Әскери-космостық кешеннің Ресей және Қазақстан Республикасы территориясындағы орналасуы және әрекеттері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе 3

1 тарау. Әскери.космостық кешеннің кәсіпорындарының Ресей және Қазақстан Республикасы территориясындағы орналасуы және әрекеттері. 5
1.1 Локолитет түсінігі. 8
1.2. Әуе шабуылынан қорғауға арналған "Ашулук" полигоны. 9
1.3. "Байқоңыр" космодромы. 10
1.4. "Тайсойған" ракета полигоны. 17

2.тарау. Батыс Қазақстан облысындағы ракеталық.ядролық полигондардың географиясы және оның зардаптары. 27
2.1. Медициналық.химиялық және радиоэкологиялық зерттеулер және 27
оның нәтижелері. 27
2.1.1. "Азғыр" ядролық полигоны. 27
2.1.2. Батыс Қазакстан облысындағы радиациялық аномалиялар. 28
2.1.3. "Капустин.Яр" полигонының маңайындағы экологиялық жағдай 34
және халықтың денсаулығы. 34
2.1.4. Батыс Қазақстан облысындағы халықтың жалпы денсаулығының құрылымы және деңгейі. 38
2.1.5. Әскери.космостық кешеннің кәсіпорындарының өндірістік әрекеті және оның сыртқы ортаға жасаған зардаптары. 44

3 тарау. Семей полигонының локолитеттік ерекшелігі және оның зардаптары. 48
3.1.Семей полигонының локолитеттік орналасуы. 48
3.1.1. Семей полигонының қоршаған ортаға зардаптары. 49

Қорытынды 55

Қолданылған әдебиеттер. 57
Кіріспе

Кеңес үкіметі кезінде Қазақстан территориясының және оған жақын Ресеймен шекаралас жерлерде бірнеше әскери космостық кешендер құрылымы жұмыс жасады. Бірақ, жетпіс жылы бойы олардың экономикалық, әлеуметтік, экологиялық, саясаттық, этникалық және т.б. еліміздің қауіпсіздігі туралы ақпараттар, ғылыми еңбектер халыққа беймәлім болды. Әскери-космостық кешендердің табиғатқа, халықтың денсаулығына және т.б. зардаптары толығымен зерттелмеді, не болмаса жергілікті түрғындарға жария етілмеді. Мысалы, ракеталардың жанғыш токсикондарымен 80 млн. гектар жер ластанып, 1 млн-нан астам адамдардың денсаулығына зиян келтіріп отыр. Соңғы кездері (1999-2004 ж.) Рессейдің “Протон” ракеталарының бөлшектерінің Қазақстан территориясына құлауы (Қарқаралы ауданында Карбышевка селосы, Жаңарқа ауданының Атасу поселкесі аймағы) халықты одан сайын елеңдетіп отыр
Әскери-космостық кешендердің экологиялық зардаптары "Семей-Невада" сияқты қоғамдар, экологиямен айналысатын ғалымдардың еңбектері және т.б біртіндеп белгілі бола бастады. Оның ішінде С.Т.Тілеубергеновтың еңбектері: Полигоны Казахстана — Алматы: Ғылым, 1997 ж, Геоэкология —Алматы: Ғылым, 1996 ж, У.А.Кенесариевтің Батыс Қазақстандағы Әскери полигондар жайлы ғылыми еңбектері, Ж.А.Сұлтановтың Әскери-өндірістік кешендер туралы, У.М.Сұлтағазиннің еңбектері және т.б. жатқызуға болады.
Керекті ақпараттар мен мәліметтер жинау қиын болғандықтан, мен көбінесе баспадан жарық көрген ғылыми еңбектер мен мәліметтерге көп сүйендім. Оның ішінде Батыс Қазақстан, Қарағанды облысы экологиялық комитеттерінің мәліметтері және '"Семей-Невада" қоғамының ақпараттарын пайдаландым.
Дипломдық жүмыс жазуда мен өз алдыма мынандай мақсаттар қойдым:
1. Әскери-космостық кешендер туралы мәліметтерді жинау және оларды бір жүйеге келтіру;
2. Әскери-космостық кешендердің жалпы жұмысына сипаттама беру;
3. Батыс Қазақстандағы әскери-космостық полигондардың медициналық, химиялық, радио-экологиялық зардаптарына баға беру;
4. Әскери-космостық кешендерге сипаттама беруді географиялық тұрғыда қарау және баға беру.
5. Қарағанды облысына Семей ядролық полигонның зардаптарына баға беру.
Қолданылған әдебиеттер.

1.Тілеубергенов С.Т. Полигоны Казахстана Алматы: Ғылым, 1997.
2.Тілеубергенов С.Т. Экология человека "социально-экономический, медицинский и радиоэкологический аспекты". — Алматы: Ғылым, 1993.
3.Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030 "Егеменді Қазақстан" газеті. - Алматы, 11 қазан, 1997.
4.Назарбаев Н.А., Токаев К.К. Под стягом независимости: Очерки о внешней политике Казахстана. — Алматы: Білім, 1997.
5. Бостаев К.Б. Семипалатинский полигон. — Алматы: Казахстан, 1992.
6.Законы Республики Казахстан "Об охране окружающей среды". Казахстанская правда. 5 августа, 1997.
7. Частников И.Я. Эхо ядерных взрывов. —Алматы: 1996.
8.Частников И.Я., и др. Эколого-гигиеническая оценка объектов окружающей среды и здоровья населения районов Западного Казахстана, прилегающих к полигону Капустин-Яр. Материалы конгресса часть I. —Алматы: 1997.
9.Тлеубергенов С.Т., Макаренко Н.Г. Топологические методы анализа радионуклидных полей Семипалатинского ядерного полигона.
Материалы конгресса часть I, —Алматы: 1997.
10.Алиев М.А. Медицинские проблемы экологии в Республике Казахстан (перзидент Академии медеицинских наук AH PK).
Материалы конгресса часть III, —Алматы: 1997.
11.Деятельность военно-космических комплексов и полигонов по силе и тяжести воздействий не имеет себе равных. Газета '"Азия- экономика и жизнь" №22, 29 июль, — Алматы: 1997.
12.Радиоэкологическая обстановка на территории Республики Казахстан (1954 по 1994 годы, Атлас том 16, Семипалатинская область) Мин. экологии и биоресурсов РК, —Алматы: 1997.
13.Дубасов Ю.В., Матюшенко A.M., Филонов Н.П., Харитонов К.В., Чернышев.А.К. Семипалатинский испытательный полигон: оценивая радиологические последствие.... ЦНИИА томинформ, спец. Вып. 20 января, 1993.
14.Султанов Ж.А. Экологические преступления и экологическая преступность. — Алматы: 1996.
15.Султанов Ж.А. Права человека на жизнь, здоровья и экологическии ущерб нанесенный населений Казахстана деятельностью ВПК. — Алматы: Ғылым, 1996.
16.Тлеубергенов С.Т. Стратегия — рационального природопользования в аридной зоне Казахстана. — Алматы: Ғылым, 1991.
17.Тлеубергенов С.Т. Экологические проблемы Прикаспийского региона Республики Казахстан. — Алматы: 1989.
18.Тлеубергенов С.Т. Охрана окружающей среды. В кн.: Региональное экономическое прогнозирование. —Алматы: Наука Казахской ССР, 1980.
19.Тлеубергенов С.Т. Нооэкология. —Алматы: Ғылым, 1996.
20.Школьник З.С. Концепции закона радиоактивных отходах Республики Казахстан (о приемке ампульного хрянилища на площадке "Байкал" бывшего Семипалатинского полигона, проблема Мангистауской области с реактором на БН—350). — Алматы: 1997.
21.Тлеубергенов С.Т. Закон непрерывного и цикличного развития научно-технического прогресса (сущность и категория). —Москва: ВНИОН АН СССР, 1991.
22.Скопен Ю.А. Введение в экономическую географию. Москва. Валдос. 2001
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе 3
1 тарау. Әскери-космостық кешеннің кәсіпорындарының Ресей және Қазақстан
Республикасы территориясындағы орналасуы және әрекеттері. ... ... ... ... Әуе шабуылынан қорғауға арналған "Ашулук" полигоны. 9
1.3. "Байқоңыр" ... ... ... ... ... 17
2-тарау. Батыс ... ... ... полигондардың
географиясы және оның зардаптары. 27
2.1. Медициналық-химиялық және ... ... және ... ... ... ... ... полигоны. 27
2.1.2. Батыс Қазакстан облысындағы ... ... ... "Капустин-Яр" полигонының маңайындағы экологиялық жағдай 34
және халықтың ... ... ... ... облысындағы халықтың жалпы денсаулығының құрылымы
және деңгейі. 38
2.1.5. Әскери-космостық кешеннің кәсіпорындарының өндірістік әрекеті
және оның сыртқы ортаға жасаған зардаптары. 44
3 ... ... ... локолитеттік ерекшелігі және оның зардаптары.
48
3.1.Семей полигонының локолитеттік орналасуы. ... ... ... ... ... ... ... 55
Қолданылған әдебиеттер. 57
Кіріспе
Кеңес үкіметі кезінде ... ... және оған ... ... жерлерде бірнеше әскери космостық кешендер құрылымы жұмыс жасады.
Бірақ, жетпіс жылы бойы олардың экономикалық, әлеуметтік, ... ... және т.б. ... ... туралы ақпараттар,
ғылыми еңбектер халыққа ... ... ... ... халықтың денсаулығына және т.б. ... ... не ... жергілікті түрғындарға жария етілмеді. Мысалы,
ракеталардың жанғыш токсикондарымен 80 млн. гектар жер ластанып, 1 ... ... ... зиян ... ... Соңғы кездері (1999-2004
ж.) Рессейдің “Протон” ракеталарының бөлшектерінің ... ... ... ... Карбышевка селосы, Жаңарқа ... ... ... ... одан ... ... ... кешендердің экологиялық зардаптары "Семей-Невада"
сияқты қоғамдар, экологиямен айналысатын ғалымдардың ... және ... ... бола бастады. Оның ішінде С.Т.Тілеубергеновтың еңбектері:
Полигоны Казахстана — Алматы: ... 1997 ж, ... ... Ғылым,
1996 ж, У.А.Кенесариевтің Батыс Қазақстандағы Әскери ... ... ... ... ... кешендер туралы,
У.М.Сұлтағазиннің еңбектері және т.б. жатқызуға болады.
Керекті ақпараттар мен мәліметтер жинау қиын болғандықтан, мен ... ... ... ... ... мен мәліметтерге көп сүйендім. Оның
ішінде Батыс Қазақстан, Қарағанды ... ... ... және ... ... ақпараттарын пайдаландым.
Дипломдық жүмыс жазуда мен өз алдыма ... ... ... кешендер туралы мәліметтерді жинау ... бір ... ... Әскери-космостық кешендердің жалпы жұмысына сипаттама беру;
3. ... ... ... ... ... ... ... баға беру;
4. Әскери-космостық кешендерге сипаттама ... ... ... және баға ... ... облысына Семей ядролық полигонның зардаптарына баға беру.
1 тарау. Әскери-космостық кешеннің кәсіпорындарының Ресей және Қазақстан
Республикасы территориясындағы орналасуы және әрекеттері.
Ресейдің ... ... (ӘКК) ... ... ... Республикасының территориясындағы космостық күштерінің
әрекеті қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... құжаттардың болмаған жағдайында іске асырылады. ӘКК-ның
табиғат пен түрғылықты халыққа зиянды әсер етуінің ... ... ... ... өте ... ... 80 ... шейін жерлер жанар
майдың токсиканттарымен (улы заттармен) уланған және 1 млн-ға жуық адамның
денсаулығына зиян келді.
Республиканьщ экономикалық, әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... экоценогенофонд ұсынған мәселеге
қарғанда әлсіздеу. Оның сапасы мен ... ... ... ... тәуелді. Ол мәселе өткен жетпіс жылда да, егемендік алған
жылдары да ... ... ... ... ӘКК
кәсіпорындарының қызмет етуімен және ... ... пен ... ... ... қорғау шаралары әскери-космостық күштердің табиғат қоғау
органдары мен қоғамның қол астында, қажетті ... алу ... ... ақпарат пен байланысты жағдай нашар қалыптасуда.
Табиғатты тиімді ... ... ... ... адам кұқығын қорғау ӘКК кәсіпорындарының әрекетімен байланысы
белгілі, сонымен қатар терең ... ... де ... ... сәулелену, т.с.с.) анықталды. Бұл мәселелерді Ресей ... ... ... ... ... ... ... шешу мүмкін емес.
ӘКК көсіпорындарына Қазақстан—Ресей космодромы "Байқоңыр" және әскери
полигондар: "Сарышаған", "Эмба" және т.б. жатады.
Кәсіпорындардың ... ... ... ... ... және ... базадан бөлінген, не болмаса "Сарышаған"
полигонындай оған ... ... ұшу ... калдықтары,
ракеталардың бөліктері түсетін аудандар кіреді. Полигон базаларының және
қалдықтар түсетін ... (ТА) ... ... пайдалануына
белгілі ретпен бөлінген. Бүл территорияларда шаруашылық іс-әрекеттер жүзеге
асырылады; полигондар мал жайғауға қолданылады, соған қоса ... ... ... зиянды әсерлері шектен әлдеқайда тыс шығып
кетеді, олардың әсер ету аудандары біріншіден ... үшу ... 15 млн. га ... ... ... ластаушы және соққы
беруші тікелей әсерге барлығы 80 млн. га -ға ... ... ... 272 млн ... ... үлкен территориядағы ластанудың ауа және су ... ... ... ... ... адам ... айырылады
(ӘКК 40 жыл жұмыс істеуде және де ... ... әлі де 20 ... да ... жыл ... ... ... орасан зор масштабтардың бұзылуы сияқты әртүрлі зиянды
әрекеттері белгілі. "Капустин-Яр", "Байқоңыр" космодромы, "Тайсойған"
ракеталық ... және ... ... ... ... ... қарастырайық.
Батыс Қазақстан облысы тура шекарасындағы Орда ауданында әйгілі Нарын
құмдары — Евразияның Ұлы ... ... ... ... хан ... жер) бар. Атырау мен Батыс Қазақстан облыстарының арасында жиек
бөлінген — ол ... ... әрі ... ... Бұл ... және ... техникасының сынақтары, сонымен қатар ядролық
жарылыстар жұргізілді және де Семей полигоны мен ... ... ... ... ... ... зарядтардың ұшақтармен және ракеталармен
жеткізілу тәсілдері қарастырылды.
Бастапқы нүкте Капустин-Ярдан ... Бұл ... ... ... ... Ұшқыштар Ақтөбеде базаланды, ҚР ... ... ... ... ... осы ұзақ ... бойы ... Батыс Қазақстан облысының маңының
территориясында егеменді мемлекет сияқты болып табылады. Әрине, ... ... ... ... полигонының орналасу сызбасы 1.1. суретінде
келтірілген. 14 жыл бойы Капустин-Яр полигонында ядролық қарудың жер ... ... ... ... ... жарылыстар хронологиясы мен олардың ... Бұл ... ... ... ... ... ... бермейді.
Кесте 1.1
Капустин-Яр полигонындағы жарылыстар.
|№ |Жарылыс күні ... ... кг. ... ... км. ... ... |10 |13,7 (10,4) ... |01.11.58. |10 |(5,6) ... ... |10 |(6,2) ... |06.09.61. |10 |22,7 ... ... |40 |40 (41,3) ... ... |1,2 |300 ... ... |1,2 |150 ... ... |300 |300 ... ... |300 |150 ... ... |300 |50 ... ... ... И.Я. оқулығынан алынған.
Халықтың сәулеленуінің радиациялық мөлшерлерін тарату үшін жауын-шашын
мен бұлттан сәулелену мөлшерінің ... жер үсті ... ... мен ... ... жауын-шашынның геометриясы туралы
мәліметтер және әрбір жарылыс ... ... ... ... ... ... ... қажет.
1. Локолитет түсінігі.
Экономикалық географияда локолитет түсінігі (ағылшын тілінен locality-
жергілікті жер) ... ... ... ... ... ... және ... біріктіре
қарастырады, элементарлық экономикалық географиялық обьект- локолитет –
жүйелі түрде алынады.
Химия заттарының молекуласына байланысты (ұқсас) ол ... ... ... ... халық атомын – халық тұратын жер және шаруашылық
атомы – ... ... ... ресурстың бастысы болып табылады.Тұрғылықты жер
– тұрғылықты жер мен ... ... ...... ... тауарларын еңбек және қор арқылы келтіру.
Жергілікті жердің ресурстарына байланысты кәсіпорындардың машандануы мен
тұрғылықты жердің ... ... ... локолитеттер – ауылшарушылығы,
геология бөлімшелері,экспидициялар, тміржол, демалыс ... және ... ... көп ... ... ... мысалы басты қалалар,
мегаполистер, урбандалған кеңістіктер айтуға болады.
Элементарлы обьект ... ... ... ішкі ... ... құрайды оның сәйкесінше ізденісті іске асырады,
жинақталған ғылыми жұмыстар іске асырылады.
Экономикалық географияның ішкі құрылымын негізгі ... ... ... ... ... ...... уақытша атериялдық
және ұйымдастырушылық.
Кеңістік мінездемеге өз алдына локольдік, ... ... ... ... ... және ... және ... деңгей.
Уақытша мінездемеге өткен (90-100жыл)қазіргі жәнеболашақта(0-20жыл).
Маңызды уақыт жүйесіне территориалдық ... ... ... ... уақыттың өзгерісі, әріқарай ұзақуақытты болжам 100және көп
жылдық анализ ... ... ... мінездемеге – табиғатқа , әлеуметтік және экономикалық
құрылымдардың болуына тікелей ... бар ... ... Әуе шабуылынан қорғауға арналған "Ашулук" полигоны.
Атырау облысының Құрманғазы мен Исатай аудандарында ... ... бар ӘКК ... ... Бұл ... басқару бөлімшесі
Тамбовка станциясының жанында орналасқан. 1972 жылдан жұмыс ... ... ... ... 460 мың га 40 ... жуық ... бойы ... ӘКК-ның әскери техниканың және әскери әуе күштерінің әр
қилы ... ауа және жер үсті ... ... ... ракеталық қүралдарын үрыста , қолдану есептерін ... ... ... ... соғыс ракетасының техникасының
қалдықтарымен ластанған — шамамен 3 мың тоннадан асады, әрі әлікүнге ... ... ... 1993 ... ... бүл ... ... радияциялық ластануын белгілеген жоқ (анықтамаған).
1.3. "Байқоңыр" космодромы.
Космонавтиканың ең басты бағыттарының бірі— құрастырып отырған космостық
құралдарының ... ... ... жоқ ... ... аппараттармен салыстырғанда өзінің кейпін едәуір өзгертеді.
Бұл жағдайда ... ... ... жетілуінің негізгі жолдары
мынандай: аппараттар қүрылыстарының негізгі жаңа сызба ... ... ... ... жасау, ... ... мен ... ... төмендету,
космостық аппараттардың элементтсрін анықтайтын жүмыс ресурсын үлғайту,
мәліметтерді ... беру ... ... ... ... ... және космостық аппараттардын ... ... ... ... ... ... ... жер үстілік
құралдары, жанар май корларымен т.б. әрі ... ... ... ... ертеңгі күнінде ғалымдар мен тәжірибешілердің қол ... ... ... әр қилы аппаратурасы бар ауыр көп мақсатты
автоматты әмбебап ... ... ... ... ... кемелер мен серіктер, өздерінің техникалық
жабдықтарын унифицирленген (термореттеуші), жылу реттеуші, телеметрия,
радиоаппаратураның және т.б. ... ... ... Бұл
олардың жұмысын көптеген жылдарға қамтиды. Алдағы он жылда космостық
аппараттардың жер ... ... ... Айға және ... Күнге және басқа аспан денелеріне, сонымен қатар Күн жүйесінің
шегінде планетааралық космостық ... ұшу ... ... ... ... ... ... құрудағы Ресейдің
жетекшілігі алғаш космосқа 1987 жылдың ақпанында ұшырылған ... ... ... ... ... ... ... "Енесей''
термоэмиссионды ядролық энергетикалық құрылғылардың ... ... ... ... ... май ... 90%-ке ... байытылған
уран — 238 (31,1кг) пайдаланылады. Сатып ... ... ... ... 1995 ... ... АҚШ ұшыруды жоспарлайды. Бұл американдық
астрономдарда наразылық тудырады: одан ... ... ... ... ... бағдарламаларының жүргізілуіне мүмкіндік бермес
еді. Бүған дәлел ядролық-энергетикалық ... бар ... ... аппараттарынан шыққан радиоактивті әсер. 1990 жылдары басқа
мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтерін зақымдаған. АҚШ бүл алынған
"Топаз-2"-ден ... 40-50 квт. ... ... ... ... ... құру мақсатымен тағы 4 Ресей космостық ядролық реактор алуды
көздеуде. Мұндай қондырғыларды ... ... ... ... ... 3 ... болды: 1964 жыл "Транзит-5БН-3" серігінің апатынан
атмосферада ... ... ... 1968 жыл ... ... ... шықпай қалып оның ... ... ... ... ... 1970 жыл "Аполлон-13" космостық
кеменің Ай модулі жылу көздерімен бірге жердің атмосферасында лақтырылады,
ол ... ... ... ... бері АКДІ ... ... ... баратын станцияларда ғана бекітеді.
Жоғарғы эффективті энергетикалық қондырғылар төменгі орбитальды барлау
серіктерінде ... Бұл ... ... ... түсіп,
атмосфераға кіргенде радиоактивті заттардың таралуына соқтырды. 1969 жыл ... ... ... бен ... ... ... ... жанар майдың төгілуі мен отынның диспериясымен аяқталды. Шет
ел ... ... ... бұл бөлігіндегі радиоактивті заттардың
мөлшері 2 тоннаға тең.
Карастырылып отырған келесі маңызды аспектісі 1958 ж. ... ... ... ... Оның идеясы ұзақ әрекет ... аса ... ... қалдыруда. Әсіресе 1000 тоннаға жуық ... де жыл ... 100 ... ... ... РАО AC ... ... жою. Мұнда кюрия, йод, технеций мен циркоиий изотоптары
жартылай ... ... 100 ... ... 10 млн. ... дейін
тотықтарға ауысып, шыны ... ... және ... ... ... Мұндай жол белсенді шешілуде, ... ... ... ... Және де ... қарай немесе Жер мен Марс ... ... ... ... ... кауіпсіздігі туындауда. Осындай
мақсаттарға негізделген "Зенит" 15 жұмысты ұшырудан 3 рет ... оның ... ... космодромындагы старттық кешенінің
жойылуымен аяқталды.
Планетаның, жеке мемлекеттер мен ... ... ... ... ... көп айтылуда. А.Б.Яблоков радиоактивті
ластанудың жалғасуына қарсы шығып, 5 маңызды ... ... оны ... деп ... ... жинау"—қалдықтарды жою немесе оларды ... ... өте ... ... құрылуына жол берген
және атомдық кәсіпшілікпен байланысты ғалымдардың кәсіби жауапкершілігі.
2. ... ... ... ... ... ... ... әділ мойындамауының нәтижесінде көптеген отандастардың
денсаулықтарынан айырып, ... өте көп орын ... ... ... ... заң ... елден
радиоактивті заттар әкелінеді, теңізге қалдықтары тасталады, қалдықтарды
космосқа шегеру ... ... және т.б. ... ... заң ... ... ... бөлмейді — оларға ... ... ... ... ... ... ... тиімді
(шығынсыз).
4. Ведомства (корғаныс, атомдық) назары қоятын ведомствалық синдромын
бірінші орынға басып өту.
5. ... ... ... ... ... (жалпы ядролық технологияның) дамуының мүмкін
болатын қатерінің ... ... ... ... аймағындағы көптеген жетістіктерге қарамастан,
қабылданған жобалар күмән тудыруда, көптеген мәселелерді шешудің жолдарын
іздеу талаптары ... ... ... бірі—космостық
ұшырулардың экологиясы Қазақстан халкы үшін ол ... көп ... ... ... Қазақстанның "шексіз, ешкім тұрақтамаған ... ... ... ... полигондар орналасқан. Олардың қоршаған
орта мен ... ... ... ... ... ... қосқандағы зиянды әсері әлі күнге ... ... ... ... космодромының іс-әрекетіне тиесілі.
Республикамызға экология мен ... көз ... ... ... ... ... есептеу қиын. Әрі қазір
космостық техниканың өзі ... түр. ... ... ... ... ... мен космостық аппараттар даланы алып жатыр. Сондықтан
бүгінгі күн тәртібіне космостық өндірістің ... ... ... ... экологоясы жайлы мәселені қою керек.
Космостық экологияның ең маңызды жақтарының бірі — ұшыру кезінде ... ... ... ... ауданда және ракета тасушылардың
бірінші ... ... ... экология да өте маңызды. Әсіресе
көз тігіп экологиялық назар аударатын ... ... ... Онда ... ... май ... өзінде өте қауіпті болатын
жоғарғы улы компонент болып ... ... ... ... ... кең ... жатады.
Бұл аймақтарға протонның бірінші сатылары отынның шамалы калдықтарымен
түседі. Ол отын ... 60-100 см ... ... ... Бұл ... ... ... бірінші ступеннің массасының 10%-ін құрайды.
"Байқоңыр" космодромы мен ракеталардың ... ... ... ... ... ескерсек, экологиялық таза аудандардың
бар екеніне сену мүмкін емес.
Қазіргі кезде ... ... ... қоршаған ортаға әсері
туралы дүрыс мәліметтер бар ма? MAN-нің "Восход" филиалы FM-ҒА ... ... ... ... ... аймағының үш
ионосфералық станцияларының көмегімен космостық аппараттырды ұшыру кезінде
төменгі атмосфераға (300 м-2 км.) мен ... ... (50-300 ... ... ... ... кейінгі жылдары ауру-сырқаулықтың
санағы жинастырылып, мәліметтер банкісі ... және ... ... ауру-сырқаулықты белгілеуге тырысып көрді. Алынған нәтижелер
жеткіліксіз, ... олар аз ... ... ... ... ... әрі ... жеке зерттеулер қажет.
Біздің келешегіміз ҚР-ның Президенті халық атынан ... ... 1997 ... ... Федерациясы премер министрімен кездесудегі
сұқбатында ҚР Президенті Н.Назарбаев егеменді және ... ... ... және ... "қүдай қосқан" көршілер болып қала береміз,
сондықтан олардың жауапты саясаткерлері ұзақ ... ... және ... ... ... ... ол келешекте достықты және сенімділік ... ... ... ... үкімет аралық комиссия құру
керектігін айтты. Өйткені уақыт 5 жыл бұрын қабылданған кұжатта ... ... ... ... 10 ... ҚР-ның Байқоңыр космодромы Ресейге 20 жыл
жалға берілгендігі туралы қазақ-ресейлік ... қол ... ... ... ... ие ... "Байқоңыр" кешені 6117 км2. территорияда орналасқан.
Өз номиналында оның 4 үлкен сынақ орталықтары және ... ... және де ... ... ... 1 ... бар. Орталықтардың 15
ракетаатушы іске қосу құрылғылары бар 9 ... ... ... ... бар. ... құру үшін 24 млрд. АҚШ доллары
жұмсалды. Өзінің даму ... ... ... ... ... көп жарайтын кемесін екі рет жетісті жіберу ... ... ... ... ... ... ... жабуға
байланысты космодромды қаржылай 2 есеге төмендеді. Осы жағдайлармен қоса
Одақтық құлдырауына ... ... тек ... мен ... ... ... ... жоқтығынан жас тәуелсіз
Қазақстан бұл жүмысты өзі іске асыра алмады. Космостық ғылым ... ... ... ... ғана базаланды. Мысалы, Ресей, Украина,
Белоруссияның кейбір бөліктері.
Қазіргі кезде ресейлік космонавтика ... ... ... ... түр. Бұл үшін ... ... алғы шарттары бар. Біріншіден,
география көзқарасынан ол жақсы ... ... ... тек жаңа
ракета атушылар ұшады; үшіншіден, көптеген шет ел байланыстары Байқоңырмен
тапсырыстар орындауда.
Бүгінгі күнде ұшыру жоспары ... тек ... бір ... орташа 25-30
рет үшырылады. Олардың жартысына жуығы лимидтан жоғары. 1995 жылы 44 ұшыру
болды. Егер Қытай, Еуропа, ... көп ... онда ... саны ... да, бұл пайда табу үшін коммерциялық қызметке жақсы. Бір жағынан
бұндай интенсивті қызметпен озондық "тесік", ... ... өте тез өсіп ... ... жұмыстарының әсерінен Қызылорда
және Жезқазған облыстарының адамдары зардап шекті. Бірақ екі ел ... ... жабу үшін ... ... келген жоқ.
Қазақстан және Ресей келісім шартында қанша ракета ... ... ... ... ... ... космодромдар зиян, оларды
жауып тастау керек. Бірақ онда өлем теледидар, радио, телефонсъп қалады.
Бұл сұрақ өте ... іске ... қиын және ... ... ... ... және озоидық тесіктер ракета атушылардан пайда болады. Тесіктер
жабылу үшін біраз уақыт керек, ... ... ... ... ... жабылуына мүмкіндік бермей жатыр. Космостық ұшырулар сияқты атомдық
жарылыстар да жаңбыр, жел, ... ... ... ... ... жанар май да өте зиян. Мысалы, Жезқазған даласына әр
үшырудан кейін 5 тонна қолданылмаған жанармай сынықтарымен коса ... ... ... ... да, желмен таратылып жерді, шөпті, бұлақтарды, олардан
адамдар және жануарларға зиян әкеледі. He Қазақстан не ... 50 ... ... ... ... ... Қазір тек болашақ үшін жұмыстар қолға
алынуда.
Жанармай құрамында гепил деген зат болады. Ол ... және ... ... бар. Бұл ... ... ... жаппай құлауы
және адамдарда рак ауруларының болуы, ... көп ... жаңа ... адам ... ... міне ... ... гептил жайылмай 100 жылдай жатуы мүмкін. ... ... ... ... салдарынан биосфера уланады. Байқоңырдың
мәселелері көп бұл қаралған қосымша қүжаттардың тек 20-на ... ... ... ... ... зиян 400 ... АКДІ ... құрайды,
бірақ бұл жағдай екі ел арасындағы жалға беру құжатында ... да қиын ... — ол ... ... ... адамзатқа келетін
шығында не Қазақстанда, не дүниежүзінде әлі есептелмеген. Ал бұл ... ... ... АҚШІ жыл ... қауіпсіз ядролық потенциалға 10 млрд.
доллар ... ... ... және ... шығарумен
байланысты кәсіпорын және табиғатты пайдалану объектілерін денсаулығына 300
млрд. жуық ақша ... Ел ... ... ... ... сақтау үшін
федеральді бюджеттің 3% ... ... ... ... ... ... ... онда аймақ жағдайына, экологиялық
ауыртпашылықтар, экологиялық зияндар және аймақ тұрғындарының зардаптары
есептелуі керек. ... ... ... ... үшін ... ... ... тұрғындардын экологиялық ... үшін ... ... ... жеп ... не ... ... не саяси және құқықтык экология ұлттық
қауіпсіздік жағдайын дұрыс дәрежеде қарастырмайды.
1.4. "Тайсойған" ракета полигоны.
"Тайсойған" ракеталық ... ... ... ... ... Ол ... қызметін 1952 жылдың көктемінде бастады. Оның жалпы
аудан көлемі 750 мың га. ... ... ... аудан 1255 мың га.
Оны Кеңес үкіметінің стратегиялық тағайындалатын ракеталық қарулы күштері
және ұшқыш ... ... ... ... ... федерациясы қолданған.
Полигонның топырақ-ландшафты жағдайларының ... ... ... территориясында орналасумен анықталады. Шөгінділердің беткі
қабатының ойпатты алып ... ... ... ... ... ... территориясынан өтетін Сағыз өзені Каспий теңізін
хвалын трангрессиясы кезінде шеткі платода ... ... ... ... ... шөгінділеріне құмдардың, саздар оның ішінде
қоңыр саздардың үйінділері жатады. Енді ежелгі дельтаның ... ... ... көлдері бар құмдардың сілемдері орналасқан. Территорияның басқа
бөліктерінде саздақтың және ... ... ... ... ... Рельефі тегіс немесе тегістелген-толқынды, кей жерлерде
дөңесті ... ... ... ... ... ... ... ылғалды кездерінде басқа территорияларға ауысатын
химиялық заттарды ... ... ... желді эрозияға ұшыраған
топырақтар бар. Олар шаңды, топырақты құйын кезінде ластаушы заттарды ... ... ... ... ... ... бар үш үлескіге бөлінеді.
1-ші үлескісі РВСН ("Мақат" ... ... ... Яр ... ... ... 4 ... орталық полигоны. Осы үлескіге ... ... ... ... және ракеталардың басқа
ступендерінің түсуі болатын, сонымен қатар 1986 жылдан бастап қоспалы қатты
отынмен үшатын ракеталардың ступендері де ... ... ... ... мен 1,5 мың ... ... әскери
техника қалдықтарынан тазартылуы керек. Бұл қалдықтар олардан қалған улы
ракета отынынан тазартылмағандықтан едәуір улы. ... ... есеп ... ... ... ... әрбір бөлік 14-тен
140 млн. сом шығын әкеледі. Ол құлаған жерге: ... жер ... ... ... ... ... ... де бүл үлескіге қатты отындағы 11
ракетаның ступені түскен. Массасы 2,5 тонна және көлемі 8.0*1.8 м ... ... ... қалдығы жоқ.
Полигонның екінші үлескісі — ол 929 үшу-сынау орталығының үрыс далалары.
"Әуе-Жер" тектес ракеталар сынайтын жерлер.
Ол Сағыз ауданының ... мен ... ... ... Бүл ... үлескісінде белсенді нысаналар және өзен ... мен ... ... ... орналасқан.
"Тайсойған" полигонның үшінші үлескісі — "Жер-жер тектес" ... ... жер. 1991 ... ... ... дейін бүл участок
орталығы Ақтөбе қаласында орналасқан 15660 әскери ... ... ... ... ... ... ... шығысына қарай
орналасқан. Әскери-техникалық сынақтар мөлшері 2 мың тоннадан астам.
"Тайсойған" полигонының жерінің ... ... ... ... ауыр және улы ракеталық жанармайлармен уланғаны анықталды.
Полигонның барлық учаскелері зерттеліп, ракеталардың құлаған жерлердің
картасы жасалды. ... ... ... ... ... жүргізілді.
Лабораториялық жағдайларда далалық материалдарға ... ... ... ... және ... ... ... анықталды. Топырақ және өсімдіктердің химиялық құрамына көп
деңгейлі статистикалық талдау жүргізілді. Топырақ ... ... ... жасалды. Суға да химиялық талдау жүргізілді.
Нәтижесінде полигоннан келетін зардаптарға кешенді баға берілді, және де
полигонның теріс әсерінен адам мсн табиғат ... әрі ... ... ... су құрамын зерттей отырып, берілген су
объектілері келесілермен ластануы ... ... отын ... ... йод) ... ... ... электронды құралдар құрамындағы ауыр
металдармен (кадмий, қорғасын, талий).
Осы аталған ... ... өте ... ... яғни ... жағдайға әсер етеді. Тексеруге алынған ... ... ... ... ... ... жерлерден
алынды. (Миялы селосы, Жамансор станциясы, Құрманғазы жайылымы). Сонымен
қатар ... ... су ... ... ... су
құбырларынан жөне де Ойыл және Сағыз өзендерінен алынды.
Осындай объектілерді талдауда ыңғайлы әдіс болып ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері 1.2-кестеде көрсетілген.
Кесте 1.2.
Химиялық талдау нәтижелері (мг/л)
| ... ... ... |0,13709 ... ... |0,84920 |0,09252 ... |0,76687 ... ... |0,62904 |0,40739 ... |0,74236 ... ... |0,86434 |0,00423 ... |0,42846 |-0,0533 ... |0,74149 ... ... |0,65880 |0,06700 ... |0,74698 |0,1801 1 ... |0,76590 ... ... |0,03808 ... ... дерек: Тлеубергенов С.Т. Полигоны Казахстана. — Алматы: Ғылым,
1997.
Топырақтарды талдап біткен соң өсімдіктер мен ... ... ... ... ... өсімдікті талдаганда да оларды топтарға
бөліп тастады. 1- топ стратегиялық ракеталар ... ... ... 2-
топ, тактикалық ракеталар қүлаған жер өсімдіктері; 3-топ, канатты ракеталар
құлаған жерлер өсімдіктері; Фоновты топ.
1-топқа: 95, 105, 108, 123, 126, 128, 131, 132, 146, 156, 160, 180, ... 192, 199, 200, 207, 215, 217, 246, 252, 261, 282, 284, 289, 294, ... 118, 163, 195, 197, 276, 298, 333; ... 104, 198, 236, ... ... 98-101, 109, 110, 112, 115, 120, 135,'143, 144, 147, 149,
154, 161, 173, 176, 181, 188, 213, 214, 231, 233-235, 239, 241, 244, ... 255, 263, 264, 266, 268, 278-280 ... ... ... ... ... өсімдіктерінің үлгілерінің құрамындығы
химиялық элементтер (кремний, алюминий, темір, никель, кобальт, ванадий ... ... 0,05 және одан ... ... ... ... мырыш,
қорғасын, барий-статистикалық нақтыланбаған) фоновты үлгілерге қарағанда аз
болып шыкты.
Маусымдық ... ... ... миграциясы болады, яғни
олардың құрамы өзгереді:
1) өсімдіктердің ... ... ... және маусым айларында;
2) жаз бойы кейбір элементтер құрамы төмендейді, ал ... ... ... өсімдіктердегі элементтер массасы ... ... ... ... ... ... факторлық
маңызы.
|Элемент ... 1. ... 2. ... |0,96221 ... ... |0,94887 ... |
|Титан |0,93178 ... ... |0,92026 ... ... |0,11132 ... ... |0,45264 ... ... |0,97929 |0,00530 ... |0,92582 ... |
|Қорғасын |0,31447 |0,86978 ... |0,31447 |0,90169 ... | | ... |0,14796 ... ... |0,10809 ... ... дерек: Тлеубергенов С.Т. Полигоны Казахстана. — Алматы: Ғылым,
1997.
Құстар ткандарындағы және сүтқоректілер ... ... ... ... ... ... зерттеуінде кейбір құстар және әртүрлі
жануарлар биондикационды талдау үшін өлтірілді. Химиялық талдау ... ... ... ... бауырлары мен бүйректері қолданылды.
Олардан атомды-адсорбиоцинді ... ... және ... ... 24 химиялық элементтер анықталды. Көптеген элементтер арасынан
алюминий концентрациясы көп. Бұл ... ... ... ... мг/кг құрғақ масса.
Кесте 1.5.
"Тайсойған" полигон территоринсындағы жабайы сүтқоректілер органдары мен
ткандарындағы кейбір микро және макро элементтер деңгейінің ... 1991 ... ... ... ... г/кг ... ... |
| ... | |
| | ... |
| | ... |
| | |-ций ... 2, 3|Р-96 ... ... радиациялық |5, 10, 15 |
| ... ... ... | |
| ... тауына жақын Қазталап | |
| |пен ... | ... 6 ... ... Хакі ... |5, 10 ... ... полигон территориясында |5, 10, 15 |
| ... ... ... 4 және 15 км. | |
| ... ... ... . | ... ... ... И.Я. оқулығынан алынған.
Қазақстан Денсаулық Министрлігінің ұйғаруымен санитарлық тәртіппен ... көп ... үшін және 5 ... ... үшін ... ... ... салады. 90-стронцидің құрамында әсіресе 14,8 Бк/кг болып
шыққан. ... ... ... ... және ... азық ... ... топырақ ерекшелігіне байланысты болды.
Онда радионуклидтарды нитральды атомға айналдырады.
Көрсетіліп өткендей ауытқу ... ... ... және техногендік
радионуклидтардың ізін көрсетеді және де ... ... ... топырақ
негізінен құмтасты әрі ондағы радиоактивті заттардың ... ... ... ... ... ... тоқталғанынан 35
жылдан кейін 137-цезий 90-стронций радионуклидтарының ... ... және ... ... ... ... ... қабылдау мөлшерін ЭПР мөлшерлеу тәсілімен
анықтау. Қазіргі таңда адам бойына жинаған радиациялық сәуле қабылдаудың
мөлшерін анықтау әдісі ... ... ... ... ... спектрінің көмегі арқылы зерттеу кең тараған. ЭПР дозиметрінің тіс
эмалында жасалу жоғары ... ... адам ... ЭПР
спектроскопоясының өлшеуімен сапалы мөлшердегі жұмыс индикаторының негізгі
объектісі ретінде ... Бұл ... ... ... ... ... ... сәтсіз экологиялық зерттеу ... ... ЭПР ... ... мәні ЭПР ... ... ... кезінде сәуле қабылдау мөлшерінде және ЭПР ... ... ... ... ... қабылдаумен анықталады. Сызықтық
экстраполяцияны өткізе отырып, ЭПР ... ... ... ... ... ... және ... қабылдау мөлшерінің
нольдік теңелуге жетуі, ... ... ... ... ... ... мәнін береді.
Қалай болғанда да тексерілген аудандардағы радиацияның табиғи теңелуі
төмен (11 мкр/сағ. көп емес) адамдар ... ... ... ... 7 бэр ... ала ... еді. ... сәуле кабылдау кезінде
тексеріліп отырған аудандардан тұрғындары 13-38 ... бэр ... ... ... ... ... поселкесінде -26 + 4 бэр болса, Сайхы
поселкесінде -19 + 2 бэр бұл ... ... ... ... ... ... орай талдау тек екі ғана елді мекендерде,
оның ішінде жас ... ... ... ... да ... ядролық жарылыс болғанға дейінгі уақытта туған ... ... ... ... ... альфа-сәуле шашырау жиынтығымен зерттеу ... ... ... оңтүстік аймақтың радиациялық жұқтыру уақытын
анықтау. Бастапқы тарауларда көрсетіп өткендей "Капустин-Яр" және "Азғыр"
полигондарына жақын ... ... ... облыстарының оңтүстік
аймақтарымен басқа да аймақтары радиоактивті улануға бейім келген. ... және ... ... және басқа радионуклидтар әртүрлі
табиғи нұсқада азық-түлікте ... мен ... ... ядролық жарылыстарды жүргізуде, оның ішінде ... ... ... заттарды құрамдастырады. Қазіргі уақытта топырақтағы
радионуклидтің құрамы және радиацияның теңдігі жер асты ... ... ... бір ... жоқ. Және де бұл ... апатқа
ұшыраған. Аталып отырған ауданның көп жыл бұрын радиациялық жағдайдан
зардап шеккенін ... ... ... жылдары Батыс Қазақстанның аудандары радиоактивті жұқтыруға ұшыраған
деген ... ... ... ... ретінде ағаш құрылымының жылдық
сақинасындағы радионуклидтардың жиынтығын ... ... ... ... пен қарағайдың тамырлары алынған. Оның сәйкес
келетін тазартуынан кейін және микроскоп арқылы ... ... сол ... ... ізін ... ... іздің ұзындығы 50 мк-дан аспайды. Плутон 239 және басқа ядролық
жарылыс өнімдеріндегі таралуды альфа-бөлшегінің ... ... ... анықталған. Ағыс-альфа-бөлшегінің тығыздығының көмегімен, табиғи
объектілердің радиациялық жұқтыруларының ... ... ... ... және ... ... көрсетіледі. Осы мақсатта ең бір жақсы ағаш түрінен ... ... Оның ... ... ... ... қабат бетінде өз алдында
радионуклидтерімен бірге ылғалданады және де кең жылдық сақинасы ... ... ... сақина және тамыры жердің түбіне қарай бағытталған ... ол ... ... ... аса ... емес. Әсіресе
ылғал жердің бет жағына орналасса (құмда), яғни Орда ... ... ... ... ... ... бұл поселкенің қарағайы зерттеу үшін
аздап жарамсыз болды.
Зерттеу Орда поселкесінен әр ... ... ... ... ... ... Ағыстың тығыздығы 1957 жылы ең
көп дегенде ... ... ... тең), шыңдар 1958 және 1961 жылдары
байқалған. Ағыстың зорлығы қоңға ... 2 ... 3 ... ... ... ... үлкен.
“Капустин-Яр” полигонының орта поселкесінің маңындағы ядролық жарылыстар
1957 жылы 13,7 км биіктікте, 1958 жылы 5,6 және 6,2 км биіктікте, 1961 ... ... 30 ... ... және 1962 жылы 50 ... аса ... 1959-60 ... жарылыс болған жоқ. Осы альфа-сәулелену
жиынтығы ерекшеленді. 1959-1962 жылдардағы ... ... ... ... 50 ... ... биіктіктегі жарылыс сондай
қауіпті жұқтыру болдырмаған. Радионуклидтер осындай жарылыс ... ... ... ... ... қалдықтар түскен.
Альфа-бөлшегінің ағыс шыңы 1969-1975 және 1980 жылдары болды. Олардың
фондық жоғарлылығы 200% құрайды. 1986 ... шың ... ... ... ... 1979 ... ... Қытайдың ауадағы ядролық жарысының
Лобнор полигонына негізделген.
2.1.3. "Капустин-Яр" полигонының маңайындағы экологиялық ... ... ... Қазақстанның территориясындағы ... ... өмір ... ... ... ... зонаға жатады. Осындай аудандарға облыстың Оңтүстік
Ресей Федерациясының сынағыш "Капустин-Яр" полигонымен ... ... ... ... ... Жанғала жатады. Дудандардың
территориясы ... және ... ... ... Онда ... аз өседі.
Ашық күйдегі аз саны су ... ... ... әрі оның сулары
жоғары минералданған, тұзы көп, құрғақ қалдықтары бар. ... ... ... бір ... ол, ... өте тығыз орналасуында,
яғни 1 м2 бір-екі адамнан келеді.
Кейінгі он жылда ... ... ... демографиялық жағдай
жылдам нашарлап кетті.
Кесте 2.2.
Батыс Қазақстан облысының ауылдық аудандарының ... ... ... шақканда).
|Жыл |Аудандар ... |
| ... ... ... ... | ... |37,3 |31,3 |33,9 |35,6 |26,0 ... |33,1 |29,9 |33,4 |33,4 |26,3 ... |30,0 |30,3 |44,6 |30,1 |26,5 ... |30,3 |26,4 |27,6 |34,0 |24,1 ... |35,6 |23,0 |27,0 |28,9 |23,0 ... |28,5 |24,3 |31,1 |31,9 |22,1 ... |31,9 |23,3 |30,2 |29,8 |20,8 ... |31,6 |21,4 |24,3 |27,9 |18,4 ... |31,2 |23,0 |26,0 |28,6 |18,6 ... |26,6 |22,8 |22,3 |22,4 |16,2 ... ... ... И.Я. ... ... көрсетіліп отырғандай Жанғалы ауданында, ауылдық аудандарда
зерттелу кезеңінде 29,5%-ке адамның тууы ... ... ... ... ... — 50%-ке ... Орда ... — 37,1%-ке дейін кеміген.
Жоғары түрде туудың төмендеп кетуі Қазталап ауданында ... ... ... екі есе ... ... ... ... аудандарда тұрғындардың
өлуінің өсуі байқалады.
Кесте 2.3.
Батыс Қазақстан облысының зерттелетін ауданындағы халықтың ... ( 1000 ... ... ... ... |
| ... |Жанібек |Қазталап ... | ... |7,1 |6,1 |7,6 |7,1 |7,7 ... |7,8 |4,0 |7,5 |8,2 |7,9 ... |7,9 |7,4 |10,8 |8,5 |8,1 ... |6,2 |6, 5 |7,9 |8,7 |7,5 ... |8,4 |8,5 |9,6 |8,0 |8,2 ... |9,1 |7,3 |7,5 |8,7 |S.7 ... |9,1 |7,1 |9,3 |8,7 |8,3 ... |8,6 |9,4 |9,8 |8,8 |9,2 ... |10,5 |10,4 |11,3 |10,6 |9,9 ... |9,6 |10,2 |10,3 |9,4 |10,6 ... дерек: Тлеубергенов С.Т. Полигоны Казахстана. — Алматы: Ғылым,
1997.
2.3-кесте көрсеткіші бойынша зерттеліп отырған ауданның тұрғындарының
жалпы ... ... ... өсіп ... 1994 жылы 1986 ... ... ауданданында — 47,8%-ке, Жәнібекте — ...... ...... ... ... Беріліп отырған
ауданның халықтарының тууының төмендеуі, өлуінін өсу ... ... ... ... ... ... ... облысы ауандарының зерттелетін халқының табиғи
өсім деңгейі (1000 ... ... ... ... |
| ... ... |Қазталап |Орда | ... |30,6 |25,2 |26,3 |28,5 |18,3 ... |25,3 |25,9 |25,9 |25,2 |18,4 ... |22,8 |22,9 |33,8 |21,6 |17,4 ... |25,1 |19,9 |19,7 |25,3 |16,6 ... |27,1 |14,5 |17,4 |20,9 |14,8 ... |19,4 |17,С |23,8 |23,2 |13,5 ... |22,8 |16,0 |20,9 |23,1 |12,5 ... |23,0 |12,0 |14,5 |19,1 |9,2 ... |20,7 |12,6 |14,7 |18,0 |8,7 ... |17,0 |І2,6 |12,30 |13,0 |5,6 |
| | | | | | | ... ... ... С.Т. ... ... — Алматы: Ғылым,
1997.
Беріліп отырған 2.4-кестеде зерттелудегі аудандардың тұрғындарының
бірқалыпты өсуінің тез ... ... ... 1995 жылы 1986 ... ол ... ...... Жәнібекте — 5,0%-ке,
Қазталапта — 54,4%-ке, Ордада ... ... ... Ең ... ... ... ... Орда аудандарында — 2 еседен көп.
Жәнібекте — 2 рет, ... — 1,8 есе ... ... ... ауданның 1989-95 жылдардағы бірінші дерттке шалдығумен
салыстырғандағы жалпы дертке шалдығуға ... ол да өз ... ... ... ... бірге, осындай тенденция медициналық көмек көрсетіп
отырғанның өзінде нашарлап кетуде. Бул ауруға ұшыраудың өсуінің тағы ... ... ... ... ... ... нашарлығы,
диагностика, емдеу профилактикалық мекемелердің жоқтығы.
Туберкулезбен (құрт ауруымен) ауру көрсеткішінің ең ... ... ... 1992 жылы ... ауданында —1170,9 жағдайда 100 мың
тұрғын, Қазталапта — 928,9, Жәнібекте — 592,6 ... ... ... тең ... 10 жылда зерттеліп отырған аудандардың барлығында туберкулезбен
ауру өсе түсуде. Жоғарғы көрсеткіште Ордада (152,7), Қазталапта ... ... (147,1) ... жартылай облыстық көрсеткіштермен
(92,4) салыстырғанда осылай болды. ... ... ... ... ... 1987, 1989, 1991, 1993 ... шындығында
көптеген жарылыстар болған бірінші шара қолданылған барлық төрт аудандағы
анкологиялық ауруға ұшырау жоғары дәрежеде. Оның ... ... ... ... ... бірақта басқаша селолық аудандарда болады.
Анкологиялық жылдам дертке шалдығулары бұл ... ... және ... ... 1972 жылға қарағанда оның дәрежесі 4 есе ... ... ... Орда және ... ... ... Сол уақытта
эндокриялық жүйемен ауыру 1989 жылмен салыстырғанда 1995 жылы ... –7.2 рет, ... –1.8, ... –1.4, ... - 1.3 ... ... сол ... нашарлауынан жүргізілмеген
профилактикалық тексерулердің болмаған ... және тері ... ... ... 1995 жылы 1989 жылмен
салыстырғанда орда ауданында - 12 рет, Жәнібекте – 44 рет, ... ... –2.3 рет ... ... ... ауру ... он жыл ... Жәнібекте ауданында - 20
рет, Ордада – 5 рет, Жанғалада –3 рет ... ... ... ауру ... ... аудандарында өте жоғары.
Қарастырылып отырған тұрғындардың 60%-ті анемияның ... және ... ... ... және ... ... және ... негіз болатын объективті көрсеткіш беретін жастардың өлімі.
Оның ... ... ... ... ... жылдары ол өсу
үстіндегі Орда ауданында 1977 жылы 75.4 мың ... ... ... 7.6. ... ... 1000 ... 4-60 ... болды.
Жоғарыда көрсетілген тұрғындардың денсалығының маңызды ... ... ... ... ... ... ... үшін
зерттеу шараларын жүргізбеуінде .
2.1.4. Батыс Қазақстан облысындағы халықтың жалпы денсаулығының құрылымы
және деңгейі.
Беріліп отырған Батыс Қазақстан облысының Жәнібек, ... ... ... мекендердің ауруға ұшырауына ... ең ... Орда ... ... 1645 және 1358,3 мың ... ... адамдар арасында жағдай болған. 1503 және 1722,1 мың адамға шаққанда
балалар арасында ... (2.4 ... ... ... ... ... ... отырған ересек халықтың ауруына ... ... ... ... Орда ... 1000 ... 736,4 ... Екінші
орында қайта айналым органдары жатады. Үшінші орында жүйке жүйесі мен сезім
мүшелерінің ... ... ... дем алу ... 4 орында тұрады.
Ересек халықтың арасында жүйке қысымының және ... ... ауру ... ... ... ... ... дертке шалдығу Орда жоне Жәнібек
аудандарында жоғары. Оның ... 1722,1 және 1507,3 ... 1000 ... Бұл ... ... ... ... етулері — дем алу
мүшелерінің ауыратындығы, екінші орында іш-құрылыс, үшінші орында тері ... ... ... ... жылдардағы Орда ауданы халқының ауру деңгейінің өсу қарқыны
(1000 адамға шаққанда).
|Аурулар |1986 ж. |1995 ж. ... ... ... ... |0.6 |7,1 |11,8 ... |3,7 |28,6 |7,7 ... отит |2,0 |69,1 |34,1 ... |7,5 |43,6 |55,8 ... ауру |8,5 |82,5 |9,7 ... ... ... |13,0 |121,1 |9,3 ... ауру |1 |38,2 |10,6 ... |5,3 |44,4 |8,4 ... ... |1,3 |19,2 |14,7 ... ... |5,5 |129,3 |23,5 ... екі ... тік ішек және |1,4 |16,7 |11,9 ... ... | | | ... ... |7,3 |138,2 |18,9 ... және ... ауруы |4,1 |46,1 |11,2 ... ... |1,6 |97,0 |60,6 ... ... ... |14,3 |29,9, |1,8 ... | | | ... дерматит |2,1 |127,5 |60,7 ... ... ... |жоқ |30,7 |30,7 |
| | | | | | ... дерек: Алиев М.А. Медицинские проблемы экологии в ... ... ... ... көрсетілген Орда ауданының халықтарының арасындагы жекелеген
аурулардың жоғарғы түрде өскеніне дәлел болады. Кейінгі он жылда дерматит
байланысқа түсу — 60,7 рет, ... ... — 60,60 рет, ... — 34,5 рет, туа ... ... — 30,7 рет, гипертрофиялық
мендалинде —23,5 рет, гастритпен – 18,5рет ... ... ... ауру ... ... Жанғала, Қазталап, Орда аудандарында
негізінен жоғары емес. Он екі ... тік ішек ... ... тек ... ... ... ... республикалық көрсеткіштен
төмен.
Кесте 2.6.
Батыс Қазақстан облыс аудандары халкының ... ... мың ... шаққанда).
|Аурулар ... ... ... | | |ика |
| ... ... ... ... | | ... ішек инфекциясы |93,1 |195,6 |274,6 |156,2 |207,3 |318,4 ... ... |2009,5 |378,2 |253,8 |458,3 |318,5 |351,9 ... тиф | | | |5,21 |0,44 |1,09 ... |32,8 |- |20,7 |20,8 |40,4 |27,6 ... |- |8,7 |10,3 |5,2 |1,02 |3,1 ... | | | | | | ... |- |- |5,2 |- |- |6,1 ... |162,0 |- |134,7 |- |- |- ... |78,1 |88,3 |108,8 |93,4 |88,7 |67,1 ... |- |200,0 |575,1 |26,0 |86,9 |- ... |- |- |5,18 |- |5,8 |14,1 ... ... ... М.А. Медицинские проблемы экологии в Республике
Казахстана. —Алматы: 1997.
Барлық зерттелген ... ең бір ... ... ... ол облыстық, республикалық көрсеткіштің жоғарылығын
беріп отыр. Басқа да жұқпалы аурулармен барлық аудандардағы ... ... ... ... ... екендігін берді. Беріліп отырған төрт
ауданда да туберкулезбен халықтың ауруы өте жоғары күйде қалып отыр ... оның ең ... ... ... ауданында 100 мың адамға 155,8,
ондағы 1,6 рет ... ... ... Жанғалада -1,5 рет,
Қазталапта —1,4 рет осы уақытта осы ... 2,3 рет ... ... 1995 жылы 1986 ... ... ... Қазталап ауданында 1,9, ал Жәнібек және Жанғала аудандарында 1,5 рет
өскен.
Алғашқы қаралған аурулардың әрбір екеуі ... ... ... емдеудің төменгі дәрежесіне дәлел ... ... ... ... тұрмысының әлеуметтік жағдайларының нашарлауын береді.
Кесте 2.7
1986-1995 жылдардағы Батыс Қазақстан облысы ауыл халқы аудандарының
туберкулезбен ауруы (100 мың ... ... |1986 |1987 |1988 ... |200,9 |178,9 |179,3 ... |268,9 |175,8 |180,9 ... |386,0 |130,6 |199,8 ... |428,0 |186,6 |201,6 ... |135,0 |282,0 |202,7 ... |124,4 |322,4 |198,8 ... |66,6 |187,1 |181,0 ... |230,0 |124,5 |158,3 ... |97,2 |113,9 |174,8 ... |124,4 |194,5 |145,2 ... ... ... И.Я. оқулығынан алынған.
Батыс Қазақстан облысының зерттеу аудандарының ... ... ... шығуы және өлім біржақтылығы. ... ... ... ... болып отыр. Медициналық-демографиялық
көрсеткіштер бойынша дертке шалдығуда, ... және ... ... денсаулық жағдайына сипат болады. Жанғала, Жәнібек, Қазталап, Орда
аудандарындағы ... ... ... 1986-95 ... ... 2.10.
1986-1995 жылдар аралығындағы Батыс Қазақстан облысы халқының бастапқы
мүгедекгер тобына шығу деңгейі (10 мың жұмысшыға ... |1986 |1987 |1988 ... |568 |135 |15588 ... |525 |115 |14887 ... |389 |115 |15037 ... ... ... тек радиация ғана емес, жалпы қоршаған орта
жағдайы, әлеуметтік жағдай, яғни комплексті жағдай ... ... ... балаларға көп тиеді, себебі организімі аса сезімтал
болады. Облыста балалар ... 50%-ті ... ... ... ... 60%-ті ... 65%-ті полигонға жақын орналасқан аудандарда.
Кемтар балалар. Олардың ата-аналары геніне радиация үлкен өзгерістерге
ұшыраған, оны ... ... ... ... ... ... ... 70%-ті аяқ ауыр кезінде потология анықталған. Қазіргі кезде иондаушы
сәуленің әсерінен адам организімінде аурулар дамуы, ... ... ... ... буын, нерв жүйесінің аурулары
соңғы 10 жылдан аса мерзімде Абай ауданында 100 адам асылып ... ... 22 адам ... ... Энаменко совхозында 11 адам өзіне қол
салған. Қарағанды облысында бала ... 40 мың ... 56%-і ... нәрестелердің жиі жетімеуін немен түсіндіруге болады?
Қарағанды облысының Егіндібұлақ, Қарқаралы аудандарында ... ... ... ... жұрт ... ... ... ішінде Қарқаралы ауданында ғана 700-ге жуық адамның қатерлі
ісікке шалдығуы, өлімнің көптігі, тағы да ... ... ... ... ... ... ... 1985-1990 жылдар аралығында Қарағанда
қаласында бір жасқа дейінгі 120 бала дүниеге келіп, шетінеп кетті. ... ... 11 адам ... ... 125 ... 101 адам туа ... жан кешіп, өмір сүріп жатыр.
Эсперементті тексеру кезінде, клиникалық бақылау бойынша радиация адам
денсаулығын тигізген ... ... ... ... арақатынасының
бұзылып, эстрогеннің көбейуі екені анықталған. Эстроген көбейгенде көптеген
мүшелерді пролиреративтік өзгерістер ... ... Бір ... ... мұндай радиациямен сәулеленген адамдарға ешқандай ем қолдану мүмкін
емес. Кейбір науқас адамдарға қолданатын ем – ол тек қана адам ... ... ... дейін ұзарту, яғни денеге таралған радиацияның әсерін бір шама
ыдырату шаралары.
Организмдегі радионуклидтардың мөлшер ... ... ... климатқа байланысты, себебі олар рационның құрылысына
ғана емес әсер ететіні , сондай-ақ азық-түлік түрлерінің ластану дәрежесіне
әсер ... ... ... ... ауыл және қала ... азық-
түлікпен жерлік өндірістер қамтамасыз етеді.
Стронций – ... ... ... ... әр түрлі зерттеу
топтарындағы экстрогирлерменген тістерімен байқалған.
Кесте – 2
Радионуклидтардың орташа тағам ... ... ... ... ... ... би ... |Қарқаралы ауданы |
| | ... ... ... ... ... ... 90 |3,4 |2,4 |2,7 |1,8 |
| ... - 137 |8,6 |31 |6,1 |39 ... ... 90 |2,3 |1,7 |3,1 |1,8 |
| ... - 137 |4,3 |30 |2,5 |1,6 ... ... түсуі ұзақ және үнемі бір деңгейде болады.
Сондықтан рационмен түсуі ... мен ... ... тепе-теңдік
бар деп санауға болады. Шартты келісім бойынша стронций- 90-ның асқарту
жүйесі арқылы түсуі 320 ... ... ... ... ет ... ... эквиваленттік мөлшері сәйкес келеді. Цезий – ... ... ... арқылы жылдық түсу мөлшері 1200 нанокюри болса, онда адам
денесіндегі жылдық ... доза 0,5 бэр ... ... қолдана отырып бақылауға алынған аумақ тұрғындарының
сүйек ... әсер ... ... эквивалент мөлшеріне қосымша бағалау
өткізді. Сонымен бірге стронций- 90-ның үлкенге де балаға да ... ... ... ескеріле отырып , оның ... ... ... ... демек сәулелену де жүктеледі. Сонда
балалар үлкендерден 5 есе ... ...... 90 мен цезий – 137-нің рациондық тамақтану мен түскен кездегі
қосымша эквиваленттік шама
|жылдар |радионуклидтер ... би ... ... ... |
| | ... ... ... |бала |
|1993 |Стронций- 90 |32 |112 |25 |84 |
| ... - 137 |0,4 |0,4 |0,3 |0,25 ... ... 90 |22 |80 |35 |117,2 |
| ... - 137 |0,2 |0,2 |0,15 |0,1 ... ... Нью-Йорк, Аргентина, Данияда ... ... ... ... стронций- 90 мен цезий – 137-нің
болуын № ... ... ... ... 90 мен ... – 137-нің түзілуі және
атмосферадағы ядролық жарылыстардың сандық бір жылдық ... ... ... ... "Байқоңыр"
космодромы, әскери полигондар- "Сарышаған", ... ... ... ... ... ... жатады. Сонымен
бірге ракеталық полигон "Тайсойған", әуе шабуылынан қорғауға арналған
"Ашулук" полигоны, ... ... ... және ... ... және химиялық әскери полигонды жатқызуға болады.
Бұл әскери-космостық және ракеталық ... 80 млн. ... ... ... ... ұшыратып отыр.
"Байқоңыр" космодромының экологиялық зардабы 400 млрд. ... ... ... Ал, ... Ресейге бүл космодромды арендаға бергенде бұл
проблема ескерілмей отыр. Осы ... ... ... ... ... ... есептелмей және ескерілмей ... ... ... ядролық полигоны ... ... ... экологиялық зияндылығы нақтылы түрде
берілген.
Тағы бір ... жай ... ... ... ... өте аз қаржы
бөлініп отыр. Керісінше полигондардың ... ... ... есе ... ... Үлттық табыстан экологиялық жүмыстарға ең ... ... ... жеткізу керек.
Қазақстанда болып жатқан экономикалық реформа ... және ... ... ... керек етеді. Себебі, бүл үлттық қауіпсіздікті
сақтауды керек етеді. Әсіресе Арал ... ... ... ... ... ... шешетін уақыт келді.
Батыс Қазақстандағы әскери-сынау полигондарының табиғатқа, адам
денсаулығына, флора мен ... ... ... ... ... назарында
болып отыр. Мысалы, Батыс Қазақстан облысында антиядролық қоғамдық қозғалыс
"Нарын" жұмыс жасап жатыр. Бұл қоғамның арқасында "Капустин-Яр" ... ... ... ... жүргізілгені белгілі болып отыр. Оның куаты 10-
300 клт-ға дейін екені ... ... ... 17 жер асты ядролық
жарылыс жүргізілген. Қазіргі кезде табиғатты қорғаудың мынандай ... ... ... ... атмосфераға таралуы және олардың
климатқа, ауа райына, адамдардың денсаулығына ... ... ... ... эко ... және ... болып жатқан ластанудың көлемін анықтау;
3) халықтың денсаулығына әсерінің көлемін анықтау;
4) әскери-космостық ... ... және ... ... мен ... баға ... ... орналасуы мен шаруашылықтың даму ... ... ... және тағы ... ... жұмыстарын азайту;
6) ластану аймақтарының бағыттарын анықтау, әсер ... ... және ... шараларды қолдану;
7) табиғатты пайдалану режимін тұрақтандыру;
8) химиялық ластануды мүлдем ... ... С.Т. ... ... ... Ғылым, 1997.
2.Тілеубергенов С.Т. ... ... ... и ... ...... ... 1993.
3.Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030 "Егеменді ... ... ... 11 қазан, 1997.
4.Назарбаев Н.А., Токаев К.К. Под стягом независимости: Очерки о внешней
политике Казахстана. — ... ... ... Бостаев К.Б. Семипалатинский полигон. — Алматы: Казахстан, 1992.
6.Законы Республики Казахстан "Об ... ... ... ... 5 ... ... Частников И.Я. Эхо ядерных взрывов. —Алматы: 1996.
8.Частников И.Я., и др. ... ... ... ... и здоровья ... ... ... ... к ... ... Материалы
конгресса часть I. —Алматы: 1997.
9.Тлеубергенов С.Т., Макаренко Н.Г. ... ... ... ... ... ядерного полигона.
Материалы конгресса часть I, —Алматы: 1997.
10.Алиев М.А. ... ... ... в Республике
Казахстан (перзидент ... ... наук AH ... ... ... III, —Алматы: 1997.
11.Деятельность военно-космических комплексов и ... по ... ... ... не имеет себе равных. Газета ... ... ... №22, 29 июль, — Алматы: 1997.
12.Радиоэкологическая обстановка на ... ... (1954 по 1994 ... ... том 16, ... Мин. ... и биоресурсов РК, —Алматы: 1997.
13.Дубасов Ю.В., Матюшенко A.M., ... Н.П., ... ... Семипалатинский ... ... ... ... ЦНИИА томинформ, спец. Вып. ... ... Ж.А. ... ... и ...... ... Ж.А. Права человека на ... ... ... ... нанесенный населений Казахстана деятельностью
ВПК. — Алматы: Ғылым, 1996.
16.Тлеубергенов С.Т. Стратегия — ... ... в ... ... — Алматы: Ғылым, 1991.
17.Тлеубергенов С.Т. ... ... ... ... ...... ... С.Т. Охрана окружающей ... В кн.: ... ... ... ... Казахской ССР, 1980.
19.Тлеубергенов С.Т. Нооэкология. —Алматы: Ғылым, 1996.
20.Школьник З.С. Концепции закона радиоактивных ... ...... ... хрянилища на площадке "Байкал" бывшего
Семипалатинского полигона, проблема Мангистауской области с реактором ...... ... С.Т. ... ... и цикличного развития научно-
технического прогресса (сущность и категория). —Москва: ВНИОН АН ... Ю.А. ... в ... географию. Москва. Валдос. 2001

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Байқоңыр ғарыш айлағы9 бет
Венера планетасы61 бет
Қоршаған ортаның радиоактивті ластануы және атом энергетикасы37 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
ААҚ «LG Elektronics Almaty Kazakstan» компаниясының өндірістік және маркетингтік іс-әрекеттері13 бет
Абылай хан: мемлекеттік қайраткер, әскери қолбасшы және дипломат12 бет
Агроөнеркәсіптік кешеннің бәсекеге қабілеттілігін арттыру71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь