Капитал және пайда

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І бөлім. Экономика және оның құрылымы.
1.1 Экономикалық теорияның қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... ..5
1.2 Экономикалық теорияны зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

ІІ бөлім. Пайдалылық және оның мәні.
2.1. Пайда және оны белгілейтін факторлар. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2. Пайдалылық және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.3 Ауытқымалы талғаусыздық және бюджет қисығы ... ... ... ... ... ... 21

ІІІ. Капитал мен қосымша құн теориясы
3.1 Марксизмнің пайда болу тарихи жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... 24
3.2 Капиталдың құрылымы мен негізгі мәселелері ... ... ... ... ... ... ... .24
3.3 Капитал. Капиталдың қорлануы мен ұдайы өндірілуі ... ... ... ... ..29
3.4 Маркстың пайда және табыс ілімдері туралы көзқарастары ... ... 35

ІV. ҚР.да пайдалылық пен экономиканың байланысы ... ... ... ... ... ..41

Қорытынды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
Кіріспе

Экономикалық теорияның құрылымында бұл тақырыптың алатын орны ерекше. Өйткені бұл зерттеп танысатын ерекше методологиялық кіріспе болып табылады. Мұнда экономикалық теория нені зерттеп талдайды, бұл үшін қандай әдістер пайдаланады, оның қоғам дамуында атқаратын рөлі қандай және т.б. маңызды мәселелер анықталады.
Бүгінгі адам, егер ол қоғамдық дамудың заңдарын зерттеп түсінбесе, экономикалық теорияны меңгермесе, ол адам өзін білім мен мәдениетке қол жеткіздім деп айта алмайды. Бұл тақырыпты жете түсініп білу арқылы студенттер бірнеше жаңа категориялармен танысады.
Қандай ғылым болмасын, ол адамдардың табиғатпен, қоғаммен, бұлардың өзара әсер етуімен байланысты мәселелерді шешуге бейімделген мақсатты талаптарының нәтижесінде пайда болады. Бұны толығынан экономиканы зерттейтін ғылым кешеніне жатқызуға болады. Адамдар көне заманнан бастап адамзат қоғамының дамуы немен байланысты, экономика қандай заңдармен дамиды деген сұрақтарға жауап іздеген.
Адамдар өмірі құбылмалы, күрделі және қайшылығы мол өмір. Бұл өмір экономиканы, саясатты, мәдениетті және т.б. қамтиды. Қоғам өмірінің әр салаларын жекелеген ғылымдар зерттейді. Экономикалық ғылым осылардың біреуі болып табылады.
Тұңғыш экономикалық ой – пікірлер көне заманда пайда болған. Ертедегі Греция, Рим, Қытай, Индия ғалым – философтар экономиканың жекелеген мәселелерін: бағаның негізінде не жатады, байлық қалай көбейеді, т.б. шешуге талаптанған.
Ксеснофонт (б.д.д 430 – 354 ж.ж.), Платон (б.д.д 427 – 347ж.ж), Аристотель (б.д.д. 384 – 322 ж.ж.) пайдалылық туралы экономикалық теорияның бастапқы принциптерін анықтаумен айналысқан.
Бұл жерде жалпы капитал ұғымы мен түсінігі қарастырылады және капиталдағы проценттің мәнісі, динамикасы, және оның факторлары деген ұғымы да кіреді. Капиталға процентті есептеген кездегі пайданың нормасы мен жерді, суды қолданатын, табиғат ресурстарын қолданудан табысы (негізгі өндіріс факторларының рентасы) және еңбек ресурстарының қызметтерін қолданудан табысы (жалақы төлемі) негізгі табыс формалары кездеседі.
Капиталдың кәсіпкерлік практикасындағы экономикалық теориясының түсінігі мысалыға: капитал ретінде АЭС атомдық реакторлары, мини-трактор, напалма өндірісі бойынша зауыттың құрылғылары, жобалы-конструкторлық бюро қатыстылығы, инженердің шеберлік қатыстылығы және кәсіпкерліктік басшы.
Капиталдың қазіргі заманға қатысты ерекшеліктері мен өзгешеліктері: капиталдың түріне байланысты физикалық және адам капиталы болып екіге бөлінеді. Осыған байланысты К. Маркстың капиталға қатысты экономикалық көзқарастарын ұсынады. Кәсіпкерлік капиталдың ішкі және сыртқы ағымдарының қалыптасуы, бұған кіретіні инвестициялары, көлемдері, қызметтің периодынан қатысты болатын, ағымдары мен мінездемесін қалыптастырып отырған.
Кәсіпорынның өзіндік ағымдарына: негізгі қызметтен пайдасы, қаржылық операциялардан пайдасы, табыстардың кейбір түрлері, амортизациялық қоры мен жарғылық қоры, тиелген тауарлары үшін сатушыларға қарызы, алып тасталынған мүлікті өткізуден түскен табысы, құрылыстағы ішкі ресурстардың мобилизациясы.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Әубәкіров Я. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. – Алматы, «Санат», 1998.
2. Әубәкіров Я., Байжұмаев Б.Б., Жақыпов Ф.Н., Табеев Т.П. Экономикалық теория: Оқу құралы – Алматы. Қазақ университеті, 1999.
3. Мәуленов С.С., Бекмолдин С.Қ., Құдайбергенов Е.Қ. Экономикалық теория: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003.
4. Шеденов Ө.Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И., Жалпы экономикалық теория – Алматы-Ақтөбе, 2002.
5. Экономическая теория . /Под редакции Н.И. Базылева / , Минск, 2001.
6. Жүнісов Б.А., Мәмбетов Ұ.Е., Байжомартов Ү.С. Нарықтық экономика негіздері / оқу құралы / , Алматы. Республикалық баспа кабинеті, 1994.
7. Н.А. Назарбаев «Қазақстан - 2030» А:1997
8. А.С. Баймұхаметова «Экономикалық теория» А:2000
9. Г.М. Осипова «Экономикалық теория негіздері» А:1998
10. В.И. Ведяпина «Эконоамическая теория» ИНФРА – М: 1999
11. Г.И. Рузавин «Курс рыночной экономики» М:1994-319 ст
12. Долан Э., Мендсей Д. «Рынок: микроэкономическая модель» М:1992
13. К.Р. Макконелл, Е.Л. Брю «Экономика принципы, проблемы, политика» М:1992
14. В.Д. Камаев «Экономическая теория» М: 1996-621 ст
15. В.А. Крымова «Экономикалық теория» А:2003 – 13 б
16. С.Е Тәжбағанбетов «Экономикалық теория» А:2003
17. В.В. Параманов «Экономика Казахстана» А:2000
18. Е.Ф. Борисов «Эономическа теория» М:1995
19. Орталық Қазақстан газеті №24-2004 «Бәсекеге қабілетті экономика үшін»
20. Р. Дорнбуш, Р. Шмолензи «Экономика» М:1993
21. А. Әубәкіров «Экономикалық теорияның негіздері» А:1997
22. А. Шеденов «Жалпы экономикалық теория» А:1998
        
        Тақырыбы: Капитал және пайда
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
І бөлім. Экономика және оның құрылымы.
1.1 Экономикалық теорияның қалыптасуы және
дамуы......................5
1.2 Экономикалық теорияны ... ... ... және оның ... ... және оны ... ... Пайдалылық және оның
түрлері.....................................................19
3. Ауытқымалы талғаусыздық және бюджет
қисығы........................21
ІІІ. Капитал мен қосымша құн ... ... ... болу ... ... құрылымы мен негізгі
мәселелері.............................24
3.3 Капитал. Капиталдың қорлануы мен ұдайы
өндірілуі..................29
3.4 Маркстың пайда және табыс ілімдері туралы көзқарастары........35
ІV. ҚР-да пайдалылық пен ... ... ... ... бұл тақырыптың алатын орны ерекше.
Өйткені бұл зерттеп танысатын ерекше методологиялық кіріспе болып табылады.
Мұнда экономикалық теория нені зерттеп ... бұл үшін ... ... оның ... ... атқаратын рөлі қандай және т.б. маңызды
мәселелер анықталады.
Бүгінгі адам, егер ол қоғамдық дамудың заңдарын ... ... ... ... ол адам өзін ... мен ... ... деп айта алмайды. Бұл тақырыпты жете түсініп білу ... ... жаңа ... ... ... ... ол адамдардың табиғатпен, қоғаммен, бұлардың
өзара әсер етуімен байланысты мәселелерді шешуге бейімделген ... ... ... ... Бұны ... ... ... кешеніне жатқызуға болады. Адамдар көне заманнан бастап
адамзат қоғамының дамуы немен байланысты, экономика ... ... ... ... ... ... ... құбылмалы, күрделі және қайшылығы мол өмір. Бұл ... ... ... және т.б. ... ... ... әр
салаларын жекелеген ғылымдар зерттейді. Экономикалық ғылым осылардың біреуі
болып табылады.
Тұңғыш экономикалық ой – пікірлер көне заманда пайда болған. ... Рим, ... ... ...... ... ... бағаның негізінде не жатады, байлық қалай көбейеді, т.б.
шешуге талаптанған.
Ксеснофонт (б.д.д 430 – 354 ж.ж.), ... ... 427 – ... ... 384 – 322 ж.ж.) ... ... ... теорияның
бастапқы принциптерін анықтаумен айналысқан.
Бұл жерде жалпы капитал ұғымы мен түсінігі қарастырылады ... ... ... ... және оның ... ... ... кіреді. Капиталға процентті есептеген кездегі ... ... ... суды ... табиғат ресурстарын қолданудан табысы (негізгі
өндіріс факторларының рентасы) және ... ... ... ... ... ... негізгі табыс формалары кездеседі.
Капиталдың кәсіпкерлік практикасындағы экономикалық теориясының
түсінігі мысалыға: капитал ... АЭС ... ... ... ... ... ... құрылғылары, жобалы-конструкторлық бюро
қатыстылығы, инженердің шеберлік қатыстылығы және кәсіпкерліктік басшы.
Капиталдың қазіргі заманға қатысты ... мен ... ... ... ... және адам капиталы болып екіге
бөлінеді. Осыған ... К. ... ... ... ... ... ... капиталдың ішкі және сыртқы ағымдарының
қалыптасуы, ... ... ... ... қызметтің периодынан
қатысты болатын, ағымдары мен мінездемесін қалыптастырып отырған.
Кәсіпорынның өзіндік ағымдарына: негізгі қызметтен пайдасы, қаржылық
операциялардан пайдасы, табыстардың ... ... ... қоры мен
жарғылық қоры, тиелген тауарлары үшін сатушыларға қарызы, алып тасталынған
мүлікті өткізуден ... ... ... ішкі ... ... және оның ... ... теорияның қалыптасуы және дамуы.
Экономикалық теория ғылым болып тек ХVІ – ХVІІ ... ... ... бұл ... «Саяси экономика» деген атқа ие ... ... - ... ... - үй, ... ... - ... саяси экономика – қоғамдық ... ... ... ... табылады. ХVІІ ғ. Саяси экономия дербес ғылымға айналады.
Экономикалық ой – ... ... ... ... ... ... капиталының дами бастауымен ... Бұл ... ... ХVІ – ХVІІ ғғ. ... ... ... – ақша қатынастары
1861 ж. реформадан кейін дами бастады. Қазақ елінде ХІХ ғ. Соңы, ХХ ... ... ... ... – ақша айналымы, халықаралық нарық, еңбек
бөлінісін қамту ... ...... ... ... Еліміздің
солтүстік, батыс аймақтары Ресеймен тауар айналысы басым қатынаста болса,
оңтүстік, шығыс, ... ... Орта ... Қытай т.б. елдердің
саудагерлері жиі келе ... рет өз ... ... ... ... белгілі бір
бағыты – меркантимум (итальянша: «мерканте» - ... ... ... ... деп ... Бұл ... ... айтуынша,
қоғамдық байлық (ақша, алтын) тек саудада ғана пайда болады. Олар ғылымның
бас пәні деп ... ... ... ... Бұл ... ой – пікірді
кездейсоқ деп айтуға болмайды, өйткені ... ... - ... ... ... ... арқылы тауарлар бір елде төмен бағамен
сатып алынып, екінші елде қымбатқа сатылған. ... ... ... ... ... оның ... ... көбейтуді талап
етуге тиісті делінген болатын. Осы мектептің белгілі өкілі Томас Манн (1571
– 1641 ж.ж.) және ... ... ... қоғамның шаруашылық
өміріне белсенді араласып, саудада ... ... кең ... Бұларды сынаушылар дұрыс байқаған: таза байлық айырбаста пайда
болмайды, ... тек ақша ... ... ... ... Айырбастағы
тепе – теңдік бұзылса, байлық біреудің пайдасынан ... ... ... ... ... түскен тауарлардың бағалардың тең болғанда
ешкім ... кете ... ... ... келесі кезең физиократтар (физио –
кратия грек тілінен ... ... ... ... ... ... негізін қалаушы Франсуа Кенэ (1694 – 1774 ж.ж.) ... ... көзі ... екенін дәлелдейді. Ал өндірісте, олардың
тұжырымы бойынша, бір ғана сала болады: ол – ауыл – ... ауыл ... ... ... тек ... ... байланыстырып, оны табиғаттың тегін сыйлығы деп түсінген. Олар
өнеркәсіпті ... ... ат ... ... ... ... Ал ақиқатқа келсек, капитал мен еңбек ... ... өзі ... ... ... ... зерттеуге бет бұру ғылыми саяси ... ... жол ... Күн ... келген мәселелерге дәлелді жауап берген
классикалық ... ... ... көрнекті өкілдері Уильям Петти (1623 –
1687 ж.ж.), Адам Смит (1723 – 1790 ж.ж.), ... ... (1772 – 1823 ... ... ... ... ... саласында жасалынатынын
дәлелдеді. Бұл байлықтың әмбебап формасы – тауардың құны деп ... А. Смит ... құн ... ... ... ... өнімділігінің
рөліне көп назар аударып, табыстар туралы ілімді жарыққа әкелуші болды.
Байлық өсу үшін алғашқы жұмсалған қаражат ... ... ... ... көбейуі керек. Осы өте маңызды ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптастырады. Утопиялық
цоциализм ілімі осы мезгілде қалыптасқан ... Бұл ... ... ... ... «Утопия, компанелланың «күн қаласа» деген
еңбектерінде жарияланған. Кейін бұл ... үлес ... Ш. ... К. ... Р. ... ... экологиямен утопиялық социализмнің негізінде
маркистік бағыт қалыптасқан еді.
Біздің елдің экономикалық ғылымы осы ... ... ... ... ... ... ... саяси экономия еңбек құн теориясын ілгері
дамытып, қосымша құн туралы ілімді қалыптастырды.
Қазіргі ... ... ... ... ... ілім жатады. Осы ... ... ... ... тұжырымдаған. Бұлар экономикалық шаруашылықты неғұрлым аз шығын
жұмсап мүмкідігінше мол пайдалылыққа ие болғысы ... ... ... деп ... Осы талдау сұраныс пен ұсынысты және
қажеттілік пен тұтынуды зерттеуге негізделген.
Экономикалық ой-пікірлер ... ... ... орны ерекше
деуге болады. (ХХ ғасыр 1920 – 1990 ж.ж.) ... көз ... ... ... ... арамшөп тәрізді, прогессивтік
экономикалық қағидаларды, олардың дамуға ұмтылуына қарамастан тежеп, жоққа
шығарып, жойып отырды.
Қазақстан экономикасын ... ... ... ... ... ғылымдар жекелеген экономикалық мектептердің ... ... ... ... ... бейімдеп және
қазақстандық экономика шеңберінде ... ... ... бет бұрып отыр. Осы бағыттың өкілдері монетаризмді және
мемлекеттік реттеуді ... ... ... микро және микро
процестердібір бірімен тығыз байланыстыра дамыту қажеттілігін дәлелдейді.
2. Экономикалық теорияны зерттеу ... ... және ... ... мен талдаудың екі
амалы қалыптасқан: зерттеуді ұдайы өндірістік ... ... ... мен ... ... өсу ... ... Кеше
ғана ұдайы өндірістік бағыт экономикалық өсу ...... ... ... ... деп тұжырымдалатын зерттеудің осы екі
бағыттарының екеуіне де ортақ қастеттері және ... ... ... ... ... ... ... құрал – жабдықтары,
жұмыс күші, жұмыс және бос уақыт, жалпы ... ... ... табыс және
басқадай ортақ категориялар мен көрсеткіштер қолданылады.
Бірақ бұлардың айырмашылықтары да бар. ... ... ... өндірістің динамикасын оның өсімінің қарқынмен есептеспей
зерттейді. Бұл көрсеткіштің кездейсоқ ... ... және ол ... ... ұдайы өндірістің өзара ... ... ... ... ... ... ... – қоғамдық өндірістердің бірінші және екінші
бөлімдерінің байланыстарының пропорциялары. Ал осыдан темптер шығарылады.
Экономикалық өсу темптері бастапқы деп және ... ... ... ... ... ... қоғамдық қажеттіліқ құрайды.
Сөйтіп, экономикалық өсу ... ...... ... ... ... болжамдайтын деңгей үшін ұдайы ... ... ... бір ... ... алынады. Міне, осылай бір ... ... ... ... ... ... ... өнім белгіленеді.
Экономикалық өсуді есептеудің негізін «үзын толқындар» құрайды және ол
ұдайы өндірістің ... ... ... Осы ... ... жалпы
тенденциясының сипаты бұрынғыдай, немесе одан төмен ... ... ...... өсу жүйесінде бос уақыт өсудің
резерві, өсу потенциалының құрамдас бөлігі болып табылады. Бос уақыт – ... ... даму үшін ... кеңістік болып табылады.
Ұдайы өндірісті талдауды бос уақытты еленбейді, бос уақыт аз болған
сайын жұмыскерді ... ... ... деп ... ... ... оның ... талдаудың екі әдісінің айырмашылықтары осындай.
Бұлар әр ... ... ... және ... ... ... мен ... болмайды. Ұдайы өндірісті экономикалық
өсудің бастапқы негізі деп түсінгенде, оларды зерттеуде қолдануға ... ... ... бір ... цикл оның ... болып табылады.
Осыған сәйкес, экономикалық өсуді экономикалық ғылымның теориялық мазмұны
деп түсінген жөн. Ол ұлттық шыруашылықтың конъюктуралық ... және ... ... ... сипаттайды. Бұл екі тәсілмен есептеледі: а) жан
басына шыққандағы ұлттық өнімнің, немесе, таза ұлттық ... ... ... ... бір ... өнімнің өсу темпімен. Осымен екеуіде шығындарды
барынша аз жұмсап, материалдық молшылықтың өсуін көрсетеді. ... ... ... ... ... жалақыны өсіреді, кедейлікпен күресудің
бағдарламаларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Бұлар ұлттық экономиканың
тиімділігінің және қажеттіктерді қанағатанндырудың ... ... үшін ... дамуына қажет ресурстардың шектелген жағдайында
экономикалық өсу ... ... ... мен зандылықтарды
экномикалық теория зерттейді. Пәннің ерекшелігі зерттеудің метологиясы мен
методтарының ерекшелігін тудырады.
Методология дегеніміз экономикалық ... ... ... ... белгілі философиялық көзқарастар тұрғысынан қарағанда ол
субъхективтік, диалектикалық – ... ... ... т.б. ... ... талап етеді. Бұл метология адамдардың топтық
құрамына қарамастан, ... ... ... ... осының негізінде
экономикалық өркениеттің объективтік рационалистік заңдарын ашып ... ... ... ... ... ақпарат, эконометрика,
кибернетика пайдаланылады. Зерттеу нәтижесінде экономикалық ... ... ... ... әдіс ... шыңдықты талдаудың тұрақты динамикада
жүргізілуін тілейді. Бұған өндіріс, бөлі, айырбас және тұтынудың ... мен ... ... ... ... ... негізделеді. Мақсаттарға жету жолдарын тауып,
оларды анықтау үшін пайдаланылатын әдістер, тәсілдер, принциптер жиынтығын
метод ... Егер ... пәні мен оның ... ... ... ... ... – зерттеу қалай жүру керек деген
жағдаймен сипатталады.
Экономикалық теория танып білудің әр ... ... ... ... ... жүйеге келтіру, ғылыми абстракция,
эксперимент, т.б. әдістерді.
Позитивтік әдіс экономика ғылымының белгілі бір философиясын ... ... ... ... фактілерді суреттеп баяндау ... ... ... ... ... даму ... мен
категорияларын ашуды, тәжірибені қолдануды, нарықтық байқау – бақылауды
талап етеді. Демек, ... ... ... бұйрық - әкімшіл,
нарық жүйелерінің ғылымының философиясы тене-теңдігі және эволюциясы туралы
ілімді, олардың құрылымы мен ... ... ... қалыптастырады.
Танып білудің нормативтік әдісі адамдардың барынша ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Қазіргі заманда экономика ғылымының дамуы информация жинауды, ... ... ... қолдануды тілейді.
Абстракция әдісі зерттеу пәнін жеке, кездейсоқ, қысқа ... ... ... оқшаулап, оның тұрақты, берік, типтік, әрқашан
қайталанып отыратын негізгі, шешуші ... ... ... ... ... ... білуге мүмкіндік береді.
Экономикалық теорияда қолданылатын әдістердің ішінде эксперимент пен
экономикалық реформа елеулі рөл атқарады. Олардың ... орны ... және әр ... тұтас құбылыстың қажетті құрамды бөлігі ... ... ... ... ... және ... мәселелердің оптималдық
шешімдерін іздестірудіұйымдастырудың негізгі әдістері мен тәсілдері ... ... және оның ... ... және оны ... ... ... құндық инструменттерінің жалпы жүйесінде пайда
маңызды орын алады. Ол фирманың ... ... ... етеді,
оның қаржылық тәуелсіздігіне кепілдік береді.
Нарық жағдайында пайда нені, ... және ... ... ... ... мәселелерді шешуге көмектеседі. Сондықтан өндірілген тауарлар мен
қызметтердің саны қанша және олардың ... ... ... ... ... ... ... сауал өндірушілерді ынталандырады. Пайда териясы
классикалық мектеп қалыптасқаннан ... ... ірі ... орын ... ... зерттеушісі меркантилистер болған. Олардың айтуы
бойынша, пайда айналыс сферасында, сыртқы сауда да пайда болады.
Физиократтардың айтуы ... ... тек ауыл ... ... ... ... ... тутыну құндары өндіріс шығындарынан артып
өседі. А. Смит пен Д. Рикардо қосымша құн ... ... ... деп ... ... жұмысшы еңбегінің өнімінен капиталист үшін алыным деп
есептелген.
К. Маркс пайданы барлық ... ... ... ... құнның
көзі жалдамалы жұмысшылардың еңбегі деді. Ол қосымша құнның ... ... ... ... ... ... зерттеген болатын. Маркс осының
арқасында пайда ... ... және ... ... көрсеткен.
ХХ ғ. Экономикалық ғылымдағы пайда жөнінде мынадай негізгі теорияларды
атауға болады:
- өндіргіш капитал ... ... ... ... болмасын, соның
міндетті түрдегі факторы болып табылатын капитал әрекеттерінің
нәтижесі дейді;
- ұстамдылық теориясы. Бұл ... ... ... ... ... қаражаттардың тиімділігін жасағаны үшін, ... ... ... ... ... кәсіпкерлік іс-әрекеттердің барлық түрлерінен түсетін еңбекке
сәйкес табыс;
- пайда монополияның болуының нәтижесі?
Осы аталған ... ... – ол ... ... ... ... деп тану.
Фирманың пайдасы белгілі қызметтер атқарады. ... ... ...... арналған бағдарлама мен стратегияларды
қаржыландыру мақсатымен ақшалай қаражат құрылымын ... ... ... ... ... ... - өндіріс шығындарын төмендету, инновация мен техникалық
жаңалықтар ... ... ... ... сату ... мен оны ... үшін
жұмсалған шығындардың айырмасы деп қарауға болады. Пайданың құрылу,
бөліну және пайдалану ... 2.1. ... ... ... ... ... бухгалтерлік пайда – сытқы шығындарды өтеген соң, яғни жеткізушілерге
ресурстар үшін ... ... соң, ... ақша ... қалған табыстың
бөлшегі;
- экономикалық пайда – фирманың жалпы табысынан барлық ... ... соң ... ... ... - ... өткізуден түскен түсім мен материалдық
шығындар, амортизация және жалақы сомасының айырмасы. Кейде баланстық
пайданы ... ... деп ... ... осы ... ... құралдарын
бөліп және пайдаланудың көзі болып табылады.
Осымен қатар, экономикалық әдебиетте жалпы, әдеттегі, шекті,
барынша мол пайда деген түсініктер бар.
Пайданың әр ... ... ... ... кәсіпорынның пайдасын
өсіруге жол ашатын жағдайлар тудыратын ... ... ... өткізудің рентабельдігі, меншікті капиталдың
табыстылығы, өнім рентабельдігі т.б. сипаттамалар.
Акционерлік қоғамның ... мына ... рөл ... бір ... ... пайда. Бұл көрсеткіш фирманың акциясының нарықтық
құнын алдын ала белгілейді (таза ... мен ... ... ... ... ... ... жалпы
санына қатынасы)
- акционердің фирманың таза пайдасының бірлігіне қанша ақша бірлігін
төлеуге келісетіндігін, ... ... ... мен бір акцияға
келетін пайданың арақатынасы көрсетеді;
- төленіп отырған дивиденттердің үлесі (бір акцияға келетін дивиденд пен
бір акцияға келетін таза ... ... ... Бұл ... ... таза ... ... сипаттайды.
Экономикалық бағытта сатудан түскен ақша түсімі мен ... ... ... ... ... пайда болғанда, фирма
жалпы табыс пен жалпы шығындар арасындағы айырмасын барынша көп ... Есте ... ... өнімнің әр қосымша бірлігін өндіру жалпы
шығындарды өсіреді (МС шекті ... ... және ... ... ... ... ақша ... көлеміне) арттырады.
Егер фирма өндіріс көлемін өсірсе жалпы пайда өседі, бірақ ол ... ... ...... ... ... ... шығындардан артық болғанша
өседі. Шекті шығындар ақшалай түсімнен арта бастаса пайда төмендейді.
Сондықтан пайданың бірінші шарты: шекті ... ... ... ... ... ... = МR
Жетілген бәсеке және таза монополия жағдайында пайданы ... ... ... ... ... салыстырып көрейік. Фирмалар
қимылдарының айымашылықтары сұраныс функциясының әр ... ... ... ... ... ... әр түрлі
болуымен байланысты.
Жетілген бәсеке жағдайында фирма үшін сұраныс бағасы берілген шама
болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... сата
алады. Фирма үшін сұраныс қисығы мынадай болады (2.2. ... ... ... сол бір бағамен сатыла алады.
Ақшалай орта түсімде өзгермейді және сол бағаға тең болады. ... ... ... ... ... ... ... бағасымен сатылады. Осы
жағдайда баға Р орта ақшалай түсімге AR тең және шекті ақшалай ... ... ... ... 2.3. ... ... ... мен шығындар қисықтарын бір графикте бір-бірімен
беттестірейік (2.4. сур).
Шекті ... MR ... ... MC ... қиылысқан E нүктесінде
фирма ақшалай пайдасын барынша көбейтеді. Мұнда сөз шекті табыс ... ... ... ... ... қиылысқаны туралы болып отыр.
MR қисық сызығының МС қисық сызығын К және Е ... екі ... ... жағдайды байқайық (2.5. сурет).
К нүктесінде шекті шығындар төмендейді, демек, ... өсе ... өнім ... Е ... ... ... Бұл ... барынша
жоғарлатудың екіншілік шарты деп аталады. Барынша жоғары пайда ұнамсыз емес
шама ... ... ... ... ... орта ... төмен болғанда)
фирма осы өнімді шығаруын тоқтатады. Мұны 2.6. сурет көрсетеді.
Дегенмен, егер баға орта өзгермелі шығындардан AVC ... ... ... ... шығындардан төмен болса, фирма бәрібір өнімдерді шығара береді
(2.7. ... ... егер ... ... өзгермелі шығындарды ғана өтесе,
сөйтіп аз да ... ... ... ... өтеуге қаражат әкелсе, онда
фирма өзінің тұрақты шығындарын азайта алмайды (қысқа ... ... ... ... ... ... мерзімде мұндай жағдай мүмкін емес: кейбір фирмалар ... ... ... Бұл ... қалған фирмалар үшін сұраныс ... Осы ... ... ... ... орта ... баға
өтей алғанша орын алады, яғни Р = АС. Егер ... ... ... берсе, онда бағаның өсуі, оның орта ... ... ... ... фирмалар экономикалық пайда алады. Бұл осы салаға жаңа
фирмалардың салаға ағылуы ... ... ... ... ... ... ... түседі. Баға орта шығындарды жауып өтегенде,
яғни Р = АС болған кезде, салаға жаңа фирмалардың ағып ... ... ... ... ұзақ мерзімде, бағаның орта шығындар шамасы мен
теңдесуі ... ... таза ... ... ... = MR = MC = ... монополия жағдайында баға белгіленген, берілген шама болып
табылмайды. Жиынтық нарықтық ... ... ... ... ... ... ... түсуімен бірге, өткізу бағасы төмендей ... үшін ... ... ақшалай түсімінде) қисық сызығы ұнамсыз
(теріс сан) еңкейген түрде болады (2.8. сурет).
Осы қаралған жағдайда, ... ... ... ... ... төмен болады. Монополия жағдайында орта шекті ақшалай түсімнің
қисық сызықтары бір-бірімен қисындаспайды және MR < AR. MR – MC ... өз ... ... ... ... ... ... қызмет ететін фирмадан өзгешелігі MR < P болады.
Монополист – фирмаға өндірістің қандай ... ... ... ... 2.9. ... ... осы ... Q көрсетілген.
MR мен MC қисық сызықтары E нүктесінде қиылысады, бұған ... ... Q ... сәйкес келеді. Шығарылымның Q1 көлемінде
сұраныс қисық сызығының К нүктесі және P1 сұраныс бағасы сәйкес келеді.
Бірақ ... ... ... ... ... үшін нөлдік пайда
гипотезасы монополист үшін қолданылуы мүмкін емес. Ол қысқа және ... жаңа ... ... ... тежеулер болуына байланысты ұнамды
таза пайда (монополиялық үстем пайда) ала ... ... ... ...... ... ... бәсеке жағдайындағы шығарылыммен
салыстырғанда бүгінгі шығарылымды шектеу мүмкіндігінің болуы, демек тауарды
жоғары бағамен сатуы.
Келтірілген графиктерді ... ... ... біріншіден, пайдасын
барынша жоғарылататын фирма жетілген бәсеке жағдайында тек өнімнің шығарылу
көлемін бақылай алады. ... таза ... ... ... жоғарлататын фирма бір мезгілде екі жағдайды – шығарым көлемін және
бағаны белгілейді.
Монополист – фирма өнімді аз ... оны ... ... сата ... ... өсіру арқасында шығымдарды елеулі ... ... ... ... Пайдалылық және оның түрлері.
Пайдалылық дегеніміз- ... ... ... ... қабілет.
Пайдалылық - бұл субъективті қанағаттану немесе тауарларды тұтыну
тауарлар саны ... онда ... ... ... ... болады.
Сондықтан егер қосымша тауар бірлігін қолдансақ онда қосымша ... ... ... деп ... ... – бұл тұтыну кезінде өр қосылған игіліктің
пайдалылығы.
Шекті пайдалылықтың ... ... ... деп ... ... – бұл ... ... тұтыну кезіндегі пайдалылық
жиынтығы.
TUn = MU4 + MU2 + MU3 + … + MUn-1 + ...... ...... пайдалылық
MUn = TUn - ТUn-1
Тұтыну процессінде игіліктер саны орына, онда шекті пайдалылық азаяды
немесе шекті пайдалылық азаю заңы анықталады. ... ... және ... пайдалылығын айырмасы – бұл тұтынышының қосымша ... ... ... ... ... – бұл ... тауарлардың
жалпы пайдалылықпен сол тауарлар бағасының қосындысының айырмасы. Мысал
келтіретін болсам график арқылы.
1 мысал:
|Тауар саны, кг ... |
| 1 |120 |
|2 |100 |
|3 |90 |
|4 |80 |
|5 |70 ... ... бойында тұтынушының сұранымы бейнеленеді, егер тауар
бағасы 90 ... ... ... онда ... тек қана ... ... ... алады немесе 3 х 90 = 270 тг шығындалады. Ал ... ... = 310 тг ... ... ... ... тауарлардың айырмасы (31 -
270) = 40 тг болады.
Егер тауарладың 4 кг сатып алынатын болса, онда ... (4 х 80) ... тг ... және тұтынушы 10 тг пайдалылықты жоғалтады немесе сатып
алудан бас тарту керек. өйткені тауарлар 1 ... ... ... ... ... ... дана |МИ, тг |
| 1 |60 |
|2 |40 |
|3 |30 |
|4 |20 |
MU ... ... ... ... ... ... MU ... қисығына сәйкес келеді. Егер пайдалылық санды түрде өзгерсе, онда
MU қисығы сұраным заңын анықтайды.
TUn = MU1 + MU2 + MU3 + ... = 60 + 40 + 30 + 20 = 150 ... 3 х 30 = 90 TUn = 130 ... 130 – 90 = 40
Шығ.: 4 х 20 = 80 TUn = 150 ... 150 – 80 = ... ... ... қосымша тиімділішгінің пайдалығы.
2.3. Ауытқымалы талғаусыздық және бюджет қисығы.
3 мысал: Егер ... ... ... алынған тауарлар бойынша тізім
жасасақ олар келесідей болуы ... ... дана |Сок /ст/ ... |8 |3 ... |5 |4 ... |4 |5 ... |3 |7 ... ... алу ... ... қалауын көрсетеді. Кейбір сатып
алынған варианттар сәтті немесе сәттігі төмен болып ... ... ... ... ... алу ... ... білдіреді. Мысалы, бір
келкі 8 пирожки мен 3 тсакан сок немесе 5 пирожки мен 4 ... сок. ... ... ... ... салатын болсақ бұл бір келкі қажеттілікті
бейнелейтін пайдалылық қисығы болып саналады ... бұл ... ... есептелінеді.
MU қисығының әр нүктесінде екі ... ... бір ... ... ... ... пайдалылық әр нүктесінде бірдей болады.
MU қисығы бұл тұтынушының ауытқымалы талғаусыздық ... ... ... ... ... онда олар
пайдалық деңгейі бойынша бір-бірінен ... 1, 2, 3, 4 ... ... ... талғаусыздықтар жиындықтығы немесе талғаусыздықтар
картасы деп аталады. Егер ... ... ... ... алшақ орналасқан қисық жоғарлылық пайдалылық мөлшер
бейнелейді. Белгілі ... мен ... ... екі ... ... алу
бойынша әр түрлі комбинациялар графикте тұтынудың мүмкіншіліктер қисығы
немесе бюджет ... деп ... ... сызу үшін ... ... білу ... мысал:
Пирожки = 10 теңге
Сок = 20 теңге
Бюджет = 100 теңге
Осы қисық бойында тұтыну мүмкіншілік ... оны ... ... ... ... |Сок |
| І |4 |3 ... |6 |2 ... |8 |1 ... |2 |4 |
|V |10 |- ... ... және ... құн теориясы
3.1. Марксизмнің пайда болу тарихи жағдайлары
Марксизм ХІХ ғасырдың 40 жылдары пайда ... ол ... ... ... ... ... Карл Маркстың (1818-1893) «экономика –
философиялық ... ... ... ... ... ... мәселелеріне арналған. Маркс акпиталды ... ... ... ... ... ... негізіне материалдық өндірісін
құрастырады. Маркстың өмір сүрген кезі, оның қарама-қайшылықтарды сынап,
бақытты және әділетті ... ... ... ... кезі ... «Немецкая идеология» (1845-1846) деген еңбегінде революциялық
жолындағы формациялары ... ... ... ... ... ... туралы ілімдері құрылады.
3.2 Капиталдың құрылымы мен негізгі мәселелері.
Маркстың «Нищета философии» деген жұмысы экономикалық категорияларына
арналған. Онда Маркс ... ... ... ... ... ... ... қатынастарының мүсіні сияқты пайда болатын, экономикалық
түсінігі бар. Ол өндіріс ... ... ... ... ... қалыптастырады, және өндірістік қатынастардың капиталистік
дамуын қарастырады.
Осы жұмысында Маркс жұмысшылардың еңбектік нәтижесі ... ... ... құн ... ... ... труде и капитале» (1849)
деген кітабында жазылған. Құннан бағалар ауытқулары ... әсер ... ... деп Маркс санады.
Пайданың, капиталдың, ақшалардың, тауардың, құнның, капиталистік және
тауарлық өндірістің талдануын ... ... - ... 1857 – ... ... ... және ... жер рентасының «Капиталдың»
екінші томында (1861-1863 жж.) жасаған. 1861-1863 жылдары ... ... ... ... ... ... жазылған.
Маркстың басты еңбегі «Капитал» төрт томнан тұрады. ... томы ... ... құн ... ... ... Маркс тауарды және және
оның қасиеттерін (құн және тұтынушылық құн) қарастырады; ... ... ... ... оны ... ... Маркс бойынша тауар
түсінігі жеке және ... ... ... және ... ... ... және тұтыну құнының арасындағы қарсылықтарынан тұрады. Бұл
жерде капиталдың ... ... ... – Т - ... П ... – Т" – ... ... томы ... мәселесі капитал кезіндегі
(еңбке үрдісі мен өсу құнының үрдісі) еңбектің екілік сипатының, абсолюттік
қосымша құн ... ... ... ... бойынша капиталы, - бұл құн,
келетін қосымша құны.
Маркс қатысты қосымша құн өндірісімен байланысты, ... ... өсу ... ... (жай ... ... ... және
мануфактуралар, машиналық даму кезеңі).
Маркстың айтуы бойынша, жалақы төлемі – бұл еңбек күшінің ... ... Ол ... ... және ... мен ... төлемінің
өзгерісіне әсер ететін факторларын талдайды.
Маркс капиталдың жинақталуын, ... ... ... ... ... және жұмыссыздықты қарастырды.
«Капиталдың» екінші томы 1885 жылы құрылған болатын, онда капитал
қозғалысындағы айналымға ... ... ... ... ... ... ... және тауарлық капиталды, өндіріс айналымының негізгі
қызметтік ... ... ... ... ... капиталдың
айналымын.
«Капиталдың» үшінші томы, 1894 жылы шығарылған. Онда ... ... ... ... ... ... пайдаға айналуын және капитал
үрдісінің үрдісін талдайды:
W = C + V + M = K + P,
Мұндағы: C – ... ... V – ... ... M – ... құн; K
- ... ... P – пайда.
Маркс қосымша құнның реттелуін, ссудалық процентін, ссудалық
капиталын, саудалық ... мен ... ... ... ... ... ... Маркс, оның І-ші және ІІ-ші дифференциалдық
ренталарының пайда болуының, эволюциясын қарастырады. Ол ... ... ... нәтижесіндегі ауылшаруашылығында пайда
болатын, жоғарғы пайдасын – жер ... деп ... ... томы ... ... жұмысын
қарастырған, К. Каутский шығарылымға дайындаған. 1905-1910 жылдары мына
жұмысы аяғына дейін жазылған ... ... ... ... ... ЦК КПСС ... ... Институтымен
шығарылған болатын. «Капиталдың» ... томы ... құн ... атын ... Онда экономикалық ілімдердің көзқарастары көрсетілген,
сонымен қатар ... ... ... жердің
национализациясы, жердің рентасы, өндірістік және ... емес ... ... өңделуі жазылған.
Тауардың екі қасиеті бар: 1) тұтыну құны;
2) айырбас құны.
Адамныың еңбегі бар: 1) нақты еңбек (мамандық);
2) күш жігер, сағат ... ... ... және ақша ... құн – ... ... уақытымен
есептеледі; қоғамдық уақыт – орташа күш жігерді, орташа интенсивті жұмсау;
ақша – ... ... оның ... және құндық қызметтері бар.
Капитал және қосымша құн:
Ұдайы өндіріс - ... ... ... ол егер қосымша құнды
капиталистік түгел тұтынылып тұрса, онда жай ұдайы өндірісі деп ... ... ... жойып, қоғамдық меншікті орнату; еркін ... ... ... оны ... ... асырған болатын.
Тұтынушылардың талабы ақшаны қажетті тауарларға жұмсау. Сондықтан бұл
сұрақтың жауабы сұранысты қанағаттандыру, ал ... ... ... ... бағасы.
Ақшаның ең бір маңызды функциясы нарықтық ... ... ... ... ... мәліметтер;
2) өндірістік мүмкіншіліктері туралы мәнісі бар;
3) тұтынушылардың мұқтаждығы ... ... ... екінші функциясы: өндірістің бар ресурстарын, тиімді әдістерін
іздестіріп тауар өндіруге ... ... ... ... ... ... тауарға жұмсалған еңбектің
сапасы мен санын еске ... істі ... ... ... ... өте ... ... экономикалық байланысқан
іс-қимылды координациялаумен реттеуде олардың әсерін жинақы ретінде бір-
бірінен айырмай қарау керек.
Бірақ мынандай пікір бар: ... ... ... ... ... принципті қолдану. Бұл принципті қолдансақ: баға механизмдерін
реттеу, еңбекке адалдық ... ... ... ... ... ... ... жойылады.
3.3 Капитал. Капиталдың қорлануы мен ұдайы өндірілуі.
Капитал ұзақ мерзімді пайдаланылатын заттық байлық, бірақ оның бүгінгі
күндегі бағасы ... ... құны ... нені ... – бұл ... ең ... байлығы, ол өзі екіге бөлінеді:
1. Физикалық капитал - өндірістік өнімді өндіруге арналған негізгі
қорлар; өндірістік ... ...... ... ... арналған күрделі қаржылар,
инвестицияның мақсаты.
Инвестицияның мақсаты ... ... ... ... ... ... Ірі банкілердің қаржы ресурстары;
2) Кәсіпорынның ... ... Жеке ... ... ... ақшалары.
Капитал – бұл қосымша құнын әкелетін, құнын айтады. ... ... ... пайда мен процент әкеледі. Басқаша айтқанда, капитал –
бұл өзіндік өсіп ... құны ... ... ... ...... қатынасы немесе экономикалық қатынасы деп аталады.
Капитал анықталынған қатынастарын өрнектейді. Бұл қатынастары
материалдық ... мен ... ... үшін ... ... ... ... арасындағы қатынастары.
Маркс бойынша, капитал, бұл қосымша құнын әкелетін құны ... ... ... қосымша құнды, ресурстарды қолдану құны әкелмейді,
ал оларды ... ... ... да, ... ... қолданудың
қозғалысы жоқ болса, онда нарықтық экономиканың, болашақтағы материалдық
игіліктері мен қызметтерін ... ... және ... жоқ ... деп ... ағымды құндылықтарының анықталуы – дисконттау
Дисконтталу түсінігі, проценттің нарықтық салымы ... ... салу ... жоба ... соны ... ... шешім
алмастан бұрын келетін пайданы, шығарылатын пайдамен ... ... ол үшін ... уақыттағы капиталдың құнын болашақ
уақыттағы ... ... ... білу керек.
Түрлі уақыттағы шығындар мен табыстардың ара ... ... деп ... ол үшін күрделі проценттің формуласы қолданылады.
Кесте 1
| ... |
| |0 |1 |2 |3 |21 |
|4 ... |5% ... |
| |1 |1,05 |1,10 |1,16 |2,65 |
| |10% ... |
|1 ... |1 |1,10 |1,21 |1,33 |6,73 ... ... ... ... ... анықтау үшін мынандай мәліметтер қажет:
1) Капиталға жыл сайын төленетін табыс;
2) Капиталдың проценттік салымы.
Проценттік салым, бұл ... ... ... бұл жыл сайын
келетін таза табыстың ... ... ... үйді ... 50 млн. ... ... төлемі жылына – 2,5 млн. теңге.
Сонда капиталдың ... ... ... жыл сайынғы табыс;
проценттік ставка;
капиталдың күнделікті құны.
Активтік табысы және проценттік бағасы, активтік салымы
Физикалық капиталды активтікке шығарады ... ... ... ... баға ... бұл ... ... төлемінің салымы деп аталады.
Капиталдық қызметінің бағасымен қатар капиталдың активті бағасы деген
түсінік ... баға – бұл ... ... ... және т.б. ... да болмасын бірлігін нарықта сатуда немесе сатып ... ... ... ... бар қазіргі және болашақта осы активті
пайдаланудағы келіп түсетін барлық түсімдерді алуға керектісі.
Ал активтің бағасында ... ... ... ... үшін ... білу ... қазіргі уақыттағы құн.
Процент және қазіргі уақыттағы құн
Бүгінгі күнгі 1 теңгесі, бір жыл өткендегі 1 теңгеден әлдеқайда қымбат
болып саналады. Банкке ... ... ... ... ... ... ... ақша салушыға жылына 5% пайда әкеліп отырса, онда бұның
құны 1,05 теңге болады. Оның 1 теңгелік құны бір ... ... 1 ... ал ... ... ... 1 ... болып отыр. Банкідегі 5%
салымында 95,2 тиыннан 4,8 теңгеге пайдасы түсіп отыр.
95,2+4,8=1теңге
Кесте 2
1 ... ... құны ... күндегі құны)
|Проценттік |Жылдар ... | |
| |1 |2 |5 |10 |20 |30 |
|1 |0.990 |0.980 |0.951 |0.905 |0.820 |0.742 |
|2 |0.980 |0.961 |0.906 |0.820 |0.673 |0.562 |
|3 |0.971 |0.943 |0.863 |0.744 |0.554 |0.412 |
|4 |0.962 |0.925 |0.822 |0.676 |0.456 |0.308 |
|5 |0.952 |0.907 |0.784 |0.614 |0.377 |0.231 |
|6 |0.943 |0.890 |0.747 |0.558 |0.312 |0.174 |
|7 |0.935 |0.873 |0.713 |0.508 |0.258 |0.131 |
|8 |0.926 |0.857 |0.681 |0.463 |0.215 |0.099 |
|9 |0.917 |0.842 |0.650 |0.422 |0.178 |0.075 ... |0.909 |0.826 |0.621 |0.386 |0.149 |0.057 ... |0.870 |0.756 |0.497 |0.247 |0.061 |0.015 ... |0.833 |0.694 |0.402 |0.162 |0.026 |0.004 ... ... ... ... кейін төленетін 1 теңгенің
бүгінгі күнгі дисконтталған құны келтірілген. Проценттің салымы 6 немесе 7
процент болуы кезіндегі 20, 30 жылдардағы бүгінгі ... құны өте ... ... бір ... ... ... қазіргі
уақыттағы бағасы, ол өзі бүгінгі күні салуға қажет сумма, сол белгіленген
күні сол көрсетілген төлемді алу үшін ... ... ... болған сайын
алғашқы суммалық құны тезірек өсіп отырады. Прценттік салымы төменірек
болған ... онда ... ... ... төлеу қажет.
Реалдық және номиналдық проценттік салымы
Проценттік салымы – номиналдық проценттік салымы.
Реалдық проценттік салымы=Номиналдық проценттік салымы – ... ... және ... бұл да өндірістік ... ... ... жердің
айырмашылығы, оның өндірілмейтіндігі. Жердің мөлшері шектеулі.
Практикада кей уақытта жер мен капиталды айыруға қиын. Жер өткендегі
бірнеше өндірілген ... ... ... Сондықтан жер мен капитал елдің
заттық байлығы.
Олар ұзақ мерзім пайдалынылатын реалдық активі құнды бағалы заттар,
бірақ оларды ... ... ... ... Неге ... ұзақ ... оның бүгінгі күнгі болашақта нені өндірумен байланысты.
Жердің де ренттік бағаның арендалық төлемінің салымы және оның ... ... ... ... ... ... ... онда жерге де
сұранысы өседі, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... уақыттағы бағасына немесе құнына тең. Сондықтан жер
мәңгілік фактор Номиналдық проценттік ...... ... ... ... ... өсуі ... аренданың өсуіне тең болады.
Негізгі және айналым капиталы
Капитал және ... да ... ... қалай өлшенеді, соңын
анықтауымыз керек. Капитал мүлік түрінде өлшенеді.
Мысалы, фирманың ... ... құны – 60 млн. ... ... құны 60 млн. ... 60 млн. ... иеленіп отыр. Ал еңбек ішкі
зат, сонымен қатар дайын өнім фирманың айналым капиталына жатады.
3.4 Маркстың пайда және табыс ... ... ... ... ... ... ... пайда болып
саналады. Ұлттық экономиканың әртүрлі салалары бойынша өндірістің мақсаты
пайданың ... ... ... да ... ... ... пайдасыздық мағынасы бар деген түсінігі туады. К.
Маркс «Капитал» қолтаңбасында қосымша ... ... ... ... ... біріншіден пайданың қызметтелу шартының сипаты
басқарудың қатыстылығы.
Екіншіден, капитализмнің атрибуты мен төленбеген еңбектің өнімін алу,
бұл адамдар ... ... ... ... ... ... ... және олардың өсіп өнуіне
көптеген әсері бар факторларына байланысты болады.
Төртіншіден, Маркстың – құнның еңбектік ... ... ... ... ... ... ... және оның жанұясының
қоғамдық өмірге маңыздылығын дәлелдеді.
Табыстар түсінігі, жеке тұтыным үшін қызметтер мен ... ... және ... уақыт аралығында алынатын, ақша қаражаттарының
суммасы ... ... ... ... ... ... ролі ... өнімі ретіндегі тұтынымдық қызметтер мен
игіліктердің дамыған нарықтық экономикадағы ... ... ... Осылайша, тұрғындардың тұтыну деңгейі біріншіден табыстар
деңгейінен байланысты болады.
Ақшалай табыстардың үш ... ... ... ... ... ... ... (девиденттер, пайыздар, рента), әлеуметтік
төлемдері (зейнетақы, жұмыссыздық бойынша ... және т.б.). ... ... ... ... табылса, онда табыстар мәселесі жанұяның жиынтық
табыстар мәселесі ретінде қызмет етеді. ... ... және ... бар. ... ... ... ... суммасын сипаттайды.
Екіншісі – тұрғындарымен тұтынылатын нақты игіліктердің құнын сипаттайды.
Реалдық табыстары төлемдеріне және ... ... ... ... ... ... қорлары арқылы алынатын, игіліктер
құнымен ерекшеленеді. Біріншілері номиналдыққа қатысты реалдық ... ...... табыстардың бағалық деңгейге де қатысы бар. Осылайша, егерде
номиналдық табыстан гөрі ... ... ... өссе, онда реалдық
табыстары төмендей бастайды.
Табыстар саясатының мақсатына әртүрлі ... бар. Оның ... ... Бұл ... ... әртүрлі көмек жасау бағдарламаларын
қалыптастыру рөлі және ұтымды ... мен ... ... салықтарды
орнатуға істері еңгізіледі.
Басқа ағымы нарықтық. Бұл қандай да бір ... ... ... ... ... ... әлеуметтік шындық принципіне сүйенсе, ал екіншісі
экономикалық рационалдылыққа сүйенеді. Ең ... ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар мен
жылжымайтын мүліктің және жердің ... ... ... ... ... – бұл ... (кәсіпорындар) және
тұтынушылар (үйшаруашылығы).
Біздің мақсатымыз – одардың өзара байланыстылығын ... ... ... жеке ... түсінігі жатыр. Әрбір
үйшаруашылығында кейбір факторлары бар: еңбек, ал ... жер мен ... ... ... ... ... осы ... сатып
алушылары болады.
Нарықтық экономиканы дамытудың ... ... ... ... ... ... болатын, экономикалық байланыстары бар, ... ... ... бiр ... жатады. Экономикалық немесе
өндiрiстiк қатынастарының тығыз байланыстағы ... ... ... ... бiр жағы сияқты бар болады.
Нарықтық экономикалық қатынастары адамдар арасындағы қоғамдық ... ... ... да ... ... «... ... ... формасы оны өмiрге шақырған, қоғамдық байланыстарымен бiрге
бiлiнедi және жойылады.
Нарықтық экономикалық қатынастарындағы тауарларды жасаудың, тұтынудың,
реттеудiң, айырбастаудың, адамдың ... ... ... ... ... және ... түсiнiктерiнен тґрады. Адамдардың ... ... ... ... ... ... – бұл тауарға,
өнiмге материялдық ... ... емес ... жасап шығаруға
бағытталған, субъектiлер қызметi. Тауар өндiрiс формасында бiлiнетiн, ... ... ... ... К.Маркстiң айтуынша – бұл табиғат ... ... ... ... және бақылайтын, адамның өзiнiң
өзiндiк қызметiмен қаражаттайтын, үрдiсi, табиғат пен адам ... ... ... ... ... ... қатынасы бойынша жалпы
түсiнiгiмен көрсетiлуi. ... ... ... жүзеге асырады. Жеке даралықтың мазмұны Г.Гегель ойының «...
өзiмнiң жеке даралық жеке болмысым бар деп ... ... ... және ... құрамдас қызметтiң ұжымындағы адамдар
арасындағы қатынастарды iске қосады. Осы қатынастары микро ... ... ал ... ... ... мен ... мазмұнын
өрнектейтiн, қатынастары мезо деңгейде қызмет ... ... ... ... ... ... ... байланыста болады.
Өндiрiстiк және тұтынушылық күштер мазмұнындағы құрамдас жақтарын
активке және пассивке ... ... ... ... субъектiлерi мен
экономикалық қатынастары жатады, ал ... - ... ... және пассивтi жаңтардың өзара қозғалыстары «өндiрiстiк және
тұтынушылық» күштердiң ... ... ... және ... ... ... өндiрiстiк күштерiн, ал ... ... ... ... ... ... пен ... күштердiң
өзара қозғалысы агрегирленген формаларда бiлiнедi және ... және ... ... ... жиынтық ұсыныс пен
сұраныстың қатынастарының ... ... ... өндiрiс пен « материалдық емес ... ... ... ... iске қосады. Экономикалық қатынастары, қоғамдық
өндiрiсi ретiнде бүтiндiктi жасайтын және барлық жақтарын жәйләйтiн негiзгi
құралы ретiнде ... ... ... ... ... ... мен ... қаражаттарынан тұратын өндiрiстiң қаражаттары жатады.
Қоғамдық өндiрiстiң субъектiлерiне, әлеуметтiк - ... ... ... өндiрiстiң қаражаттары – объектiлерiмен ... ... ... экономикалық қатынастары өндiрiстiк және тұтынушылық
күштердi қызмет етудегi объектiлерi ... ... ... ... ... ... болып табылады. Соңғысының
даму нәтижелерi материалды өндiрiс пен материалды емес рухани ... ... ... ... және ... ... ұсынысын
өрнектейдi.
Нарықтық экономикадағы маңызды шешiмi болып, тауарларды жүзеге ... ... ... ... ... қатысты жетiспеушiлiгiн жасау
үшiн жеткiлiктi түрде ... ... да ... ... ... ... қоғамдық өндiрiстiң субъектiлерiнiң қайта өндiрiлуiне
кеңейту ... және ... ... ... ... ... ететiн,
тауарларды ретке келтiру айналым ... ... ... ... ... ... ... тауарлық
қолданымында, тауарлық айырбаста ... ... ... кеңiнен дамыған формасы.
Тауарлар өндiрiсi еңбектiң тiрi және заттың ... ... ... ... К.Маркстiң айтуынша, «өнiмдер санына жиынтық
құнды бөлгеннен шығатын, орташасы (еңбектiң қоғамға керектi шығындары),
бөлек өнiмнiң ... ... және оны ... сияқты көрсетедi. Осыдан
шығатыны еңбектiң қоғамға ... ... ... ... ... болу ... болып табылады.
Нарықтық экономика жеке меншiктiң даму деңгейiмен ... ... ... ... ... ... жиынтық
субъектiлердiң шаруашылықтық және экономикалық қатынастарын бiлдiредi.
Меншiктiлiк, ... ... ... ... ... ... ... қатарының категориялары сияқты жоспарлықтың, бәсекелестiктiң,
меншiктiлiктiң қатынастары ... ... ... ... ... ... бiлiнедi. Шаруашылықтық есептiк
қатынастардың iшкi ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы өндiрiс, реттеу, айырбас, тұтыну моменттерiнiң
өзара қозғалыстар үзiлiссiздiгi мен өзара ... ... ... үрдiстерi қоғамдық үрдiстердiң жүйелер тобын және өзiндiк
элементтерiмен ... ... Бұл ... ... ... ... түсiндiрiледi. Ал субъектiлерi шаруашылықты
есептiк бiрлiгiн көрсетедi.
Еңбектiң қоғамға керектi шығындар негiзiнде пайда болған, экономикалық
және шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... қатынастары жоспарлықты
жеткiзу формасы ретiндегi басқару қатынастары арқылы жүзеге асырылады.
Біріншіден, азаматтар үшін қалыпты ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызметтің басты мақсаты
болып қалады, осыған байланысты әлеуметтік саясатта ... ... ... ... ... дамудың барлық басқа аспектілері
әлеуметтік саясаттың қаражаттар өткізу сапасында қарастырыла бастайды.
Екіншіден, ... ... ... өсімнің факторы болып
табылады. Егер ... ... ... ... ... онда
адамдар тиімді экономикалық қызметке ... ... Бір ... ... дәрежесіне жетуі неғұрлым ... ... ... және ... дамуының, мәдениеттің, білімнің, экономикалық өсімін
қамтамасыз етіп отыратын, адамдарға талаптары жоғары. Бұл жағдай ... әрі ... ... ... ... ... пайдалылық пен экономиканың байланысы.
Экономикалық теория әрқашан экономикалық ... ... ... ... пайдалылық – мемлекеттің экономикалық
мәселелерді шешудегі және оның ... ... ... ... теорияның зерттелуі мен қорытындылары жүргізіліп жатқан
экономикалық пайдалылықты жүзеге асыру, стратегиялық экономикалық ... ... ... құру үшін ... ... ... жүзеге асыру өз кезегінде экономикалық жүйені өзгертіп
жетілдіреді, ал бұл ... ... ... жаңа ... ... әсер етеді. Қазақстан Республикалық экономикада пайдалылық
үлкен рөл атқарады. Мысалы, ... жыл ... ... дамыту
турасында сенімімізді нықтап, үмітімізді ұштай ... ... төрт ... ішкі ... ... өсімі 50 пайызға жуық артты. өткен жылы ... ... ... ... ... ... ... Атырауда
полиэтилен құбырларын өндіретін зауыттар. Кәспий теңізіндегі жағалау
жұмыстарына көмек жасайтын ... ... ... ... ... іске ... ... және тамақ өнеркәсібінің көптеген кәсіпорындарын
жақсартып, қайтадан жасақтау жүзеге асырылп жатыр. Мұны ... ... ... ... ... алған жылдарымыздың ішінде 2003 жылда тұңғыш ... ... өсу ... ... ... өсу ... ... Машина жасауда бұл көрсеткіш 20% артық болды.
Ең бастысы, шаруаларымыздың материалдық, пайдалылық жағдайы едәуір
жақсарды, ... бұл ... ... ... ... ... ... сенімі
зор деген сөз.
Соңғы жылдары Қазақстанның барша халқының тұрмыс деңгейі, пайдалылығы
көтерілген үстіне көтеріліп ... ... төрт жыл ... ... яғни өсу ... ең төменгі зейнетақы мөлшерін – екі есе дерлік (3000-наң 5800 теңге ге
дейін), орташа зейнетақысы да – екі есе (4,1 ... 8,6 мың ... ... ең ... ... – екі жарым есе (2,6 мыңнан 6,6 мың теңге ... ... ... – 1,6 есе ... (14,3 ... 24,8 мың ... ... мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар - 45 % өсіруге мүмкіндік берді.
Әлеуметтік-экономикалық дамудағы ... ... ... ... ... ... бір ... елдеріне барынша
жақындай түсуімізге мүмкіндік берді, ал ...... ... елдерінен
біз ілгерілеп кеттік.
Бүкіл дүниежүзілік Банктін сыныптамасы бойынша біздің
мемлекет ... ... орта ... жоғары табысы бар мемлекеттердің
тобына жатады.
Біздің елімізде Еуразия аймағы мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... нысаналы дамуын «Қазақстан 2030» ұзақ
мерзімдік стратегисына толық сәйкес жалғастырып келеді.
Бұл ... шешу үшін ... ... ... ... салаларда да европалық стандартарға жету стратегисын әзірлеуге
кірісуіміз керек.
Пайдаланудың ... ... ... қабілеттілік көбінесе
экономиканы бюрократиясыздандыруға байланысты.
Экономикалық пайданың ... мен ... ... ... ... ... жетістіктерге жету мүмкін емес болатын. Қазір,
елімізде экономиканың пайдалылық ... қор ... ... ... ... өздерінің көптеген проблемаларын мемелекет
есебінен шешкісі ... ... ... жол бізді артқа қарай лақтырып
тастайтыны анық. Мұны әлемдік тарих дәлелдеген.
Экономикалық ... – бұл ... ... ... ... және
саплық тұрғыда жетілуі. Қазақстан Республикасында пайдалылық пен экономика
тығыз ... ... ... үшін ... яғни ... ... пайдаланылады.
Қазақстан Республикасының экономикасы дамып пайдалылық өсіп келеді.
Сондықтан да бір-біріне тығыз байланысты.
Қорытынды
Экономика біздің дамуымыздың ... ... ал ... барынша жоғары қарқынына қол жеткізу – ... ... қала ... бұған өз экономикамыздың бәсекелестік қабілетін ... ... ... 2010 ... ... ... сәйкес қол жеткіземіз.
Бәсекеге қабілеттілік мемлекеттік қолдаудың қолайлы ... ... ... күресте қол жеткізетіні баршаға мәлім.
Бұл ретте мемелекеттік қолдаудың оңтайлы рөлі бір жағынан, экономиканы
барынша ырықтандырып, оның ... қол ... ... ... ... ... үшін және ... салаларды дамытуға жеке меншік секторды
тарту жөніндегі белсене жұмыс жүргізуді деп білеміз.
Сондықтан, 2005 жылы ... ... ... ... ... ... тиіс:
- экономиканы одан әрі ырықтандыру және жүелі ... ... ... мен ... Қазақстан экономикасының ашықтығын күшейту;
- Индустриялдық – инновациялық даму стратегисын жүзеге асыру;
- Ауылды дамыту бағдарламасын жүзеге ... ... ... ... ... ...... шектеусіз
қажеттіліктерін қанағатандырудағы қоғам өндірісінің серек, шектелген
рессурстарын бөлу, айырбастау және тұтыну туралы ғылым.
Ал, пайдалылық дегеніміз – ... ... ... ... қабілет болып табылады.
Капиталдың даму диалектикасының мазмұнын ашуымен байланысқан,
экономиканың пайда болу ... ... мен ... ... және ... ... мәселелерi мен мақсаттары ашылған.
Экономиканың ... мен ... ... керектi еңбек
шығындар негiзiндегi экономикалық заңдардың ... ... ... ... ... ... ... категорияларының зерттелуi ... ... ... ... ... ... қарастыруға кеңiнен жан-жақты
қарастырылған.
Экономикалық қатынастар ... К. ... ... ... мүшелерi мен барлық элементтерi, ... ... ... өздерiнiң арасындағы қарама қайшылықтарды
шешудi талап ететiнi және ... ... ... ... ... ... құрылымын ашу үшiн қоғамдық еңбек үрдiстердiң
және трансакциялардың қызмет етiлуiнiң бағыттылығы мен ... ... ... және басқаша қатынастары зерттелген. ... ... ... ... қатынастар қасиеттерiмен көрсетiледi.
Экономикалық қатынастардың жүйелерiнiң мәндiлiгi меншiктiлiк қатынастарын
өрнектейдi. Ол жеке дара ... ... ... Мәндiлiк
категорияларының қарастырылуы экономикалық қатынастар жүйесiнiң құрылымын
анықтауға рұқсат етеді.
Экономиканың прогрессивтi ... ... ... және оның ... қадағалануын талап етедi.
Жоғарыда келтiрiлген жағдайлардың орындалуы елдiң нақты бiр азаматының және
қоғамдық игiлiктi жоғарылатудың, ... ... ... көмектеседi.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Әубәкіров Я. Экономикалық теория ... ...... ... ... Я., ... Б.Б., ... Ф.Н., Табеев Т.П. Экономикалық
теория: Оқу ...... ... ... 1999.
3. Мәуленов С.С., Бекмолдин С.Қ., Құдайбергенов Е.Қ. Экономикалық
теория: Оқу ...... ... ... Шеденов Ө.Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И., Жалпы
экономикалық теория – ... ... ... ... . /Под ... Н.И. ... / , Минск, 2001.
6. Жүнісов Б.А., Мәмбетов Ұ.Е., Байжомартов Ү.С. ... ... / оқу ... / , ... ... баспа кабинеті,
1994.
7. Н.А. Назарбаев «Қазақстан - 2030» А:1997
8. А.С. Баймұхаметова «Экономикалық теория» А:2000
9. Г.М. ... ... ... ... А:1998
10. В.И. Ведяпина «Эконоамическая теория» ИНФРА – М: 1999
11. Г.И. Рузавин «Курс рыночной экономики» М:1994-319 ст
12. ... Э., ... Д. ... микроэкономическая модель» М:1992
13. К.Р. Макконелл, Е.Л. Брю «Экономика принципы, проблемы, ... В.Д. ... ... теория» М: 1996-621 ст
15. В.А. Крымова «Экономикалық ... А:2003 – 13 ... С.Е ... ... ... ... В.В. Параманов «Экономика Казахстана» А:2000
18. Е.Ф. Борисов «Эономическа теория» М:1995
19. Орталық Қазақстан газеті №24-2004 «Бәсекеге қабілетті экономика үшін»
20. Р. ... Р. ... ... ... А. ... ... теорияның негіздері» А:1997
22. А. Шеденов «Жалпы экономикалық ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
«Қоныс аударушы» дамыған капиталистік елдер5 бет
Адам капиталы теориясы – білім роліне деген сапалық жаңа тәсілдің бастамасы12 бет
Адам капиталы теориясының методологиялық аспектiлерi13 бет
Адам капиталы – ел байлығы, ұлт байлығы11 бет
Адам капиталына салынған инвестициялар60 бет
Айналым капиталы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь