Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдерді оқытудың лингвистикалық негіздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдерді оқытудың лингвистикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.1. Дауыс ырғағының сөзде атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2. Ағылшын тіліндегі сұраулы сөйлемдердің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... .15
1.2.1. Сұраулы сөйлем дауыс ырғағының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... .17
1.2.2. Ағылшын тілінде сұраулы сөйлем дауыс ырғағының қазақ тілінен айырмашылығы мен ұқсастықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
1.3. Ағылшын тілінде дауыс ырғағын меңгерудегі қазақ тілді студенттердің кездестіретін қиыншылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
Бірінші бөлім бойынша түйін ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

ІІ. Тілдік жоғары оқу орнындағы қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын оқыту әдістемесінің негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.1. Ағылшын тіліндегі сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын оқытудың негізгі принциптерінің мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.2. Қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын оқыту әдістемесінің үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Екінші бөлім бойынша түйін ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38

ІІІ. Тәжірибелік оқыту үрдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
3.1.Тәжірибелік оқытуды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
3.2.Тәжірибелік оқытуды жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
3.3.Нәтижелерді қорытындылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
Үшінші бөлім бойынша түйін ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
Кіріспе

Зерттеу жұмысының өзектілігі
Қазіргі таңда шет тілі, әсіресе ағылшын тілі білімі бар азаматтарға сұраныс күннен күнге артуда.
Қоғамдағы әлеуметтік өзгерістерге сай ағылшын тілін оқытудың сапасын арттыру мәселесі бүгінгі күннің басты мәселесі болып отыр. Қазіргі нарық заманында Қазақстан көптеген шет мемлекеттермен достық қарым-қатынасты нығайтуда. Мемлекетіміздегі болып жатқан өзгерістер мен саяси-мәдени араласулардың көбеюі, біріккен өнеркәсіптердің пайда болуы, экономикалық қайта құрулар қазақтардың тілге деген қызығушылығы мен сұраныстарын тудырып отыр.
Алайда Республикамыздағы ағылшын тілін оқыту мәселесі бүгінгі таңда әдіскерлер мен тәжиребелі, ізденімпаз мұғалімдерді қатты алаңдатып отыр. Тілді оқытудың сапасы мен нәтижесіне деген қанағаттанбаушылық сезімі оқу процесінің тиімділігін арттыру жолдарын іздеуге жетелейді.
Қазіргі әдіскерлердің оқыту саласында айрықша назар аударатын мәселесі тілді коммуникативтік-танымдық тұрғыдан оқыту. Қандай тіл болмасын оны еркін меңгеріп, өз ойын толық та нақты жеткізе білу үшін сол тілді грамматикалық, фонетикалық, лексикалық тұрғыдан жетік игеруі тиіс. Алайда, ағылшын тілінде басты рөлді сөзді фонетикалық дұрыс жеткізе білу ойнайды. Шетел ғалымы Б.Ф. Корндорф айтқандай: “Фонетиканы меңгерудің маңыздылығы сол, дыбыстық тіл адамзат қоғамының жалғыз тілі болған да, бола бермек.”
Сөйлеушінің көңіл-күйі, эмоциясы, қатынасын дұрыс жеткізе білуінде және тыңдаушының оның сөзін дұрыс ұға білуінде дауыс ырғағының рөлі айрықша. Шетел фонетистерінің бірі Р.Кингдонның “Дауыс ырғағы -тілдің жан-дүниесінің айнасы” деген сөзі осы мәселені дәлелдейтін секілді. /1, 56/
Сөйлем түрлерінің ішінде қоғамда адамның өз ойын, таным-білімін дұрыс жеткізуінде сұраулы сөйлемнің орны ерекше. Алайда, тілдік жоғары оқу орнында қазақ тілді студенттердің ағылшын тілінде сұраулы сөйлем дауыс ырғағын ана тіліндегі сұраулы сөйлем құрылысы мен айту ырғағының ерекшеліктерінің әсерінен дұрыс меңгере алмау кемшілігін жою мақсаты зерттеу жұмысының тақырыбын осы мәселеге арнауға мәжбүр етті.
Көптеген жылдар бойы әртүрлі ұлттар аудиториясында шетел тілінің фонетикасына үйретуде студенттердің ана тілінің ерекшеліктерін ескере отырып оқыту зерттеушілердің іздену жұмыстарының басты пәні болып келеді (Г. П. Торсуев, Г.К. Тусупова, В. А. Исаков, И. В. Коробова, және т.б.), ал дауыс ырғағы, оның компоненттерін, олардың қызметін және рөлін зерттеушілердің де саны аз емес (В. А. Васильев, Ю. А. Дубовский, Л. Р. Зиндер, Т. М. Николаева, Джоунз Д. т.б.) және дыбыс ырғағының жүйесінің функциясын анықтауда біраз зерттеушілер еңбек сіңірді (Ф.А.Артемов, И.Г.Торсуева, D.Crystal, H.Palmer, D.Jones, R.Kingdon). Соның ішінде қазақ тілі мен ағылшын тілін салыстыра отырып, олардың ерекшеліктері мен ұқсастықтарын анықтауда қазақ зерттеушісі М.К.Исаевтың еңбегін зор мақтанышпен айтуға болады./2; 3/
Алайда ғылыми еңбектер, оқулықтар, бағдарламалар, зерттеу жұмыстарының нәтижелеріне талдау жасай келе тілдік жоғары оқу орнындағы қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын меңгертуде нақты да нәтижелі жол көрсетілмегені, бұл мәселе жетік зерттелмегені байқалады. Содан болар, білім беру, оқыту кезінде студенттердің ана тілінің (біздің мәселемізде қазақ тілінің) ерекшеліктерінің әсерін ескере отырып жасалған оқыту әдісі жоқтың қасы.
Осының нәтижесінде көптеген жағдайда қазақ тілді студенттер ағылшын тілінде сұрақ қойған кезде дауыс ырғағын қате қолданады, бұл, әлбетте, студенттердің сөзінің мән-мағынасына кері әсер етіп, оның көркемділігіне бөгет болады.
Яғни, тілдік жоғары оқу орындарындағы қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын меңгертудің белгілі бір нақты оқыту технологиясы, ғылыми зерттеуден өткен оқыту материалдарының жоқтығы басты мәселе болып отыр.
Мұның бәрі қазақ тілді студенттердің ағылшын тілін жетік біліп, сол тілде, әсіресе сұраулы сөйлемнің дауыс ырғағын қолдануда білім, білік, дағдыны қалыптастыру үшін керекті, тәжірибелі әдістеме жасау қажеттілігін тудырады.
Осы зерттеу жұмысында ұсынылғалы отырған тәжірибе нәтижелері, әдістемелер алда тұрған ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын оқытудағы мәселені шешуге көп септигін тигізе отырып, зерттеу жұмысының таңдалған тақырыбының өзектілігін көрсетеді.
Зерттеудің нысаны. Тілдік жоғары оқу орнында ағылшын тілінде сұраулы сөйлемнің дауыс ырғағын оқыту процесі
Зерттеу жұмысының басты қаралар пәні— ағылшын тіліндегі сұраулы сөйлемдер, олардың құрылымы мен дауыс ырғағын тілдік жоғары оқу орнындағы қазақ тілді студенттерге оқыту әдістемесі.
Ағылшын тіліндегі дауыс ырғағы ұғымын анықтап, сұраулы сөйлем типтері мен олардың интонациялық құрылымдарын, ерекшеліктерін айқындай отырып, тілдік жоғары оқу орнындағы қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде дауыс ырғағын дұрыс қолдануды меңгертудің тиімді әдістерін, технологиясын жасау зерттеу жұмысының мақсаты болып табылады.
Осы мақсатқа жету жолында зерттеу жұмысында мынадай міндеттер іске асырылуы тиіс:
• Теориялық материалды лингвистикалық, педагогикалық, психологиялық және әдістемелік тұрғыдан жанжақты талдау жасап, сұраулы сөйлемнің дауыс ырғағының функциялық мәнін анықтау
• Ағылшын тілін үйренуші қазақ тілді студенттердің дыбыстаған тілдік материалын магниттік таспаға түсіре отырып, ағылшын, қазақ және орыс тілдеріндегі дыбыстарды, дауыс ырғағын фонетикалықфонологиялық деңгейде сараптамалы лингвоәдістемелік талдау жасау және дауыс ырғағын қолданудағы қателер мен қиыншылықтарды анықтау
• Дыбысталған материалды ағылшын тілінде сөйлеуші адамдармен бірлесе отырып талдау
• Қазақ тілді студенттерге сай келетін ағылшын тіліндегі сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын оқыту әдістемесін жасау
• Жасалған әдістеменің нәтижелілігін тәжірибе жүзінде тексеру
Қойылған міндеттерді шешу контрастивтік, имитативтік, эксперименттік, статистикалық әдістерді қолдануды талап етеді. Атап айтқанда:
• ғылыми әдебиеттер мен теориялық білім көздерін зерттей отырып, талдау жасау
• сұраулы сөйлемдердің түрлерінің дауыс ырғағын салыстырмалы түрде зерттеу
• әлеуметтік–педагогикалық (бақылау, жоғары оқу орнында қолданылатын оқу бағдарламаларын зерттеу, әңгіме, педагогикалық тәжірибені зерттеп, қорытындылау, дедукция және индукция)
• эксперименттік (ойлау эксперименті, педагогикалық эксперимент)
• статистикалық (эксперименттік оқыту нәтижелеріне талдау жасау)
Зерттеу жұмысында қазақ тілді студенттердің ағылшын тілінде айтқан сөздері маңызды материал қызметін атқарды.
Зерттеу жұмысының жетекші идеасы
Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын меңгерту қазақ тілді студенттерге сол тілде еркін, сауатты сөйлей алу қабілетін игеруге ықпал етеді және ағылшын тілін коммуникативті–танымдық тұрғыдан меңгертуге жол ашады.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы
Зерттеу жұмысында тілдік жоғары оқу орнында оқитын қазақ тілді студенттердің ағылшын тіліндегі сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын меңгертудің ғылыми–теориялық негізі анықталып, студенттердің ана тілінің ерекшеліктері назарға алына отырып жасалған оқыту процесінде жаңа әдістеме ұсынылып, жаңа тиімді әдістер көрсетіледі.
Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы
Егер студенттерге ағылшын тілінің дауыс ырғағын тез және нәтижелі меңгерту барысында олардың ана тіліндегі қалыптасқан дыбыстау білімін көңілге ала отырып, анықталған қателерге баса назар аудартып оқытса, онда интонациялық дағдыларды меңгеру деңгейі жоғары болары және интерференциялық ісерлерді болдырмай, олардың алдын алатыны сөзсіз, өйткені әрбір тілдің өзіндік ерекшеліктері болады және студенттер ана тілінде қолданылатын дауыс ырғағын салыстыра отырып үйренуге мүмкіндік алады, қателерді алдын ала саналы түрде жібермеуге дайындалады.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық негізіне тілдік іс–әрекет теориясы, тіл және ойлау теориясы, ауызша тілдесудің құрылымының лингвистикалық зерттеулері, біртұтас педагогикалық процесс теориясы,
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Kingdon R. The Groundwork of English Intonation. London, 1958, p 285
2. Исаев М.К. Лингво-контрастивное исследование речевой деятельности в условиях искусственного двуязычия. Алматы, 1991.
3. Исаев М.К. Фонетические особенности английской речи казахов. Алматы, 2004.
4. Берлин С.А., Вейхман А.С. Обучение английской интонации. М, 1673. с.79
5. Брызгунова Е.А. Практическая фонетика и интонация русского языка. М, изд-во Московского унив., 1963. с.121
6. Пешковский А.М. Интонация и грамматика / Избранные труды. М, 1959. с.200
7. Базарбаева З.М. Қазіргі қазақ тілі интонациясының негізі. Алматы, 2002. 202 б
8. Марузо Ж. Словарь лингвистических терминов. М, 1960.
9. Пешковский А.М. Русский синтаксис в научном освещении. М, 1938. с.480
10. Щерба Л.В. Фонетика французского языка. М, 1948. с
11. Jones D. An Outline of English Phonetics. Cambridge, 1960. p 48
12. Vassilyev V.A. English Phonetics. A Theoretical Course. M, 1970. p 78
13. Мурзалина Б.К. Комуникативная природа интонации в сопоставительном освещении. Дисс.док.фил.наук. Алматы, 2003, с 200
14. Грамматика русского языка. Т 2. Изд-во АНСССР, с 160
15. Копнин П.В. Природа суждения и формы выражения его в языке. В сб.: “Язык и мышление”. М, 1957. с 150
16. Джахитова Л.Д. Коммуникативно-прагматические функции вопросительных высказывании. Маг.дисс. с
17. ГедзС.Ф. Коммуникативно-прагматические особенности высказывании с интеррогативным значением в современном английсклм языке. Автореф. Дисс.кан.фил.н. Киев, 1998. с 17
18. Маликова Е.А. Вопросительные предложения: номинативные и коммуникативные аспекты (на мат. англ. яз.) Автореф. Дисс.кан.фил.н. Киев, 1989. с 25
19. Crystal P. Prosodic Systems and Intonation in English, Cambridge University Press, 1989, p 265
20. Туркбенбаев Н.У. Интонация простых вопросительных предложении. Алматы, 1971. с 150
21. Торсуев Г.П. Опыт экспериментального сравнения английской и русской интонации. Дисс. Кан.ф.н. М, 1939с
22. Antipova E.Y. English Intonation, Moscow, 1985, p 385
23. Bolinger D. Intonation. Great Britain, London, 1973, p 269
24. Қарабаев М.Ә.Қазақ тілі. Фонетика, лексикология, морфология, синтаксис. Алматы: «Ана тілі». 1993. 216 б
25. Кеңесбаев І.,Мұсабаев Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Алматы: Мектеп. 1975. 304б
26. Аралбаев Ж.А. Қазақ тілі фонетикасыныңзерттелуі жайында // Фонетика казахского языка. Алматы. 1969 с. 28-42
27. Туркбенбаев Н.У. Об интонации вопросительных предложений/ Фонетика казахского языка. Под.ред. Кенесбаев С.К., Алматы, 1969. с. 138-146
28. Каспаров М.Г., Аралбаев Ж.А. Об изучении интонации казахского языка/Фонетика казахского языка. под.ред. С.К. Кенесбаева. Алматы. 1969. с 83-97
29. Беляев Б.В. Очерки по психологии обучения иностранным языкам. М, 1965. с 116
30. Вишневская Г.М. Лингвистические предпосылки возникновения русского акцента в английской интонации/ Фонетическая интерференция. Межвузовский сборник. Иваново, 1985. с 38-57
31. Нушикян Э.А. Просодическая интерференция при обучении интонации эмоциональной речи./ Фонетическая интерференция. Межвузовский сборник. Иваново, 1985. с. 113-122
32. Шумилина Т.Н. Просодическая интерференция при обучении интонации английской речи в условиях русско-украинского двуязычия./ Фонетическая интерференция. Межвузовский сборник. Иваново, 1985. с. 142-150
33. Утесбаева Ж.М. Проблемы интонации. Вестник, №3(75), 2004. КазГУ
34. Щерба Л.В. Языковая система и речевая деятельность. Ленинград, “Наука”, 1974. с 345
35. Тусупова Г.К. Формирование навыков немецкого произношения в казахской аудитории (языковой вуз). Дис.канд.пед.наук. Алматы, 2005, с.200
36. Карлинский А.Е. Концептуальные основы обучения неродному языку./Вестник КазГУМОиМЯ. №2, 2000. с 64-67
37. Галайдина Н.А. Организация и методика самостоятельной работы студентов І-го курса языкового вуза над интонацией английского языка. /начальный этап обучения/ дис.канд.пед.наук. М, 1967. с.105
38. Исаев М.К. Фонетическая интерференция при казахско-английском двуязычии. А., 1986. 121 с
39. Аракин Практический курс английского языка 1998
40. English File. Clive Oxenden, Paul Seligson, Oxford University Press, 1996, I part
41. Английский язык для специальных целей для студнтов ІІІ курса по специальности «Международое право», 2006, Койчикулова И.Н., каф. ТПЛ КазУМОиМЯ
42. English File. Clive Oxenden, Paul Seligson, Christina Lathm-Koenig, Oxford University Press, 1997, II part
43. Концепция развития иноязычного образования Республики Казахстан. Научное руководство д.ф.н., проф., акдемик МАН ВШ Кунанбаева С.С., Алматы. 2004. 19c.
44. Кунанбаева С.С. Современное иноязычно образование: методология и теории. А., 2005. 264 с
45. Джунисбеков А. Акустико-артикуляторные характеристики гласных казахского языка//Фонетика казахского языка. под.ред. С.К.Кенесбаева. Алматы.1969. с. 61-71
46. Габдуллина Г.А. Фонетические характеристики трилингвизма (на материале казахского, английского и немецкого языков). Автореф. Дис. Канд. Алматы, 2004. 26 с
47. Жигиль В.Г. Экспериментальное исследование некоторых проблем обучения интонации на первом курсе языкового ВУЗа. М, 1973
48. Москалева И.С., Голубева С.К. Использование компьютерных технологий для профессиональной подготовки учителей иностранного языка//Иностранные в школе №1. 2005. с 83-87
49. Лапидус Б.А. Проблемы содержания обучения иностранному языку в языковом вузе. Учебное пособие. М., «Высшая школа», 1986. 223 с
50. Пассов Е.А. Основы коммуниктивной методики обучения иноязычному общению. М., Русский язык. 1989. 278 с
51. Настольная книга препдавателя иностранного языка. Минск. 196. c 552
52. Ильин М.С. Основы теории упражнений по иностранному языку. М., 1975. 151 с
53. Щерба Л.В. Языковая система и речевая деятельность. Ленинград, «Наука». 1974. 27 с
54. Iskakova G.N. Intonation of Communicative Types of English Sentences Diploma Work. Taraz. 2005. 50 p
55. Macmillan English Dictionary (for advanced learners)Oxford,2002
56. Webster's New Encyclopedic Dictionary New York. 1993
57. Абдигалиев С.А. Пути преодоления лексической интерференций при обучении немецкому языку (языковой вуз). Дисс. Канд. пед.наук. (№78) Алма-Ата, 1975, 211 с
58. Штульман Э.А. Основы эксперимента в методике обучения иностранным языкам. Ворнеж. 1971. 144 с
59. Нурбекова Г.Ж. Жалпы білім беретін қазақ орта мектебінің жоғары сынып оқушыларын диалог сөзге үйретуде интерактивтік тәсілді қолдану әдістемесі (неміс тілі). Пед.ғыл,канд.дисс. Алматы, 2002, 100-109 б
60. Карлинский А.Е. Принципы, методы и приемы лингвистических исследований. Алматы, 2003, с 103-147




61. Исазаде И.Ю. Интонационная структура общего вопроса в современном англтйском языке// Ученые записи. Вопросы романо-германской филологии. Т.54. МГПИИЯ им. Мориса Тореза. М, 1970. с 79-101
62. Мырзабеков С. Қазақ тілінің фонетикасы. Алматы. 1992. 136 б.
63. Әбдіғалиев С.Ә. Неміс тілін оқытудың негіздері. Алматы. 1992. 136б
64. Гальскова Н.Д. Современная методика обучения. М., 2000. 165с
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................3
І. Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдерді оқытудың ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ырғағының
ерекшеліктері.................................17
1.2.2. ... ... ... ... ... ... қазақ тілінен
айырмашылығы ... ... ... ... ... ... қазақ тілді студенттердің
кездестіретін
қиыншылықтары...............................................................
............24
Бірінші ... ... ... ... оқу ... қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде
сұраулы сөйлемдердің ... ... ... ... ... ... ... сөйлемдердің дауыс ырғағын оқытудың негізгі
принциптерінің
мәні........................................................................
........30
2.2. Қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде сұраулы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шет ... әсіресе ағылшын тілі білімі бар ... ... ... ... ... ... сай ағылшын тілін оқытудың сапасын
арттыру мәселесі бүгінгі күннің басты мәселесі болып отыр. ... ... ... ... шет ... ... қарым-қатынасты
нығайтуда. Мемлекетіміздегі болып жатқан өзгерістер мен ... ... ... ... ... болуы, экономикалық
қайта құрулар қазақтардың тілге деген қызығушылығы мен сұраныстарын ... ... ... ... ... ... ... таңда
әдіскерлер мен тәжиребелі, ізденімпаз мұғалімдерді қатты алаңдатып отыр.
Тілді оқытудың сапасы мен ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру жолдарын іздеуге жетелейді.
Қазіргі әдіскерлердің оқыту ... ... ... ... ... ... тұрғыдан оқыту. Қандай тіл болмасын оны
еркін меңгеріп, өз ойын толық та ... ... білу үшін сол ... ... ... ... жетік игеруі тиіс. Алайда,
ағылшын тілінде басты рөлді сөзді фонетикалық дұрыс ... білу ... ... Б.Ф. ... ... “Фонетиканы меңгерудің маңыздылығы
сол, дыбыстық тіл адамзат қоғамының жалғыз тілі болған да, бола ... ... ... ... ... ... ... тыңдаушының оның сөзін дұрыс ұға ... ... ... ... ... ... бірі Р.Кингдонның “Дауыс ырғағы -тілдің жан-
дүниесінің айнасы” деген сөзі осы мәселені дәлелдейтін секілді. /1, 56/
Сөйлем ... ... ... ... өз ойын, таным-білімін дұрыс
жеткізуінде сұраулы ... орны ... ... ... ... оқу
орнында қазақ тілді студенттердің ағылшын тілінде ... ... ... ана ... ... сөйлем құрылысы мен айту ... ... ... ... ... ... жою мақсаты
зерттеу жұмысының тақырыбын осы мәселеге арнауға мәжбүр етті.
Көптеген жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... ана тілінің ерекшеліктерін ескере
отырып оқыту зерттеушілердің іздену ... ... пәні ... келеді
(Г. П. Торсуев, Г.К. Тусупова, В. А. ... И. В. ... және т.б.), ... ... оның ... ... ... және рөлін
зерттеушілердің де саны аз емес (В. А. Васильев, Ю. А. ... Л. ... Т. М. ... ... Д. т.б.) және дыбыс ырғағының жүйесінің
функциясын ... ... ... еңбек сіңірді (Ф.А.Артемов,
И.Г.Торсуева, D.Crystal, H.Palmer, D.Jones, R.Kingdon). Соның ішінде қазақ
тілі мен ... ... ... ... ... ... ... анықтауда қазақ зерттеушісі М.К.Исаевтың еңбегін ... ... ... ... ғылыми еңбектер, оқулықтар, бағдарламалар, зерттеу жұмыстарының
нәтижелеріне талдау жасай келе тілдік ... оқу ... ... ... ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын ... да ... жол ... бұл ... ... ... ... болар, білім беру, оқыту кезінде студенттердің ана тілінің
(біздің мәселемізде қазақ тілінің) ерекшеліктерінің әсерін ескере отырып
жасалған ... ... ... қасы.
Осының нәтижесінде көптеген жағдайда қазақ тілді студенттер ағылшын
тілінде сұрақ қойған кезде дауыс ырғағын қате ... бұл, ... ... мән-мағынасына кері әсер етіп, оның ... ... ... ... оқу ... ... тілді студенттерге ағылшын
тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын меңгертудің белгілі бір нақты
оқыту технологиясы, ғылыми зерттеуден ... ... ... ... ... болып отыр.
Мұның бәрі қазақ тілді студенттердің ағылшын тілін жетік біліп, сол
тілде, ... ... ... дауыс ырғағын қолдануда білім, ... ... үшін ... ... ... ... қажеттілігін
тудырады.
Осы зерттеу жұмысында ұсынылғалы ... ... ... алда тұрған ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ... ... ... көп ... ... ... ... жұмысының
таңдалған тақырыбының өзектілігін көрсетеді.
Зерттеудің нысаны. Тілдік ... оқу ... ... ... сұраулы
сөйлемнің дауыс ырғағын оқыту процесі
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мен дауыс ырғағын тілдік жоғары оқу ... ... ... ... ... тіліндегі дауыс ырғағы ұғымын анықтап, сұраулы сөйлем типтері мен
олардың интонациялық құрылымдарын, ерекшеліктерін ... ... ... оқу ... қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде дауыс ырғағын
дұрыс қолдануды меңгертудің тиімді әдістерін, технологиясын ... ... ... ... ... мақсатқа жету жолында зерттеу жұмысында мынадай міндеттер іске
асырылуы тиіс:
• Теориялық материалды лингвистикалық, ... ... ... тұрғыдан жан(жақты талдау жасап, сұраулы сөйлемнің ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілді студенттердің дыбыстаған тілдік
материалын магниттік таспаға түсіре отырып, ағылшын, қазақ және орыс
тілдеріндегі ... ... ... ... сараптамалы лингво(әдістемелік талдау жасау және дауыс
ырғағын қолданудағы қателер мен ... ... ... материалды ағылшын тілінде сөйлеуші адамдармен бірлесе
отырып ... ... ... студенттерге сай келетін ағылшын тіліндегі ... ... ... ... ... жасау
• Жасалған әдістеменің нәтижелілігін тәжірибе жүзінде тексеру
Қойылған міндеттерді шешу ... ... ... әдістерді қолдануды талап етеді. Атап айтқанда:
• ғылыми әдебиеттер мен ... ... ... ... ... ... ... сөйлемдердің түрлерінің дауыс ырғағын салыстырмалы түрде
зерттеу
• әлеуметтік–педагогикалық (бақылау, жоғары оқу орнында қолданылатын ... ... ... ... ... зерттеп,
қорытындылау, дедукция және индукция)
• эксперименттік (ойлау эксперименті, ... ... ... ... ... ... талдау жасау)
Зерттеу жұмысында қазақ тілді студенттердің ағылшын тілінде айтқан
сөздері маңызды материал қызметін атқарды.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... дауыс ырғағын меңгерту қазақ тілді
студенттерге сол тілде еркін, сауатты сөйлей алу қабілетін игеруге ықпал
етеді және ... ... ... ... ... ... ... жаңалығы
Зерттеу жұмысында тілдік жоғары оқу орнында оқитын қазақ тілді
студенттердің ... ... ... ... ... ... ... негізі анықталып, студенттердің ана тілінің
ерекшеліктері назарға алына отырып жасалған оқыту ... жаңа ... жаңа ... ... ... ... ғылыми болжамы
Егер студенттерге ағылшын тілінің дауыс ... тез және ... ... олардың ана тіліндегі қалыптасқан дыбыстау білімін
көңілге ала отырып, анықталған қателерге баса назар ... ... ... ... ... ... жоғары болары және интерференциялық
ісерлерді болдырмай, олардың алдын алатыны сөзсіз, өйткені әрбір ... ... ... және ... ана тілінде қолданылатын дауыс
ырғағын салыстыра отырып үйренуге мүмкіндік алады, қателерді алдын ала
саналы түрде ... ... ... ... ... ... іс–әрекет теориясы, тіл
және ойлау ... ... ... ... ... ... ... процесс теориясы, тілдік іс–әрекет
ерекшеліктері теориясы, психология және физиология теориясы, ... ... ... ... ... Осы ... ... алына отырып,
ағылшын, орыс және қазақ тілдерінің сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағының
ерекшеліктері анықталып, ... ... ... ... ... ... үйретудің психологиялық––педагогикалық негіздері зерттеледі.
Зерттеу жұмысының теориялық маңызы
• қазақ тілді студенттерге ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдердің ... ... ... ... ... жоғары оқу орнындағы қазақ тілді студенттердің ағылшын тілінде
сұраулы ... ... ... ... ... ... ... түрлері анықталды;
• қазақ және ағылшын тілдеріндегі сұраулы сөйлемдердің түрлер мен дауыс
ырғағындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтары анықталып, ... ... ... ... оқу ... ... тілді студенттерге ағылшын тіліндегі
сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын оқытуда ... ... ... анықталды;
Зерттеудің тәжірибедегі маңыздылығы
Зерттеу жұмысындағы нәтижелер түркі тілдес білімгерлер бөлімінде ... ... ... ... ... ... тигізе отырып, оқыту
процесінде, ... ... ... ... ... ... Диссертацияда берілген оқыту әдістемесі тіл үйренушілердің ағылшын
тіліне деген ... ... ... ... рөл ... ... ... жұмысының мақсат және міндеттеріне қарай диссертациялық еңбек
кіріспе, екі бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған ... ... ... ... ... ... мақсаты, міндеттері,
нысаны, пәні, ғылыми болжамы, ғылыми жаңалығы, жетекші идеясы, қолданылатын
әдістері, ... ... ... және ... ... ... ... сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағына
оқытудың лингвистикалық негізі” деп ... ... ... ... ... ... ... олардың дауыс ырғағының
ерекшеліктері, ... ... ... сөйлемдердің дауыс ырғағын қазақ
тілімен салыстыра отырып, талдау жасалды, оларды ... ... ... ... ... анықталып, оларды шешу жолдары
қарастырылады.
Зерттеу жұмысының “Қазақ тілді студенттерге ағылшын тіліндегі сұраулы
сөйлемдердің интонациялық ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілді студенттерге арнайы ... ... ... ... ... әдістеменің тиімділігін тексеру мақсатында тілдік
жоғары оқу орнының қазақ тілді ... ... ... ... Бұл ... оқыту үрдісі мен одан алынатын қорытынды
мілңметтер зерттеу жқмысының ... ... ... оқыту үрдісі»
құрастырады.
Аталмыш зерттеу жұмысының үш бөліміне қорытынды ... ... ... ... ... ... тізімімен аяқталады.
І. Ағылшын тілінде сұраулы сөйлемдерді оқытудың лингвистикалық негіздері
1. Дауыс ырғағының сөзде атқаратын рөлі
Қандай тіл болмасын оны еркін ... өз ойын ... та ... жеткізе
білу үшін сол тілді грамматикалық, лексикалық және фонетикалық тұрғыдан
жетік игеруі ... ... ... ... жасап, ақпарат алмасу
процесінде басты рөлді сөзді фонетикалық дұрыс жеткізе білу ойнайды.
Кез-келген тілдің фонетикалық жүйесі оның ... ... ... ... ғана ... ол тілдің ... ... ... яғни сөйлемдердің, мәтіннің жалпы
интонациялық сипатын да ... ... ... ... ... ... жасауында атқаратын рөлі ерекше, сондықтан да болар дауыс ырғағы
дыбыстардан да ... ... ... Оған ... ретінде дамуы жоғары
саналатын ... ... ... ... ... ... ... мәні зор екені айтылады.
Әрбір сөзде сөйлеу, сөздер мен ойды ... ... ... ... ... ... ... айту мүмкін емес.
Дауыс ырғағының мәні мен мазмұнын түсіне отырып, ... ... ... ... ... керек. Кері жағдайда, тілді ... ана ... ... ... ... ... ... дауыс
ырғағын меңгереді. Тілдердің интонациялық жүйесі арасында толық ... ... ... ... ала ... бұл жағдайға жол бермеу керек.
Олар қарым-қатынасты ... ... ... әкеп ... ... ... біздің қазақ тілді студенттерге ағылшын тіліндегі сұраулы
сөйлемдердің ... ... ... ... ... ... сай ... бұрын, әрине ағылшын тілінде және жалпы тілдегі дауыс ... орны мен ... ... ... ... алуымыз керек.
Дауыс ырғағының адамдардың қарым-қатынасындағы ең ... ... ... бөлігі екендігін онтогенез көрсеткіштері арқылы білуге
болады. Бесіктегі сәбилер, ең алдымен ... ... қана ... ... ... де, ... ... ырғағын, сөздің интонациясын ұға
бастайды, ... сай ... ... ... ... ретінде жасаған
әрекеттері мен шығарған дыбыстарының тонының өзгеруінен оның ойын білуге
болады. Осы ... ... ... алғашқы қадамдары ретінде қызмет
атқарады.
Сондықтан, адам қай тілде сөйлемесін, оның сөзі ... ... ... ... ... ... сөз жоқ және дауыс ырғағы ещқандай рөл
атқармайтын тіл жоқ” деген ... ... ... ... керек./4,
4/
Адам сөзінде дауыс ырғағы сөздерді сөйлемдерге айналдырып қана қоймай,
белгілі семантикалық мағынаға ие болады, яғни ... ... ... ... ... сөзді айқындап,
дәлдей түседі. Дауыс ырғағының көмегімен сөйлеуші адамның айтылатын ойға
қатынасы, оның ... мен ... ... жүйесінің қалпы және т.б.
көрінеді. Тек сонда ғана тыңдаушы сөйлеушінің сөзін ... ... ... көре ... Бір ... ... ... қарап, ол сөздің
қандай сезіммен айтылып тұрғанын аңғару адамға қиын емес. Орыс ... ... ... ... айрықша бағалай келе, мынадай мысалмен
дәлелдей түседі: “Шетел әртістерінің қойылымдарын тыңдап және көре отырып,
оның тілін білмей-ақ көп ... ... ... ... ... ... 159/ Бұл, ... сөздің мағынасы оның эмоцияналды-бағалау
қасиетіне байланыстылығын, оның коммуникативтік зор маңызының ... ... Бұл ... ... ... сөз ... жеткізу мүмкін
емес, оны тек дауыс ырғағы арқылы ... ... ... ... еске ... 179/
Л.С.Выготскийдің айтуынша, дауыс ырғағы сөйлеушінің ішкі психологиялық
жағдайын көрсетеді, сонда ғана айтылған сөздің түпкі мағынасы жеткізіледі.
Дауыс ... ... мен ... ерте ... ... ... ... Фонетиканың “дауыс ырғағы” бөлімінің тарихы өте терең.
Дауыс ырғағын зерттеу тарихы ертеден, көне ... ... ... ... ... ... мән берген зерттеушілер
оны сахна өнерімен, шешендер сөзімен және тақпақ айтушылардың ... ... ... ... ... және эмоциялық
қасиеттерін зерттеудегі ең көне деректер ежелгі Греция мен Римде кездеседі.
Онда ... ... ... іркіліс, қарқын, ырғақ ... ... ... ... ... ... мен ... туралы
пікірлерді Аристотельдің, Деметрияның, Цицеронның, Трасимахтың еңбектерінде
кездестіруге болады. Ырғақ туралы ең толық түсінікті ... ... ... Онда автор ырғақтың ерекшеліктеріне тоқталып қана қоймай
оны шешендердің сөзіне қалай, қай мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... “intonare – қатты сөйлеу” деген
сөзінен ... ... Бұл ... ең ... ... саласында қолданылған.
Бұл сөздің алғашқы мағынасы қазіргі мағынасына негіз болуы әбден мүмкін,
қатты ... ... ... ... ... ... дыбыстау деген ой, сөз
жатқан болар.
Ал, фонетика жағынан дауыс ... ... ... ... ... тіл ... соның ішінде фонетикада бір ортақ анықтама немесе ой
жоқ болып отыр.
Ж.Марузо ... ... ... ... теңестіре отырып, мынадай
анықтама береді: ... ... ... ... дауыс ырғағы деп
атайды.”/8/ Басқа лингвисттер мен фонетисттер ... ... кең ... ... ... ... ... “дауыс ырғағы және ырғақ
(ритм) түсініктерді бөле қарастырады, бірақ тығыз байланыста дей отырып,
дауыс ырғағын ойды ... ... ол ... ... ... ... ... білдіреді” дейді. Ол дауыс ырғағының бір бөлігі
деп тембрді танып, сөздік іркілістерге көңіл бөледі. /9,52/
Л.В.Щербаның берген анықтамасы ... ... ... – бұл ... ... ... дауыстың музыкалық қозғалысы болып табылса,/10,85/
Д.Джоунз дауыс ... ... ... ... ... ... ... және басқалары “English phonetics” кітабында ... сөз ... ... ... ... тембрі және сөз қарқынының
бірлігі, яғни сөйлем мағынасын, сөйлеушінің ... және ... ... ... ... ... /12,98/ ... әуен мен
екпінді дауыс ырғағының негізі ретінде санайды. Сөйтіп, ... ... ... негізгі тонның биіктігінің өзгеруі дауыс ырғағының
маңызды және негізгі компоненті болып табылады.
Қорыта ... ... ... ... ... біз Е.А.Брызгунованың
анықтамасын негізге аламыз: “Интонация – звуковое средство языка (различное
соотношение количественных ... ... ... интенсивности,
длительности, тембра), с помощтю которого говорящий и ... ... ... речи ... и его смысловые ... ... по их ... ... ... отношение к содержанию
высказывания.”/5,160/
Жалпы тіл біліміндегі күрделі мәселелердің бірі тілдің бір көрінісі
ретіндегі ... ... тіл ... ... ... ... болып
табылады. Дауыс ырғағы деген ұғымның әртүрлі түсіндірілуі оған ... ... ... ... ... керек. Басқа сөзбен айтқанда,
зерттеушінің көңілі не оның сыртқы ... ... не ... ... ... ғана ... болу ... Бұлай болу себебі, дауыс
ырғағының өте күрделі де құбылмалы ... ... ... қатар,
зерттеушілердің ойларының бір жерден шықпауы, олардың дауыс ... ... ... әдістер, яғни синтаксистік, не фонологиялық әдістерін
қолданудан да болады.
|Автор ... ... ... |
| ... |тембр |іркіліс |Фразалық |Ырғақ |
| ... | ... | |
| |ң ... | | | | ... | |4 |3 | |7 ... |3 | | |2 |5 ... | |4 |3 | |7 ... |2 |1 |2 | |5 ... | | | |1 |1 ... |5 | |6 |4 |15 ... | |2 |3 | |5 ... |5 |7 |4 |6 |22 ... дауыс ырғағында жіберілген қателер, яғни таспаға ... ... ... университетініңмғалімдері және ағылшын тілі төл
тілі болып саналатын көмекшілердің қатысуымен талқылау үстінде болды.
Тәжірибе астында ... ... ... дейін және кейін
өткізілген ... ... ... ... ... ... ... туралы ақпарат алып болған соң, біз ... ... ... талдау жасауға көшкен болатынбыз.
Тәжірибенің қорытынды көрсеткіштеріне талдау жасау барысында біз
статистикалық зерттеудің негізіне ... ... ... ... және
тәжірибеден кейінгі кезеңдерде студенттер ... ... ... көрсеткішін анықтауға және оларды өзара салыстыруға тырыстық. Бұл
көрсеткіштер ... әр ... жеке ... ... ... ... үшін ... қателер санын анықтау керек болды. Сонан
соң бұл көрсеткіш тәжірибеден өткен студенттердің ... ... ... ғана ... көрсеткішті алуға болады. Студенттер санын жалпы Y деп
алсақ, қателер санын X деп ... онан ... ... ... ... ... Z болып алынады.
Қатенің орташа көрсеткішін анықтау үшін біз әрбір студенттің жіберген
қателерінен орташа санын анықтау керек. Оны біз Z1, Z2, Z3 және ... ... ... ... ... шығаруды жөн
көрдік. Сол әрбір студенттің қатесінің орташа санынан ... біз ... ... ... ... ... ала анықталған студенттердің сабақ барысында
жіберетін, яғни қалыптасып қалған қателерін жүйелей келе жасалған ... ... сай ... ... санын бөлдік:
• негізгі тонның қозғалысында жіберілетін қателер
• екпін мен ырғақта жіберілетін қателер
• сөзді ... ... ... ... қорытындысын шығарған кезде, қатенің бірінші тобына ... саны ... ... 15 ... ... 25 қате ... Оның
ішінде бір сөйлемде тек дауыс ырғағындағы тонның қозғалысында жіберілетін
қателер ғана емес, ... ... ... мен ... ... қойылмауы және
синтагмалардың дұрыс бөлінбеуі сияқты қате топтары да ... ... ... ... ... жататын қателердің жалпы саны 20-ға жетті.
Сөйлемдерді айтып, дұрыс іркіліс ... ... ... ... ... ... ... 22 деген санды көрсетті.
Студенттер тексеру кезінде берілген тапсырмаларды орындамай да ... ... ... бермеген жауаптарын біз қате деп санамауға тырыстық,
әйткені студенттердің ондай реакциясы әртүрлі жағдайға сәйкес болуы мүмкін
(денсаулық, ... ... тест ... ... өзін өзі ... т.б.).
Тәжірибе аясындағы екінші топ, яғни үшінші курс студенттерінің
жіберген қателерінде де ... ... ... ... қате ... ... ... сандық мәлімет келесі, яғни кестеде №2
көрініс тапты.
Кесте № 2 Студенттердің қателері
|Студент саны |Негізгі тонның|Екпін мен ... ... ... |
| ... | ... ... ... дейінгі кезең ...... |25 |20 |22 |67 ... | | | | ... (ІІІ ... |24 |18 |69 ... | | | | ... (I ... |24 |21 |21 |66 ... | | | | ... кейінгі кезең ...... |7 |5 |2 |14 ... | | | | ... (ІІІ курс)|8 |7 |4 |19 ... | | | | ...... |22 |21 |18 |61 ... | | | | ... ... ... ... анықтау үшін математикалық жолмен
есептеуді қажет етеді.
Тәжірибеге қатысқан топтардың тәжірибеге дейінгі кезеңдерде тестілеу
кезінде жіберген қателерінің орташа ... 1Z1 - 1,4 ... ... астындағы топтың көрсеткен көрсеткіші) болғанда, 2Z1 – 2,3 ... ... ... деген санды көрсетті.
Ал бақылаушы топтың жіберген қателерінің орташа көрсеткіші 3Z1 – ... топ ТДК ... ... топ ТДК студенттердің қателері
БТ ТДК студенттердің қателері
Сурет № 1 Тәжірибеге дейінгі кезеңде байқалған қате ... ... ... ... тәжірибеден кейінгі кезеңде алынған
тесттерің қорытындысына байланысты есептелген қателердің орташа көрсеткіші
1Z2 - 0,3, ... ... ... 2Z2 – 0,6, ал ... ... 3Z2 – 1,4 ... ... жасады.
Бірінші топ ТКК студенттердің қателері
Екінші топ ТКК студенттердің қателері
БТ ТКК ... ... №2 ... ... ... байқалған қате көрсеткіші
Тәжірибеге дейінгі және кейінгі кезеңдердегі студенттердің қателерінің
туралу алынған мәліметтердің негізінде біз қатенің қанша ... ... ... ... ... қатенің коэффициентін анықтауды жөн көрдік.
Оның қорытындысы мынадай бейне алды: бірінші топ х1 = 4,6 ... ... ал ... ... ... х2 = 3,8 есеге, ал бақылаушы ... x3 ... ... ... ... ... көруге болады. (3 сурет)
І топтың нәтижесі
ІІ топтың нәтижесі
Бақылаушы топтың нәтижесі
Сурет № 3 Әдістеменің ... ... ... ... ... ... мәселе студенттердің
дәстүрлі әдістеменің көмегімен, яғни қолдана отырып берген дауыс ырғағы
жайлы білімдеріне ... ... ... отырған әдістемеміздің беген
нәтижесі әдетте жіберетін қате санын бірнеші ... ... ... ... Оны ... ... үшін қолданған формулаларды ұсынғымыз
келіп отыр. Өзімізге белгілі орташа көрсеткішті ... үшін ... ... ... = Y/X ... ... қатенің орташа көрсеткішін анықтау үшін қатенің жалпы
санын студенттердің жалпы санына бөле ... ... ... сөз. ... ... кеткеніміздей, қатенің үш тобының ... ... ... ... алынған үш түрлі қорытындыдан бір ортақ көрсеткішті
анықтадық. Біздің ұсынып отырған көрсеткіштеріміз 1Z1 – ... ... қате ... ал 2Z2 – ... ... ... көрсеткіші.
Ал ортақ коэффициентті Х1 анықтау үшін қолданылатын формула:
Х = ... ... ... ... ... дейінгі кезеңде алынған
қатенің орташа ... мен ... ... кезеңде алынған қатенің
орташа көрсеткішін пайдалана отырып, қатенің қанша есеге азайғанын байқауға
болады. Мұнда қолданған 1Z1, 1Z2 ... ... ... ... және
кейінгі кезеңдерде алынған сандық көрсеткіштерді айқындау үшін қолданылады.
Тәжірибе нәтижесін ... ... ... ... де тест ... қайта сұралды. Одан шыққан ... ... ... ... ... алған мәлімет, өзгеріс немесе
даму көрсеткіші аса көп ... ... ... ... еш ... Оны келесі салыстырмалы мәліметтерден байқауға болады.
(Сурет №4)
Сурет №4 ... ... ... ... ... ... бірнеше рет
қайталанып , оның тиімділігін тексеру мақсатында тәжірибеден өтетін болса
да, осындай нәтиже беретініне еш ... ... ... өзінде де Х- 4,6-дан
сәл ары не бері көрсеткіш беретін еді.
Енді тәжірибелік оқытудың нәтижесінде алынған қорытындылардың мұндай
көрсеткішке ие ... ... ... ... мәліметтері негізінде алынған есептеулер біздің ұсынған
әдістемемізді жасау мақсатында жасалған ... ... ... ... ... саны мен ... ... мен көрсеткішін
есептеу барысында айқын болған мәселелер: тәжірибеден кейінгі кезеңде
өткізілген ... ... ... ... ... 4,6 есеге азайды.
Тәжірибелік топтардың студенттерінің тәжірибеге дейінгі кезеңде
жіберген қателерінен тәжірибеден ... ... ... ... әлдеқайда аз.
Ағылшын тілін оқитын қандай да ... ... ... ... дағдыларымен күресу үшін де, қателердің алдын алып
болдырмаудың жолдарын қарастыру үшін де осы ... ... ... ... оны екі ... ... салыстыра отырып байқауға
болады.
Мүмкін мұнда көрсетілген көрсеткіштер нәтижесі одан да жоғары болар ма
еді, өйткені тәжірибе аяқталған кезде тест ... ... бұл ... білімдер дағдыларға айналып, автоматтандырылып болмауы мүмкін.
Бірнеше уақыттан кейін тексеруден өткізген кезде ... ... ... ... ... қатар, алған қорытындыға оларға қоса, студенттердің
тәжірибелік оқыту кезінде сабаққа қатысуы, басқа ... және ... ... уақыт керек болған шығар және т.б. әсер етуі мүмкін.
Тәжірибелік оқытудың айтарлықтай нәтижесі ... ... ... болып тыбылады.
Тәжірибелек оқытудың нәтижесінтексеру ұшін сонымен бірге ... ... ... сабақтар және одан алынған қорытындылар
дәлелдейді. Сондықтан бұл зерртеу ... ... ... ... болады деп толық сезіммен, сенімділікпен айтуға болады.
Үшінші ... ... ... жұмысының үшінші тарауында тәжірибелік оқыту жүргізу үрдісі
мен одан шыққан қорытындылар ... және ... ... анықталды.
Тәжірибелік оқытудың қорытындылары зерттеу жұмысының болжамын және
зерттеу жұмысы ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін және сол тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ғалымдар мен
зерттеушілердің еңбектері негізінде, әсіресе ... ... ... ... теориялық мәліметтерге талдау жасау көп септігі ... ... Бұл ... өзі көп ... мен ... ... ... тәжірибелік оқытуда қолданылған қазақ тілі мен ... ... ... қатысты материалдарды салыстыра отырып жасалған
теориялық материал ретінде және қазақ тілінің ... ... ... ... және олармен күресуге арналған жаттығулар жүйесін
құрастырғанда, пайдаланылды, оның негізгі ... ... ... ... ... ... өмір тәжірибесінде автоматты түрде қолдануға баулу ... да, біз ... ... мәліметтерді салыстыру және
қателерге талдау жасай, олардың түрлерін анықтағанымыздың дұрыстығын
айқындай ... ... ... ... ... оқу ... қазақ тілді
студенттерге ағылшын тілінің сұраулы сөйлемдерінің дауыс ырғағын оқыту үшін
жасалған әдістемеміздің тиімділігін ... ... ... дәлелдейді деп сенімділікпен айта аламыз.
Сол қорытынды көрсеткіштерді есептеп шығару үшін алдымен студенттердің
жіберетін ... ... ... анықтап алу әдісін қолдандық.
Алынған мәліметтер есептеу ... мен ... ... ... ... ... ... тілді студенттердің бойында дауыс ырғағын
дұрыс қолдана алу дағдыларын қалыптастырып, тәжірибелік оқытудың нәтижелері
көрсеткендей ... ... ... ... тілінің дауыс ырғағын
дұрыс қоя білуде жіберетін қателерімен күресіп, ... ... ... ... көрсетеді.
Тәжірибеге дейінгі және тәжірибеден кейінгі ... ... ... ... ... ... дауыс
ырғағын дұрыс қолдана білуге және сұраулы сөйлемдердің қолданғанда басқа
адамдардың нені ... ... ... біршама жетістіктерге
жеткенін байқауға болады.
Қорыта айтқанда, тәжрибелік оқыту тілдік жоғары оқу орнындағы ... ... ... тілінде сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын
дұрыс қоя ... ... ... жасалған әдістеменің тиімділігін
дәлелдейді. Бұл ... ... көзі ... ... ... ... ана тілінің ерекшеліктерінің әсерінен жіберетін қателерімен
күресіп қана қоймай, олардың алдын алу үшін жұмыс жасау, Қате атты ... ... ... ... ... табылады.
Қорытынды.
Қазір кезде еліміз көптеген шет елдермен достық, саяси қарым-қатынас
орнатып, байланыс жасап отыр. Соның негізінде ағылшын ... ... ... ... күнге артып келеді. Әрине, ағылшын тілінде сөйлеп, шетел
адамдарымен еркін қатынас ... үшін ... ... ... меңгеру керек.
Сондықтан оқу орындарында студенттерге терең ... ... ... ... ... ... үйретуде басты мақсат – қарым-қатынас жасай
білуге үйрету, яғни шетел тілінде сол ... төл ... ... ... ... қарым-қатынас жасай білетін, сол тілдің мәдениеті мен жерін,
елін толық меңгерген мәдениетаралық қарым-қатынас тұлғасын қалыптастыру.
Бұл ... ... ... дауыс ырғағын дұрыс қолдану дағдыларын
қалыптастыру маңызды мәселелердің бірі ... ... ... біз ... дауыс ырғағының табиғатына тоқтала
отырып, соның ішінде сұраулы сөйлемнің ... ... рөлі ... оның ... мен ... ... туралы айтып өттік. Студенттердің
ана тілі – қазақ тіліндегі сұраулы сөйлемнің дауыс ырғағының ... ... ... ала келе, оны ағылшын тіліндегі сұраулы сөйлем,
оның дауыс ырғағымен салыстырдық, олардың ... ... ... ... ... ... дауыс ырғағын оқыту саласында
салыстырмалы талдау жасаудың алатын рөлін айқындадық. ... және ... ... ... дауыс ырғағын салыстырғанымыздың басты
мақсаты ... ... ... ... ... ... ... қатысты
білімді өз тілдерінде сөйлегенде сана мен ... ... ... білім көздерімен салыстыра, түсіне отырып ... ... ... өмір тәжірибесінде қолданғанда автоматтанып кетеді.
Алайда, қазақ тілді студенттер ... ... ... ... ... ... барысында сөйлесіп, қарым-қатынасқа түскен кезде бірнеше
көптеген студенттерге тән қателерді жіберетінін ... ... ... ... ... ... ... дауыс ырғағын қолдануда
жіберетін қателерін жүйелей келе, олардың түрлерін және ... болу ... ... ... ... жіберілетін қателерге талдау жасаудың
нәтижесінде қазақ ... ... ... барасындағы интерференцияның
әрекеті айқындалды. Соның әсерінен көп жағдайларда студенттер ... ... ана ... ... дағдыларды қолданып, дауыс
ырғағын дұрыс қоя білмейді.
Ал екінші бөлімде ... ... ... ... ... ... сұраулы сөйлемнің дауыс ырғағын оқытуда тиісті нәтиже
бермейтіні мен фонетика бөлімінде қазақ ... ... ... ... ... ... ... айта келе, әдістеме жасаудың
негізгі ... ... ала ... ... ... бердік. Негізгі
принциптеріне айрықша тоқтала келе, негізгі ... яғни ана ... ... ... және ... ... тоқталып
өттік. Сонан соң осы принциптер негізінде құрылған қазақ тілді ... ... ... ... ... ... ... әдістемесіне
толық сипаттама бере отырып, ана тілінің интерференциялық әсерін қалай
жоюға және оны қалай алдын ... ... ... ... да ... ... ырғағын меңгертуге арналған бірнеше жаттығу жұмстарының түрлерін
көрсеттік. Дауыс ырғағын дұрыс ... ... ... ... ... көрсетілген оқыту кезеңдерімен жұмыс істеу үшін ана
тілінің интерференциялық әсерін ... ... ... ... жасалған
тапсырмалар орындау қажет. Біздің жұмысымыздағы аса бір ерекше момент, ол
сол ... мен ... ... ... ала ... бақыланған
студенттердің әдетте жіберетін қателерінің түрлеріне негізделе отырып ... ... ... ... мен ... кезінде айқындалған
студенттердің сөзіндегі сұраулы сөйлемдердің дауыс ... ... ... ұсынылған әдістеме көмегімен ... ... бар, ... ... ... себептері мен кездесетін
жерлері анықталды, ал өз ... ... ... ... бағытталған арнайы
жаттығулардың жасалып, бір жүйеге келтірілуіне себепкер бола білді.
Зерттеу жұмысында тәжірибелік топтарда тәжірибелік ... ... ... ... тіліндегі сұраулы сөйлемдердің дауыс ырғағын
қолдану дағдысының қалыптасқан және даму ... ... ... ... ... ... және ... оқытуды өткізіп
болғаннан соң студенттердің жаңа әдістеменің көмегімен алған білімі ... ... ... ... ... ... ... кезеңдер өткізілді. Тәжірибелік оқыту ұсынылған
әдістеменің дәстүрлі әдістемелерге қарағанда тиімдірек екендігін дәлелдеді.
Бұл ... ... және ... ... көмегімен
есептеліп шығарылған мәлімет көздерінен көруге болады.
Әрбір бөлімде қойылған міндеттер мен ... ... ... ... жетуге өз септігін тигізіп, қадамды жақындатып отырды.
Зерттеу жұмысы барысында келесідей нәтижелерге қол жетті:
қазақ тілі және ақылшын ... ... ... соның ішінде сұраулы
сөйлемдердің дауыс ырғағындағы ерекшеліктер мен айырмашылықтар ... ... ... жоғары оқу орнында білім алатын қазақ тілді студенттердің оқу
үрдісі барысында ағылшын тілінің сұраулы ... ... ... ана ... әсерінен болатын интерференциялық әсер себепкер
болып табылатын қателер анықталып, олардың түрлері, нақтылай айтсақ үш
түрі анықталды;
... ... оқу ... ... ... ... оқыту
үрдісінде қолданылатын негізгі принциптер сипатталды және
• тілдік жоғары оқу орнында қазақ ... ... ... ... ... ... ... жасалған әдістеме үлгісі
ұсынылды;
... ... оқу ... ... ... ... үрдісінде жасалатын,
пайдаланылатын жаттығулар жүйесі ұсынылды;
• тілдік жоқары оқу орнындағы қазақ тілді студенттерінің ағылшын тілінің
сұраулы сөйлемдердің ... ... ... ... білу дағдысын
қалыптастыру үшін жасалған әдістеме тәжірбелік тексеруден өтті және
тиімділігі анықталды.
Аталмыш тәжірибенің нәтижелеріне талдау жасай ... біз ... ... білім бергенде міндетті түрде студенттердің ана ... ... ... ... отыры оқыту керек, студенттердің жадында
алған білімдер ұзақ мерзімге сақталуы үшін тілдік ... және ... ... ... пайдалану керек, негізгі қателердің
бастапқы үш түрі негізінде жаттығу жұмыстарын жасату керек, және ұсынылған
әдістеменің тиімді ... ... ... ... ... тізімі
1. Kingdon R. The Groundwork of English Intonation. London, 1958, p 285
2. Исаев М.К. Лингво-контрастивное исследование речевой деятельности ... ... ... ... ... Исаев М.К. Фонетические особенности английской речи казахов. Алматы,
2004.
4. Берлин С.А., Вейхман А.С. Обучение английской интонации. М, 1673. ... ... Е.А. ... ... и ... ... языка. М,
изд-во Московского унив., 1963. с.121
6. Пешковский А.М. Интонация и грамматика / Избранные труды. М, ... ... З.М. ... ... тілі ... ... Алматы,
2002. 202 б
8. Марузо Ж. Словарь лингвистических терминов. М, 1960.
9. ... А.М. ... ... в научном освещении. М, 1938. с.480
10. Щерба Л.В. Фонетика французского языка. М, 1948. с
11. Jones D. An Outline of English ... ... 1960. p ... ... V.A. English Phonetics. A Theoretical Course. M, 1970. p 78
13. Мурзалина Б.К. Комуникативная природа интонации в ... ... ... 2003, с ... ... ... языка. Т 2. Изд-во АНСССР, с 160
15. Копнин П.В. Природа суждения и формы ... его в ... В ... и ... М, 1957. с ... ... Л.Д. Коммуникативно-прагматические функции вопросительных
высказывании. Маг.дисс. с
17. ГедзС.Ф. Коммуникативно-прагматические ... ... ... ... в ... ... языке. Автореф.
Дисс.кан.фил.н. Киев, 1998. с 17
18. Маликова Е.А. ... ... ... ... ... (на мат. англ. яз.) Автореф. Дисс.кан.фил.н.
Киев, 1989. с 25
19. Crystal P. Prosodic Systems and ... in English, ... Press, 1989, p ... Туркбенбаев Н.У. Интонация простых вопросительных ... 1971. с ... ... Г.П. Опыт ... ... ... и ... Дисс. Кан.ф.н. М, 1939с
22. Antipova E.Y. English Intonation, Moscow, 1985, p 385
23. Bolinger D. ... Great Britain, London, 1973, p ... ... М.Ә.Қазақ тілі. Фонетика, лексикология, морфология,
синтаксис. Алматы: «Ана тілі». 1993. 216 ... ... ... Ғ. Қазіргі қазақ тілі. Алматы: Мектеп. 1975.
304б
26. Аралбаев Ж.А. ... тілі ... ... // ... ... Алматы. 1969 с. 28-42
27. Туркбенбаев Н.У. Об интонации вопросительных ... ... ... ... ... С.К., ... 1969. с. ... Каспаров М.Г., Аралбаев Ж.А. Об ... ... ... ... языка. под.ред. С.К. Кенесбаева. Алматы.
1969. с 83-97
29. Беляев Б.В. ... по ... ... ... ... М, ... ... Вишневская Г.М. Лингвистические предпосылки возникновения русского
акцента в ... ... ... ... ... ... 1985. с 38-57
31. Нушикян Э.А. Просодическая интерференция при обучении ... ... ... ... ... ... 1985. с. ... Шумилина Т.Н. Просодическая интерференция при обучении интонации
английской речи в ... ... ... ... ... ... Иваново, 1985. с. 142-150
33. Утесбаева Ж.М. Проблемы интонации. Вестник, №3(75), 2004. КазГУ
34. Щерба Л.В. ... ... и ... ... ... 1974. с ... Тусупова Г.К. Формирование навыков немецкого произношения в ... ... вуз). ... Алматы, 2005, с.200
36. Карлинский А.Е. Концептуальные основы ... ... ... №2, 2000. с 64-67
37. Галайдина Н.А. Организация и методика самостоятельной ... ... ... ... вуза над интонацией английского языка. /начальный
этап обучения/ дис.канд.пед.наук. М, 1967. с.105
38. Исаев М.К. Фонетическая ... при ... А., 1986. 121 ... ... ... курс ... ... 1998
40. English File. Clive Oxenden, Paul Seligson, Oxford ... ... I ... Английский язык для специальных целей для студнтов ІІІ ... ... ... ... 2006, ... И.Н., каф. ... English File. Clive Oxenden, Paul ... Christina Lathm-Koenig,
Oxford University Press, 1997, II part
43. Концепция развития иноязычного ... ... ... ... ... проф., акдемик МАН ВШ Кунанбаева ... 2004. ... ... С.С. ... ... ... ... и
теории. А., 2005. 264 с
45. Джунисбеков А. Акустико-артикуляторные ... ... ... ... ... ... ... с. 61-71
46. Габдуллина Г.А. Фонетические характеристики трилингвизма (на материале
казахского, английского и немецкого языков). Автореф. Дис. ... 2004. 26 ... ... В.Г. ... ... ... проблем обучения
интонации на первом курсе языкового ВУЗа. М, 1973
48. Москалева И.С., ... С.К. ... ... ... ... подготовки учителей ... в ... №1. 2005. с ... Лапидус Б.А. Проблемы содержания обучения иностранному языку в
языковом вузе. ... ... М., ... ... 1986. 223 ... ... Е.А. ... коммуниктивной методики обучения иноязычному
общению. М., Русский язык. 1989. 278 с
51. Настольная книга препдавателя иностранного языка. ... 196. c ... ... М.С. Основы теории упражнений по иностранному языку. М., ... ... ... Л.В. ... ... и ... ... Ленинград,
«Наука». 1974. 27 с
54. Iskakova G.N. Intonation of Communicative Types of English Sentences
Diploma Work. Taraz. 2005. 50 ... ... English ... (for advanced learners)Oxford,2002
56. Webster's New Encyclopedic Dictionary New York. 1993
57. Абдигалиев С.А. Пути ... ... ... ... ... ... ... вуз). Дисс. Канд. пед.наук. (№78)
Алма-Ата, 1975, 211 с
58. Штульман Э.А. Основы эксперимента в ... ... ... ... 1971. 144 ... ... Г.Ж. Жалпы білім беретін қазақ орта мектебінің жоғары сынып
оқушыларын диалог сөзге үйретуде интерактивтік ... ... ... ... ... ... 2002, 100-109 б
60. Карлинский А.Е. Принципы, методы и ... ... ... 2003, с ... ... И.Ю. Интонационная структура общего вопроса в современном
англтйском языке// Ученые записи. ... ... ... ... им. ... ... М, 1970. с 79-101
62. Мырзабеков С. Қазақ тілінің фонетикасы. Алматы. 1992. 136 б.
63. Әбдіғалиев С.Ә. Неміс тілін оқытудың негіздері. Алматы. 1992. ... ... Н.Д. ... ... обучения. М., 2000. 165с

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
XIX ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар4 бет
XVI-XVIII ғасыр лингвистикасы. в.ф.гумбольдтың лингвистикалық көзқарастары12 бет
XІХ ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар туралы6 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Африка халықтарының этникалық-лингвистикалық құрамы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь