Жұмызыссыздықтың мәні және оның экономикалық проблемалары

Мазмұны

Кіріспе

І.ТАРАУ. Инфляция мен жұмысыздықты мемлекеттік басқарудағы жолдары

1.1 Инфляцияның мәні, түрлері және оның пайда болу себептері

1.2 Инфляция деңгейін анықтау жолдары

1.3 Қазақстандағы инфляция ерекшеліктері және мемлекетке қарсы шаралар

ІІ.ТАРАУ. Жұмызыссыздықтың мәні және оның экономикалық проблемалары

2.1 Жұмыссыздық нысандары және түрлері

2.2 Жұмыспен қамту саясаты

2.3 Қазақстанда жұмыспен қамтамасыз ету

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер
Қосымша әдебиеттер
Кіріспе

Жұмысыздықтың өзекті мәселесін табиғи деңгейі еңбек нарығының құрлымымен анықталады. Бірақ та жұмысыздықтың деңгейін сақтау, инфляцияның өсу қарқынын төмендетуге арналған экономикалық саясат үнемі оңды нәтиже бере бермейді. Бұл саясаттың жақсы жақтарын ескере отырып, осы мәселені қайтаруымызға болады. Айталық жұмысыздық өзінің табиғи деңгейіне дейін төмендегенде де бағалардың өсуі бірдеп тоқталмайды, керісінше бірден тоқталмайды, керісінше біраз уақыт өсу жалғаса беруі мүмкін.
Берілген бітіру жұмысымның мақсаты инфляцияны тежеу, экономиканың «қызып кетуінің» теріс салдарын болдырмау, инфляцияның теріс салдарын төмендету және экономикалық өсуді ынталандыру үшін нақты айырбас бағамының қажетті икемділігінің ұстау, қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге Үкімет пен Ұлттық Банктің экономикадағы ақша ұсыныстарын реттеуді, бәсекелестікті дамытуды және ішкі тауар нарықтарының теңгерімділігін арттыруды, тариф және сауда саясаты жөніндегі іс – шараларды жүргізуді болжайтын инфляцияға қарсы кешенді саясатын қалыптастыру және іске асыру жолымен қол жеткізілетін болады.
Монетаризімнің Чикаго мектебі – неошебералистік қозғалыстағы американдық монетаризмнің өзектілігі 50 –ші жылдардың соңы мен 60 –ші жылдардың басында экономикадан Нобель сыйлығының (1976 ж) лауреаты М. Фридменнің (1912 жылы туған) бірнеше басылымдарымен байланысты еді. Ол және оның жақтаушылары кейномандық ақша емес фактордан (мысалы инфляцияның) гөоі ақша факторын қалады.
Филипистің қисық сызығының пайда болуы, М. Блауг айытқандай, кенсандық революция кезеңіне тән қарапайым экономикалық кеңестерге деген экономика ғылымындағы алғашқы айтулы сенімсіздік 1958 ж. А. У. Фелипстің эмперикалық қисық сызығымен байланысты еді. М. Блауг экономикалық саясаттың мақсаты ретіндегі инфляцияның толық жұмыспен қамтудың кенсандық идеясын жалпы еткізді деп жазды.
Конфликтерде бағаның тұрақтылығы мен жұмысыздық қатар тұра алмайды; жұмысыздықты азайту инфляцияны жеделтету арқылы мүмкін, ал инфляцияны төмендету жұмысыздықты көбейтеді. Сондықтан бағаның тұрақтылығы мен жұмыспен қамтуға бір мезгілде қол жеткізу идеясының орнына бағаның тұрақтылығын болмаса жұмыспен толық қамтудытаңдау келді.
М. Фридмен және оның жақтаушылары Филипстің конструкциясын зерттей келе, былай дейді; қисық сызық тұрақты емес, әсіресе 60- шы жылдардағы әлем елдеріндегі экономикалық ситуацияның өзгеруінің әсері бар. Бұл кезде қисық сызықтың логикасына қарсы инфляцияның өсуі жұмысыздықты қысқартпай, керісінше ұлғайтты, 70 – шы жылдардың басында бір мезгілде инфляция мен жұмысыздық өсті. Бірақ монетарлық экономикалық ой – пікір келесі АҚШ – тағы республикалық үкіметі тұсында көп жетістікке жетті. Ол кезең рейгономика деп аталып, доллардың нақты нығайту арқылы инфляция баяулайды дейді.
Фридменнің «жұмысыздықтың табиғи нормасымен» байланысты, инетитуционалдың және заң – құқықтың детерминаторға сүйенеді (біріншісінде – кәсіподаққа, екіншісінде – жалақының төменгі дәрежесі жөнінде заң қабылданды. Ол жұмысыздықтың төменгі дәрежесін негіздеуге көмектесіп, осы кезде белгілі уақытқа дейін инфляция болмайды, М. Блаугтың пікірінше, экономикада тұрақты қайталайтын Т.Ж.Нү – ескі классыкалық доктаринаның қазіргі монетарлық түрі, ақша саны мен ұзақ мерзімдегі бағаның қатаң қарым – қатынасы, ол ставка пайызын тұрақты ұстайды.
Жүргізілген экономикалық өзгерістер көптеген экономикалық қарама – қайшылықтарды және тепе – теңсіздіктерді туғызды. Олардың негізгілері өскелең бағалар мен ақша масса көлемінің төмен қабілеті бар сұраныс пен өндірістің кірістер мен тұрғындардың нақты қажеттіліктерін және тауар өндірушілердің арасында сәйкестіктің болмауы.
Бұған салааралық қалыптасқан бағалық тепе – теңсіздіктерді, бюджеттің кірісі мен шығысын, салық дәрежесін және өндіріс мүддесін жатқызуға блады. Бұл қарама – қайшылықтардың нақты механизімін және нәтижесін анализдемей, экономиканы кризистен шығару шараларын қолдану мүмкін емес. Оларды қарастыруды инфляциядан бастау керек. Себебі ол көпфакторлы және қаржылық экономикалық тұрақсыздықта көрінетін экономикалық тепе – теңсіздігі.
Бағалардың күрт өсуі төлеу қабілеттінің төмендеуі мен қатар жүруі – реформа жүргізудің басты шарты. Алайда инфляцияны тек қана қағаз ақшаның көп мөлшерде болып, құнсыздануы деп қарастыруға болмайды. Инфляция тауар бағаларының өсуінен байқалса да, оны ақшалай құбылыс деп санау қате. Бұл әртүрлі нарықтық шаруашылық саласында ұдайы өндіріс диспорциясын туғызатын «Әлеуметтік – экономикалық» процесс. Осы күнге дейін күшті инфляция тұрақты инвестициялық процеске, тенгенің толық бағалы айырбасталуына қол жеткізуіне кедергі болып, тұрғындардың сатып алу қажеттіліктерін одан әрі түсіреді.
Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы, яғни талаптануы тек нарық, оның ішінде еңбек нарығы жайында ғана іске асатынын көрсетті. Еңбек нарығы дегеніміз бұл ең алдымен жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным. Әрине бұл, тым ерекше, өзгеше нарық. Жұмыс күшін реттеуде оны әкімшілдік - әміршілдік әдіске қарама – қарсы әдіс деп қарауға болады. Еркін еңбек бұл – тиімді экономиканың негізі.
Еңбек нарығы туралы сөз бола қалса, егер жұмыс күшінің ұсынымы сұранымнан көп болса, онда жұсысыздық көбейеді деген ұғым туады. Қандай өркениктті ел болмасын жұмысыздық проблемасын ерекше әлеуметтік қауырттылық әкелетін жағдай есебінде түсінеді. Сондықтан әр ел бұл мәселені шешудің өзіндік жолын іздейді және оның тиімді шешу жолдарын тауып отырады.
Қолданылған әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер

1. Экономикалық теория негіздері. Оқулық // Алматы «Санат», 1998-47 бет – 57 бет, 405-411 –бб.
2. Экономика оқу құралы /Дайын Я.Ә. Әубәкіров және т.б. // алматы «Экономика», 1995-144 бет -60-61 б.
3. Көшенова Б.А. Ақша немесе банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы //Алматы «Экономика», 2000 – 328 бет -72-75 бб.
4. Қарақұсова А.Н. Ақша кредит саясаты және қаржы секторын дамыту //Егемен Қазақстан 2006 -29 мамыр.
5. Шокаманов Ю. Статистикалық баспасөз – Бюллетень N 1 // Алматы -2004-206-207 бб.
6. Шокаманов Ю. Статистикалық баспасөз – Бюллетень N 3 // Алматы – 2005 -76 б.
7. Кривко Н. Инфляционная ситуация в Республике Казакстан // Аль –Лари N 4 2005 -3 -11 б.
8. Имашев М. Теңге, инфляция және қосымша құн. Қаржы және Аудит // Алматы -2003 -24-29 бб.
9. Райханұлы Н. Базарда жұмыс күні. Ақиқат. N 6 // алматы -2002 – 41-47 бб.
10. Нұрмұхамедова Ш.С. Жұмысыздық – кедейшіліктің басты себептерінің бірі. Вестник КазНу N 2 // Алматы – 2005 -132-134 бб.
11. Әбдиев Қ. Жұмысыздық және жұмыспен қамтамасыз ету. Қазақстан Республикасының - әлеуметтік экономикалық дамуы // Алматы – 2004 – 28 -29 бб.
12. Әбдиев Қ . Жалданып жұмыспен қамтылу. Қазақстан Республикасының әлеуметтік экономикалық дамуы // Алматы – 2005 -30-31 бб.
13. Мамыров Н.К. Қазақстандағы адам дамуы //2004 жыл 76-81 бб.
14. Айтуғанов Ш. Жалқаулықты жегенге жұмыс көп // Нұр – Астана – 2005 – 18 тамыз.
15. Көнкесенұлы Б. Бізде жұмыссыздар жоқ // Қазақ елі – 2005 – 7 қыркүйек.
16. Нұрланов А. Тұрмысы төмендер қамқорлықтан қозғалмайды // Алматы ақшамы – 2004 – 17 шілде.
17 Самрат Ж. Базары бар құрлымының байланысы бар // Егемен Қазақстан – 2005 – 10 қыркүйек.
18. Байсақал Н. Әйелдің әлеуметтік ісіндегі әлпеті қандай // Алматы ақшамы – 2005 – 18 мамыр.




Қосымша әдебиеттер


1. Абдуллаұлы М. Астық қалай қымбаттайды? // Қазақ елі – 2004 – 25 ақпан.
2. Абдуллаұлы М. Рыноктардағы ақша бағасы // Қазақ елі – 2004 -21 сәуір.
3. Айманбетова Н. Өтпелі кезеңнің проблемалары және жүзеге асыру перспективалары; Инфляциялық таргеттеу //Егемен Қазақстан – 2004 19 мамыр.
4. Әбділда Ж. Құлмаханов Нұрқаділовтың «Но» Сын қалай пайдаланып жүр ? // Жас алаш 2005 – 4 маусым.
5. Жанділдин Ж. Өзімізді - өзіміз алдамайық // Айқын апта – 2005 29 қыркүйек.
6. Жандаулет Т. «Екі қолға бір күрек» тауып бермесек, «экономика көтерілді» деген бос доңғазалдан не пайда? // Жас алаш – 2005 – 4 маусым.
7. Ибришев Н.Н. Мемлекеттік қаржы саясатының әлеуметтік жағдайына әсері // Банки Казахстана – 2005 N6 21 -23 бб.
8. Мұқан Ш. Көтеоілген халық тұрмысын неге түземейді? // Жас алаш -2004 6 қараша.
9. Мұқанов Г. Ең бастысы -экономика // Түркістан – 2004 – 30 желтоқсан.
10. Мухамеджанова А. Инфляцияның мұнай бағасына қатысы бар ма?// Айқын – 2005 – 30 тамыз.
11. Мухамеджанова А. Ұлттық Банк пен Үкімет бір – бірін кіналайды; екеуінің келісе алмайтындығы инфляцияны ауыздықтау // Айқын -2005 14 қыркүйек.
12. Нұртөре Ж. Инфляция неден именді // Егемен Қвазақстан – 2006 17 мамыр.
13. Омаров Н. Барлық жерлерде жұмысыздық жөнінде жаған ақбар беру жаман әдетке айналған // Айқын – 2005 -28 маусым.
14. Сахариев Е. Мемлекеттің басты байлығы – адам // Ана тілі – 2005 -19 наурыз.
15. Шегебайұлы Б. Жұрт неге Алматыдан пана іздейді // Алматы ақшамы – 2005 -10 наурыз.
16. Шүкірбекова Ә. Жұмысыздық; дерек пен дәйек не дейді ? // Түркістан – 2005 7 шілде.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І-ТАРАУ. Инфляция мен жұмысыздықты мемлекеттік басқарудағы жолдары
1.1 Инфляцияның мәні, түрлері және оның пайда болу себептері
1.2 ... ... ... ... Қазақстандағы инфляция ерекшеліктері және мемлекетке қарсы шаралар
ІІ-ТАРАУ. Жұмызыссыздықтың мәні және оның ... ... ... ... және ... ... ... саясаты
2.3 Қазақстанда жұмыспен қамтамасыз ету
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер
Қосымша әдебиеттер
Кіріспе
Жұмысыздықтың өзекті ... ... ... ... нарығының
құрлымымен анықталады. Бірақ та жұмысыздықтың ... ... ... ... ... арналған экономикалық саясат үнемі оңды нәтиже
бере бермейді. Бұл саясаттың жақсы жақтарын ескере ... осы ... ... ... жұмысыздық өзінің табиғи деңгейіне дейін
төмендегенде де бағалардың өсуі ... ... ... ... ... ... ... өсу жалғаса беруі мүмкін.
Берілген бітіру жұмысымның ... ... ... ... ... ... салдарын болдырмау, инфляцияның теріс салдарын
төмендету және экономикалық өсуді ынталандыру үшін ... ... ... ... ұстау, қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге Үкімет пен ... ... ақша ... ... ... ... және ... нарықтарының теңгерімділігін арттыруды, тариф және сауда саясаты
жөніндегі іс – шараларды жүргізуді ... ... ... кешенді
саясатын қалыптастыру және іске асыру жолымен қол ... ... ... ...... ... монетаризмнің өзектілігі 50 –ші жылдардың соңы мен 60 ... ... ... ... ... (1976 ж) лауреаты М.
Фридменнің (1912 жылы ... ... ... ... еді. Ол ... ... ... ақша емес фактордан (мысалы инфляцияның) гөоі
ақша факторын қалады.
Филипистің ... ... ... ... М. ... ... революция кезеңіне тән қарапайым экономикалық кеңестерге ... ... ... айтулы сенімсіздік 1958 ж. А. У. Фелипстің
эмперикалық қисық сызығымен байланысты еді. М. ... ... ... ... ... ... ... қамтудың кенсандық идеясын
жалпы еткізді деп жазды.
Конфликтерде бағаның тұрақтылығы мен ... ... тұра ... ... ... ... ... мүмкін, ал инфляцияны
төмендету жұмысыздықты көбейтеді. Сондықтан ... ... ... ... бір ... қол ... ... орнына бағаның
тұрақтылығын болмаса жұмыспен толық қамтудытаңдау ... ... және оның ... ... конструкциясын зерттей
келе, былай дейді; қисық сызық тұрақты емес, әсіресе 60- шы ... ... ... ситуацияның өзгеруінің әсері бар. Бұл кезде қисық
сызықтың логикасына қарсы инфляцияның өсуі ... ... ... 70 – шы жылдардың басында бір мезгілде инфляция мен
жұмысыздық өсті. Бірақ монетарлық экономикалық ой – ... ... АҚШ – ... ... ... көп ... жетті. Ол кезең рейгономика
деп аталып, доллардың нақты нығайту арқылы ... ... ... ... ... ... ... және заң – құқықтың детерминаторға сүйенеді (біріншісінде
– кәсіподаққа, екіншісінде – ... ... ... жөнінде заң
қабылданды. Ол жұмысыздықтың төменгі ... ... ... ... ... уақытқа дейін инфляция ... М. ... ... ... ... Т.Ж.Нү – ескі классыкалық доктаринаның
қазіргі монетарлық түрі, ақша саны мен ұзақ ... ... ... ... ... ол ставка пайызын тұрақты ұстайды.
Жүргізілген экономикалық өзгерістер көптеген экономикалық қарама –
қайшылықтарды және тепе – ... ... ... ... ... мен ақша масса көлемінің төмен қабілеті бар ... ... ... мен ... ... ... және тауар
өндірушілердің арасында сәйкестіктің болмауы.
Бұған салааралық қалыптасқан бағалық тепе – теңсіздіктерді, бюджеттің
кірісі мен шығысын, ... ... және ... мүддесін жатқызуға блады.
Бұл қарама – қайшылықтардың нақты механизімін және нәтижесін анализдемей,
экономиканы ... ... ... қолдану мүмкін емес. ... ... ... ... ... ол ... және қаржылық
экономикалық тұрақсыздықта көрінетін экономикалық тепе – теңсіздігі.
Бағалардың күрт өсуі төлеу ... ... мен ... ... ... жүргізудің басты шарты. Алайда инфляцияны тек қана ... ... ... болып, құнсыздануы деп қарастыруға болмайды. ... ... ... ... да, оны ақшалай құбылыс деп санау қате. Бұл
әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... – экономикалық» процесс. Осы күнге дейін күшті инфляция тұрақты
инвестициялық процеске, тенгенің толық бағалы айырбасталуына қол жеткізуіне
кедергі ... ... ... алу ... одан әрі ... тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы,
яғни талаптануы тек нарық, оның ... ... ... жайында ғана іске
асатынын көрсетті. Еңбек нарығы ... бұл ең ... ... ... мен ... ... бұл, тым ерекше, ... ... ... ... оны ... - ... ... қарама – қарсы әдіс деп қарауға
болады. Еркін еңбек бұл – тиімді экономиканың негізі.
Еңбек нарығы туралы сөз бола ... егер ... ... ұсынымы
сұранымнан көп болса, онда жұсысыздық көбейеді деген ұғым туады. Қандай
өркениктті ел болмасын ... ... ... әлеуметтік қауырттылық
әкелетін жағдай есебінде түсінеді. Сондықтан әр ел бұл ... ... ... ... және оның ... шешу ... тауып отырады.
Алға қойылған міндеттерді жүзеге асыру үшін ... ... ... Я.Ә. ... ... Б.А., ... ... А., Мұқаштегі М., Шокаманов Ю., Әбдиев қ., Мұқан М., ... ... М., ... А.У., ... П., Сухарукова В., Райханұлы Н., Байсақал
Н., Несіпбай А., Имашев М., ... ... ... II тараудан тұрады. 1 –ші ... мен ... ... ... жолдары. Бұнда
инфляцияның мәні, түрлері және оның пайда болу себептері, инфляция ... ... ... ... ерекшеліктерімен мемлекетке қарсы
шаралар. II – ші тарауда, жұмысыздықтың мәні және оның ... ... ... ... ... ... ... жұмысыздықтың пайда болу себептері, ... ... мен ... ... ... Одан қорытынды,
негізгі пайдаланылған әдебиеттер және қосымша пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен ... ... ... мәні келесі - экономикалық өсу
жетістіктерінің адам ... ... ... ... Біріншіден, ол
адамдар мен үй шаруашылықтарының белгілі бір бөлігін экономикалық ... ... ... қол ... айырады. Екіншіден жұмысыздық
(әсіресе, ұзақ мерзімді, тоқырлауы) еңбек дағдыларын жазалтуға, яғни
жинақталған адам ... ... ... және адам ... ... тигізеді. Үшіншіден, жұмысыздық тек жеке ... ғана ... ... ... әл – ... деңгейін қолдауға,
мемлекеттердің мемлекеттердің ... ... ... ... іске ... ... елеулі әлеметтік, шығындарға
ұшыратады, ол мұндай жағдай адам дамуына анағұрлым тиімді бағытталуы мүмкін
ресурстарды қоғамнан ақшауландырады.
Жұмыстың тәжірибелік ... ... ... қамтуды қамтамассыздандыруға бағытталған айқын
саясат ұстау.
- жұмыспен қамтуды қамсыздандыруға бағдарланған жеделдетілген
өсу.
- Адам ... ... ... ... ... жүйелі бағыттау
– біліктілік деңгейін көтеруге, өнімділік пен жолақыны өсіруге ... ... ... инфляция мен жұмысыздықты тежеумен байланысты
мемлекеттік бақылау және оны ... ... ... бұл екі ... ... салалары арасында, коммерциялық құрылымдар,
халықтың топтары мен ... және ... ... ... ... тірейді.
І-ТАРАУ. Инфляция мен жұмысыздықты мемлекеттік басқарудағы жолдары
1. Инфляцияның мәні, түрлері және оның пайда болу ... мәні – ол ... мен ... ... өсуі ... ... мен ... сапасының төмендеуі салдарынан ақшаның
құнсыздануы, оның сатып алу мүмкіндігінің ... ... ... ... ... ... Ол ... табысы мен
шығынның үйлеспеуі салдарынан кездесетін кез – ... ... тән ... ... ... ... экономиканың салалары
арасында, комерциялық құрылымдар, халықтың ... мен ... ... ... ... ... бөлуге тірейді.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция ұзақ уақыт өмір сүруде. Оның
пайда болуын ... ... ... ... Инфляция термині
латын сөзі – inflatio – ісу, қампаю, қабару деген сөзді білдіреді. ... рет ... ... 1861 – 1865 ... ... соғысы кезінде
пайда болып, айналымдағы қағаз ақшалардың тым көбейіп кету ... ХIХ ... бұл ... ... ... ... бастады.
Экономикалық әдебиеттерде инфляция түсінігі ХХ ... ... ... ... жиі ... ... ... экономикалық
әдебиеттерінде 20 – жылдардың орта кезінде ... ... ...... ақша ... тыс ... кетуі – Бұл ақша өлшемінің құнсыздануына және тауар
бағаларының соғұрлым өсуіне ... ... ... ... ... ... ақшамен толтыра беру деп түсіну жеткіліксіз. [1400-411б-
б]
Инфляция тауар бағаларының өсуінен көрінгенімен, ол тек ақшаға тән
«ғажайып» ... ... Ол - ... ...... ... тудырушы нарық шаруашылығының түрлі ... ... ... бұзылуы. Инфляция дүние жүзіндегі көптеген ... ... ең ... ... бірі.
Ақша тауарларды сатып алу қабілеті тұрақты балютамен салыстырғанда
құнсызданады. Инфляцияны бұлай түсіндіру, яғни ... ... ... ... ... ақша ... жалпылама эквивалент деп
қарастыруда жатыр. Ең ... ... өсуі ... ... ... ... ... байланысты. Белгілі тауар нарығында сұраныс пен
ұсыныстың сәйкестілігінің бұзылуы әлі ... ... ... ... ... ... Бағаның көтерілуіне нақтылы экономикалық жағдайларда әсер
етеді. Мысалы, 70- ... ... ... тек ... ... ... ... 20 есеге өсті) емес, ... да ... мен ... бағаларының өсуімен байланысты. 1973 жылы жалпы бағаның деңгейі 7
пайызға, 1979 жылы – 9 пайызға артты. Ақша әсерінен тыс, ... ... ... өнімділігінің артуына, циклдық және маусымдық толқуларға,
ұдайы өндірістегі құрылымдық өзгерістерге, бағаның ... ... ... ... салықтың жаңа ставкаларын енгізуге, ақша
өлшемінің девальвациялануы мен ... ... ... мен сыртқы экономикалық байланыстардың ықпалына және тағы басқаға
байланысты. Демек, бағаның өсуіне көптеген неше түрлі ... ... ... толқуынан болатын бағаның өсуін инфляцияға
жатқызуға болмайды. Циклдің түрлі фазаларынан өту ... ... ХIХ ... ... бас кезіне тән «классикалық түрі») бағалардың ... ... ... бас ... оның өсуі дағдарыс пен
депресия фазасында төмендеп, ... ... баға тағы да ... ... ... ... төмендеуіне әкелуі тиіс. Циклдық толқулардың
тағы бір көрінісі жалақының өсуі еңбек өнімділігінен артып кетуінде. ... ... ... деп ... Ол өз ... баға ... өсуіне алып келеді. Кездейсоқ апаттар да бағаның ... ... әсер ... ... су ... ... аймақтардағы құрылыс
материалдарының бағасы өсіп кетеді. Бұл ... ... ... ... ал олар ... ... ... баға төмендеуі тиіс.
Сонымен баға өзінің инфляциялық себептеріне мыналарды жатқызамыз:
Біріншіден, мемлекеттік шығыстар мен ... тепе – ... ... болмауы. Ол мемлекеттік бюджеттің тпшылығынан көрінеді.
Егер дефициті Орталық ... ... заем ... ... онда
айналыста ақша массасы көбейеді. Айырбастың сандық теңдігі МV ═РО болса, М
мен Р көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
жүргізілген жағдайда да бағаның инфляциялық өсуі ... ... ... байланысты инвестиция инфляцияы өршітеді.
Ұлттық табысты әскери мақсатқада ... ... емес ...... ... текке рәсуа етеді. әскери ассигнациялар бір сәтке ғана
қосымша төлем қабілеті бар сұраныс туғызып, ... ... ... массасының өсуіне әкеледі. әскери шығындардың өсуі ... ... ... ... және ... қарыздың ұдайы өсуіне
ұрындырады.
Үшіншіден, баға деңгейінің жалпы өсуі ... ... ... ... Бұл кезең жетілген бәсеке кезіндегі ... ... ... ... түрі аз, ... ... оңай ... ұқсамайды. Қазіргі нарық белгілі дәрежеде олигополиялық нарық. Ал,
олигополист (жетілмеген бәсекелес) ... ... ... ... ... ... ... болып бастамаса да, олар оны қолдауға
ынталы. Жетілмеген бәсекелес бағаның жоғары деңгейін ... тұру ... пен ... ұсынуды қысқарту арқылы дефицит жасауға тырысады. ... ... ... бағаның төмендеуін олдырмау үшін олигополия мен
монополия икемді тауар ұсынысына қарсы болады. ... жаңа ... ... үшін ... жиынтық сұраныс пен ұсыныстың сәйкес
келмеуі ... ... ... ... анық ... оның ...... шаруашылық байланыстарға тартылуы барысында «импорттық» инфляцияның
қаупі туады. ... ... 1979 ... ... ... ... дағдарыс) сырттан әкелетін мұнайға ... ... ... бойынша басқа тауарлар бағасының қымбатауына әкеледі.
«Импорттық» инфляциямен күресу мүмкіндігі шектеулі. ... ... ... ... балютаның құнын жоғарлату арқылы мұнай
импортын арзандатуға болады. Бірақ, ... ... ... ... да ... ал бұл ... ... бәсекестік
қабілетті төмендетеді.
Бесіншіден, инфляция өзіне - өзі дем беретін сипат алады, ... ... ... орын ... ... елдерінің көптеген
экономистері және біздің де осы факторды ерекше көрсетуде. ... ... ... күту себептерін жою инфляцияға қарсы саясаттың ең
басты міндетті.
Инфляциялық күту жағдайындағы экономикаға ықпал ... ... Баға ... ... өсуі ... өмір ... үйренген халық,
бағаның одан әрі өсуін күтеді. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... көптеп алады, өйіткені олардың
бағасы ертең тағы да өсуі мүмкін. өндірушілер өз өнімдеріне өте жоғары ... ... ... мерзімде шикізат, материал, қосалқы ... ... ... ... (қаңтар – көкек 1992 жылы)
инфляцияның жоғарғы қарқынды ... ... ... ... ... мүмкіндегінен сақтанып, алдын – ала өз ... ... ... ... ... басқа да ТМД елдеріндегі
бағалар бұрынғы төлем қабілеті бар сұраныс ... ғана ... ... ... де асып ... ... ... елдерінде де инфляция өршуінің сан
түрлі себептері бар. ... бұл ... ... ... жекелеген нақты елдердің экономкалық жағдайына байланысты.
Айталық, Батыс Европада II дүниежүзілік соғыс ... соң ... ... ... пайда болады. Одан кейінгі ... ... ... ... ... баға мен ... арақатынасы,
инфляцияның басқа елдерден келуі және т.б. фактрорлар себепші болады.
Бұрынғы КСРО – ны ... ... ... ... қатар, соңғы
жылдардағы инфляцияның себептеріне экономикадағы ... тепе – ... ол ... - ... жүйе ... еді. Кеңес экономикасына тән
жағдай ЖҰО – дегә әскери шығындар үлесінің көптігі, өндіру, басу және ... ... ... ... жоғары деңгейі ұлттық табыстағы жалақы
үлесінің аздығы және т.б. ерекшеліктер.
Соңғы кездерге дейін ... ... ... ... ... ... ... болатын еді. ... ... ... әскери шығындарын жабу үшін көп көлемде қағаз
ақшаларды шығаруға мәжбүр болады. ... ... ... ... үшін ол айықпас ауруға, ұдайы өндірістің тұрақты факторына
айналды.
Инфляция қарқынының жай, ... ... ... ... өсуі 10 % - ... ... ... мысалы кейнешілер мұндай ... даму үшін оңды ... деп ... ... ... өндіріс
пен сұраныстың өзгерген жағдайларына қарай бағаларды түзеп отыруға
мүмкіндік ... ... ... инфляция тұсында бағаның өсуі 20- дан
200 % ке жетеді. Ал бұл ... үшін ... ... Бірақ, көптеген
контракт, келісімдер бағаның мұндай өсу қаркынын есепке алады.
Аса зор, ... ... ... ... ақша ... мен
тауар бағасы шарықтап, шектен тыс өсуін білдіреді. Мысалы, ... ... ... ... ... өсуі 3300 % - ке жетті. Мұндай
жағдайда халық үлкен зиян шегеді, ... ... ... ... да ... ... ... бүлінеді. Гиперинфляцияны басынан өткізген
бірқатар елдерде бағалардың өсу ... ... ақша ... өсу
қарқынынан әлдеқайда жоғары болады. Мұндай құбылыс, мысалы, 1945-1946
жылдары Венгрияда байқалды. ... ... ... ... деген
сенім жоғалған кезде, қолдағы құнсызданған ақшадан құтылуға тырысады.
Нәтижесінде, айналымдағы ақша айтарлықтай өсіп, ал оның ... ... ... ... баға қауіпті шектерге дейін шарықтайды.
Гиперинфляцияның басталуына инфляциялық күтудің де үлкен ... ... өту ... ... ... кезінде бағаның өсуі байқалмай қалады.
[372-75 б-б]
50 -60 жылдарда көптеген ... ... ... ... ... Ал, 70- жылдары ол бақылаудн шыға ... ... ... ... ... ... ... бірінші жауына
айналды. Инфляциялық процестің ең қызған шағы 70 – ... ... ... ... ... ... жылдық орташа өсуі АҚШ – та ... ... 1,7 %, ... ... - 51 %, ... ... – 9,3 ... Англияда осы кезде 3,1: 6,0 және 17,9 %, Францияда 5,0 : 5,9 ... %. 80 – ... ... қарай бағаның өсу қарқыны төмендеп, жылына 4 %
- ке тең ... 1987 жылы -3,7 % - ке ... ... ... ... келді. Мұны көптеген себептермен түсіндіруге болады, олардың ішінде
негізгілері: мұнайға әлемдік бағаның ... баға ... ... ... тежеу шаралары.
Инфляция баланстанған, тепе – теңдікті болуы ... яғни ... ... яғни барлық тауарлар мен қызметтерге бірдей ... ... ... ... ... ... ... проценті көбейеді, бұл
бағалардың тұрақтануы кезіндегі экономикалық ахуалы білдіреді.
Болжамды, күткен ... ... ... инфляциядан ажырата білу
керек. Күткен инфляция мерзімін анықтауға болады, үкімет оны «жоспарлайды»,
мысалы Ресей федерациясының, Қазақстанның 1991 жылы ... ... ... ... ... ... бағдарламасын келтіруге болады.
Кенеттен болатын инфляция бағаның күтпеген ... ... ... ақша ... ... салу ... ... әсер етеді. Егер экономикалық
инфляция күтілген болса, онда ... өз ... ... ... ... ... ... ұмтылады, қызмет көрсету шығындарын шамадан тыс
көбейтеді, сөйтіп экономикаға қиындық келтіреді. Қоғамдағы шын ... ... ... жайы ... ... ... инфляцияны күтуді одан әрі арандатып, ... ... ... ... ... өсуі «инфляцияны күту» басталмаған экономикада орын
алса, онда ... ... ... көзқарасы өзгеше болады. Бағаның ... ... ... ... л ... ... ... тұтынушылар нарыққа
сатып алу қабілеті бар сұраныс ретінде ғана ақша жұмсайды, көбірек ... ... ... ... ... шақта бағаның өзіне оны
төмендету мақсатында ... ... ... тағы да ... тепе – ... ... ... да айтарлықтай ықпал жасайды, 1958 жылы ағылшын
экономисі А. Филипс осы ықпалды өлшеп көрсететін сүраныс инфляция ... ... 1961 – 1956 ... ... ... статистика
мәліметтерін қолданып, Филикс еңбекақы ... мен ... ... кері ... ... ... ... анықтаған.
Филипистің айтуынша, Англияда жұмысыздықтың 2,3 – 3 % - тен артық
өсуі бағалар мен жалақыны күрт ... ... ... ... ... мен ... өсуін қалыптастырады деген қорытынды шығады. Басқаша
айытқангда, ... ... ... ... өсу ... ... қысқартуға болады.
Филипс есептеулерінің теориялық негізін З. Липси есімді экономисі
жасаған екен. Кейінен американ Р. ... және П. ... ... ... оның орташа үлгісін жасап берген. Олар Филипс моделінде
еңбекақы ставкасын тауар ... өсу ... ... Бұл ... қисығы белгілі экономикалық саясатты жүргізу үшін, ең алдымен,
жұмыспен қамту, экономиканың өсуі, ... ... ... ... Х ... ... деңгейі (% - пен), У
сызығында – тауар бағаларының өсу қарқыны (% - пен) ... ... осы ... ара – ... ... ... ... жұмысыздық мысалы И1 (Р1 – ... өте ... деп ... онда бұл ... ... ... белгілі ақша несие және қаржы – ... іс - ... ... ... Жұмысыздықты қысқарту үшін ... ... ... жасалады. ЖҰО-нің өсуі жалпы сұраныс өскен жағдайда тауар
бағалары да өседі, ал ... ... ... ... ... ... өседі, түптеп келегнде ЖҰО өседі. Ұлттық өндірістің өсуі ... оның ... ... ... ... ... ... жұмысыздықтың үлес салмаұы U2 – ге дейін
қысқарған болып, онда инфляция қарқыны Р2 – ге ... Бұл ... ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан, үкімет
енді басқаша саясат жүргізуге мәжбүр болады. Инфляцияны тежеу мақсатында
бюджет шығындарын қысқартады, ... ақша – ... ... іске қосады.
Осы шаралардың нәтижесінде бағалардың өсу қарқыны Р3 ... ... ... ... сәл өседі, оның деңгейі U3 –ке жетеді.
Батыс тәжірибесі көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... ... ал ұзақ мерзімде Филикс ... және оны ... бір ... ... ... жағдайлардың расында сұранысты ынталандыру саясатының орны
ерекше. Мәселе ... ... ... ... ... іс ... қысқа мерзімдік, уақытша ғана нәтиже береді.
Айталық, номиналды еңбекақының өсуіне байланысты еңбек ... ... ... ... ... ... инфляцияның өсуі
жұмысыздықты қысқартуы мүмкін. Номиналды жалақының өсуі осы инфляцияның
өсуіне байланысты ... ... ... ... ... ... өсу қарқыны
нминалды жалақының өсуінен артады, сондықтан нақты жалақы төмендейді. Еңбек
ұсынысы өспейтін болады.
Номиналды жалақы ... ... де ... ... қосымша
сұранысты қысқартады. Жұмысшылардың номиналды жалақыны инфляция деңгейінен
артық ... ... ... үшін ... ... бұл нақты пайданы
азайтады. Сондықтан кәсіпкерлер қосымша жұмысшыларды ... ... ал ... ... олар ... ... ... жұмысыздықты
арттырады. Бұл мәселеге 60 жылдары американ экономисі М. Фридмен ... ... еді. Оның ... ... ... ... ... керек десе, «қауіпті іс - әрекет» ... ... ... өсуі ... нақты өсуіне сәйкес еместігі анықталған соң
инфляциямен бірге жұмысыздық ... ... яғни ... ... ... қисығы арқылы солдан – оңға қарай ... ... ... ... ... пен инфляция баламасын талдау
құралы ретінде тек баяу инфляция жағдайында қолдануға болады деген пікір
бар. Ал, ... ... ... бағалардың күрт өсуі ... ... ... ... ... Басқаша айытқанда,
статистикалық деректердің негізінде жасалған Филикс қисығы ұзақ мерзім үшін
тұрақты ... ... ... ... ... ... ... бастап, АҚШ пен Англияда «жұмысыздықтың табиғи деңгейі» деп аталатын
теория қолданған. Теорияның мәні: ұзақ мерзімде ... ... ... ... ... қоғамда баяу инфляция экономиканың өсуіне,
қоғамның оңды дамуына әсер ... ... ... ... ... оның ... және құрылымдық
түрлерінен құралған болса, жұмысыздықтың табиғи деңгейі ... ... ... Бірақ, жұмысыздықтың табиғи деңгейін сақтап,
инфляцияның өсу ... ... ... экономикалық саясат әрқашан
оңды нәтиже бере бермейді. Бұл саясаттың жақсы жақтарын ескере отырып, мына
мәселені ескеру ... ... ... ... ... ... де ... өсуі бірден тоқталмайды екен, керісінше біраз
уақыт өсу жалғаса береді. Бұған қоса, Батыс ... ... ... өсуде. Мысалы, АҚШ – та жұмысыздықтың табиғи деңгейі 60 – ... 4
% - ке тең ... 80 – ... ... жартысында 6-7 % - ке ... ... өз ... ... ... болсақ, 2003 жылғы мәліметтер
бойынша ҚР-ның еңбек және ... ... ... ... ... ... тапсырма болды. Оларды министрлік және жергілікті
басқару орындары орындауы тиіс.
Бірінші тапсырма – ... ... ... ... ... тұрақты айналысатын бірінші кезектегі басты тапсырмасы. Бұл
тапсырманы шешуде ең басты көңіл ауылға бөлінеді.
Кедейлік масштабын ... ... ... ... ... іске ... Оның ... қоғамдық жұмыс саласын кеңейту,
жұмыспен ... ... ... аз ... ... ... ... ауыл тұрғындарын малмен, тұқыммен, ауыз ... ... ету ... ... ... ... деңгейінен төмен 29 пайызды құрайды.
Экономика және бюджетті жоспарлау министрі К. Келімбетовтың айтуынша, ... ... ... ... ... ... ... саны 20 пайызға
төмендейді деп күтуде.
Екінші ...... ... ... ... ... ... және еңбек ресурстарының сапасын арттыру.
Эксперттік баға бойынша (диаграмма 1) жұмысыздар саны 2003 ... ... 656,4 мың адам ... Бұл 200 ... орташа жылдық көрсеткішінен
асып түсті. Көрсетілген динамика бойынша 2003 жылы жұмысыздық деңгейі 8 %
-тен ... ... жаңа ... ... ... білімді, жұмыспен қамтамасыз
ету жүйесін, әлеуметтік қамсыздандыруды біріктіру жоспарланған. Сонымен
қатар, кадрларды қайта ... ... е ... ... 2002 ... ... астам адам кәсіби оқытылды. әр адамның оқуына кеткен шығын 5000
теңгені ... Дәл осы жылы 211 мың ... ... ... ал ... 10 мың адам ... ... – жаңа механизм өндіру және әлеуметтік көмек көрсету
құралдарын жетілдіру. Бұл мәселені шешу үшін ... ... және ... ... туралы заңнама негізін ... ... Ең ... еңбек кодекісін әзірлеу ҚР-нің «жұмыспен ... ... ... енгізу және «Еңбек туралы» заңға толықтырулар
енгізді. 2003 ... ... ... ... номиналдық ақшалай
табыстары (диаграмма 2 ) 9201 ... ... 2002 ... сәуірімен
салыстырғанда 10,4 % ке өсті, нақтылы ақшалайтабыс 3,1 % ке өсті. ... ... ... – наурыз айларында тұрғындардың жа ... ... 28 722 ... болды, бұл 2002 жылмен салыстырғанда
14,3 % ке жоғары болды. ... ... ... осы ... 6,8 % - ке ... ... ... 2
1.2. Инфляция деңгейін анықтау жолдары
Ұлттық валюта енгізілген кезден ... ... ... ... мен теңгенің эквивалентінің жасанды инфляциялық құнына дисэквивалент
үздіксіз ... ... ... ... ... – ол ... ... тіркеу, бірақ оның қызметіне жаңа құн ... Ақша ... ... және ... олардың айырбас
құралына жаңа жасанды құн жасау құралына айналуына, ... жеке ... ... және осы ... ... алу ... ... өзгеруіне әкеліп соқты.
Сондықтан, нарықтық өзгерістердің бас ... ... ... несие
құрылымдары өз назарларын аса рентабельді қаржы – қаражат ... ... ... ... қаржыландыру мен несиелендіруден
бойларын аулақ ұстайды.
Экономика мен ... ... ... өз ... режимі
объективті экономикалық заңдарды мойындап танығысы келмеді, инфляциның
материалдануын жүзеге асырды және оны өзін - өзі ... ... ... ... ... ... құнның емес, инфлчцияны
өсірудің есептік – қаржылық тетігі іске қосылды.
Баланс пайдасы инфляцияның ... ... ... алу ... емес ... ... ... процестерді тездетудің және
жаңа құн жасаудағы теріс бағытты нығайтудың ... ... ... ... ... комитеті үдетіп отырған тиімсіз өндірістік
қорларды директивалы индексациялау өмірде жоқ құнды ... ... іске ... ... ... ... тетік (механизм) жалған
қосымша құнды үдетудің және оны экспроприциялық қызметнегізіне айналдырудың
бұрын көрмеген ... ие ... ... ... ... нарықтық емес, диреткивалы индексациялау арқөылы және ... ... ... ... ... ... екі тәелсіз инфляциялық
тетіктің балансқа кіргізілуімен ... ... ... ... ... соның ішінде бұл процесс тқтыну және
валюта ингфляцияларының арасында тепе – теңдікті ... ... да ... ... ... ... тетіктері арқылы тұтыну инфляциясын қосудың есептік
– тіркеу феномені пайда болып, ресми ... ... ... заттандырылған және қайта жасалған қосымша құнды қайтадан бөлудің
қаржы жүйелері көбейе бастады. Экономикалық орта ... ... ... ... ... ... қарпитын қаржы тетіктерімен
толықты. Ал, қоғамның мұндай сұғанақ құрал – қолдары жоқ болатын.
Экономиканы ... ... ... ... ... ... ... көрінді. Онда фискалдық салық құралдары
жиынтығымен бірге ... ... орта ... іс жүзінде өмір сүріп
тұрған өнеркәсіп потенциалын аздырып – тоздыра бастады. Көлік, ... ... ... ... ... құн( елеулі бөлігі түпкі өнім
шығаратын салалардағы ... ... ... жүйе ... ... ... есеп ... жасанды құнның потенциалы көптеген ...... ... ... ... пен мемлекеттің төлем жөніндегі
қабілетсіздігін үдете түсті. Ақшалай және ... есеп ... ... ... ... ... есеп ... көлеңкелі потенциал қалыптасты.
Нарықтан тыс жасанды құн жасаған экономикалық ортада ... ... ... ... ... ... бұрын болып көрмеген
позитивке айналды және өзінің экономикалық мәне бойынша инфляцияның ... ... ... ... байқатады. Қазақстанның нарықтан тыс
іщкі бағаларын құрау ... ... ішкі ... ... ... ... ... кемітуге әкеледі және осы нарықтан тыс
көлемге ішкі және сыртқы рыноктағы ұлттық валютаның сатып алу ... (қос ... ... ... рыноктағы сатып алу
қабілетінің өсу көлемі ... ... ... ... бизнес пен валюталық операция салаларындағы үздіксіз иелену
(өнімсіз баю)объектісі болып табылады.
Жасанды жасалған ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасын қанауды қалыптастырады, елді ... ... және ... тұтынушылық сұраныстың күйзелісіне
жетелейді.
Макроқаржігер – қоғамның экономикалық шығындары қазірде экономикалық
жүйенің экспроприяциялық мәнін тепе – теңестіруді ... ... мен ... ... ... ... асыруға алып келді. Ал, бұл дегеніңіз шын
мәнісінде қаржыландырудың инфляциялық көзі ... ... ... бұл
жағдайда ұлттық өндіріс пен тұтыным деңгейінің артуымен ... ақша ... ... ... ... экономика жасамаған, жасанды көлемдерді табиғи
төлемшілер, яғни зейнеткерлер, қоғам, ... ... ... ... ... ... ұрпақтар төлеуін талап етеді. Экономика мен ... ... ... ... ... де бүгінгі таңдағы
басты міндеттердің біріне саналса керек.
Инфляцияны тежеу , ... ... ... ... ... инфляцияның теріс салдарын төмендету және ... ... үшін ... ... ... ... ... ұстау, қаржы
нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге Үкімет пен ... ... ақша ... ... ... дамытуды және ішкі
тауар нарықтарының теңгерімділігін арттыруды, тариф және сауда саясаты
жөніндегі іс – ... ... ... инфляцияға қарсы кешенді
саясатын қалыптастыру және іске асыру ... қол ... ... ... Ұлттық Банк инфляциялық таргеттеу қағидаттарына көшу,
нарықтың шамадан тыс ... ... ... режимді одан әрі
ырықтандыру жөніндегі шаралар кешенін іске асыратын болады.
Экономиканың ... ... ... ... болдырмау үшін мұнай мен
газ өндірудің ұтымды кестесін құра отырып, мұнай – газ ... ... ... ... ... ... ... болады. Номиналдық
ЖІҚӨ - нің өсу қарқынымен теңдестірілген мемлекеттік бюджет шығыстарының
өсу қарқынын ... ... ... ... және ... мұнайдан
болмайтын тапшылығын біртіндеп төмендету жүргізілетін болады.
2006 жылғы 1 шілдеден бастап Ұлттық қордың жаңа ... ... ... ... ... асырылады, бұл Ұлттық қордың экономиканың теңгерімді
дамуын және экономиканың ... ... ... ... ... ... реттеуіш ретіндегі рөлін күшейтеді.
Инфляцияның өсуінің теріс салдарын төмендету және экономикалық ... үшін ... Банк ... ... ... ... икемділігін
қамтамасыз етеді, бұл ол бойынша бағаларды белгілеместен, теңгенің
қалқымалы ... ... ... ... ... Қажет болған
жағдайда инфляциялық күтуге таралуға қабілетті валюталық бағамның ... және ... ... ... ... ... жүргізілетін болады.
Қражы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... банк секторының сырттан қарыз алуын ... ... ... оның ... ең аз резервтік талаптарды есептеу ... ... ... ... ... сектордың сырттан
қарыз алуын реттеудің жанама ... ... оның ... ең ... ... есептеу әдістемесін жетілдіру, валюталық ... ... ... ... ... алу ... банктердің ашық
валюталық ұстаным лимиттерін белгілеу;
- қаржы секторындағы, ... банк ... одан әрі ... ... ... оның ... Қазақстан аумағындағы шетелдік
банктер филиалдарының қызметіне рұқсат беру ... ... ... монополияға қарсы саясаттың тиімділігін арттыру, банктердің
шоғырландырылған қадағалау, меншік ... ... ... қарым – қатынас бөлігінде банктік қадағалау рәсімдерін
жетілдіру, ... ... ... ... ... ... жөніндегі
мүмкіндіктерін кеңейту;
- Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығын құруды қоса алғанда, қор
нарығын одан әрі ... ... ... ... ... ету үшін бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатысушылар жүзеге
асыратын операциялардың тізбесін кеңейту, ... ... ... ... ... заңнамасын жетілдіру.
Инфляцияға қарсы шаралар кешенінің іске асыру ... ... жылы 5,7-7,3 % және ... ... 5-7 % ... ... тұру
көзделіп отыр. Ұсынылған шараларды іске асыру ... ... ... салдарының пайда болу қаупіп төмендетуге мүмкіндік береді, қаржы
нарығының тұрақтылығын сақтауға, ... ... және ... ... ашықтығын арттыруға, бағалы қағаздар нарығын одан
әрі дамытуға ықпал ... ... [4 ... ... тапсырмасы аясында және Премьер Министердің нұсқауы
бойынша Премьер – Министердің орынбасары Кәрім Мәсімовтың төрағалық етуімен
елімізде ... ... ... ... жөнінде кеңес өтті.
Атап айытқанда, инфляция өсуінің монетарлық және монетарлық емес
себептері, сондай ақ есептеудің халықаралық ... ... ... ... ... ... Премьер – Министердің министірліктерге,
ведомстволарға және жеогілікті атқарушы органдарға инфляцияға әсер етуші
себептерді жою ... ... ... ... ... ... ішінде
заңнаманы жетілдіру саласында, толықтай алғанда ... ... ... ... ... ... тапсырмасына назар аударды.
1.3. Қазақстандағы инфляция ерекшеліктері және мемлекетке қарсы шаралар
Елдің еңсесін ... ... пен ... ... ... ... қалпы теңгенің тұрақты болуына мұршасын бермеді. Теңгенің айырбас
бағамының ырыққа жіберілуі отандық өндірістің дамуына ... ... ... ... ... жалған болғаны белгілі. Бұл шараны ... пен ... ... ... ... Олар сол ... – ақ еліміздің алтын қоры теңге
бағамын ұстап тұруға ... ... ... Сөйітсе де, күндеп, ... ... ... ... ... ұшығуда.
1999 жылғы инфляция деңгейі қандай?
1999 жылы республикалық статистика жөніндегі ... ... ... сол жылы инфляцияға ұшырауы байқалған. Елімізді ... ... ... ... мен ... ... қымбаттауы 1998 жылдың
желтоқсан айымен салыстырғанда 112,9 % - ті, ал оның 1999 жылғы ... ... ... 101,1 % - ті құраған. Азық – бағаларының ... 1998 ... 115,5, ... 100,6 % - ке ... 1998 ... ... ... тауарлар мен қызметтерге және азық ... ... ... ... ... ... Маңғыстау обылыстары,
Астана мен Алматы ... тым ... ... Ал, азық – ... бағаның өсуі Ақмола,
Қарағанды, Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан обылысында қатты байқалды.
Ақылы қызметтердің бағасы әр ... әр ... ... 1998 ... республика бойынша 107,4 % - ті ... ... ... ... 127,2 % - ке ... республика бойынша азық – ... азық – ... ... ... ... мен ақылы қызмет көрсетудің орташа бағаларында
да өзгерістер болды. Жыл басындағы бағамен ... ... ... ол 130,3 % ет және ет ... ... 104,2, ... 119,0, ... және жемістердің бағасы 128,4 % құрады. Сүт және сүт
өнімдері мен жұмыртқаның ... ... ... ... 76 – 108 ... ... Нан және нан ... баға Ақмола облысы (152,1 % ) мен
Астана қаласында (136,10) тым ... ... ... жағдай Қызылорда
(114,3 %), Ақтобе (116,3 %), Қостанай (118,1 % ) облыстарында біршама тәуір
болған.
Аталған мерзім ішінде ... аяқ ... ... ... тауарлар
бағасы едәуір қымбаттады. Республика бойынша олар 106,6 – дан 116,5 ... ... ... Қарағанды, Алматы обылыстары мен ... үйге ... ... ... ... ... 1999
жылы ел бойынша көлік және байланыс қызметтері бағалары күрт ... ... ... жіберілуі мен жанармайдың қымбаттап кетуі осы ... ... өзін - өзі ... ... ... ... мұның бәрі
айналып келегнде қарапайым халықтың қалтасын ... ... 1998 жылы ... және ... қызметінің бағасы
118,4 % - ке жетті. Баға Қызылорда, Солтүстік ... ... ... ... Бұларда осы мерзім баға тиісінше 134,1 % - тен 136,5 % - ... ... ... (126,1 % ), ... (119,5 % ) облыстары мен Астана
қаласында (125,8 %) мәз ... ... банк ... Г. ... «2000 ... орта шенінен – ... ... ... деңгейден жоғары болмайды» деген. Бірақ, бұл
жағдай аяғында ... сәл ... ... ... банкте болған баспасөз
маслихатында 2001 жылдың инфляция деңгейі 9,8 % - ті ... ... ... ... ... индикативтік көрсеткіштен 0,3 пункте жоғары болды.
9,5 мөлшерде жоспарланған инфляция деңгейіне қол жетпеуіне қатар азық
– түлік ... ... әсер ... Атап айытқанда жыл ішінде
қанттың бағасы – 40 % - ке, ... пен ... – 30 % ... ... ... ... 43 % - ке ... Ұлттық банк төрағасының пікірінше,
аталған ... ... ... есімі өзге тауардікіндей 10 %
төңірегінде болса, онда жылдық инфляция деңгейі 8,4 % ... ... ... алғанда, 1999 жылдың II жартысында басталған оң үрдістер күшейе
түскен. ... 1999 ... ... 2 ... жуық төмендеді. Төлем балансы
сальдосы жақсарып, елдің алтын валюта резерві ... ... ... ... қоры ... өз ... ... бұрын толық
өтеді.
2000 жылдың аяғында ұлттық валютаның доллармен алғандағы бағамы 145,4
теңге болды.
Теңгенің жыл бойғы құнсыздануы 5,2 % - ті ... ... ... ... ... да ... болды. Айналыс мерзімі 12 айдан және одан
да көп уақытқа шығарылған құнды қағаздардың үлесі 44 % - ке ... ... ... ... 2000 ... ... ... салымдары 55 % - ке артып, 85,4 млрд теңгеге жеткен – ді. (593
млн долларға тең). Мерзімдік ... ... ... ... ... беру де ... түскен.
2001 жылдың 5 маусымында ҰБ төрағасы Г. Марченко ... ... ... ... баспасөз маслихатын өткізу барысында ... ... ...... құнсыздану деңгейінің төмендегені. Сонымен
қатар, бас банкир Ұлттық қордың қоржынындағы қаржы жыл ... 1,5 ... ... тиіс ... ... қол ... тағы бір жетістігіміз – бұл
мемлекетіміздегі несие рейтінгенің бір саты ... ... ... ... ... баға берген екен.
«Ұлттық қор қаражатының 900 млн ... ... ... рейтінгі үшін маңызды көрсеткіш», - деді Григорий Марченко. «2005
жылғы бюджет талқылау барысында ... және ... ... К. ... пен ... Банк төрағасы Ә. Сейденовтың дерегі
бойынша, республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... ЖГО – нің 19,2 % - іне тең. Ал, ... ... 10758525,3 милион
теңгені немесе ЖГО – ның 18,4 % - н құрайды. Жалпы екі ... ... ... ... мұнайының баррелі 28 -33 доллар болады деп күтілуде.
Соған орай қазақстандық мұнай бағасы 21 – 25 ... ... Бас банк ... өз ... ... жылы инфляция
деңгейі 7 % ке ... ... ... ... айтты. Бұған көршілеріміздің де
ықпалы бар көрінеді. Яғни, Қазақстанның тауар ... ... ... ... және ... ... елдердегі жоғары
инфляциялық жағдайдың ... әсер – ... ... ... ... Банк ... ... қаржы – несиелік саясаты нығайтуды көздеп отыр.
2003 жылдың қаңтар – мамыр ... ... ... ... ... ... – 103,6 % құрды.
Облыс бойынша 2003 жылдың қаңтар – мамыр айларында тұтыну тауарлары
мен қызметтерге инфляция деңгейі – 3,6 % ... оған ... азық – ... ... ... ... – 6,5 %, одан сәл төмен деңгейде
халыққа көрсетілген ақылы қызмет түрлеріне – 1,3 % ... ... ... ... ... – 0,0 % сипаттала отырып. Азық ... ... ... ... ... жеке ... орнықты
қымбаттауымен белгіленді, атап айытқанда: еттің барлық ... ... құс ... – 3,1 % және – 4,3 % ... – 6,0 %, және ... өнімдерге: колбаса өніміне – 1,6 %, жартылай шикізат өнімдеріне
– 5,1 %, сондай – ақ жаңа ... және ... ... – 9,7 ... ... ... ағымдағы жылда көкеністер мен жемістерге
жергілікті түрлерінің ұсынысы болмағандықтан баға 58,9 % және 50,1 ... күрт ... ... өнімдердің ішінде жармаларға бағаның:
қарақұмыққа – 14,9 %, шикі сөкке – 9,2 %, ... ... ... 1- 4,4 % ... – ақ ... өнімдерінен: кеспеге – 10,3 %,
рожкаларға – 10,0 %; кондитерлік өнімдерге – 3,0 % олардың ішінде ... ... %, ... ... ... – 6,6 %, ... да ...
5,2 %; түйіршіктелген ұнтақ кофеге – 5,5 % және шайға – 5,2 % ... Бұл ... баға ... нанға және қантқа орын алды. Осы
кезеңде бағаның сүтке – 10,4 %, одан ... ... – 5,2 % ... – 24,8 % ... ... ақылы қызмет көрсету боыйнша коммуналдық қызметтердің бөлек
түрлеріне (газ желісі) жыл ... 5,1 % ... ... келесі айлар
ішінде бағаның тұрақтылығымен алмасты, егер тұрғын ... ... ... ... ... төлемінің – 26,0 % және 10,1 %
қымбаттағанын ескермесек. Осы кезеңде ... ... ... да түрлеріне
бағаның жоғарлағаны байқалды: демалыс, мәдениет және ойын ... – 13,9 %, ... ... ... ... – 10,4 ... – 20,2 %, спорт кешендеріне – 29,7 %, ... – 30,3 %, ... ... қызметтерге – 1,9 % және байланыс қызметтеріне – 1,3 %.
Осы жылдың қаңтар мамыр айларында жанар жағар ... ... – 13,8 ... ... жүру жол ақысының – 3,1 % арзандағаныне әсер етті.
[5206-207 б-б]
Осы ... ... ... мен ... ... өскені қаңтар
мамыр айларында нақты секторында баға өзгеріуне тіреле отырып, мынандай
көрініспен бейнеленді: осы ... ... ... ... өндірушілер
өнімдерінің баға деңгейі – 0,7 % ... ... ... тұтыну өнімдер
бағаларының деңгейі – 0,8 % төмендеді, ал ауыл шаруашылық өнімдеріне жалпы
баға деңгейі – 6,6 % ... ... ... ... ... 2004 ... наурызда 0,4
% құрады
| |2004 ж. ... |2004 ж. |
| | ...... |
| | |2003 ж. |
| | ... - наурыз |
| |2004 ж. |2003 ж. |2003 ж. | |
| ... ... ... | ... тауарлар |0,4 |1,5 |6,5 |6,5 ... ... | | | | ... – түлік |0,6 |2,6 |7,3 |7,0 ... | | | | ...... ... |0,3 |6,1 |6,4 ... | | | | ... ... |0,2 |0,7 |5,6 |5,5 ... айда ... азық – түлік тауарларына бағаның көтерілуі ұнға
2,8 % - ға, нанға – 2,2 % - ға, ...... – 1,8 % - ға, ... – 1,3 % - ға ... Ет ... ішінде баға сиыр етіне
1,8 % - ға, қой ... – 1,3 % - ға, ... ... – 1 % - ға ... жылдың наурызында бағаның төмендеуі жұмыртқаға 3,1 % - ... – 0,8 %- ға ... Сүт ... 1,3 % - ға, сүт – 2,7 % - ... – 1,2 % - ға, ... мен ... – 0,4 % - ға арзандаған. [6 76-б]
Азық – түлік емес тауарлардың ішінде бағаның өсуі киімге 0,6 % - ... ... -0,4 % - ды ... үй ... қажетті заттар және
аудиовизуальдық жабдықтар – 0,3 % - дан, аяқ киім және жеке ... – 0,2 % - дан, дәрі – ... ... мен жуу құралдары – 0,1
% - дан болды. Бензиннің бағасы 2,7 % - ға төмендеді.
Білім беру ... ... ... 1 % - ға, ... -0,5 ... ... сақтау – 0,3 % - ға, тұрғын үй – ... ... – 0,2 %
- ға ... (3 ... ... ... сипаттайтын тұтыну бағаларының индексі, жеке
тұтыну үшін халықпен сатып алынған ... мен ... ... ... Тауарлар мен қызметтердің жиынтығына 508 позиция
кіреді. Бағалардың тіркелімі барлық обылыс ... ... ... мен ... ... белгілі шеңберінде меншік нысандардағы
әртүрлі қызмет саласының және сауда кәсіпорындарының іріктелген ... ... ... ... ... үшін пайдаланатын шығындардың
бөлігі өткен жылғы үй шаруашылығын зерттеу материалдарының негізінде
есептеледі.
Президенттің ... ... ... оқу ... мен ... ... бюджет қаржысын пайдалану сөз болды. әсіресе
несиеге қатысты айтар болсақ, 3 жыл ... 2 ... ... ... ... миллионы биылға қарастырылып отыр. Үстіміздегі жылдың 1 шілдесінен
бастап базалық төлеммен бірге есептегенде зейнетақының ... 9200 ... ... ... 12 мың ... ... ... мүгедектерге әлеуметтік
жәрдемақыға 1 мың теңге қосылды. Сондай – ақ осы жылдың 1 ... ... ... ... ... 32 ... ... отыр.
Егер экономикалық мүмкіндіктер болса, онда олардың жалақысы 2007 жылы
да тағы да 30 пайызға арттырылады. Ең төменгі жалақы 92000 ... ... ... ... қаржы инфляцияны тудырмас па екен деген күдікке
келер болсақ, ... бұл ... ... ... ... ... құралдарды қадағалайтын мемлекеттік тетіктер елімізде жоқ
емес. әрине, жалақы мөлшерін көбейтуге ... ... ... ... талап етеді. Ал зейнетақы мен әлеуметтік төлемдердің
мөлшерін көбейтуден туындайтын инфляцияның болмауын ... ... ... ... ... – 1,0 % . ҚР ... ... бойынша 2005 жылғы қазан айында ... ... ... ... ... 1,0 % ... айда көкеніс пен жеміс жидек бағасы біршама арзандағанымен
жанармай, дизель отыны мен ... ... ... ... ... ... – түлік өнімдері ішінен жұмыртқа мен сүт және сүттен жасалған тағамдар
құны ... ... Бұл ... ... Банктің төрағасы Әнуар
Сәйденов мәлім етті. Атап айытқанда, ... айда ... ... дейін
аса қызу талқыға салынған жанар – жағармай бағасы 13 % дейін қымбаттаса,
дизель отыны 12 және ... 10 % ... ... ... киім мен ... %, үй ... 0,6, гигена тауарлары 3 % жоғарлаған. ...... ... ... құны – 3,8 % ... ... беру – 3,1 %, ... қызметкөрсету 7,3 пайызға өскен. «Жыл басынан бері елдегі инфляция
деңгейі біз ... ... (7,9 %) ... Бұл елдегі қаржы
құрылымдарының тұрақты деңгейде жұмыс істейтіндігін көрсетті. Аодын – ... ... әлі ... жыл соңына дейін де қалыпты деңгейде
сақталатын болады», - деді еліміздің бас ... ... ... іс-қимылдарының екі нұсқасы бар:
Инфляцияға бейімделу саясаты немесе кірістерді, жалақыны, ... ... ... ... қолданылатын инфляцияға
сәйкес жүргізілу; компаниялар мен фирмалар қысқа ... ... ... жеке тұлғалар қосымша кірістің көзін іздейді т.б.;
Инфляцияны төмендету немесе инфляцияның алдын алу бойынша инфляцияға
қарсы шаралар кешенін жүргізу.
Инфляциядан өту ... ... ... ... ... ... ... институциялық, ... ... ... ... ету ... ... де олардың
ішіндегі маңыздысы ... ... ... ... ... өту ... ... макроэкономикалық
әдістермен ақша және фискалдық саясатын пайдаланумен жүзеге асырылады.
Инфляцияға қарсы саясат ақша ұсынысын ... ... ... банктің (ұлттық) қолма-қол ақша ... ... ... ақша ... ... ... қорларын өсіру және оларды алу
мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... ... көбейту; несиелік мультипликаторды қысқарту және
коммерциялық ... ... ... ... ... Ұлттық
Банктің резервтік талаптарын арттыру; осы ... ... ... тікелей қысқарту. [7 212-216 б-б]
Инфляцияға қарсы фискалдық саясат ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік бюджет тапшылығын
азайту жолымен жүргізіледі.
Салық саясаты инфляция жағдайында өзара байланысты, бірақ бір-біріне
қайшылықтағы мәселелерді ... ... ... ... ... жою ... ... бюджет кірістерін арттыру; екіншіден,
экономиканың бастапқы буындарын өндіріс пен ... ... ... ... ... салық саясаты жанама салықтарды қысқартуда көрінеді.
Жанама салықтар инфляциялық ... ... ... олар ... өсіреді,
сұранысты қысқартады. Жоғары салықтың екінші тұрғысы ... ... ... ... яғни бұл ... ... табылады;
үшіншіден, айтарлықтай салық ауыртпалығы, әдетте фискалдық ... ... және ... төлеуден қашуға әкеліп соқтыратын, көптеген
салықтардың әрекетімен байланыстырылады.
Содықтан инфляция кезінде қарпайым әрі сенімді салық ... ... Бұл ... ... салығы мен құнына қарай пайыз қойылымы
жоғары дәрежеде белгіленген ... ... ... ... ... шығыстарды қысқарту бұл ... ... ... ... субьектілеріне қарағандағы
материалдық өндіріс аясында да таралуы мүмкін. Мұнда ... ... ... ... ... – шығындар не өндірушілер инфляциясына
байланысты, сондықтан олардың ықпал кейінректе қарлады. Осыған ... екі ... ... және ... ... ... ... өзара байланыстары байқалады.
Жалпы мемлекеттік және жергілікті деңгейлердің бюджеттік шығындар
бөлігіндегі басты бағыт оларды барлық ... ... ... ... ... болып табылады. әрине, зейнеткерлерді, оқушылдарды,
тұрақты табыстары бар қызметкерлерді ... ... ... аса ... ... қамтамасыз етілуі қажет.
Бюджеттік шығыстарды шектеу мына жолдар арқылы жеткізіледі (1 сурет):
Кез келген жағдайда да ... ... ... ... ... әсерін тигізеді және мүмкін болатын беделді ... ... ... ... бас ... ... екінші типін - өдіріс шығындарының өсуімен туылған
(өндірушілер инфляциясы) инфляциядан өту проблемаларын төмендегідей ... шешу ... ... жалақының өсуімен;
- ұйымдастыру сипатындағы себептермен шаруашылық ... ... ... ... құлдырауы;
- шикізат пен энергетикалық қорлардың ... ... ... ... ... ... ... бағасын көтеруі.
Өндіріс шығындарымен байланысты инфляциядан өту, өзара байланысты
мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... төмендету мәселелерінің бірінші құрамасы – экономикалық
тұрақтылықтың ... ... ... ... ретінде өндірістің
құлдырауынан ... ... Ол өз ... төмендегідей өзара тәекелді
мәселелерге бөлінеді:
Біріншіден, еңбек өнімділігінің сарындық ынталықтарын күшейту, ... ... ... сападағы өндірістік еңбек қызметін
қалпына келтіру мәселелерін шешу ... ... ... жеке ... өндіріс
секторының дамуы негізінде қол жеткізіледі, онда еңбек ету мен нәтижелердің
байланысы тікелей әсер етеді.
Өндіріс кеңістігінің – сауда ... ... ... ету ... ... ... дамуын ынталандыру жеңілдіктері
бар салық жүйесімен, несиелерге және төмендетілген несие пайыз ... қол ... ... ... ... жағдай туғызатын экономикалық
нормативтер орнату, өндіріс қорларына ақша ... тұру т.б., ... ... ... секторларының қызметінің ... ... ... ... ... қолдау жүзеге асырылады.
Инфляциядан өту жолындағы шаралар жүйесіндегі ... ... ... ... механизмі мен меншіктің барлық формаларының шаруашылық
субьектілерінің экономикалық жауапкершілігі механизмін құру ... ... ... ... ... ... – бағаларды төмендету -
өндірістің өсу есебінде таза кірістің ... ...... ... ... ... механизмін құру монополияға ... ... ... әр ... ... ... олардың шарушылық-
қаржылық қызметіндегі теңдікті заңды түрде қамтамасыз етілуімен байланысты.
Инфляцияға әсер ... ең ... ... ... ... ... шеңберінде баға мен жалақыны бақылауға алу табылады.
Бағалар мен ... ... ... ... ал қысқа мерзімді саясат
бағдарламаларына ... және ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне байланысты кең арнада өзгеріп
отырады. Бағаларды ... ... ... да ... ... өндірісінде –
іргелі технологиялық өзгертулерде реттеу жүргізу айтарлықтай ... ... ... ... келесі технологиялық өзгертулердің өнімдерінің
бағаларының пирамидасына енгізіледі. [8 24-29 б.б]
Жалақыны реттеу бастапқы қол жеткізген ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады, себебе еңбек
өнімділігінің өсу қарқынына тең наминалды жалақының өсу ... ... ... ... емес ... ... ... қызметті сипаттайтын төлем баланс жағынан
қарағанда, инфляцияны төмендету шаралары оның ... ... ... ... бұл ... мен ... ... жүруімен, яғни
экспорт-импорт операцияларымен байланысты ағымдағы операциялардың тепе-
теңдігіне қол жеткізуге арналады. ... ... ... ... тұтастай алғанда ішкі сұранысты сырттан кірген тауарлар мен
қызмет көрсетулерден отандық ... мен ... ... ... ... сыртқа шығатын өнім өндірісінің ... ... ... ... есебінде де қол жеткізілуге ... ... ... ... ... ұстау саясатын жүргізумен, инфляцияның өршу
кезеңдерінде сауда мен валюта шектеулерін тиімді қатар жүргізе отырып және
инфляцияның қарқынын ... ... ... ... ... ... ... Жұмызыссыздықтың мәні және оның экономикалық проблемалары
1. ... ... және ... ... ... белсенді дәне берсенді емес халықтың
жалпы ...... ... І және ІІ топ ... ен ... еңбек жасындағы тұлғалар (16 жастан зейнеткерлік жақа дейінгілер).
Сондай-ақ жұмысқа қабілетті жастан асқан және 16 ... ... ... ... адамдар.
Экономикалық белсенді халық – жұрттың жұмыс күші ұсынымын қамтамасыз
ететін экономикалық белсендіоігін өлшеу ұшін ... ... ... ... халықтың жалпы санына экономиқалық қызыметтің ... ... ... ... ... ... – бір мезгілде үш негізгі өлшемге сай келетін: жұмысы жоқ
(табыс көзі жоқ), шарық ұрып ... ... және ... ... ... ... саны ... орналастыру органдарында
тіркелгендер мен өз бетімен ... ... есеп ... ... Ресми тіркелген жұқмыссыздар саны Еңбек және халықты ... ... ... ... ... ... бойынша
анықталады.
Жұмыссыздық деңгейі – экономиқалық белсенді ... ... ... ... ... ... белсенді емес халық – экономикалық қызыметтен
шұғылданбайтын немесе жұмыссыз деп ... 16-ға ... және одан ... ... Оған мына ... жатады: Күндізгі оқу
орындарының барлық оқушылары, студенттері, курсантары мен ... ... ... ... ... ... ... да мүшелерін бағу)
айналысатындар біреудің қарауындағылар.
Елдің әлеуметтік өмірінің ең ... ең ... ... ... ... Статистика жөніндегі агентігінің ресми деректері
бойынша көп жылдар бойы жұмыссыздар деп ... ... ... ... ... саны ... ол жыл сайын 250мың адам, немесе 3,8-
4,0 пайыз шамасында болып келеді. Ал, шын мәніндегі жұмыссыздар саны ... ... көп еді. Оны ... ... ... ғана ... ... есебі бойынша жұмыссыздар саны кемінде 1,5 млн адам деп бағаланды,
ал статистикалық органдар тек кейінгі 2-3 ... ғана ... ... ... ... ... Өткен жылы республиканың ... ... ... ... ... және ... жұмыспен
қамтылуы” деген жинақта 1996-1999 жылдардағы (4 ... ... ... ... ... ... жұмыссыздардың жалпы саны 1996 жылы
970,6 мың адам, ол экономикалық ... ... 13 ... ... ал 1999 жылы ... -950,0 мың адам және 13,5 ... Ал жұмысқа
тіркелген жұмыссыздар саны 1996 жылы 282,4 мың адам, ресми тіркелген
жұмыссыздық ... ... ... ... 4,2 ... деп
көрсетілген, 1999 жылы тиісінше -251,4 мың адам және 3,9 пайыз. [9 41-47
б.б]
Еңбек ресурсының ... саны 2001 жылы 10.654,9 мың адам ... ... барлық халқының 71,9 пайызы. Оның ішінде экономикалық
белсенді ... саны 7.479,1 мың ... яғни ... ресурсының 70,2 пайызы,
басқасы экономикалық белсенді емес халық.
Жұмыспен қамтылған халық саны 2001 жылы 6.698,8 мың адам болған. ... ... ... 89,6 пайызы. Жұмыссыздардың жалпы саны 780,3
мың адам, яғни экономикалық белсенді ... 10,4 ... Бір ... жалпы саны да, олардың үлес салмағыда кейіңгі жылдары азая
бастаған. Алайда, әрбір оныны адамның жұмыссыз ... аса зор ... Осы ... ... түсу үшін ... қамтылғандар санатындағылар
қайда, не істеп жүр дегенге ... ... ... беті ашылады. Жалданып
жұмыс істейтін адам саны 3.863,3 мың, яғни жұмыспен қамтылған халықтың
57,7 ... 2.835,5 мың адам өз ... ... ... Яғни, 42,3 пайыз.
Осы соңғыларының 2.609,6 мыңы қандай ... ... ... және ... ... ... ... жұмыс істейтін халықтың 2,7 млн-ы ауыл, орман және ... ... ... ... 6,5 млн ... ... ... жұмыс
істейді дейтіні 41,4 пайыз. Солардың жалданып ақша тауып отырғаны 242 мың
ғана адам.
Өнеркәсіпте ... ... жайы да онша ... тұрған жоқ.
Реформадан бұрын бұл салада 1,4 млн адам жұмыс сітеп келді, ал 2001 жылы ... 776,9 мың ғана адам ... оның ... ... екі салада – кен
өнеркәсібінде – 220,9 мың адам, ұқсатушы өнеркәсіпте – 385,7 мың ... ... ... ... ... алып қарасақ, республика
бойынша 10,4 пайызбен салыстырғанда оның төменгі деңгейі Шығыс ... ... ... (8,9), ... (9,2), ... ... және Астана қаласында, ал жоғары деңгейі ... ... (13,9), ... (12,7), ... ... (12,5) ... ... жұмыссыздық деңгейін салыстырып қараған кезде екі
деректі ескеру керек сияқты. Біріншіден, экономикалық ... емес ... яғни ... ... және ... емес халықтың ара
қатысы қандай екеніне көңіл ... жөн. ... ... ... халық құрамына үй шаруасымен айналысатындар, біреудің қарауындағылар
кіретінін ... ... ... ... ... ғой. Ал бұл
көрсеткіш деңгейінің аймақтар бойынша ... өте ... ... ... ... ... емес халықтың деңгейі 29,8 пайыз
болса, Солтүстік Қазақстан облысындағы 19,3, ... ... ... 33,98 ... ... ... жұмыспен қамтылған халықтың өзі де жалданып жұұмыс
істейтіндер және өзін жұмыспен қамтығандар деп ... ... бұл ... ... әр ... ... Ал өзін өзі ... қамтитындардың
құрамында өз бетімен жұмыс ... ... бар, ... ... ... ... қызметкерлері дейтіндер де бар.
Шетелдік мемендар жұмыссыздықтың есептерін талдай отырып, ... ... ... нақты факторларын карайды. Жұмыссыздықтың
мынадай нысандары болады: жасырын, фрикциондық, ... ... және т.б. ... ... ... ... өндіріс пен мемлекеттік ... ... ... ... болады. Шын мәнінде олардың жұмысын азғана
жұмыс күшімен орындауға болады.
Фрикциондық жұмыссыздық еңбек нарығында бос ... күші ... ... нәтижесінде болады.
Маусымдық жұмыссыздық ауыл шаруашылығының кезкңдік ерекшеліктеріне
байланысты оның әртүрлі салаларында, ауыл ... ... ... ... жұмыссыздық өндіріс қуатының ... ... ... ұлтының мамандығының және басқа жеке ... ... ... таба ... ... ... болады.
Жұмыссыздықтың зардабын бәсеңдететін факторлардың бірі ғылыми –
техникалық прогресс (ҒТП). ҒТП жаңа ... ... ... ... ... ... ... тудырады; ол материалдық өндіріс саласында еңбек етуге
қабілеті бар тұрғындары ... ... ... ... – техникалық зреволюция жағдайында жұмыспен ... ... ... негізінен өндірістік емес салалардың дамуы арқылы
жүзеге асырылады. Оның ұлғаюуы, тұрғындардың ... ... ... ... тез өсуімен және халық шаруашылығынан ... ... ... ... ... (көп ... ... шаруашылық)
сипатталады.
Кедейшілік –ең өткір мәселеледің бірі болып табылады. Кедешіліктің
халық арасында көп ... ... ... ... зор ... ... ... болмасын халықтың тұрмысына, әл-әуқатының деңгейінің
жоғарғы болуы сол елдің экономикасының артып, барлық ... дер ... ... келе ... ... Осыған байланысты қазіргі таңда
нарықтық экономикамен әлеуметтік әділеттік ... ... ... ... құру ... ... ... кешіп отырған
республикамыздың бүгінгі тіршілігіміздің негізгі мақсаты мемлекеттегіәрбір
азаматтың бақытты өміріне және ... ... ... ... Жұмыссыздық –Қазақстан кедейшіліктің басты себебінің бірі болып отыр.
Кедейлік себептерінің қатарына жұмыссыздықпен қатар халықтың шағын бизнеске
қатысуының шектеулі қол ... ... ... кедейлер жалақысының
төмен деңгейін,коммуналдық және көлік қызметтерге, денсаулық ... ... ... ... қол ... ... ... қазіргі жүйесінің жеткіліксіз тиімділігін адамзаттардың жекелеген
санаттарының масылдық, көңіл-күйін, сондай-ақ ... ... ... және ... ... қатысу дәрежесінің төмендігін жатқызуған
жөн.
Экононмикалық белсенді халық – тауарлар мен ... ... ... жұмыс күшін ұсынуды қамтамасыз ететін, экономикалық белсенділікті
өлшеу үшін белгіленген жастағы шықтың бір бөлігі. ... ... ... бір ... ... таба ... ... әлеуметтік-экономикалық
құбылыс.
Жұмыссыздық деңгейі – экономикалық белсенді халық санындағы
жұмыссыздар ... Ал енді ... ... ... байланысты
атқарылған мәліметтерді айта кетсек, өткен 9 ... ... ... қамту орталығы “Кедейшілік пен жұмыссыздыққа қарсы ... ... ... ... ... ... ... отырды. Жұмыспен қамту саясаты жұмыссыз азаматтардың жұмысқа тұрып
кетуіне ықпал жасап, мақсатты топтағы азаматтарға ... ... ... нарығына сай мамандықтар бойынша оқыту, және ... ... ... ... ... ... б.б]
Есеп беру кезеңіне қаладағы еңбек нарығындағы жағдай жақсара түскені
және аса маңызды ... бола ... ... ... ... ... ... өсе түсті, бірақ бұл сұраныстар ... ... ... келмейді. Бос орындарына келіп түскен сұраныстар ... ... ... яғни ... жұмыстан шығуына
байланысты, сонымен қатар жаңа жұмыс орындарының ашылуынан болып ... ... ... жұмыссыз ретінде тіркеліп тұрған азаматтардың ... ... ... ... ... ... рет жұмыс іздеушілер, ұзақ
уақыт жұмыс жасамағандар, оралмандар. Жұмыс ... ... ... бір бос ... ай ... орташа алғанда 21 адам үміткер.
2004 жылдың қазан айының 1-ші жұлдызына 3 өз ... ... 16 ... өз ... ... ... 57 ... ақысыз
демалысқа жіберуге мәжбүр болады, 42 адам қысқартылған кесте бойынша жұмыс
істеуде. 2004 ... 1-ші ... ... ... белсенді тұрғындардың
ішінде тіркеуде тұрған жұмыссыз азаматтардың үлесі 2,4 паызды құрап отыр,
яғни былтырғы ... ... 1,6 ... ... ... ... ... әлеуметтік көмекті тек қана мұқтаждылықпен
қажет ететін жанұяларға ғана ... ... ... ал ... ... ... ... жөніндегі белсенді саясатын жүзеге асырып, ... ... ... ... ... ... ... қамту болып отыр.
Жыл басынан бері жұмыспен қамту орталығына ... ... ... 3930
адам тіркелді. 2004 жылдың қазан айының 1-ші жұлдызына жұмыссыздардың жалпы
саны 2306 ... ... ... ... көпшілігі, яғни 1437-і
әйелдер, 498-і 16-24 аралығындағы жастар. Жұмыссыз азаматтардың ... аз ... тобы 62 ... ... ... бітуіне байланысты
жұмыстан шыққандар, жастар, ұзақ ... ... ... ... жасы 35-44 жас ... ... алғанда тіркелген
жұмыссыздардың жұмыс іздеу уақыты 3-6 ай болып ... ... ... ... ... ... ... жасағанда; оның ішінде жалпы
орта білімі барларының саны 51% өсе ... ... ал ... ... ... азая ... яғни ... білімділер 10% арнаулы орта
білімділер 37% болып ... ... ... іздеушілердің ішінде жұмысшы
мамандық иелері 50%, ... 23%, ... ... ... ... жұмыссыздықтың белең алуының негізгі себебі жұмыс күшіне ... ... пен ... арасындағы білікті мамандық құрамының
сәйкессіздігі, кәсби мамандыққа дайындау кезіндегі еңбек нарығының ... емес ... ... Олар ... ... ... төмен, ұзақ
уақыт бойы жұмыс істемегендер, еңбек тәжірибесі жоқ оқу орындарын бітірген
жас мамандар, сонымен, қатар ... ... ... ... ... ... ... талабы өте жоғар және қатаң. Олар еңбек нарығының
сұранысы бойынша жоғарғы білікті мамандар, жаңа техника мен ... ... ... етеді. Сонымен қатар көптеген кәсіби
мектептер жұмыс ... ... ... ... ... ... олар оқу құрал-жабдықтар тозып, қазіргі заман ... сай ... ... ... ... жоқ. Осы қалыптасқан жағдайға
байланысты жұмыс берушілер кейбір жоғарғы білікті құрлыс мамандарын ... алыс шет ... ... ... ол экономикалық әлеуметтік жағынан
тиімсіз. Жұмыссыздықтың деңгейін төмендету мақсатында тиімді нәтижелерге ие
болғаны байқалады, яғни қала ... ... ... ... ... ... 1042 жаңа жұмыс орны ... Бос ... ... ... ... ... ... яғни жыл басынан
бос жұмыс орынды 1507 жаңа жұмыс орындарына қалалық ... ... ... ... мекемелерге 144 адам тұрақты жұмысқа орналастырылады. Жыл
басынан бері жұмыспен қамту орталығы арқылы 1398 адам ... ... ... аз ... саны 612 ... ... жасағанда жұмысқа
орналастыру былтырғы жылмен салыстырғанда 107% ... ... ... ... ... ... ... жасалынып, үнемі айналысып
отыруды қажет етеді. Осы ... яғни ... ... өздеріне керек
мамандарды таңдау үшін және еңбек нарығына бейімделуде, ... ... ... ... тұруына ықпал жасау мақсатында қалалық
жұмыспен қамту орталығы “бос жұмыс орындары жәрменкесін” жыл ... үш ... ... ... үшін ... ... орталығының мамандары қала
бойынша 185 мекемені аралады, нәтижесінде 94 ... ... ... ... қатысып, 709 бос жұмыс орындарына ... ... ... ... ... төмендегі мамандықтарға: праграммист, менежер-
маркетолог, техника қауіпсіздігін сақтау инженері, механизатор, тігінші,
жүргізуші, ... ағаш ... ... ... газбен және
тоқпен дәнекерлеушілер, авторановшиктер, экскваторшиктер, электриктер тағы
басқа мамандар. Қалалық ... ... ... ... ... 543 жолдама беріп оның 258-і тұрақты жұмысқа орнаасты. Жұмыспен
қамту орталығының заңгерлері еңбек және ... ... ... ... ... ... ... қатар осы жәрменкеге басқармасының
өкілдері қатысып, кіші және орта кәсіпкерлікпен айналысымын деген ... ... ... ... ... ... жұмыс іздеушілер клубы жұмыс
істейді, бұл клубта семинарлар, жұмыс ... ... әр ... ... жеке ... ... отырады. Жұмыс іздеушілер клубының мамандыры
есеп беру айында 32 ... ... оған ... ... ... және
оқуға талап білдірген 283 жұмыссыз азаматтар ... ... ... және ... ... толтыру жолдары үйретілді. Сонымен ... ... мен жеке ... мен кеңестер жүргізілді, оның ішінде
тұрақты жұмысқа орналасқаны 54 адам.
ҚР ... ... ... ... ... ... ... тексеру, бос жұмыс орындарын анықтау мақсатында қаладағы 809
мекемеге тексеру ... 916 ... ... ... ... ... Жыл ... жұмыспен қамту орталығының жұмыспен
қамту ... ... ... ... қамту” заңын бұрған 743
адамдарды есептеп шығарды, оның ішінде ұсынылған 2-3 жұмыстан бас ... ... ... ... ... 420 ... ... қамтылғанын
жасырғаны 14 адам.
Кәсіби мамандықтарға оқыту және ... ... ... ... ... және оқыту лицензиясы бар үш білім беру
мекемесімен 3 ... ... ... Жыл басынан бері ЭВМ операторы 1-
С есеп-қисап, шаштараз, хатшы референт, фермер, дәнекерлеуші және кат. В,
...,С ... ... ... 260 адам ... ... ... 28-29 б.б]
Жыл басынан жұмыссыз азаматтар өз кәсібін ... ... ... кіші және орта ... ... ... “Салық және кедендік
реттеу”, “Кіші кәсіпкерлікті қаржыландыру”, “Өз ... ... ... ... атты семинар өткізілді, оған 120 жұмыссыз қатысты.
Еңбек нарығындағы әлеуметтік шиеленісті шешу ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық жұмыстың
дамуына үлкен қор бөліну көзделініп отыр, бұл ... ... ... ... қажетті бағытта жұқмыс жасау және ... ... ... ... ... ... ... жанұялардың есептері алынып, оларды
бірінші кезекте жұмысқа орналастыру қаралған. Зерттеу барысында әлеуметтік
қорғауды ... ... 178 ... оның ... 1425 ... ... ... шаралырының барысында аз қамтылған 612 адам ... 378 адам ... ... ... оқуға жіберілгені 150
адам.
Жалпы жұмыссыздық мәселесі әрқашан болған және ... да. ... ... ... іс-шаралар атқарып жатыр, кедейшілікпен
күреске арналған арнайы бағдарламалар да жасалып ... ... ... ... әлеуметтік жағдайы төмен халыққа көптеген
әлеуметтік көмектер ... ... ... ... бәсеңдетудің түрлі
жолдары қарастырылуда. Дегенмен, еліміздгі кедейшілікпен күрес ... ... деп ... әлі ... Олай дейтін себебім, көптеген
әлеуметтік мәселелерге жергілікті ... ... ... ... ... ... мен билігі болғандықтан, олар алдымен өзжағдайларын
күштейтіні де жасырын емес. әкімдердің өздері ... ... ... ... ... ... ... беруге машықтанып алған
деуге негіз бар. Өйткені, жыл сайын мыңдаған жұмыссыздар еңбекпен ... ... ... емес, “Баяғы жартас – сол жартас” қалпында қалып
келеді. Әлде, ... ... ... ... ... қажет ететін
адамдарға жәрдем ақыны өз ... ... ... бәрі бір ... ... тарапынан уақытша, мерзімдік жұмыстарға тартылған азаматарға
төленетін жалақы мөлшері мардымсыз, ... ... ... ... ... ... гөрі ... сол мөлшерде төленетін жәрдемақысын алып
үйінде отыра беруі әлдеқайда тиімді. Сондықтан да елді табыс табуға ... ... ... ... ... ... ықпал жасау
керек. Осы арада бір малы бар екен деп ... ... ... ... қою ... ... шығар. Қарап отырсаңыз сол малды ұстауға да
қосымша шығындар ... ... онда бұл ... ... ... осы істі ... ... ғана жұмыссыздық азайтуға мүмкіндік
туады. ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
қиынның қиыны. Ал Қазақстандықтардың 40%-н осы ауыл ... ... ... ... ... ... қалалардың айналасына
шоғырландыру одан да қиын. Өйткені, бұл жанжарға ... үй ... ... екі қолға бір жұмыс тауып берудің өзі оңай ... ... ... жаңа ... алып ... ... орындары ашылмайынша
аталмыш шаруа шешеімін табуы екі талай деуге ... бар. Оның ... ... ... ... ... ... тауарлардың
өзіндік құны жоғары. Біз қаншалықты еңбеккерлер мен зейнеткерлердің
жалақсын арттырып ... , ол ... ... жетегінде кетіп жүр.
Әсіресе, осындай кедей ... ... ... ... ... ... Жұмысдық мәселесінің Қазақстандағы кейбір ерекшеліктері
Осы уақытта біздің елімізде еңбек нарығы болмады. Мамандардың қайта
дайындаудың тым ... ... ...... ... ... түрде жұмыспен қамтуға жағдай туғызды, өмір сүру ресурстарын бөлуде
теңгермешілдікке жол ... ал ол ... бір ... ... өндіргіш
күштерінің дамуын тежеді. Әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесі жағдайында
мемлекет, жұмыспен толық қамту ... ... ... ... сәйкес орталықтанған жоспар бойынша өндіріс салалары мен
аймақтарына бөлу арқылы шешіп отырды. Жаңа ... ... ... етуге
қабілеті бар тұрғындардың санынан асып кетіп отырды, ал ол, өз кезегінде
жұмыс күшінің қардарлығын тудырды. Және де, ... ... ... ... ... ... отырды: кәсіпорынның жалақы қоры
жұмыскерлердің санынан тәуелді боллды, олардың санының өзгеріп отыруы еңбек
өнімділігінің төменділігінің және ... ... ... ауыл – шаруашылық және басқа жұмыстарға пайдаланудың орнын
толтыруға тиісті еді.
Оның есесіне жұмыскерге, белгілі бір ... ... ие ... ... ... және оны ... іс жүзінде мүмкін болмады. Соның
нәтижесінде жұмыс күшіне деген сұраным еркіндігі мен үсыным ... ... ... ... мен ... қатаң бақылау
жасап отырды, олардың өздерінің жұмыс күшін қолданыуна тек қана ... ... ... ғана ... етілді.
Кадрларды тұрақтандыруға “жас маман” институты, белгілі бір кезеңге
мерзімдік шартқақол қою ... ... ... ... ... ... ... пәтер беруге уәде ету, бір кәсіпорында ісеген жұмыс стажын
жоғалту қатері сияқты жанама әдістер де ... ... ... және ... өмір қалпын қамтамасыз етуге мүмкіндік
беретін жұмыс іздеу ұмтылысы – ... ... ... ... ... ... бермеу, жұмыстан шығаруға кедергі жасау,
пәтер алу қиындықтары сияқты әкімшілік механизімі ... ... ... ұзақ ... ... ... экономикалық тұрғыдан да және әлеуметтік
тұрғыдан да ынталандырылады. Соның нәтижесінде, ... ... заңы ... Оның мәні – адам ... ... еңбекті
ауыстыру заңы бұзылды. Оның мәні – адам ... ... ... үшін белсене жұмыс істеуі керек, ал ол, үнемі ... ... ... ... ... ... ... өмірінің барлық кезеңі
бойына еңбек ету нысанын ауыстырып отырады.
Мысалы, американдықтар еңбек ететін ... ... орта ... 7,5
рет жұмысын ауыстырады. Жапонияда, бір бөлегі өмірлік жолдаумен қамтылған
жұмысшылар 2,6 рет жұмысын ауыстырады екен. ... ... бұл ... ... ... бірақ АҚШ-тағыдан төмен. Бұл процесс тарықтық
принциптерге көшіп жатқан экономикаға тән ... ... ... жіне басқа ... ... ... ... бірі
мамандықтарын ауыстырады немесе басқа жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... күші мен
олардың жұмыстың жағдайына қоятын талабы арасында елеулі қайшылықтар бар.
Оның ... ... ... көрінеді. Миллиондаған адамдар
өздерінің экономикалық және әлеуметтік жағдайын жақсарту ... ... ... деп ... ... жұмыссыз қалады. Ол көбінесе 2 йдан 6 айға
дейін созылады. Сонымен бірге миллиондаған дипломы бар ... ... ... ... ... қызметтерде жұмыс жасайды, ал бұл
құрылымдық, яки салалық жұмыссыздықтың ... алып ... ... ... қазірде нарықтық экономикаға өту кезеңін басынан
кешіріп жатқан біздің ... де тән бола ... Және бұл ... ... ... ... мен ... көп ... ... ... ал ол, өз кезінде мемлекетік
секторда жұмыспен ... ... ... ... ... Кәсіпкерліктің және басқа шаруашылық ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтуға мүмкіндік
бермей отыр. Қалыптасқан ... ... ... ... шикізаттың және жабдықтың қардарлығы өндіріс қуатының толық
пайдаланылмауына, көптеген ... ... ... әкеліп
соқтыруда. Қорыта айтқанда, жұмыссыздық нарықты экономикаға тән құбвлвс
болып табылады. ... оның әр ... ішкі ... ... ... бір
мөлшері болады. Егер жұмыссыздар сол мөлшерден асып ... ... ... ... ... ... ... ал қажетті деңгейде тұрса,
онда экономиканың тиімді ... ... ... ... жылы (алдын ала деректер бойынша) республика экономикасында 7,2
млнн адам жұмыспен қамтылған ... бұл ... ... 108,7 мың ... ... көп. Жұмыспен қамтылған халық санында еркектер 3,7 млн
адамды (51,8%), әйелдер - 3,5 млн ... (48,2%) ... ... ... құрылымында соңғы жылдары жалданып жұмыс
істеушілер басым болып отыр, 2004 жылы ... саны 4,5 млн ... ... жұмыспен қамтылғандардың 62,2%). Жалдамалы қызыметкерлердің басым
бөлігі қалалық жерде жұмыспен қамтылған (олардың жалпы санынан 68%). ... ... ... ... көбі өз ... ... құрайды - 55% (1,7 млн адам)
2004 жылы қызмет көрсету саласында 3,5 млн адам ... ... ... ... санынан 49,1%), бұл өткен жылғыдан 181,3
мыңға көп, өнеркәсіпте – тиісінше 1,3 млн адам (17,5%), 72 мың ... ... ... ... ... ... 2,3 млн адам (33,4%), ... мың ... ... саны ... ... ... оны үздіксіз іздеген және
оған кірісуге әзір 15 және одан да жоғары жастағы адамдар) 2004 жылы ... адам ... ... жалпы санынан қалалық жерде 415,2 мың адам
тіркелген, онда жұмыссыздық деңгейі 9,4% құрады, ауылдық ...... мың адам және ... жлпы ... кемуі барысында олардың құрамындағы
әйелдер мен жастар үлесі (15-24 жастағы) басымдылығын сақтап ... ... ... әйелдер саны 376,9мың адам (барлықжұмыссыздар санынан ... – 191,1 мың ... (29,1%) ... ... арасындағы жұмыссыздық
9,8%, жастар арасыдағы 14,3% құрды (4 диаграмма).
Жұмыссыздар арасында 1айдан 6 айға дейін жұмысы ... саны ... ... (22,6%), 6 ... 12 айға ... – 83,5 мың адамды (13,1%) құрады,
ал 257,7 мың адам (40,3%) бір ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейі 5,4%.
2001 және 2004 жылдары жасы бойынша жұмыссыз халық саны
Жұмыссыздар ретінде тіркелген азаматтар саны ... ... және ... ... ... ... деректері бойынша)
2005 жылғы қаңтардың соңына 120,1 мың адамды құрлы, бұл өткен жылға тиісті
кезеңдегіден 26,5 мың ... ... 18%-ға кем. ... ... ... көбі (75 мың ... - әйелдер, 49,1 мың адам – ауыл
тұрғындары. Экономикалық тұрғыдан белсенді ... ... ... ... ... ... 1,5% құрады (2004 жылғы қаңтарда – 1,9%).
2004 жылы алдын ала ... ... ... қызметкерлер саны 4,5
млн. адамды немесе экономикада барлық жұмыспен қамтылrандаРДЫң 62,2%-ын
құрады. Бұл 2003 ... 230,7 мың ... ... apтық. Жалданып
жұмыспен қамтылғандар Caнының 82%-ы мемлекеттік және ... ... 11,8%-ы жеке ... 6,2%-ы ... ... қожаларында жұмыс
iстедi. [12 30-31 б.б]
Жалдамалы қызметкерлердiң негiзгi бөлiгi ірі жене ... ... ... 2004 жылы бұл жерде 2,5 млн. адам немесе
жалпы Caнның 55,6%-ы жұмыс iстедi, бұл ... ... 40,8 мын, ... 1,7%-ғa көп. қoc ... aтқapy ... '13,7 Mың адам, азаматтық-
құқықтық ... ... - 22,1 Mың адам ... қoc ... ... бilliм беру саласында шоғырланған, олардың жалпы caны
58,6%-ы, ал денсаулық ... - 19,7%, ... - 5,3%, ... ... - 4,8%. қызмет көрсету саласында ... ... ... 66,3% адам ... ... ... ... - 32,4%, ауыл, орман және балық шаруашылығында - 1,3%.
2004 жылы толық емес жvмыс аптасы (KYHi) режимiнде 28,4 мың, ... ... ... ... 1,1 %-ы жvмыс iстедi, бvл өткен жылғыдан ... ... (11 ,9%-ғa) кем. ... ... ... ... саны өткен жылы9,9 Mың адамға (21 %-ғa) қысқарып, 37,3 адамды
(1,5%) құрады. ... ... ... ... ... алғандары -
31,3 адам немесе 83,9%.
2004 жылдың, аяғында 14,2 мың, бос жұмыс орны болды (тiзiмдiк Caнының
0,6%-ы). бұл 2003 жылғыдан 4,1 Mың ... (40, 7%-ғa) ... Eң көп ... орны саны ... ... ... -- 4571 ... (жалпы
санның, 32,3%-ы), мемлекепiк басқару ұйымдарында - 3093 бiрлiк (21,8%),
құрылыста - 2743 бiрлiк (19,4%). Бос ... ... ... өсуi ... ... ... мемлекеттiк бақаруда, коммуналдық қызмет
көрсету саласында, көлiк және байланыста ... және ... ... 781,1 Mың адам ... ... тiзiмдiк санының, 31 ,5% .. ы ... ... ... 34 ... ... ... қабылданған адамдардың 4,4%ы- қайта қvрылған жvмыс
орындарына ... ... ... келуi өнеркасiп касiпорындарында
байқалды - 11,8 мың адам (қайта қабылданrандардың З4,7%~·ы), құрылыста ... мың адам (20,2%), ... және ... _.- .2,3 мың адам ... - 2,2 мың адам (6,6%), ауыл шаруашылығында - 1,2 мың адам ... жылы ... ... 743,7 мың адам ... ... ... ... бойынша - 572,1 мың ... ... 23,1% ... ... ... ... (алдын ала деректер бойынша)
жалдамалы қызметкерлердiң саны 4,7 млн. адамды ... бул ... ... кезеңдегiге қарағанда 181,5 мың aдaмғa (4%ке) көп. Олардың санынан
3,8 млн. адам (81,1 %) ... және ... емес ... ... адам (12,1%) - жеке ... 0,3 млн. адам (6,8%) - ... (фермер)
қожалықтарында жумыс iстeдi.
2005 жылдың қарашасында ipi және орта касiпорындарда 2,6 млн. ... ... ... ... ... 55,7%-ы ... ... Бул
өткен жылдың тиiстi кезеңiндегiге қaparaндa 110,1 мың aдaмғa (4,4%-ғa) көп.
Жалдамалы қызметкерлер санынан ауыл, орман және балық шаруашылығында 6,1 ... және ... -- 33,5%, ... ... саласында - 60,4% адам
жумыс iстeдi.
2005 жылдың қарашасында ... ... ... өткен жылдың тиiстi
айымен салыстырғанда құрылыста байқалды, ондағы жумыс iстеушiлердің саны
29,6 мың ... ... бiлiм беру ... - 18,1 мың ... ... ... мулiктен жасапатын операцияларды жузеге асыруда - 16,5 мың
aдaмғa (12,1 %-ra), саудада - 13,1 мың aдaмғa (23,8%-ra), ... ... 10,0 ... ... ... - 8,9 мығ ... (26,7%-ra), өнеркасiпте
- 8,5 мың aдaмra (1 ,2%-ra) ... ... ... ipi және орта ... бiр ... caғaт жұмыс iстeдi, жумыс kүнiнің орташа ұзақтығы 7,3 сағатты құpaды.
2005 жылы ... ipi және орта ... 15,1 мың бос ... болды (қызметкерлердiң тiзiмдiк Caнының 0,6%-ы). Бул өткен айдағыдан
490 бiрлiкке (3,1 %-ке) аз. Eң көп бос ... орны саны ... - 4575 ... (олардың жалпы санынан 30,2%), мемлекеттiк
бақаруда - 4132 ... (27,2%), ... ... ... ... асыру саласында - 1426 бiрлiк (9,4%), ... ... - 1157 ... (7,6%), ... ... 1278 бірлік (8,4%)
тіркелді (5 диаграмма).
2004-2005 жылдары ірі және орта кәсіпорындардағы
бос орындар саны
айдың соңына
15 және одан жоғары ... ... ... ... ... саны
2005 жылдың төртiншi тоқcaнында (алдын ала деректер бойынша) 7,9 млн ... бұл ... ... ... ... ... 110,4 мың ... (1,4%-
ra) көп.
Республика Экономикасында 7,2 млн адам жумыспен қамтылды немесе 2004
жылдың төртiншi тоқсанына қарағанда олардың саны 124,9 мың ... ... ... көп. ... ... ... ... еркектер 3,7 млн адамды
(жалпы жұмыспен қамтыпғандардың 51,7%), әйелдер - 3,5 млн. адамды ... ... ... құрылымында жалдамалы қызметкерлер үлесi
64,4%, өз бетiнше жұмыспен қамтылғандар - 35,6% ... ... ... тoқcaнындa (табысты жұмысы болмаған, оны
үздiксiз iздеген және oғaн ... әзiр 15 және одан ... ... ... саны 641,3 мың ... құрады. бұл өткен жылдың ... ... 14,5 мыңl ... ... 2,2%ғa аз. ... 8,1% (2004 ... ... тоқсанында - 8,4%) қалыптасты.
Жұмыссыздардың жалпы санында ... 273,5 мың ... ... - 367,8 мың адамды (57,4%),15-24 жастағы жастар -168,4 мың адамды
(26,3%) құрады (6 ... ... ... саны және жұмыссыздық деңгейі
Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау
минмстирлігінің ... ... 2005 ... ... уәкілетті
органдарға жұмысқа орналасу мәселесі бойнша 262,5 мың адам, ... ... ... ... 91,2 мың және 4,2 мың адам ... ... желтоқсанның соңында жұмыспен қaмту ... ... ... ... ... саны 94 мың ... құрады, бұл
өткен айға қарағанда 4,5 мың адамға (4,5%-ra) және 2004 ... ... ... 23,7 мың ... (20,1 %-ra) аз. Тiркелген жұмыссыздадың
жалпы санында әйелдер 60,6 мың адамды (64,5%) ... 2005 ... ... ... белсендi халық санында тiркелген
жұмыссыздар ... 1,2% (2004 ... ... - 1,5%) ... ... ... 184,7 мың ... желтоқсанда - 13,3
мың немесе осы айда ... ... ... адамдардың санынан 96,4%
жұмысқа орналастырылды.
2006 жылдың 1- қаңтарындығы ... ... 57 ... ... ... ... ... 192-i жартылай тоқтатқан, 16
Kәcinopын толық емес жұмыс yaқыты ... ... ... 67-i ... ... yaқыты режимiнде жартылай жұмыс iтеreн. өткен айда ерiксiз демалыста
болған қызметкерлер саны 713 ... өcin 11,7 мың ... ... ... жұмыспен қамту мен жұмыссыздық проблемалары
Нарықтық қытынастар жағдайларында жұмыспен ... мен ... ... қозғалады. Жұмыссыздық дегеніміз - ... ... осы ... кезінде экономикалық белсенді халқының
бір бөлігі ... ... не ... ... ... ... болды.
Жұмыссыздық түрлері олардың ... болу ... ... ... ... ... өз ынталары бойынша
жұмысты ауыстырумен байланысты, ... ... ... және ... болады.
Құрлымдық жұмыссыздық ғылыми-техникалық процесстің, өнеркәсіптің жаңа
салаларыньң ашылуларының ... ... ... өзгеруiнен
туындайды. Осындай жағдайға байланысты жұмыс күшiне ұсыныс пен ... ... ... ... ... ... құлдыpayы, экономикалық дағдарыстар
кезiнде, кәiпорындар ... ... ... ... қамтылғандар
саны көптеп қысқаратын жағдайларда пайда болады.
Соңғы жылдары ... ... ... ... қамтуда және
барған сайын ұлғайып келедi. Оньң деңгейi Экономикалық ынтымақтастық және
даму ұйымына (эыvv - ОЭСР) Kipeтiн ... ... ... өсу үстiнде.
Тiптi экономикалқ өсудң жоғары қарқындары белгiленген ... ... ... санының өcyiнeн қалып қоймаулары үшiн бiршама жылдам
қарқындармен жұмыспен к:амтуды ұлғайту ... әpeң ... ... ... және ТМД ... ... және толық жұмыспен
қамтылғга ұзақ жылдар бойы дағдыланып қалған адамдар, кенеттен, ... ... құру мен жеке ... жұыc ... ... баяу қарқындары
ce6e6iнeн жұмыспен қамтылу ... ... ... ... ... ... Тiптi ... өрлеу устiндегi елдерде де
жалақы деңгейiнiк төмендеуi 6айк:алады.
Жұмыссыздық - экономикалық өсу ... адам ... ... ... ... ол ... мен уй ... 6өлiгiн (кейде едәуiр көлемiн) экономикалық әpeкeт жағдай жасайтын
мүмкiндiктерге қол ... ... Олар үшiн адам даму ... ... ... жұмыссыздық (әсiресе, ұзак мерзiмдi,
тоқыраулы) ең6ек дағдыларын (машықтарын) жоғалтуга, яғни ... ... ... ... және ... ол адам дамуына Tepic ықпалын
тигiзедi. үшiншiден, жұмыссыздық тек жеке ... ғана ... ... ... әл-ауқатының. деңгейiн колдауға, ... ... ... ... іске ... байланысты елеулі
әлеуметтік шығындарға ұшыратады, ал мұндай жағдай адам дамуына ... ... ... ... коғамнан оқшауландырады . [13 76-81
б.б]
Сонымен, ... ... ... үшін ... ... адам ... айырылуды, әлеуметтік саралаудың күшеюін,
жастар ... ... ... ... ... ... елдерге көп жұмыс орындарын ашатын
өсу мен аз жұмыс орындарын ашатын немесе олардың санын мулде ... ... ... көтеруге жағдай жасайтын өсу мен осындай әpeкeтке
кедергi ... ... ... еңбек жағдайларын жақсартуға
жәрдемдесетiн өсу мен ... осы ... ... ... қалатын
өсудiң арасында және тiршiлiкке қажет каражаттар табуды кепiлдейтiн өсу ... ... ... ... ... ... ... арасында
таңдау жасауға тура келедi. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... жұмысқа орналастыру мүмкiндiгiнқ камтамасыз
eтетін өсу мeн осылардың ешқайсысын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыздандыруға 6ағдарланған экономикалық өсу
мен экономикалық өсу ... ... ... қамтуды ұлғайтуға бiр
мезгiлде қатар қол жеткiзуге арналған әмбебап ... жоқ ... ... ... егер осы салада жетiстiктерге жеткен елдердің тәжiрибесiне
зейiн ... онда ... ... ... ... ... ... 6aйқауға болады, олар:
1. Толык жұмыспен қaмтyды қaмтамасыздандыруға бағытталған айқын
саясат ұстау.
2. Жұыспен ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарды бiртiндеп жүйелi
бағттаубілікктiлiк деңгейiн ... ... пен ... ... ... Жұмыспен қамтуды ұлғайту мен еңбек рыногына ықпал етуге өзгеде іс-
ша-
раларын ынталандыру.
5.Өндірістік қорларға қол жеткiзудiң тек құқылы мүмкіндіктері.
6.Әлеуметтiк қызмет ... тең ... ... жасау
7. лықты жайсыз топтары үшн мүмкіндіктер жасауды ұлғайту.
Өтпеді кезеңдегі жұмыспен қамтуды ұйымдастыру ... ... ... бөлiктіенгiзуі мүмкін.
1.Ынталандырулар құрлымы экономиканың ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыс күшiн ең пайдалы
арақатынаста бipiктipeтiн инвестициялау улгiсiнде жұмыс ... ... ... тиіс.
2. Шағын және орта кәсіпopдapдың өcyiн қамтамасыз ететін ... база ... ... ... жәнe ... Азиядағы өзге Cәтті
елдермен салыстырғанда Қазакстанда осы сектор осал дамыгғн [14].
3. Қогамдык Жұмыстардың жалпы ... ... ... ... – (i) ... ... кедейленгендердi Жұмыспен
қамтамасыз ету және (ii) экономикалық өcудің жеделдеуiне жәрдемдесетiн
жобалардың күрделi құрылыстың осы ... ... ... ... ... ... айналулары үшін мұқиат таңдаулары тиic. Кейбiр жобалар
жалпы ... ... ... ... ... инфрақұрлым
объектiлерiнiң құрылысы, Қазакстаннын жаңа елордасы - Астанадғгы тұpғын ұй
және кеңсе құрылысы, ал өзге ... ... ... ... ... ... жөндеу, ирригациялык (суландыру) жүйелердi жөндеу және
ұлғайту, көгалдандыру және суландыру жобалары, көпшiлiк ... ... ... экономикалық реформалар басталған кезде, демографиялық
үдерістердің, еңбекке жармды ... ... және ол ... ... ара ... ықпал eтуімен, еңбек рыногында құрылымдық ... ... 1991 ... салыстырғанда 2002 жылы республикадағы жалпы
халық саның 9,5 %-ға азаюы кезiңде, экономикзлық белсендi ... ... %-ға ... Бұл ... егер 1991 жылы жалдамалы жұмыскерлердiң саны
экономикалық белсендi халқтың 95,8 %-ын құpaca, ал 2002 жылы осы ... %-ға ... ... Сонымен бiрге еңбек ресурстары қрылымында өздiгiнен
Жұмыспен камтылған хальқтьң Және ... ... өстi. ... ... ... ... ... бiрi ретiндегi өздiгiнен Жұмыспен
камтылу 1991 жылмен салыстырғанда 10 белсендi халыктьң 9,3 %-ы ... және ... ... аумақтық әркелкi есеге
өстi және 2,7 миллион адамға ... ... 2002 ... экономикалық белсендi
халыктьң 39,9%-ын құрады. Статистикалык ... ... ... ... жұмыссыздар саны 690,7 мьң адам ... ... ол ... ... ... ... ... қоныстанулары eңбек
ресурстарында әр турлi қажеттiлiктердi ... ... ... ... ... ... ... сипатталады: халыктың
ұдайы өсiп-өнуi негiзiнен ауылдьқ жерлерде шоғырланган (әcipece ... ... ал ... қалалар мен өнеркәсiп инфрақұрылымы
дамыған аймақтарда жоғары. Кейбiр аймақтардың. еңбек ... ... ... Бұл сол ... ... ... өз
таңбасын түсiрiп, адамдарды аймақтар мен экономикалық өсу орындарына
тартуға ... ... [2 - ... қамтылған халықтың салалық құрылымында да сондай-ақ ... ... ... 2002 жылы ... ... ... 1991 жылмен салыстырғанда 3 есеге жуық, өнекәсiпте - негiзiнен өндеушi
өнеркәсiпте жұмыспен қамтылғандар санының елеулi қысқаруыньң ... ... ... сақтау саласында 1,6 есеге азайды_ Сонымен қатар осы кезен
аралығында саудада жұмыс iстейтiндердiң. саны - 1,5 ... ... 1,4 ... өстi, оған ... және жеке аула ... ... себеп болды.
Көлем санаты жағынан екiншi орындағы даму үpдici - халықтың өздiгiнен
жұмыспен қамтылуы соңғы 3 жылдың iшiнде құбылмалы ... Бұл ... ... әдісі жетілдірілмеген, сондықтан өздігінен жұмыспен қамтылғандардың
кейбiр бөлiктерi ... ... ... ... ... берi жұмыссыздардың саны ұдайы азайып келедi. 1999 жылмен
салыстырғанда жалдамалы жұмыскерлер санын 20,2 %-ға ... ... саны 2002 жылы 27,3 %-ға ... ... ... жұмыссыздар
санындағы жастар мен әйелдер жұсыссыздығының ... әлі де ... ... ... ... арасындағы әйелдердiң үлесi 1998-2000
жылдарда 45,8 %-дан 42,2 %-ға дейiн ... ... ... төлем жасау
қағидаты сақталғанына және ол ... ХЕҰ ... ... ... ... ... ... жалақысы epкектердің осындай жалақыларыменрымен
салыстырғанда 1998 жылғы 75,8 %-дан 2001 жылы 58,7 '%-ғa ... ... ... ... еңбек үшiн әйеллерге қapaғнда еркектерге артық артык ... ... ... ... ... көбіне аз iне ... ... ... болады. Мәселен, 6iлiм (76,47,6 %)
және ленсаулық сақтау(81,5 %) сскторларында жұмыс iстейтiн әйелдер ... ... ... ... ... ... құрақұрайды және олар
әлеуметтік жеңiлдiктерге. Көмекке ... ... ... ... жоқ ... ... ... халықтың арасында (52,3%)
басым.Жастар жұмысқа орналасуға ең осал топ болып табылады , осы ... ... де ... Жастар арасындағы Жұмыссыздьқтың жоғары
деңгейіне және толық жұмыспен камтылуға, әcipece ... ... ... жұмыссыздыққа ұшырататын әеуметтiк және экономикалық
проблемалармен олар ... ... ... ... бiлiм ... ... ... бейімделген.
Схема 2 -Қазақстандық еңбек рыногінің үлгісі
Жұмыссыздық деңгейi бойынша ... ... ... ... Жергiлiктi бiлiктi кадрлар санынын жеткiлiксiздігі,шетелдiк
Жұмыс күшiн тарту және ... ... ... ... ... әдicтepiнiң басымдығы мұнай өндipeтiн аймактарда
Жұмыссыздық денгейiн шамалы темендетуге cenтiriн тигiздi ... ... үшiн ұзак ... «жұмыссыздык» тән. Мәселен,
СолтүстiкҚазакстан, Маңғыстау, Павладар және Атырау облыстарында 1 жылдан
астам Жұмыссыз дәрежесiн ... ... саны ... 27 %-ға ... ... ал ... ... Шыгыс Қазак:стан, Жамбыл, Павлодар,
Oңтүстік Қазакстан облыстарында 6 айдан 12 айға ... ... ... деңгейдi көрсетедi.
Қазакстандағы шағын және орта кәсiпорындар жалпы Жұмыспен камтудың ... ... eтeдi. ... нормативтiк Құқықтық база шағын және
орта кәсiпорындар (ШОК - МсП) секторының өсyiн тежейтiн негiзгi ... ... ... ... ... ... ... - осы
бағыттағы тағы бiр тосқуыл. Сондай-ақ капитал мен үй-жайларға қол ... және ... ... ... ... де ... туындатады.
2000 жылы жалақынң нақты мөлшерi 5,5 %-ға өскeнiнe қарамастан,
мемлекеттiк қызметтегi, ауыл ... бiлiм мен ... ... ... ... ... төлемi проблема күйiнде қалып отыр. Орташа
жалақы сектордан ... ... ... ... ... (7 ... 2000 жылғы ахуал бойынша аймақтар арасында (3,6 есе) алшақтықтар бар.
Негiзгi табыс көзi ... ... ... ... ... ... 1998 жылғы 74 %-дан 2000 жылы 71 %-Fa ... ... ... ... ... зңнамасын caқтaуғa мемлекет
бақылауын жүзеге асыру мак:сатында жыл ... ... ... ... ... ... тур алы ... ережелерiн бұзың салдарынан
зардап шеккендер саны өндiрiсте 2001 жылы 3282 адамды құрады, олардың ... ... ... ... iшiнде 12 әйел бар. Кәсiптiк сырқаттан 2001 жылы
зардап шеккендердiң саны - 382 ... ... ... ... - ... берушiлердiң еңбектi Kopғay туралы заңнама ережелерiн
сақтамауы, технологиялық ... ... ... ... ... Және ... ... уақтылы
жүргiзбеу, сондай-ақ еңбек ... ... ... ... ... бiлмеулерi болып табылады.
Жұмыспен камту саласындағы Және 2003-2005 жылдарда еңбек ресурстарын
дамыту жөнiндегi мақсат - ... ... ... ... өcyi Және ... ... арттыру.
Осы керсетiлген максатты iскe асыру ұшiн келесi ... ... ... барлық секторларда экономикалык өсудi камтамасыз ету;
*жұмыспен қамтудың ... ... ... ... iшкi ... қopғay, елдегi енңек ресурстарын тиiмдi пайдалануды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... құpy (ашу) мониторингi, республикаFғ шетелдiк жұмыс
күшiн тарту кезiнде қазакстандық aзaмaтrapды даярлау және ... ... ... база ... ... жария ету, жаңа жұмыс орындарын ашу және
азаматардың еңбек pынoгын кәсiптiк ... ... ... (apттыру).
Жоғарыда мазмұндалған Мәселерердiң негiзiнде Қазакстандык еңбек
рыногының үлгісі, қолданыстағы ең артықшыдықты үлгілердің ... ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтiк-экономикалық даму ерекшелiктерiн ескеру ... ... ... ... ... ... дейiн Қазакстан еңбек жөнiнде адамның негiзгi
кұқықтарын мазмұндайтын 8 ... ... ХЕҰ 16 ... ... 1999 жылы ... ХЕҰ "Ж-ұмысқа қабылдау кезiнде Және
мамандық бойынша кeмciтyre жол ... ... N111 ... ... ... мен ... берiлетiн құқықтарға сәйкестігін ұлттық
заңдар әзiрлеуге міндеттейлі.
Үкіметтің көптеген жарлықтары мен ... ... ... сондай-ақ шағын және орта кәсiпорындар (ШОК - МСП)
секторындағы кейбiр халықаралық ... ... ... ... ұшын ... және ... ... институционалдық алғышарттар
құрылды. Таяудағы кәсіпрындардың жалақы қорына салынатын әлеумттiк салықты
21 %-ға деин және қосылған ... ... ... (КҚС - НДС) ... 16 %-
ға дейiн азайтқаннан кейiн белгiлi бiр iлгерi қадам ... ... ... ... ... ... ету шамасы қандай?
Біздің елдегі еңбек ресурстарының саны 1992 жылы 9,4 ... ... ... халықтың жалпы санының (17 миллион адам) 55 процентін құрады. Халық
шаруашылығы ... ... ... 7,4 ... адам ... Олардың 6 миллионға таяуы немесе 81 проценті экономиканың
мемлекеттік секторында жұмыс істейді. Бұл ... ... ... ... ... яғни нарықтың еңбекпен қамту қатынастарының қалыптасуы
өте баяу ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда тұгел
тіркелген жұмыссыздырдың саны 250-500 мың адам болуы мүмкін деп күтілуде.
Сондықтан мемлекет дүние ... ... ... ... ... ... ... қажет. Жұмыссыздықтың әлеуметтік жіне саяси
өткірлігін азайту үшін, нарық қатынасары дамыған елдердің үкіметтері ... жыл ... ... ... ... әртүрлі жүйелерін қолдануда.
Халықты еңбекпен қамтудың ... ... ... ... ... ... мамандандырылған мекемелердің, экономикалық тұтқалардың
жүйесін қалданады. Бұндай жағдайда, мемлекет қайта мамандандыру, жаңа ... құру және ... ... ... ... ... саясат
шараларын жүзеге асыруы қажет.
Қазақстан Республикасының “Халықты жұмыспен қамту туралы ” Заңына
сәйкес, жұмыстан ... ... ... деп ... ... ... ... жалақысының 50% -тен кем емес мөлшердегі, бірақ
республикада қалыптасқан орташа жалақы ... ... және өмір ... ... болмайтын жәрдем ақша беруге кепілдік беріледі.
Осылармен бірге, мемлекет жұмыс күшінің үсынымын ... ... ... аазматтарының келуі) шектеу – шетел жұмысшыларының
репатрияциясын (отанына қайту) ... ... ... бөлу және
мерзімінен бұрын демалысқа (пенсияға) шығару сияқты жұмыспен қамту саясатын
жүргізеді. Мемлекет ... ... ... ... үшін қаржы бөлу
бағдарламасын жүзеге ... ... ... ... жапа ... ... жастар мен үнемі жұмыссыз болатындарға жәрдем көрсетеді.
Нарық қытынастары ... көп ... ... ... әр ... ... әсіресе жастарға арналған арнайы шаралар қолданылады.
Жұмыссыздық мәселесiн толығырақ ... ... ... ... ... ... ... халқының 7.7
пайызы, еңбек ресурстарының 8.4 пайызы, экономикалық белсендi және жұмыспен
қамтылғaн ... 7.4, ... ... iстейтіндердің 10,1 пайызы
шоғырланған. ... ... ... ... 21,5 ... ... ... пайызы өнеркасiпте. 12.5 пайызы жылжымайтын мүлiкпен операция, жалғa
беру және кәсiпорындарға қызмет көрсету, 11,2 пайызы бiлiм ... 11 ... пен ... ... шоғырланған. Мұнда республика бойынша
жылжымайтын мүлiкпен ... ... ... берумен және
касiпорындарға қызмет көрсетумен шұғылданатынлардың 62,3 ... ... де 22,6 ... ... ... 14,2
пайызы, мейманханалар мен мейрамхана ... 13,6 ... 12,7 ... ... ... мен ... ... пайызы жұмыс iстейді.
Алматы экономикалық белсендi емес ... саны да көп, ... ... үлес ... да ... Оныи себебi күндiзгi оқу
орынларында окитындар. үй шаруасындағылар, зейнеткерлер ... ... ... ... ... ... ... агенттiктiң дepeктepi бойынша 2001 жылы Алматьда
60 мың адам жұмыссыз ... ... ... ... 10,8 ... ... сол 60 мыңньң тек 11425-i ғанa жұмысқа орналастыру органдарына ... ... 48,6 мың адам ... ... ... ... келмеген ғoй.
Кейiнгi кезде еркектер жұмысты өз бетiмен С.Сейфуллин, айелдер өз
денесін саулалап Саин ... ... ... ... ... ... көп ... жүр. Сейфуллин даңғылы бойьнда 2-3 мың адам ... жиi ... ... ... ... ... eкi күн бойы Сатбаев
көшесiнен ... ... ... вокзалына дейiн тұрған адамдарды ... Бұл ... ... ... саны 400-дей. Адамдар көбiрек
шоғырланып тұратын тұстар - Абай ... ... ... дейiн,
Кұрманғазы мен Қабанбай көшелерiнiң арасы, Төле би мен ... ... ... ... ... мен Райымбек даңғылының арасы, Рыскұлов
көшесiмен киылыс. Осы аталған бес жерде 40-50 адам нан ... Сол ... ... ... ... ... 96сы ... жауап
берiп, әңгімеге араласты. Қалғaндары одан бас тартты. Көбiнiң ... ... ... жағдайымызды жазғандарыңызбен ештеңе ... ... де ... ... де оны ескермейдi, керек етпейдi.
Демек, олар ceнiмінeн айрылып, ... ... ... ... ангiмелескендердiң көпшiлiгiнiң басқару Органдарына, acipece ... ... ... ... қара қазандай.
Сейфуллин даңғылы бойындағылардың 40-50-i ғана орыстар, қалғаны
қазақтар. Орыстар түгел дерлiк Алматы тұpғындары, ... ... ... 90 ... ... жақтан келгендер. Көбi ... Бiз ... ... 96 адамныи 28-i ғaнa Алматы
тұpғындapы.
Жұмыс iздеушiлердiң көбi басқа жерден ... ... ... ең ... ... ... пәтерге тiркелу. Тiптi, уақытша тiркелулің де
машақаты аз емес. Осыны желеулeтiп, ... ... бiр ... ... етсе, екiншi жағынан мұны кейбiреулерi қара басының қамын
күйттейдi. Адамдардың айтуынша., кейде полмцияғa алып ... ... ... адамдардың бiреуi: кешке үйге ... ... 20 ... де алып қойған, дейдi. Кейде полиция қызметкерлерi
аудандық мекеме маңын тазартуға. Басқадай жұмыс iмтeyгe тегін ... ... ... ... куа ... шақыpaды, келiспесек боқтайды,
деп шағым айтады. Осы шағьмдардың тiптi кейбiреуі ғана рас ... ... ... қызметкерлерiне абырой апермейдi. Жұмыс iздеп шеттен келген,
қалада тiркелмеген аламдар ... ... ... ... ... онда ... сөйлеспейдi де.
Осы арада бiр үлкен заңсыздықтың құлағы қылтияды, ... ... ... 2-тармағында «Teгiнe. әлeуметтiк.
лауазымдық және мүліктік жағдайына, ... тұрғылықты жерiне бaйланысты ... ... ... ... деп, ... ... ... бұлжымас
қағида республикaда жиi бұзылады. Тiркелудi талaп ету де ... бiр ... ... ендi талап етiлмейдi деп мәз болғнымызбен, тiркелу ... ... ... ... ... жеке ... Қазақстан
Республикасының азаматы деп көрсетілген адамнан тiркелудi ... ... бiр ... Рас, ... ... деудiң дәлелдерi де бар. Ол
eceпкe алу, «қылмыстьң жолын кесу» үшін ... ... ... ... ... да ... ... республика азаматтарының. басым көпшiлiгi
қылмыскер емес қой. Тiркелу мiндетi ... ... ол ... ... ... өзге ... азаматтары жөнiндегi әңгімe басқа. Бiр
кияннан Алматыға жұмыс ... ... жас ... бiлiм ... ... ... жағынан әрқилы. Ол деректерлің бәрiн
кешiрiп жатудьң қажетi жоқ.. Тек Жұмыссыздық мерзiмiне назар ... ... ... бiр ... ... жұмыссыз жүргендерi 22
алам. 1 жылдaн 3 ... ... - 24· aдaм, 3 ... 5 ... ... 5 ... 7 ... дейiнгiсi _ 16 адам, 7 жылдан артық, тұрақты
жұмыс таба алмай жүргендерi 16 адам ... ... ... мықтап зерттеудi
талап eтeдi. Бул - халық, соның ... ... да ... мемлекеттiң
тиicтi органлары айналысуғa міндетті мәселе.
Сейфуллин даңғылының бойындағылар мұнда ... ... ... көзiнен дәмелi болып тұpмaғaны бесенеден белгiлi. күнкөрicтің негiзгi
көзi сол. Ендеше ... ... жайы ... ... ... ... ақысы қалай төленедi деген сұрақтар да epiккеннің ... ... ... ... 42 адам аптасына 1-2 рет қана, 28 адам - ... 26 адам 3 ... көп ... айтады. Бұл cayip айынлағы жағдай. Қыста
жұмыс ете аз, жаз ... ... ... ... ... 44 ащам 1 мың теңгеге, 17 адам - 1.5
мыңға, 16 ащам - 2 мыңға дейiн, 9 адам - 2-3 ... ... 10 адам 3 ... табатынын мәлiмдедi. Осыған қарағанда, даңғыл бойындағылардың көбiсiнiң
табысы 2 мың ... ... Айта ... бiр ... - 3 мың, одан ... ... ... орыстар. Ал қазақтардың бiразы ... ... ... ... ... ... ... арнайы зерттеудi
қажет eтeдi .
Сонымен., Сейфуллин даңғылында ... ... ... ... негiзiнен жүк түcipy, жүк тиеу, жер қазу, үй жөндеу болып
келедi. Жүмыс берушiлердің. ... ... де жиi ... ... ... жер ... ... деп апарып, 5 метр қаздырады да, ақшаны ... ... ғана ... ... берушiден «неге алдайсың. деп
сұрайтын, жұмыскерлерге ара түceтiн ... да, заң да жок ... ... ... ... Жұмыс күшiнiң нағыз тауарға айналғанының Kөpiнici
осы. ұсыным сұранымнан асып жатыр, ... ... ... өте ... ... 300-500 ... ... жарты кун. бiр кун жұмыс iстететіндеp
бар. Бiреуi келiспесе, ... ... ... ... ... бiрi - тауардың бағасы сұраным мен ұсыныстың ара ... ... ... ... ... ... тұр Және бұл Алматыдағы ғана
емес, елiмiздiң үлкен ... ... ... да, ... ... ... де ... мәселенiң бетiн ашып
бергендей. Соның бiрi ... ... ... ... ... соның бiр шағын тобы. Сонда 60 мың жұмыссыздың қалғандары
қайда?' Рысқұлов ... ... ... ... жеpiндe,
Белинский кешесiнiң Рысқұловпен түйiлiскен тұсында 35-40 адам ... ... ... ... ... ... көлiктерi әртурлi
маркалы, артүрлi қуатты. әртурлi бейнелi. Олармен сейлессеңiз, айтары: бiз
газеттepдeгi ... ... ... 800 ... ... тырысамыз, одан артық сұрамаймыз. бiрак бәрiмiзге ... ... ... Ал ... ... ... үйде отырған көлiк иелерi қанша?
Мұндайлар, ... ... ... ... ... 60 ... анықтаудың. өзi де үлкен мәселе. атқарылуға тиiс ... ... ... Ал ... агенттiгi көрсеткен жұмыссыздар саны шын
мәніндегi жұмыссыздар санынан аз ... көп ... ... ... Қалалық әкімияттың. жоспары бойынша үстiмiздегi жылы 10 мың ... ... ... ... ... Бұл ... орындалғанның
өзiнде. тағы 50 мың. aдaм жұмыссыз қалмақ.
Әдетте халықты жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... бұрындары әркім өзiн-өзi жұмыспен қамтуы. өзiн
өзi ... ... ... қаюы ... ... ... ... де мiндеттi
емес деген сыңай байқатса, қазiр ең алдымен шағын және орта бизнестi дамыту
қажет, осы ең ... ... ... фактор дейтiн болды. ... және ... ... ... 1,5 ... алам ... ... дегелi екi жылдай
болды және жақсы жетiстiк ... ... ... ... ... ... және орта ... жайына қысқаша тоқтала кетелiк. Статистика
деректері бойынша республикада билғы ... ... ... ... 103,7 мың ... ... тіркелген. Олардан 78,5 мың Kәciпopын
(яғни 75 пайызы) Жұмыс iстеп тұpғандap, соның ... 39,9 мыңы ... ... icтeп ... деп ... ... ... 34,4 мың. шағын
кәсiпорын (яғни республикадағы бaрлық шағын ... 33.1 ... одан ... ... 23,4 мың, ... ... ... 11.9
мың.
Республика бойынша шағын Kәciпорындарда жұмыспен қамтылғандар саны
426,5 мың адам, оның 104.8 мыңы ... ... ... ... 36,7
мың. Шығыс қазақстан облысында 36.1 мың.Оңтүстік қазақстан облысында 32.5
мың адам деп көрсетiлген. Солардың. 140,8 ... яғни 33 ... ... ... яғни 16 ... ... 54,5 мыңы яғни 13 ... құрылста
iстейді. 2001 жылы республикада 10.823 орта Kәciпopын болып, онда 1032,9
мың адам жұмыс icтeдi.
Сонымен, шағын және орта ... ... ... 1461,4 мың
адам жұмыс iстедi. деп саналады. Кейiнгi eкi ... бұл ... ... саны өсе ... отыр. Алдағы жылдарда да елеулі түрде өceдi
деуге негiз жоқ. Өйткенi, әлемдiк тежiрибе ... ... ... ... және орта ... ipi ... ... соларға
қызмет жасай отырып дамиды. Ал ... ipi ... ... істеп
тұрғандары негiзiнен шикiзат өндiретiндер. Ал ... ... берi ... тұр және ... iскe ... ... ... үстіне
бiздегi (бұрынғы КСРО-ның аумағында) ipi кәсiпорындар не ... ... не ... бiр ... өнім ... ... олар өз ... және орта кәсiпорындарды дамтумен шұғылданбаған. Міне осының өзi
мықтап ойластырып ... ... ... ... тaғы бiр бағыты импортты алмастыру саясатын
парасатты жүргiзiп, қазба байлықты игеріп жатқан салаларда соларға ... ... ... ... шығару.
Тоқтала кететін тағы бiр бағыт, ipi кәсiпорындарға үкімет ... ... - ... ... ... ... Бiр мысал. Павлодардың
трактор зауыты билғы қаңтардың басынан берi Ресейден алынатын трансмисияның
жоқтығынан тоқтап тұр. Онда iстейтiн 800 жұмыскердiң ... ... ... ... Ал сол трансмиссяны Павлодарда жасап шығару үшiн керек қаражат
көлемi небары 5.5 миллион АКШ доллары тезiрек шешуге болады ... ... ... ... ... ... ... мен кеселiн айтып жатудың. кажетi болмас. Ол айына 3-4 мың ... бар, ... аула ... ... ... ... ... отбасының
табысы жан басына шаққанда 2044 теңгеге жетпесе, сол ... ... ... әлеуметтiк жәрдемақы, тұрғын үй ақысы отбасының. ... ... ... 30 ... ... ... төлеумен шешiлмейтiнi
анық. 11,8 мың адам жыл басынан бері ... ... ... жұмысқа
орналасыты.
Соңғы жылдарда облыста 56,2 мың жұмыс орны ... ... ... 25,1 ... ... етуге мүмкіндігі туды. өндірістің дамуы,
құрылыстың қарқын алуы тұрғындардың ... ... одан ... ... 10 айда ... іздеген 11,8 мыңның жолы болды. Бұлардың көбі жастар
1,4 мың жігіт пен ... ... тас ... ағаш шебері кәсібін игерді
[17].
Статистикалық мәліметтер экономикалық жағынан белсенді тұрғындар саны
2005 жылы 619,7 мың ... ... ... Бұл ... 2004 ... 20,9 мың адамға немесе 3,5 ... көп. ... 0,2-0,3 ... ... өсіп ... 2005 жылы ол көрсеткіш 65
пайызға жетіп отыр. Бұл ... ... ... ... артып,
жұмысыздықтың біртіндеп жойылып келе жатқанын көрсетеді.
2001-2005 жыл аралығында жұмыспен қамту 89,2 пайыздан 91,7 ... ... Жыл ... сайын елімізде жаңа жұмыс орындары ашылса, оның 3,2
мыңы өндіріс – 8,4 мыңы ... ... Осы ... орындарының 30
пайызына әйелдер қамтылған. Алматыда бес департаментті әйелдер басқарып,
шағын және орта бизнестің басым бөлігі ... ... ... ... арасындағы жұмысыздық өзекті мәселеге айналып тұр. ... ... ... ... 70 ... әйелдер қамтиды.
Тіркелегндердің 40 пайызының жоғары және ... орта ... және 10 ... емес ... ... бар ... саясатының негізгі мақсаты-инфляцияны тежеуді қамтамасыз
ету. Бұл мақсатқа жету жолындағы жауап кершілік Ұлттыұ банк пен ... ... ... сол үшін ... өкілеттіліктер мен құралдар бар.
Ақша кредит саясатының келесі міндеті –қаржы нарығының тұрақтылығын
қамтамасыз ету. Инфляция өсімінің залалды ... ... ... ... ... ... ... үшін нақтылы айырбас
бағамының икемділігін сақтап тұру,
Осы орайда Ұлттық қор ... рол ... ... Үкімет Қор маңызды
қаражатының ашықтығын ұтымды құралуы мен ... ... ... деп ... 5,10 ... 20 ... өсуі мүмкін, ал сіз болсаңыз өз
жалақыңызға не алуға болатынын ... ... ... ... ... ... ... болып тұра береді ме?
Егер жалақыңызды көбейтсе –болашақта қымбаттауды күтіңіз. ... ... ... ... ... та жай, ... аса зор инфляциялардан жалтаруға болады. Бұл
үшін барлық ... ... мен ... ... инфляция экономиканың тиімді дамуына септигін тигізеді деген
пікір бар. Ол тауар өндірісі мен ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Мен бұл оймен келісемін. Инфляция болмаған жағдайда экономикалық
және іскерлік белсенділік ... ... ... Бірақ бұл жағдай адамдардың
белсенділігін арттырмайды. Көп уақыт болған «тыныштықтан» кейінгі аз ... ... өзі үрей ... біз болсақ инфляциялық болжамға қайта ораламыз. Егер ол аз көлемде
болса, оның пайдалылық үлесі де бар, ал ол ... ... ... ... ... ... ... оның азаматтарына қауіп – қатер
туғызады.
Қазақстандағы экономикалық ... ... ... ... ... ... бұзылуымен, тым өсіп кеткен
басқару аппаратын қаржыландыру мен ... ... ... ... және ... ... жою инфляцияға қарсы саясат жүргізудің басты
құралына айналды.
Ұсынылған шараларды іске асыру ... ... ... ... ... болу қаупін төмендетуге мүмкіндік береді, қаржы нарығының
тұрақтылығын сақтауға, бәсекелестікті ұлғайтуға және нарыққа қатысушылар
қызметінің анықтығын ... ... ... ... одан әрі дамытуға
ықпал ететін болады.
Менің ойымша жергілікті атқарушы органдарға ... әсер ... жою ... бірқатар жедел шаралар әзірлеуә оның ... ... ... ... ... ... шешуде жүйелі
қадам жасау керек (деп ... дер ... ... ... ... дегеніміз – халқымыздың әл – ауқатын
бірден көрініс табатын икемді жергілікті сұраныстың орасан зор қайнары.
Жұмысыздық мәселесі қазіргі кезде бүкіл ... жүзі ... ... ... ... ... ... Америкалық еңбек базарында жүргізілген
көптеген зерттеулер жұмысыздық негізге мінездемелерін ... ... ... ... ... ... жасы, жынысы және еңбек
тәжірибелеріне байланысты ауытқулар, ... ... ... ... ... және ... мұндай ағымдылықтың көпшілігінің циклдық
сипатта болуы, көпшілік тұлғалардың қысқа мерзімге ... ... ... ... ... ... ... толық жұмылдыру
жағдайында болатын жұмысызздық болып табылады, ал циклдік ... ... ... ... озу ... ... қай ... толық жұмылдырылған жағдайда болатындығын
анықтау экономикалық саясаттың негізгі ... ... ... табиғи дәрежесі мен құрылымдық дәрежесі мағыналары ... ... ... бюолып табылады. Жұмысызздықтың жалғасуы және
жиілігі терминдерінде көрініс табуы ... ... ... ... ... ... ... жұмысыздықтың табиғи дәрежесін түсіру мақсатында
жасөспірімдер арасындағы жұмысыздықпен ... ... Осы ... жұмыспен қамтамасыз ету үшін жастарды жұмылдыру қызметін
ұйымдастыру ұсынылған. Сондай – ақ ... ... ... ақы ... ... барылады.
Бұл өз кезегінде жұмыс іздеу жолындағы материалдық қиыншылықтарымен
күресуге мүмкіндік береді.
Демек, жұмысыздық күрделі де, ауқымды мәселеге айналып ... ... жүзі ... бұл ... шешу ... және ... ... ету салаларында қыруар шаралар жасалудаү бұл болашақта
жұмысыздықты толық шешуге мүмкіндік береді.
Нағыз пәпменді ... ... – ол ... ... ... ... болып келді және болып қала береді.
Мемлекет қоғамының шын мәнінде осындай көмекке дәру мүшелеріне ғана
қолдау ... ... ... ... өз ... ... ... санаймын.
Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты «әлеуметтік топтардың
мұқтаждықтарымен» айқындалуға тиіс ... ... ... ... жұмысшылар сапына қосуға даярлау» міндетті ауқымында
шоғырландыруға ... ... ... ... ... жүйесі
олардың қайта оқып – үйренуі мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ... ... ... әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер
1. Экономикалық теория негіздері. Оқулық // Алматы «Санат»,
1998-47 бет – 57 бет, 405-411 ... ... оқу ... /Дайын Я.Ә. Әубәкіров және т.б. // ... 1995-144 бет -60-61 ... ... Б.А. Ақша ... ... Валюта қатынастары. Оқу құралы
//Алматы «Экономика», 2000 – 328 бет -72-75 бб.
4. Қарақұсова А.Н. Ақша кредит ... және ... ... ... ... 2006 -29 мамыр.
5. Шокаманов Ю. Статистикалық баспасөз – Бюллетень N 1 // Алматы
-2004-206-207 бб.
6. ... Ю. ... ...... N 3 // ... ... -76 ... Кривко Н. Инфляционная ситуация в Республике Казакстан // Аль
–Лари N 4 2005 -3 -11 ... ... М. ... ... және қосымша құн. Қаржы және Аудит //
Алматы -2003 -24-29 бб.
9. Райханұлы Н. ... ... ... ... N 6 // ... -2002 – ... бб.
10. Нұрмұхамедова Ш.С. Жұмысыздық – кедейшіліктің басты себептерінің
бірі. Вестник КазНу N 2 // Алматы – 2005 -132-134 бб.
11. ... Қ. ... және ... ... ету. ... - әлеуметтік экономикалық дамуы // Алматы – 2004 – 28 -29
бб.
12. Әбдиев Қ . ... ... ... ... ... ... ... // Алматы – 2005 -30-31 бб.
13. Мамыров Н.К. Қазақстандағы адам дамуы //2004 жыл 76-81 ... ... Ш. ... ... жұмыс көп // Нұр – Астана – 2005
– 18 тамыз.
15. Көнкесенұлы Б. Бізде жұмыссыздар жоқ // ... елі – 2005 – ... ... А. ... төмендер қамқорлықтан қозғалмайды // Алматы
ақшамы – 2004 – 17 шілде.
17 Самрат Ж. ... бар ... ... бар // Егемен Қазақстан
– 2005 – 10 ... ... Н. ... әлеуметтік ісіндегі әлпеті қандай // Алматы
ақшамы – 2005 – 18 мамыр.
Қосымша әдебиеттер
1. Абдуллаұлы М. ... ... ... // ... елі – 2004 – ... ... М. Рыноктардағы ақша бағасы // Қазақ елі – 2004 ... ... Н. ... ... проблемалары және жүзеге асыру
перспективалары; Инфляциялық таргеттеу //Егемен Қазақстан – 2004 19 ... ... Ж. ... ... «Но» Сын ... ... ... // Жас алаш 2005 – 4 маусым.
5. Жанділдин Ж. Өзімізді - өзіміз алдамайық // Айқын апта – 2005 ... ... Т. «Екі ... бір ... ... бермесек, «экономика
көтерілді» деген бос доңғазалдан не пайда? // Жас алаш – 2005 – 4 ... ... Н.Н. ... ... ... әлеуметтік жағдайына
әсері // Банки Казахстана – 2005 N6 21 -23 ... ... Ш. ... ... тұрмысын неге түземейді? // Жас алаш
-2004 6 ... ... Г. Ең ... ... // ... – 2004 – ... ... А. Инфляцияның мұнай бағасына қатысы бар ма?//
Айқын – 2005 – 30 ... ... А. ... Банк пен ... бір – ... ... келісе алмайтындығы инфляцияны ауыздықтау // Айқын -2005 14
қыркүйек.
12. ... Ж. ... ... ... // ... ... – 2006 17
мамыр.
13. Омаров Н. Барлық жерлерде жұмысыздық ... ... ... ... ... ... // ... – 2005 -28 маусым.
14. Сахариев Е. Мемлекеттің ... ... – адам // Ана тілі – ... наурыз.
15. Шегебайұлы Б. Жұрт неге Алматыдан пана іздейді // Алматы ақшамы ... -10 ... ... Ә. ... ... пен дәйек не дейді ? //
Түркістан – 2005 7 ... ... ... мына ... ... жеткізіледі
*секвестрлеу әдісімен - әр түрлі факторлармен анықталатын белгіленген жалпы
көлемініе тиісті барлық шығыстарды пропорционалды түрде қысқартумен;
*рестрикцияларымен – тікелей әдістермен, яғни заңдардың ... ... ... ... ... қол ... деңгейден күшпен
төмендету жолымен;
*қолдағы кірістердің деігейін бақылаумен
*мемлекттік бюджет тапшылығының ... ... ... ... ... ... қалалар
Ауылдық жерлер
Еңбек эмирациясы
Фирма ішіндені кәсіпорындардағы
Аймақтық еңбек рыногы
Еңбек эмирациясы
Кәсіпорындардағы
(фирмадағы)
Жастардың еңбек рыноны
Әйелдердің еңбек рыногы
Саладығы
Кәсіпорындар арасындығы
Ішкі рыноны
Сыртқы рыногы
Еңбек рыногы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жастар арасында жұмыссыздық проблемасы және оларды шешу жолдары23 бет
"Қазақстан Халық Банкі" Ашық Акционерлік Қоғамының несие қоржынының жағдайын талдау53 бет
Delphi –программалық ортасында бағдарламалау17 бет
JavaScript- та бағдарламалау25 бет
Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау19 бет
Алаяқтық және онымен күресудің проблемалары мен болашақ мәселелері91 бет
Ақау, ысырап және тауарлы-материалдық қор қалдықтарының есептері4 бет
Банктің несиелік саясаты туралы31 бет
Бастауыш мектеп математикасында проблемалық оқыту технологиясын қолдану14 бет
Бастауыш сынып оқушыларының қазақ тілінен құзыреттілікке бағытталған тапсырмалар арқылы шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдары26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь