенімсіздікпен қарайды. Осы фактілер
туралы ойланыңыз.
3 балл және одан аз болса – сіз ... ... ... жоқ ... ... ... өзіңізді қоршаған ортадағы әртүрлі
конфликтілердің себебі -сіз болып табыласыз.Тез ... ... да , үйде де ... ... қарым – қатынасқа
түсу өте қиын. Сіз өз мінезіңізбен жұмыс жасауыңыз қажет. Ең ... пен ... ... ... ... Өз ... туралы ойлаңыз.
Келесі кезектегі әдістеме «Өзіңіздің коммуникация деңгейін
тексеріңіз» тесті болды. Әрбір серияда 4 ... бар: А ... ... Б жауабына - 4 балл, В жауабына -6 балл, Г жауабына – 8 ... Егер ... ... уақытта А жауабын беріп отырса онда оның
коммуникациялық бағасы 22*2=44. Бұл ең ... ...... ... көрсетеді. Б,В,Г – жауаптары берілсе оларға сәйкес 22*4=88,
22*6=132, 22*8=176 баллдар саны шығып ол ... ... ... ... деген деңгейлерді көрсетеді.
176. немесе оған жуық балл жинаған адам –қарым –қатынас жасауда өзін-өзі
ұстай білуі тиіс. Қоршаған ... ... ... бөліп, өзінің
қарым – қатынас жасау мәнерін коррекциялауы қажет.
125-150 балл – ...... ... белсенділігі жақсы, классикалық
экстраверттілікке жақын
70-100 балл саналы түрде қарым – қатынастағы белсенділікті көтеру қажет
44-60 балл – ... ...... ... ... керек әйтпесе сіздің
интраверттілігіңіз қоршаған ортамен қарым – қатынас жасауда сізге кедергі
келтіреді. Қатынас жасаудағы сәтсіздіктерге уайымдамаңыз. Олар ... ... ғана ... Қарым – қатынастағы белсенді ... ... ... әдістемесі «Аяқталмаған сөйлемдер немесе
сіздің жалпы өмірге, адамдарға деген қатынасыңыз» ... ... ... ... бағыттылығын, қарым-қатынастар жүйесiн зерттеу болды.
Әдiстеме проективтi тестер тобына енедi, аяқталмаған 60 сөйлемнен тұрады.
Оның әрбiреуi ... ... ... ... жеке бас қызығушылығына
қатынасын көрсетуге , анықтауға бағытталады.
Зерттелушілерге мынадай нұсқау беріледі: « Бiз сiздiң ... ... ... алу қабiлетiңiздi тексергiмiз келедi. Бланкiде 60
аяқталмаған сөйлемдер келтiрiлген. Оларды оқып, ойыңызға ... 1-шi ... ... ... Егер ... да бiр ... ... оның нөмiрiн дөңгелектеп белгiлiп, кейiн қайта оралуыңызға
болады» Нәтиженi өңдеу былайша жүзеге ... ... ... ... ... енгiзiлiп, әрбір сөйлемге сапалық анализ жасалады. Егер
сөйлемде ... ... анық ... ол +1 балл ... ... Егер
қатынас жағымсыз болса –1 балл. Егер сөйлем нейтралды болса онда 0 балл.
Мәлiметтер жеке ... ... ... ... ... өңдеу.Барлық сөйлемдер кiлтке сәйкес шкалаларға енгiзiлiп,
әрбір сөйлемге ... ... ... Егер ... ... ... анық
көрiнсе ол +1 балл болып есептеледi. Егер қатынас жағымсыз болса –1 балл.
Егер сөйлем нейтралды болса онда 0 ... ... жеке ... ... ... ... бейнеленедi.
2. Қазақ қыздарының қарым – қатынас ... ... ... ... ... ... талдау
Зерттеу базасы ретінде Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласындағы № 44
Оралхан ... ... ...... 11-ші ... ... алатын 20
қазақ қыздары және Шығыс Қазақстан ... ... ... № 42 ... ... 11-ші ... білім алатын 20 қазақ қыздары алынған
болатын.
Бірінші ... ... ... ... – қатынас деңгейін
бағалау» әдістемесі болды. Әдістеме адамның коммуникативтік ... ... ... ... ... мазасыздық деңгейі,
денсаулығы, уайымы, ұялшақтығы, ашу – ызасының болуы, қорқынышы сияқты
мәселелер осы ... ... ... қазақ мектебінде білім
алатын 20 қазақ ... ... ... ... бойынша қыздардың 15 пайызы анық коммуникабельді емес. Бұл тек
оған ғана ... оның ... да ... түседі.Топтық күшті қажет
ететін істерде оларға ... ... сену ... ... ... ... ... бақылайды.
Қыздардың 10 пайызы тұйық, көп сөйлемейді, жалғыздықты қалайды,
сондықтан оның ... аз. Жаңа ... және ... ... ... ... ... өз тепе –теңдігінен шығарады. Олар өз мінезіндегі осы
ерекшелікті біледі және өз-өзіне көңілі толмайды. Олар ... ... ... ... ... ... ... ол адамда толық
коммуникабельділік пайда болады. Іске кірісу қажет.
15 ... ... ... және ... ... өзін сенімді
сезінеді.Жаңа мәселелер оларды қорқытпайды. Жаңа адамдармен ... ... ... , ... мен ... бар ... сөздерінде сарказм көп. Бұл ... ... ... қыздардың коммуникативтілігі қалыпты. Қызықты әңгімелерді
ынтамен ... , ... ... ... шыдамды, өз пікірлерін
қорғай алады. Жаңа адамдармен кездесуге барғанда ыңғайсыз сезімдерді ... ... ... ... ... ... ызаландырады.
15 пайыз қыздардың коммуникабельді, әңгімешіл, барлығын білгісі келіп
тұрады. ... ... ... өз ... ... ұнатады. Бірақ
та бұл жағдай оларды қоршаған адамдардың ызасын келтіреді. Жаңа адамдармен
танысуды жақсы көреді. Барлық адамдардың ... ... ... ... ... қашпайды. Тез ызаланып, тез басылады. Оларға шыдамдылық,
тұрақтылық жетіспейді.
Қыздардың 15 пайызы өте коммуникабельді. ... ... ... ... Кез ... ... ... ұнатады. Өзі дұрыс білмейтін
тақырып бойынша да сөйлей береді. Кез келген істі мойнына ... , ... ... ... орындамайды. Сондықтан мұғалімдер мен әріптестері
оларға сенімсіздікпен қарайды. Осы фактілер туралы ойлану қажет.
5 пайыз қыздар ... ... ... қатысы жоқ істерге кірісіп кетеді
. Өзін ... ... ... қақтығыстардың себебі болып табылады.Тез
ызаланып, өкпелейді. Жұмыста да , үйде де ... ... ... ... түсу өте ... Оларға өз мінезімен жұмыс жасау қажет. Ең ... пен ... ... , ... ... ... . Өз ... туралы ойлау қажет.
Сурет 2.2.1 Қарым –қатынас деңгейін бағалау
Жоғарыда аталған әдістемені ... ... ... ... 20 ... қыздарына жүргіздік.Олардың ішінде қыздардың 30 ... ... 40 ...... 30 ... ... жоғарылығын көрсетті. Алынған нәтижені төмендегі диаграммада
бейнеледік.
Сурет 2.2.2 Қарым –қатынас деңгейін бағалау
Келесі әдістеме «Өзіңіздің ... ... ... ... ... ... жасөспірім қазақ қыздарына жүргізілген осы
әдістеме төмендегідей нәтижелерді берді:
Респонденттердің 20 пайызы қарым ... ... ... ... ... ... ... реакциясына көңіл бөліп, өзінің қарым – қатынас
жасау мәнерін коррекциялауы қажет.
40 пайыз зерттелушінің ...... ... ... ... экстраверттілікке жақын. Қыздардың 30 пайызы ... ...... белсенділіктерін көтеру қажет болса, 10 ... ... ...... жасауды үйрену керек әйтпесе олардың
интраверттілігі қоршаған ортамен ...... ... ... ... ... ... уайымдамау қажет . Олар
басқаға емес өзіне ғана белгілі. ...... ... ... керек.Осы нәтижелерді пайыздық көрсеткіштермен төмендегі суретке
бейнелейміз.
Сурет 2.2.3 Өзіңіздің коммуникация деңгейін тексеріңіз тесті
Аралас мектепте оқитын 20 ... ... ... төмендегідей
мәліметтерді берді : 40 пайыз респондент тым белсенді болса, 40 пайыз
қыз дар ... ал 20 ... ... – қатынас жасаудағы белсенділік
деңгейі орташа.Осы нәтижелерді төмендегі диаграммадан көрсетеміз
Сурет 2.2.4 Өзіңіздің коммуникация деңгейін ... ... ... ... әдістемесі «Аяқталмаған сөйлемдер немесе
сіздің жалпы өмірге, адамдарға деген қатынасыңыз» ... ... ... ... ... ... ... зерттеу болды.
Әдiстеме проективтi тестер тобына енедi, аяқталмаған 60 сөйлемнен ... ... ... ... ... ... жеке бас ... көрсетуге , анықтауға бағытталады.
Зерттелушілерге мынадай нұсқау беріледі: « Бiз сiздiң ... ... ... алу ... тексергiмiз келедi. Бланкiде 60
аяқталмаған сөйлемдер келтiрiлген. Оларды оқып, ойыңызға ... 1-шi ... ... ... Егер ... да бiр ... ... оның нөмiрiн дөңгелектеп белгiлiп, кейiн қайта оралуыңызға
болады» Нәтиженi өңдеу ... ... ... ... ... ... шекалаларға енгiзiлiп, әрбір сөйлемге сапалық анализ жасалады. Егер
сөйлемде ... ... анық ... ол +1 балл ... ... ... ... болса –1 балл. Егер сөйлем нейтралды болса онда 0 ... жеке ... ... ... ... ... тест алдымен қазақ мектебінде оқитын 20 жасөспірім қазақ
қыздарына ... ... ... ... ... 15 ...... деген қатынасты, 20 пайызы
сыныптастарына деген қатынасты, 25 пайызы достарына ... ... қ ... ... анасына деген қатынасты, 10 ... ... ... 10 пайызы басқа жыныс өкіліне деген қатынасты, 10 пайызы жанұяға
деген қатынасты ... ... ... ... ... диаграммадан көре аласыздар
Сурет 2.2.5 Аяқталмаған сөйлемдер әдістемесі
Жоғарыда аталған тест ... ... ... ... білім алатын 20
жасөспірім қазақ қыздарына жүргізілді. Олар мынадай мәліметтерді ... 20 ...... ... қатынасты, 15 пайызы сыныптастарына
деген қатынасты, 35 пайызы ... ... ... 5 ... ... ... қатынасты, 15 пайызы әкесіне деген қатынасты, 5
пайызы ... ... ... ... ... 5 ... жанұяға деген
қатынасты ерекше ... ... ... төменде
келтірілген диаграммадан көре аласыздар.
Сурет 2.2.6 Аяқталмаған сөйлемдер әдістемесі
Бірінші ... ... ... ...... ... ... болды. Тест қорытындысы бойынша ... ... ... 15 пайызы анық коммуникабельді емес, 10 пайызы тұйық,
көп сөйлемейді, жалғыздықты қалайды, 15 ... ... және ... өзін ... ... 25 пайызы коммуникативтілігі қалыпты, 15
пайызы коммуникабельді, әңгімешіл, барлығын білгісі ... ... ... өте ... 5 пайызы сөзшең, әңгімешіл, өзіне қатысы жоқ
істерге кірісіп кетеді екен.Әдістеме бойынша екінші ... ... ... ... ... 3 ... ... 40 пайызы
коммуникативтілік деңгейінің жоғарылығын көрсетті.Осы бойынша бірінші топ
пен ... ... ... ... ... ... болсақ, k=N1+N2-2=20+20-2=38 фэм(2,4%)> ... ... мән ... 0,05% ... ... үлкен болғандықтан
статистикалық маңызды деп айтуға болады ... 2.2.1 ...... ... ... ... ... ... емес ... ... ... ... ... ... | | | | | ... ... ... ... ... бірінші топтағы
қыздардың коммуникабельділігінің орташа екендігін көреміз.Олардың ...... ... ... ... ... да бар екендігін ... ... ... ... ... – қатынас жасау деңгейі төмен адамдар
кездеспейді .Олардың барлығының коммуникативтілік деңгейі орташа, ... ... ... ... ... ... «Өзіңіздің коммуникация деңгейін
тексеріңіз» ... деп ... Бұл ... ... ... мектебінде оқитын
қазақ қыздары төмендегідей нәтижелерді береді:
20 пайыз ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қоршаған адамдардың реакциясына көңіл бөліп, өзінің қарым – қатынас жасау
мәнерін коррекциялауы қажет. 40 ... ... ...... жасау
белсенділігі жақсы, классикалық экстраверттілікке жақын. Қыздардың 30
пайызы саналы түрде ...... ... ... қажет
болса, 10 пайызы белсенді қарым – қатынас жасауды үйрену ... ... ... ... ... ... – қатынас жасауда кедергі
келтіреді.
Аралас мектепте оқитын қазақ қыздары ... ... ... ... ... тым ... болса, 40 пайыз жасөспірім ... ... ал ... ... – қатынас жасаудағы белсенділік деңгейі орташа.
Кесте 2.2.2 » Өзіңіздің коммуникация деңгейін тексеріңіз» әдістемесі
| |Тым ... ... ... |і |гі ... |гі төмен |
|Қазақ мектебінде |20 |40 |30 |10 ... | | | | ... ... |40 |40 |20 |- ... | | | | ... ... ... бойынша, қазақ мектебінде білім алатын
жасөспірім қыздарға қарағанда аралас мектепте білім алатын қыздар ... ... ... ... ... ... екен. Қазақ
мектебінде білім алатын қыздардың арасында қарым – ... ... ... ... ... ... шалынады.Ал
араласмектепте оқитын қыздардың ... ... ... ... ... топ пен екінші топтың арасындағы айырмашылықтардың
маңыздылық ... ... ... ... яғни ... мән ... 0,05% маңыздылық
деңгейінен үлкен болғандықтан ұлттық белгілер тән ... мен ... аса ... емес ... арасындағы айырмашылық статистикалық
мәнді.
Бұл тарауды қорытындыласақ , эксперименталды зерттеу жұмысы Шығыс Қазақстан
облысы, Өскемен қаласы, Оралхан ... ... №44 ... орта мектебінде 11-
ші сыныпта білім алатын 2 0 жасөспірім жасындағы қазақ қыздары мен Шығыс
Қазақстан ... ... ... №42 ... орта ... 11- ші ... ... 2 0 жасөспірім жасындағы қазақ қыздарына жүргізілді. Зерттеу
әдістемелері ретінде «Өзіңіздің ... ... ... Ф. ... « ... – қатынас деңгейін бағалау» әдістемесі
және «Аяқталмаған сөйлемдер немесе сіздің жалпы өмірге, ... ... ... берілді.
Зерттеу жұмысын жүргізу барысында жасөспірім жасындағы қазақ
қыздары тарапынан да, экспериментаторлар ... да ... ... ... ... жоқ.
Сонымен жүргізілген 3 әдістеменің нәтижесі бойынша қазақ мектебінде
оқитын қыздарда 82 ... ... 93 ... ... 100 ... ... ... қыздарда 65 пайыз ұялшақтық, 77 пайыз
сыпайылық, 87 пайыз қарапайымдылық қасиеттері байқалды.яғни бұл 3 зерттеу
әдістемелері бірін –бірі дәлелдеді ... ... ... ... ... біреуі – қарым-
қатынас.Қарым- қатынассыз жеке адамды ... оның ... ... ... ... А.А. қарым-қатынас барысында әрбір жан тұлға ... ... ... ... ... түрі деп, ... ... іс-әрекет субьектісі ретінде дамуының негізгі факторы болатынын атап
көрсетеді.Қарым – қатынаста ... өзін ... өзі үшін және ... ... ... аша түседі. Сонымен бірге ол қасиетті қарым-
қатынаста қалыптастырады. Жалпы алғанда қарым-қатынасты былай анықтауға
болады: ... ... ... барысында психикалық процестері мен мінез-құлқы
қалыптасатын ... ... ... ... ... ... түскен әр адамда аффективті жеке адамның
байланысы қалыптасады. Ал жеке адамның аффективті байланысының болмауы оған
бейжай ... адам ... ... ... ... алмауы, егер
көңіл-күй болған кезде олар ... ... ... ... нәтижеде жеке
тұлға болып қалыптасуында қате бағыт алады.
Егер адамдар өзара сөйлесіп қарым-қатынас жасамаса, онда оның өмір
тіршілігінің мән-мазмұны да ... еді. Осы ... ... күнделікті
өмірдегі кәсіптік саладағы өзара тілдесіп қарым-қатынас жасауының ... ... мен ... ... ... ... қаншалықты әсер
ететіндігін жете түсінуге болады. Адамдар арасындағы қарым-қатынас жасауда
аса ... ... бірі ... өз ой-пікірлерін өзгелерге,
тыңдаушыларға қалай да ... ... әсер ... ... ... ... орнатудағы сөйлеуші жақтың ой-пікірін дұрыс
ұғынып, оны іс жүзінде асыра білу мәдениеттігіне байланысты. Бұл ... ... ... ... екі жақты процесс екендігіне көзіміз
жетеді.
Ал енді қазақ қыздарының қарым –қатынасына келетін болсақ, ... ... ... бұл жаста мінез –құлықтың саналы ... ... ... ... ... ... ... нығая бастайды –мақсатқа талпыну, ... ... өзін ... алу, тұрақтылық. Моральдік мәселелерге – мақсатқа жетуде, өмір
образына, міндетке, ... ... ... Қыздардың қарым
–қатынасы –бұл рухани құндылықтар алмасуының қоршаған адамдармен ... ... ... әрекет үрдісі болып табылады және де ... ... ... ... ... ... ... жеке бас дамуында маңызды болып табылады.
Эксперименталды зерттеу жұмысы Шығыс Қазақстан ... ... ... Бөкей атындағы №44 қазақ орта мектебінде 11- ші ... ... 2 0 ... жасындағы қазақ қыздары мен Шығыс ... ... ... №42 ... орта ... 11- ші ... ... 2 0 жасөспірім жасындағы қазақ ... ... ... топ ... ... ... ... алатын жасөспірім қыздар
алынса, бақылау тобы ... ... ... ... ... ... алынды. Жоғарыда аталып кеткен зерттеу әдістемелерін жүргізіп,
алынған мәліметтерді математикалық статистикалық әдістермен өңдеген соң ... ... ... ... : ... туып - өскен, қазақша
сөйлейтін,қазақи дәстүрлерді жетік ... әрі ... ... ... тілде сөйлесетін, бойында қазақ ... ... бар ... қазақ қыздарының қарым – қатынас жасау деңгейлері
орташа және қарым –қатынас жасау белсенділігі төмен.Ал бақылау ... ... ... ... ... көрмейді. Оларда сөзшеңдік,
коммуникативтіліктің жоғарылығы, қарым – ... ... ... ... ... қарым – қатынас жасау деңгейлеріне олардың өскен
ортасы, сөйлейтін тілі, индивидуалды ерекшеліктері, бойындағы ұялшақтық,
қарапайымдылық , ... ... әсер ... көрініп отыр.
Қойылған мақсатқа сәйкес, зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... ... қарым –
қатынас жасау аймағындағы әлеуметтік психологиялық ... ... ... , ... ... ерекшеленеді деген
пікірге келдік.
Ғылыми зерттеу болжамындағы ұялшақтық, сыпайылық, қарапайымдылық қасиеттер
қазақ және ... ... ... ... бойынан табылып, дәлелденіп
отыр, бірақ қазақ мектебінде оқитын қазақ қыздарында, аралас мектепте
оқитын қазақ қыздарына қарағанда қарым ... ... ... ... ... ... жоғары
пайыздық мөлшерді көрсетіп отыр.
Жүргізілген әдістемелердің нәтижесі бойынша, қазақ мектептерінде білім
алатын қыздарға ... ... ... ... ... ... ... жасауда кедергі көрмей, белсенділік танытады екен. Оларда
сөзшеңдік, коммуникативтіліктің жоғарылығы, қарым –қатынас жасаудағы
белсендіілктің жоғарылығы байқалады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Бір, екі және үш авторлардың ... ... Г.М. ... психология. /Г.М. Андреева. М. МГУ, 1980.
2. Андреева Г.М. Социальная психология /Г.М. Андреева М. ... ... Г.М., ... Я. ... общения и деятельности //
Общение и оптимизация совместной деятельности. М., 1985.
4. Андреева Г.М. Принцип деятельности и исследование ... // ... ... На рус. и ... яз. ... ... Бародкин Ф.М., Коряк Н.М. Внимание: конфликт. / Бародкин Ф.М., ... ... ... ... М.М. ... ... творчества/ Бахтин М.М. М., 1979.
7. Берн 3. Игры, в которые играют ... / Берн 3М., ... ... Н.Н. Социальная психология печати, радио и телевидения/
Богомолова Н.Н. М., 1991.
9. Брудный А.А. К ... ... ... // ... ... ... ... психологии. М., 1977.
10. Буева Л.П. Социальная среда и сознание личности/ Буева Л.П. М., 1967.
11. Белинская Е.П., Тихмандрицкая О.А. ... ... ... ... Е.П., ... О.А. М. ... 2001.
12. Волков И.П. Социометрические методы в социально- психологических
исседованиях/ И.П.Волков.-Л.ЛГУ, 1970
13. Волков И.П. О ... ... в ... ... И.П Л., ... ... О.П. ... по психологии личности /О.П. Елисеев. – Питер,
2002.
15. Жарықбаев Қ. Жантану негіздері / Қ. ...... ... ... Ф. ... Пер. с англ. М., 1992.
17. Коломинский Я.Л. ... ... ... в ... ... Я.Л. ... 1979.
18. Кон И.С. Социология личности / Кон И.С. М., ... ... Е.С. ... ... ... / ... Е.С. Л., ЛГУ,
1967.
20. Леонтьев А.А. Психология общения/ Леонтьев А.А Тарту, 1973.
21. Леонтьев А.А. Общение как объект ... ... ... проблемы социальной психологии. М., 1975.
22. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики/ Леонтьев А.Н М., 1972.
23. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность/ ... А.Н М., ... ... Б.Ф. ... как проблема общей психологии // Ломов Б.Ф., 1986
25. ... Б.Ф. ... и ... ... ... индивида // Ломов
Б.Ф., 1989
26. Магун Б.С. ... и ... ... ... ... ... – Л. ... 1983.
27. Майерс Д. Социальная психология. /Д. Майерс. М., ... ... ... психологии. М., 1977.
29. Методологические проблемы социальной психологии. М.: Педагогика ,
1975.
30. Морено Дж. Социометрия. Экспериментальный метод и наука об ... Дж. М., ... ... ... ... ... поведения. М., 1976.
32. Платонов К.К. О системе психологии/ Платонов К.К. М., ... ... ... для ... – Киев, 1997.
34. Практическая психология в тестах. М, 1999.
35. ПетровскийА.В. Личность.Деятельность. Коллектив. / А.В. ... ... ... ... Реан А.А., ... Я.Л. ... ... психология
/А.А. Реан .,Я.Л.Коломинский.-Питер. 1999
37. Рогов Е.И. ... ... ... ... /Е.И. Рогов. – М.:
Владос, 1998.
38. Крижанская Ю.С., Третьяков В.П. Грамматика общения / Крижанская Ю.С.,
Третьяков В.П. М., ... ... Г.М. ... внутреннего диалога/ Кучинский Г.М. Минск,
1988.
40. Лабунская В.А. Невербальное поведение / .Лабунская В.А. Ростов-на-
Дону, 1986.
41. Хараш А.У. К ... ... и ... социальной психологии в свете
принципа деятельности // Теоретические и ... ... ... М., ... ... Қ, Қалиев С . Қазақ тәлім-тәрбиесі / Жарықбаев Қ, Қалиев С.
Алматы, «Санат» , 1995
43. ... К. Иман және ... ... ... «Ана ... ,1993.
44. Табылдиев Ә. Әдеп әліппесі/ Табылдиев Ә.Алматы «Рауан» 1997.
45. Табылдиев Ә.Халық тағылымы/ Табылдиев Ә .Алматы « Рауан» 1994.
Газет, журнал және ... ... ... ... А. Адмгершілікке баулу бағыттары. Қазақстан мектебі –
2004,№11 , 3-5бет
2. Белгібай М. ... және ... ... ... ... – 2004 №11 ,19-20 ... Белинская Е.П. Я – концепция и ... ... ... в ... ... социальных изменении. Вестник
Московского университета, 1997 - №4
4. Жасөспірімдер арасындағы қарым – қатынастың ... . ... – А.: 2006, № 3
5. ... Ф. ... тәрбиесіндегі этнопсихологияның мәні/Дәрібаева
Ф. Қазақстан мектебі, 2001 №5.
6. Тұрдалиева Ж.Т.Жасөспірімдер дамуындағы қарым –қатынастың маңызы,
Мектептегі психология, 2006 ,№ 3 , 10 ... ...... ... деңгейін бағалау» тесті
1)Сізді бір адаммен немесе іскерлік кездесу күтіп тұр. Бұл кездесу ... ... да бір ... , ... ... ... мәлімдеме оқу
тапсырылса сізде жасқану, ұялу сияқты сезімдер туындай ма ?
3)Сіз дәрігерге уақытымен ... ... ба ... ... ... ... сізге іссапармен бару ұсынылып отыр.
Сіз бұл іссапарға ... үшін ... ... ... ... ба ... уайымдарыңызбен кіммен болса да бөліскенді жақсы көресіз бе ?
6)Көшеде бір бейтаныс адам ... ... ... ( ... ... ... ... болды) сіз ызаланасыз ба ?
7)«Әкелер мен балалар» мәселесінің бар ... және ... ... бір – ... ... түсіне алмайды дегенге сенесіз бе ?
8)Бірнеше ай бұрын сізден қарыз ақша алған адамға ... ... ... ескерту жасауға ұяласыз ба ?
9)Мейрамханада немесе дәмханада сізге бұзылған тағам әкеліп берсе ... ғана ... ... қоя ... ба ... адаммен сіз қарым – қатынасқа түсіп, әңгімелеспейсіз бе ?
11)Дүкендегі, кітапханадағы ұзын ... ... ... ма? Сіз ... бас ... ... ба әлде ... күтесіз бе?
12)Конфликтілі ситуацияларды қарастыратын комиссияның құрамында болуға
қорқасыз ба ?
13)Сізде көркем әдебиет шығармаларына, өнерге, мәдениетке қатысты ... ... бар. Сіз бұл ... ешкімнің бөтен пікірін
қабылдамайсыз. ... ма ... өте ... ... ... төңірегінде жаңсақ , қате пікірлер айтылып
жатса сіз әңгімеге кіріспеуді немесе үндемей қалуды қалайсыз ба ?
15)Біреу сізден қызмет бабына ... ... ... ... ... ... ме ... қарағанда жазбаша түрде өз пікіріңізді, бағалауыңызды
ойыңызды білдіру жеңілірек пе ... ... ... ... ... ... ... ұшақ салонында отырғанда сіз
А)көршілеріңізбен қатынас жасамай тыныш отырасыз
Б) керек болған жағдайда ғана сөйлесесіз
В) ешқандай қиындықсыз қатынас жасайсыз
Г) таныс емес адамдармен өз ... ... ... ... ... ... ( ... 3-4 рет)
Б) одан жиірек көрісесіз ( жылына 5-10 рет)
В) жиі көрісесіздер ( айына бірнеше рет)
Г) ... ... ... ... ... хаттарын аласыз?
А) 1-5
Б) 6-10
В) 11-15
Г) 16-20 одан да ... Егер сіз ... ... ... оқу ... аяқтасаңыз, онда қанша
жолдастарыңыздың одан кейінгі өмірі сізге белгілі?
А) 1-3
Б) 4-10
В) 11-15
Г)16-20 одан да көп
5) Сіздің ... ... ... ... 1-3 ... 1-5 ... 6-10 минут
Г) 15 минут және одан да көп
6) Жаңа кітапты оқып ... соң ... ... ... ... туралы өзіңіз ойланасыз
Б) оқылған туралы қойылған сұрақтарға ... ... ... оқылған туралы сұрақтарға құлықпен жауап қайтарасыз
Г) пікіріңізді басқалармен бөлісесіз
7) Киносеанс, спектакль, концерт кезінде сіз әдетте ... ... ... ... ... ... ... сізге ол қызық болғандықтан шыдайсыз
В) кейде таныстарыңызға өз пікіріңізді айтасыз
Г) үндемей отыра алмайсыз, өз пікіріңізді жиірек ... ... ... кездескенде сіз
А) егер оған деген жедел істеріңіз болмаса, ... изеп кете ... ... ... ... ... ... амандасқанын байқамай, жаңалықтарды естігіңіз келеді
Г) бірінші өзіңіз тоқтап, амандасып, хал – жағдайын сұрап, өзіңіз туралы
айтасыз
9) Жұмыстар, ... үйге ... келе ... ... ... ... қысқаша жауап бересіз
В) жанұя мүшелерінен ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар қойып, өзіңіз туралы әңгімелейсіз
10) Сізге таныс емес қалада өзіңізге ... ... ... ... сіз
А) өз бетіңізбен іздестірген мекен –жайды жақын көшелерден іздейсіз
Б) көшедегі адамдар ... ... ... ... оған ... ... ... алсаңыз іздеуді жалғастырасыз
В) ешқандай қолайсыздықты сезінбестен кездескен адамдарды тоқтатып, көмек
сұрайсыз
Г) ұялмастан көптеген адамдарды ... ... ... Қалада, саяжайда, қала сыртында қыдырғанда сіз
А) жалғыз жүресіз
Б) бір адаммен жүресіз
В) жақындарыңызды немесе бірнеше достарыңызды алып аласыз
Г) ... ... ... ... ... ... жаңа ... көріп сіз
А) оны үнсіз бағалайсыз
Б) егер сұраса өз пікіріңізді ... өз ... ... ... ... ... ... сатылып алынғандығы туралы сұрайсыз. өз
ойыңызды айтасыз
13) ... ... ... ... қысқа өлең, новелланы қалайсыз
Б) өлеңдер, новеллалар жиынтығы
В) әдебиеттің мөлшеріне емес, ... ... ... ... ... ... мен поэмаларды оқисыз
14) Кездейсоқ, таныс емес компанияға тап болғанда сіз
А) өте қатты ыңғайсызданып, кеткіңіз келеді
Б) іштей ... ... ... ... құлықсыз қатынас жасайсыз
В) жаңа таныстыққа қуанып, қарым – қатынасқа түсіп кетесіз
Г) жаңа таныстарыңызға қатты ... олар ... көп ... ... жақсы жағынан көрсетесіз
15) Егер сіз өлеңдер, әңгімелер, күнделіктер ... онда сіз ... ... ... ... ... ... жазғандарыңыздың бір бөлігін көрсетесіз
В) егер сізден сұраса жазғандарыңызды оқып бересіз
Г) басқалардың пікірі сіз үшін ... ... ... ... ... ... ... мақтау сізді белгілі мөлшерде қапаландырады.
16) Егер қонақта отырғанда таныс емес жаңа тағам түрі сізге ұнап ... ... өз ... ... , жей ... ... ... сұрақтарға ғана жауап бергенді қалайсыз
В) сұрақты тоспай – ақ тағамды мақтайсыз
Г) мақтап қана қоймай, тағамның ... ... ... ... де
дайындайтыныңызды айтасыз
17) Тақырыптың ең жақсы типінің ... ... ... көршілердің ұрысы
В) көршілердің ақымақтық ұрысы
Г) Иван Иванович пен Иван Никифоровичтің ұрысқандары туралы повесть
18) Егер ... ... ... бірі өте ... ... онда ... бұл ... сізді ызаландыратындықтан сіз ол адамға ескерту жасайсыз
Б) ьасқа адамдардың сөзшеңдігіне ерекше мән бермейсіз
В) қызықты әңгімені тыңдауды жақсы көресіз
Г) өзіңіз ... ... ... ... да осы ... ... ... мүмкіндік туғызады
19) Егер сіздің қолыңызда сағатыңыз жоқ болса онда «Сағат қанша болды?»
деген сұраққа былай ... ... ... ... кешіріңіз білмеймін, менде сағат жоқ
В) өкінішке орай менде сағат жоқ, ... ... ... ... ... мен ... ... ризашылықпен жауап берер едім, бірақ
өкінішке орай менің сағатым жөндеуде, мен өзім де ... ... ... баяндаманың тақырыбы сізге өте қызықты болса, ал баяндаманы
оқып тұрған адам ... ... қате ... ... ... онда ... бірдеңе айтқыңыз келеді, бірақ айтпайсыз
Б) айтқыңыз келеді, бірақ жағдай сізге кедергі келтіреді
В) хаттың көмегімен өз ... ... ... ... шығып, өз пікіріңізді айтуға ұмтыласыз
21) Сізді толғандыратын тақырып бойынша газеттен немесе журналдан
мақаланы оқып ... сіз ... ... қатысу туралы ойлайсыз, бірақ мақала, хат жазбайсыз,
уақыт өтуіне байланысты өз ойыңызды ұмытып ... ... ... ... жинап, мүмкін жауап, мақала жайлы ойланасыз,
бірақ істі аяғына дейін ... ... ... хат жазып жібересіз, бірақ ол басылым бетіне
шықпаса ренжімейсіз
Г) материалыңыз ... ... ... жаңа ... жібересіз
22) Серіктесіңіздің бойындағы сіз үшін ең жақсы қасиеті
А) ұстамдылық
Б) сізге деген қарым- қатынасы
В) көзге түсер қарым - қатынас ... ... ...... ... ... ... бағалап , өзіңізге тән қарым – қатынас жасау деңгейін
көрсетіңіз
А) төмен
Б) оташаға жақын
В) жоғары
Г) өте ... ... ... ... ... ЖАЛПЫ ӨМIРГЕ, АДАМДАРҒА ДЕГЕН
ҚАТЫНАСЫҢЫЗ” ТЕСТI
1)Менiң ойымша менiң әкем сирек.......................................
2)Егер ... ... ... ... ... әрқашан болсын деймiн............................................
4)Егер мен басшылық қызметте болсам............................
5)Болашақ маған былай көрiнедi.....................................
6)Менiң бастығым....................................................
7)Ақымақтық екенiн ... ... ... ... ... ... балалық шағымда..............................
10)Мен үшiн әйелдiң (еркектiң) идеалы.............
11)Мен әйел мен еркектi бiрге көргенде.....................
12)Көптеген басқа жанұялармен салыстырғанда менiң жанұям..............
13)Мен мына ... ... ... iстей аламын...............
14)Менiң шешем мен мен .....................
15)Ұмыту үшiн бәрiн iстер едiм....................
16)Егер менiң әкем жасағысы келсе...............
17)Менiң қабiлетiм ... өте ... ... едiм, ... ... менiң ... ... ... ... ... ... ... менiң...............қорқатынымды бiлмейдi.
23)Мынадай адамдарды жек көремiн............
24)Соғысқа деген көзқарасым..........
25)Көптеген бозбалалар мен бойжеткендер ............ деп есептеймiн.
26)Жұбайлық өмiр мен үшiн............
27)Менiң жанұямның маған деген ... ... ... ... шешем..................
30)Менiң жiберген ең бiр үлкен қателiгiм.............
31)Менiң әкем ..............қалар едi.
32)Менiң ең үлкен әлсiздiгiм......................
33)Менiң ... ... қол ... күн ... ... ... ... келе жатқанда.............
37)Мен қорқуды қоямын...................
38)....................сондай адамдарды жақсы көремiн.
39)Егер мен жас ... ... ... ... ... ... ... қалыпты жағдайда болса............
42)Маған таныс жанұялардың көбi........................
43)................сондай адамадрмен жұмыс iстегендi жақсы көремiн
44)Көптеген аналар ...................деп есептеймiн
45)Жастық шағымда ... ... ... , ... ... менiң әкем...........
47)Жолым болмағанда мен.................
48)Өмiрде мен көбiнесе........қалар едiм.
49)Мен басқаларға тапсырма бергенде..............
50)Мен қартайғанда.......................
51)Мен мойындайтын тамаша адамдар......................
52)Менiң ... ... ... ... ... ... ... ең бiр есiмде қалғаны.............
55)Маған еркектердiң ( әйелдердiң) ....................ұнамайды
56)Менiң жыныстық өмiрiм.................
57)Менiң бала кезiмдегi жанұям.........
58)Менiмен жұмыс iстейтiн адамдар..................
59)Мен шешемдi жақсы ... ... ... ең бiр жаман iсiм........
Бланк
| |1 |
| ... ... ... ... ... |80 пайыз |100 ... |100 ... ... ... | | | ... | | | ... ... |70 ... |70 пайыз |100 ... ... ... | | | ... | | | ... Ә ... ... ... ... тесті бойынша
|Зерттеу базасы |Қарым –қатынас жасаудағы психологиялық қасиеттер |
| ... ... ... ... ... |100 ... |80 пайыз |100 ... ... ... | | | ... | | | ... ... |60 ... |60 ... |60 ... ... ... | | | ... | | | ... Б ... ... » ... ... ... –қатынас жасаудағы психологиялық қасиеттер |
| ... ... ... ... ... |65 ... |100 пайыз |100 ... ... ... | | | ... | | | ... ... |65 ... |100 ... |100 ... ... ... | | | ... | | | ... В ... 3 ... ... ... ... |Қарым –қатынас жасаудағы психологиялық қасиеттер |
| ... ... ... ... мектебінде |82 пайыз |93 пайыз |100 ... ... ... | | | ... | | | ... ... |65 пайыз |77 ... |87 ... ... қазақ | | | ... | | | ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу22 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Балқаш аймағындағы дауылдар және борасынмен құмтасымалдануын бағалау23 бет
Батыс Қазақстан экономикалық аймағындағы Атырау облысы14 бет
Мұнайды сусыздандырудың қазіргі заманғы жаңа технологиялары мен әдістерін талдау нәтижесінде Батыс Қазақстан аймағындағы мұнай кен орындарынан алынған мұнай үлгілерінен суды бөліп алудың химиялық комбинирленген тәсілдерін пайдалану мүмкіндігін анықтау65 бет
Орталық азия аймағындағы интеграциялық процестер: мәселелері мен келешегі74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь