Шағын кәсіпкерлікті қалыптастырудың теориялық негіздері және оны несиелеу қажеттігі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

1 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ НЕСИЕЛЕУ ҚАЖЕТТІГІ
1.1 Шағын кәсіпкерліктің экономиканы дамытудағы ролі ... ... ... ... ... ... ... .9
1.2 Шағын кәсіпкерлікті несиелендірудің мәні және қажеттілігі ... ... ... ... .14
1.3 Шағын кәсіпкерлікті несиелеудің әлемдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ...19

2 ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕЛЕУ ДИНАМИКАСЫН ТАЛДАУ
2.1 Шағын кәсіп керлікті несиелеу түрлері және әдістерінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.2 Шағын кәсіпкерлікті дамыту қорының қызметін талдау ... ... ... ... ... ...29
2.3 Қазақстан Республикасында екінші деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелеудегі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

3 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Шағын кәсіпкерлікті несиелеу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
3.2 Шағын кәсіпкерлікті несиелеуді жетілдіруің болашақтағы бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
3.3 Шағын кәсіпкерлікті несиелендіруді жетілдіру бизнес жоспары ... ... ... 61

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71
КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында елімізді дүние жүзіндегі 50 елдің қатарына қосу стратегиясы жөнінде баса айтылды. Оның ішінде еліміздің экономикасын мұнай-газ секторынан түсетін табыстан ғана емес, басқа салаларды дамыту арқылы, соның ішінде елдегі шағын кәсіпкерлікті дамыту арқылы көтеру мәселесі сөз болды. Сондай-ақ, мемлекет басшысы қазақстандық бизнестің дүниежүзілік бизнеспен араласуын ойластыру керектігін атады.
Елдегі шағын кәсіпкерліктің дамуынсыз Қазақстанда жоғарғы әсерлі ұлттық экономиканы қалыптастыру мүмкін емес. Әлемдегі дамыған елдерде шағын бизнес көбіне экономикалық өсім ырғағын, ұлттық жалпы өнімнің 40-50 пайызын, ал кейбір салаларда – 70 – 80 пайызға дейін құрай отырып, оның құрылымын және сапасын анықтайды. Шағын кәсіпкерлік қоғамдағы орта топтың қалыптасуының негізгі іргетасы болып табылады және оның қызмет ету саласының ұлғаюы республикамызда айқын көрініп тұрған әлеуметтік жіктелудің әлсіреуіне әкелуі мүмкін.
Отандық тауар өндірушілерді қолдау мақсатында қабылданған бірнеше мемлекеттік бағдарламалар болса да, елімізде шағын бизнес экономиканың ерекше секторы ретінде әлі құралмады. Оның дамуына «тежегіш» болып тұрған себептер бірнеше.Соның негізгілерінің бірі болып жетілмеген несиелеу жүйесі табылады.
Кәсіпкерлік табиғи жолмен қалыптасқан, ал оны мемлекеттік қолдаудың нысандары мен әдістері әлеуметтік-экономикалық ұзақ реформаларды жүргізу барысында жетілдірілген экономикасы дамыған елдерге қарағанда, республикадағы кәсіпкерліктің дамуы тарихы небары он жылдан астам мерзімді құрайды. Осы кезеңде кәсіпкерлікті қолдаудың және дамытудың бес мемлекеттік бағдарламасы қабылданды және соның төртеуі толық іске асырылды, ал бесіншісі (2004-2006 жж. арналған) іске асырылуда.
Қазақстанда осы сектордың қоғамның әлеуметтік және экономикалық дамуына әсері жалпы ішкі өнімнің жартысынан астамы оның үлесіне тиетін Батыс Еуропаның, Американың және Оңтүстік Шығыс Азияның өнеркәсібі дамыған елдердегідей аса елеулі болмағанымен, шағын кәсіпкерлік біздің елімізде іскерлік өмірдің бұқаралық, серпінді дамушы бөлігі болып отыр.
Мемлекет басшысы шағын кәсіпкерлікті одан әрі дамыту мақсатында жеке секторды қосылған құны жоғары өндірістерді құруға ынталандыратын шағын бизнесті қолдаудың таяу перспективаға арналған, оның ішінде кәсіпкерлік ахуалды, бәсекелі ортаны қалыптастыруға, жоғары қосылған құны бар жеке секторды ынталандыратын қоғамдық институттар жүйесін қалыптастыру жөніндегі негізгі бағыттарды айқындады.
Қазіргі уақытта елімізде екінші деңгейлі банктердің қызмет көрсету сапасы күннен-күнге жақсаруда. Банктердің негізгі экономикалық функциясы – кәсіпорындарды, ұйымдарды, кәсіпкерлік фирмаларды және жеке тұлғаларды, олардың тұтынушылық және инвестициялық мақсаттарын қаржыландыруды жүзеге асыру үшін несиелеу болып табылады. Сондықтан да елдегі бірқанша банктер өзінің несиелеу қызметін жүзеге асыруда: көпшілік экономикалық жағдайларға байланысты клиенттерге қызмет көрсету, жаңа жұмыс бастаушы кәсіпорындарды несиелеу, халықты жұмыспен қамту деңгейін көбейту және олардың экономикалық өмірге икемділігін қамтамасыз етуде.
Шағын кәсіпкерліктің дамуына кедергі келтіріп отырған неғұрлым күрделі проблемалардың бірі көптеген субъектілердің өзінің инвестициялық және айналымдағы мұқтаждарын қамтамасыз ету үшін жеткілікті қаржы ресурстарының жоқтығы болып табылады. Банктер шағын кәсіпкерлік субъектілерінің кепіл қабілетінің төмендігіне орай қарыздар бойынша проценттік ставканы арттыру жолымен тәуекел құнын несиелеуге ауыстыруға мәжбүр.
Сонымен қатар шағын бизнес кәсіпорындарының қормен жарақтануының төмен деңгейі оның еңбек өнімділігінің төмендігі салдарынан шағын кәсіпкерлік секторының экономикалық тиімділігін арттыруға әсерін тигізбейді және негізгі құралдарды кепілге қойып шағын кәсіпкерлікке несие берілуін тежейді.
Осы тұрыдан қарағанда менің жоғары оқу орнын бітіру жұмысым экономика дамытуда бүгінгі күннің маңызды мәселелерінің бірі болып табылады.
Дипломдық жұмыста, Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлікті дамыту үшін қаржылық қолдау көрсету және мемлекет тарапынан жасалған несиелеудегі жеңілдіктерді зерттеп, оның нәтижесін негіздеу басты мақсат ретінде көрсетілген.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы», Астана, 2006 жылғы 1 наурыз //Шымкент келбеті, 2006 жыл 1 наурыз.
2. «Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы», Астана, 2007 жылғы 28 ақпан.
3. "Шағын кәсiпкерліктi дамыту қоры" акционерлiк қоғамын дамытудың 2005-2007 жылдарға арналған тұжырымдамасы
4. Закон РК «О государственной поддержке малого предпринимательства» от 13.03.2003// Бюллетень Финансы и Право, 2003, №21.
5. «Шағын кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды күшейту және оны жандандыру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы 1997 жылғы 6 наурыз №3398// ҚР Президенті мен ҚР Үкіметінің Актілер жинағы, 1997, №12.
6. «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қорын құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 1997 жылғы 26 сәуір, №665// ҚР Президенті мен ҚР Үкіметінің Актілер жинағы, 1997, №17.
7. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие банктер. Оқулық, Алматы 2005 ж.
8. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Алматы, 2004 ж.
9. Искакова З.Д. Банк ісі. Қарағанды, 2003 ж.
10. Лаврушина О.И. Банковское дело. Москва, 2000 г.
11. Шаяхметова К., Шаяхмет А. «Қазақстан Республикасындағы екінші
деңгейлі банктердің шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы» // ҚазҰУ хабаршысы. №1 (47) 2005.
12. Бажиева М., Манабаева И. «Қазақстан Республикасында шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы», ҚазҰУ хабаршысы. №4 (56) 2006
13. Блеутаева К. «Кәсіпкерліктің жаңа формаларын ынталандырудағы мемлекеттің рөлі» // АльПари. -2004 - №3.
14. Қарабаев Ш. «Кәсіпкерліктің әлеуметтанулық мәселелері» // Саясат.2005. №2.
15. Қинашева Ж. «Қазақстан экономикасын қалыптастырудағы шағын кәсіпкерліктің рөлі»// Ақиқат. 2002. №2.
16. Мейірбеков Б. «Қазақстандағы шағын бизнес: проблемалар мен мәселелер» // Хабаршы. 2004. №1.
17. Мейірбеков Б. «Елдегі кәсіпкерлікті тиімді дамыту жолдары» // Хабаршы. 2004. №1.
18. Назарбаев Н. «Шағын кәсіпкерлікке үлкен жауапкершілік жүктелді» // Егемен қазақстан. 2002. 20 қыркүйек.
19. Мырзабеков С. «Шағын және орта кәсіпкерлік өндірісінің экономикалық тиімділігін арттыру» // Жаршы. 1999. №2.
20. Шымғанов Ә. «Кәсіпкерлік іс-әрекетті салықтық реттеу» //Ізденіс. 2001.№2.
21. Ахметов С. «Финансово-кредитные рычаги для малого бизнеса в развитых странах мира» //Банки Казахстана. 2005. №1.
22. Ким Г. «Особенности кредитования малого и среднего бизнеса» //Вестник КазНУ. №4. 2004.
23. . Ильясов А. «Кредитование коммерческими банками малого и среднего предпринимательства в Казахстане» // Вестник КазНУ. №5. 2004.
24. Омарбекова Н. «Шағын және орта бизнесті дамытудың экономикалық рөлі» // Заң . 1999. №11.
25. Райхан Н. «Шағын кәсіпкерлік бүгіні мен ертеңі» // Ақиқат. 1999. №2.
26. Әлжанов А. «Шағын және орта бизнес: шетелдік тәжірибе» // Қаржы-қаражат. 1998. №12.
27. «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау» // Егемен Қазақстан. 1998. 19 қараша.
28. «Шағын және орта бизнес экономикалық тұрақтылық кепілі» // Егемен қазақстан. 1997. 19 маусым.
29. Статистическое обозрение Казахстана, 2005 г, №1.
30. Қазақстандағы шағын бизнес 2000-2002. Статистикалық шолу, Алматы-2002.
31. Еркебалаева В.З. “Шаруа (фермер) қожалықтарында қаржы-несиелік қатынастарды ұйымдастыру механизмін жетілдіру жолдары”//АльПари,№1 2004 ж.
32. «Қазақстан Республикасында Шағын кәсiпкерлiктi дамыту мен қолдаудың 2001-2002 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы»// "Егемен Қазақстан" 2001 жылғы 11 мамыр N 95
33. Есентугелов К. К вопросу о расширении кредитования малого бизнеса.//АльПари, №6-2002.
34. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. Текущее состояние развития и кредитования малого бизнеса // «Экономика и статистика»,№2,2003.
35. Лишанский М.Л., Маслова И.Б. Краткосрочное кредитование сельхозяйственных предприятий.-М.: ЮНИТИ, 2000,-287.
36. Хамитов Н.Н., Байбулатов Р.Ж. Банковский надзор в Казахстане.-А.:Экономика, 2001.
37. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность в Казахстане.-А.: Экономика 2001.
38. Сайденов А., Елемесов А. Национальный Банк Республики Казахстан//Мир финансов №9, 2004г.
39. Бекмуратова А.А. Комплексная оценка банковской деятельности.-А.:ЭкономикС.2003.
40. www.nationalbank.kz
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................7
1 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... мәні және ... ... ... ... ... ... ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕЛЕУ ДИНАМИКАСЫН
ТАЛДАУ
2.1 ... ... ... несиелеу түрлері және ... ... ... дамыту қорының қызметін талдау
.......................29
2.3 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ЖОЛДАРЫ
3.1 ... ... ... ... ... несиелеуді жетілдіруің болашақтағы
бағыттары...................................................................
..............................................53
3.3 ... ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауында елімізді дүние жүзіндегі 50 елдің ... қосу ... баса ... Оның ... ... экономикасын мұнай-газ
секторынан түсетін табыстан ғана емес, басқа салаларды дамыту арқылы, соның
ішінде елдегі ... ... ... ... ... мәселесі сөз болды.
Сондай-ақ, мемлекет басшысы қазақстандық бизнестің дүниежүзілік бизнеспен
араласуын ойластыру керектігін атады.
Елдегі шағын ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мүмкін емес. Әлемдегі дамыған елдерде шағын
бизнес көбіне экономикалық өсім ырғағын, ұлттық ... ... ... ал ... ... – 70 – 80 ... дейін құрай отырып, оның
құрылымын және сапасын анықтайды. Шағын кәсіпкерлік қоғамдағы орта топтың
қалыптасуының ... ... ... ... және оның ... ... ұлғаюы республикамызда айқын көрініп тұрған әлеуметтік жіктелудің
әлсіреуіне әкелуі мүмкін.
Отандық тауар ... ... ... ... ... бағдарламалар болса да, елімізде шағын ... ... ... ... әлі ... Оның ... ... болып тұрған
себептер бірнеше.Соның негізгілерінің бірі болып ... ... ... ... ... ... ал оны ... қолдаудың
нысандары мен әдістері әлеуметтік-экономикалық ұзақ реформаларды ... ... ... ... елдерге қарағанда,
республикадағы кәсіпкерліктің дамуы тарихы небары он ... ... ... Осы ... ... ... және ... бес мемлекеттік
бағдарламасы қабылданды және соның төртеуі толық іске ... ... ... жж. ... іске ... осы сектордың қоғамның әлеуметтік және экономикалық
дамуына әсері жалпы ішкі өнімнің ... ... оның ... ... ... Американың және Оңтүстік Шығыс Азияның өнеркәсібі дамыған
елдердегідей аса елеулі болмағанымен, шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... дамушы бөлігі болып отыр.
Мемлекет басшысы шағын кәсіпкерлікті одан әрі ... ... ... қосылған құны жоғары өндірістерді құруға ынталандыратын шағын
бизнесті қолдаудың таяу перспективаға арналған, оның ... ... ... ... ... ... қосылған құны бар жеке
секторды ... ... ... ... ... ... ... айқындады.
Қазіргі уақытта елімізде екінші деңгейлі банктердің ... ... ... жақсаруда. Банктердің негізгі экономикалық функциясы –
кәсіпорындарды, ұйымдарды, кәсіпкерлік фирмаларды және жеке ... ... және ... ... қаржыландыруды жүзеге
асыру үшін несиелеу болып табылады. Сондықтан да елдегі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайларға
байланысты клиенттерге қызмет көрсету, жаңа ... ... ... ... ... қамту деңгейін көбейту және олардың экономикалық
өмірге икемділігін қамтамасыз етуде.
Шағын кәсіпкерліктің дамуына кедергі ... ... ... ... бірі көптеген субъектілердің өзінің инвестициялық
және айналымдағы мұқтаждарын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің ... ... ... орай ... ... ... арттыру жолымен тәуекел құнын несиелеуге ауыстыруға
мәжбүр.
Сонымен қатар шағын бизнес ... ... ... ... оның ... өнімділігінің төмендігі салдарынан шағын
кәсіпкерлік секторының экономикалық тиімділігін арттыруға әсерін тигізбейді
және негізгі ... ... ... шағын кәсіпкерлікке несие берілуін
тежейді.
Осы тұрыдан қарағанда ... ... оқу ... бітіру жұмысым экономика
дамытуда бүгінгі күннің маңызды мәселелерінің бірі ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің шағын
кәсіпкерлікті дамыту үшін қаржылық ... ... және ... ... несиелеудегі жеңілдіктерді зерттеп, оның нәтижесін негіздеу басты
мақсат ретінде көрсетілген.
1 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... ... экономиканы дамытудағы ролі
Тәуелсіз Қазақстанның өмірге алғашқы қадам басқан күндерінен ... ... ... қалыптастыруда шағын бизнеске бірден бір басты
мән берілуде, ал ... ... ... мен ... ... ... ... саласы ретінде заң жүзінде танылған.
Қазақстандағы шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... дамуына жалпы ішкі ... ... ... шағын
кәсіпкерліктің үлесіне тиетін, өнеркәсібі ... ... ... ... ... Шығыс Азия елдеріндегідей сияқты болғанымен, біздің елімізде
шағын ... ... ... ... ... дамушы бөлігі болып отыр.
Шағын кәсіпкерлік нарық қатынастарын ... іске ... ... ... өзі. ... өтпелі кезеңдегі шағын кәсіпкерлік, ең ... ... ... және жаңа ... ... құрылуына мүмкіндік
берді. Жалпы алғанда ... ... ... ... ... ғана қалыптастырып қоймайды, сонымен қатар, мемлекеттің ... оның ... ... ... орта ... жасақтайды. Шағын
кәсіпкерліктің әлеуметтік міндетіне: халықты жұмыспен қамту, ... ... ету, ... ... деген сеніммен қарау мүмкіндігін
арттыру жатады. Дамыған елдердің тәжірибесі шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... АҚШ та ... ... күшінің 50
пайызы шағын кәсіпкерлікпен шұғылданады. Ішкі өнімнің 33 пайызын нақ ... ... ... ... ... ... 80 пайызы шағын
кәсіпкерлікте жұмылдырылған, жалпы өнімнің 55 пайызы ... ... АҚШ та ... кәсіпкерлік ғылыми-зерттеу жұмыстарының 3 пайызын ғана
жүзеге асырсада, өндіріске ... ірі ... 50 ... ... Шағын кәсіпкерліктің экономикалық тиімділігі соншалықты
айқын: ірі кәсіпорындар жаңа өнім ... ... бір ... ... осы ... ... кәсіпорындар жаңа өнімдерді 17 ... ... ... фирмалар мен дербес өнертапқыштар жаңа технологияның 90
пайызынан астамын жасайды.
Бұл деректер шағын ... ... ... рөлі мен
маңызы туралы бұлтартпас дәлелі бола алады. Бірақ, мәселе, ... ғана ... Бұл ... ... мәнісі жөнінен нарықты
экономика типіне жатады және ... ... ... ... Дамыған елдердің тәжірибесі дәлелдегендей, шағын және орта
кәсіпкерлік ахуалға шапшаң ... ... ... ... ... жедел тездетіп, шығынның тез өтелуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... өрісін кеңейте түсуге,
салалық және аумақтық монополизмге төтеп беруге көмектеседі.
Қазақстанда шағын ... ... ... әлі жүріп жатыр.
1990-жылдардың басында Қазақстан республикасында шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің ... ... еді. ... әртүрлі құрылымдарға
түрлі анықтамалар қолданылды. Кейбіреулер он немесе одан аз жұмысшысы ... ... ... ... енді ... мұны 200 және одан ... ... қамтылған кәсіпорындар үшін қолданады. Соның ... ... ұғым ... ... ... ... ... нақты белгілері айқындалмады. Мұның өзі, республиканың
экономикалық дамуына осы сектордың қосар үлесіне лайықты баға ... ... ... ... ... мүмкіндік бермеді.
Бизнеске қатынасына қарай, «шағын» деген анықтама жұмысшылардың саны,
жалпы табыс, сондай-ақ, жылдық ... ... ... ... ... бойынша топтастыру кезінде негізінен ... ... ... ... жұмысшы саны 100 адамға дейін, ал Қазақстанда 50
адамға дейін болатын кәсіпорындарды жатқызу қабылданған.
Шағын кәсіпкерлік субъектілері - ... ... ... ... ... мен ... ... өндірістік кооперативтер түріндегі
заңды тұлғалар, қызметкерлерінің орташа жылдық саны 50 адамнан аспайтын,
орташа жыл ішіндегі активтерінің ... құны ... ... ... мың
есесінен жоғары емес, кәсіпкерлік қызметімен шұғылданатын субъектілер
жатады.
Шағын кәсiпкерлiк ... ... ... ... заңдарына сәйкес кәсiпкерлiк қызметтiң кез келген түрiн ... ... ... жеке ... сондай-ақ мынадай ұйымдық-
құқықтық нысандардағы заңды тұлғалар:
      толық серiктестiк;
      коммандиттiк серiктестiк;
      жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiк;
      ... ... бар ... ... кооператив - шағын кәсiпкерлiк субъектiлерi болуы мүмкiн.
Шағын кәсiпкерлiк субъектiлерi ... ... ... ... ... оның ... жеке ... шарты бойынша, жұмысты қоса
атқару бойынша жұмыс ... осы ... ... және ... ... бөлiмшелерiнiң қызметкерлерiн ескере
отырып анықталады.
Қызметтiң бiрнеше түрiн жүзеге асыратын шағын кәсiпкерлiк субъектiлерi
ондайларға жылдық айналым көлемiнде ... ең көп ... ... ... жатқызылады.
  Егер бiр немесе бiрнеше заңды тұлға шағын кәсiпкерлiк ... сай ... ... ... ... жағдайда құрылатын
субъектiнiң жарғылық қорындағы олардың үлесi 25 проценттен аспауға тиiс.
Заңды тұлға құрмаған жеке тұлғаларды және:
      ... ... ... ... мен ... ... қызметтi;
      акцизделетiн өнiмдер өндiрудi және (немесе) көтере сатуды (алтыннан,
платинадан, күмiстен жасалған зергерлiк бұйымдар өндiруден ... ойын және ... ... ... ... метрология, сертификаттау, аккредиттеу және сапаны
басқару саласындағы қызметтi;
      ... ... және ... ... ... агентiнiң
қызметiнен басқа) қызметтi;
      бағалы қағаздар рыногындағы кәсiптiк қызметтi жүзеге асыратын ... ... ... ... деп ... ... ... жоғары білімі бар және онысын жұмысында
қолданады. Олардың жартысыан астамы өз білімін қанағат ... ... ... ... да, ... ... ... техникалық көмек
көрсетілген жағдайда, бұл өздерінің кәсіби ... үшін ... ... ... ... берген кәсіпкерлердің 69 пайызының жоғары білімі
болған. Олардың 42 пайызы техникалық, 12,7 ... ... 6,9 ... жоғары оқу орындарының түлектері. Тек 5,8 пайызы ғана орта
мектепте алған білімімен шектеліп ... ... күні ... және орта ... ... кешіріп
отырған қиыншылықтарға қарамастан, экономиканың серпінді дамып кележатқан
бөлігі болып отыр. Ең бастысы: шағын кәсіпкерлік саны өсіп ... ... ... ... ... ... бөлшегі ғана. Дегенмен, өсім бар.
Оның ЖІӨ де өзіндік үлесі ... ... ... ... бөлікте жұмыспен қамтылу
деңгейі төмендеді. Босап қалған еңбек ресурстарының бір бөлігі мемлекеттік
кәсіпорындардан жеке ... ... ... және орта ... ... ... айналымының ең жоғары деңгейі коммерциялық және
делдалдық қызмет ... ... ... ол жұмыс орнының саны жағынан да
алда.
Жұмыспен қамтудың салалық ... ... ... ... ... ... адам сауда жүйесінде, әрбір бесінші адам
өнеркәсіптік өндірісте, ... ... адам ... еңбек етеді.
Тұрғындардың жұмыспен қамтудың жалпы саны жағынан ... ... ... 36,1 пайызы, өнеркәсіптік өндіріс орындарында 21,2 пайызы істейді,
қалғандары түрлі қызмет ... ... Бұл ... ... ... де ... ... салалық құрылымдарда өндіріс көлемі әлі де өзгере
қоймағанын көруге болады. Шағын және орта кәсіпкерлік ... ... және ... ... өсуі ... коммерциялық кәсіпорындар
есебінен толығып, жалпы ... баяу ... ... ... ... ... саны ... Өндіріс ғимараттары негізінен
мемлекеттен немесе мемлекеттік кәсіпорындардан жалға алынса, ... ... ... өз ... Оның ... бұрын да пайдаланылып
келінген.дегенмен, өнімділігі мен техникалық жайы ... Іс ... жаңа ... ... кедергі жасалған жоқ.
Шағын кәсіпкерлік, әсіресе агроөнеркәсіптік өндіріс саласында мықтап
дамуға тиіс. Қазіргі уақытта ... ... ... ... осы ... шешу үшін ... мүмкіндіктері бар. «Қазақстан
Республикасының агроөнеркәсіптік кешені мен ауыл селоларды дамытудың басты
бағыттары туралы» заңда: ... ... ... шаруа қожалықтар,
фермерлік шаруашылықтар, өндірістік және тұтынушыларкооперативтері,
ұйымдар, сондай-ақ, ауыл-шаруашылығы үшін өндіріске ... ... ... ... ... өндірумен шұғылданатын, шикізаттарды өңдеп,
олардан алынғанөнімдерді сақтауды және ... ... ... ... ... - деп атап ... кешен – экономиканың ірі де әлеуметтік ... ... ... ішкі ... ... бір ... ауыл ... сондай-
ақ, қсақ кәсіпорындарының үлесіне тиеді. Еліміздің тұтыну нарығының 70
пайыздан астамы ауыл ... ... ... ... ... ... молығады. Аграрлық сала қызмет көрсетудің және ... ... ... ... жасайды. Сол себепті де агроөнеркәсіп
өндірісіне баса назар аударылып, оған ... ... ... ... қайта түлеп, өркендеуі үшін ұлттық саясат, біртұтас нормативтік-
құқықтық база және нарық ... өте ... ... ауыл ... көп ... еркін және тауар өндірушілер болуға тиісті,
меншіктің ... ... ірі, орта және ... ... ... ... етеді. Олардың бәсекелестік негізінде, ... оның ... ... жағдай жасайды, сонымен бірге, дамудың
болашағы мен ... ... ... болады. Шағын
кәсіпорындар материал және қаржы ресурстарын ұтымды ... ... ... ... ... ... ... тұтынуы мүддесіне қарай
неғұрлым тез бейімделетіндігін байқауға болады.
Нарықтық экономикаға көшуге орай көптеген жаңа ... ... ... ... ... және ... ... қатарына жаңа
түрлер көптеп қосылды. Олардың арасында жеке меншікке негізделген шаруа
қожалықтарының ... ... ... ірі және ұсақ ... орындарының мәселелері кәсіпорын
ауқымындағы жетістіктер мен кемшіліктерді саралау барысында шешімін табады.
Аграрлық кәсіпорындарының ... ... ... ... жұмсалатын шығынға байланысты болады. Бүгінгі күні шағын
кәсіпорындар тиімді болып ... ... ... аз ... ... нарықтық экономиканың материалдық және әлеуметтік базасында ұсақ,
сондай-ақ, орташа бизнес тиімді қызмет көрсетеді деп ... Олар ... ... ... ... ғана ауыл ... ... басқалары ірі шаруашылықтардың басымдылығын алға тартады., үшіншілері
осы және басқа да ... ... ... ... шаруашылықты
басқарудың кез келегн түрі, орнықты экономикалық орта ... ... ... ... ... яғни меншіктің барлық түрлері үшін бірдей нарық
шарттарын орнықтырып, нағыз бәсекелестікке жол ашудың ... ... ... тек ... ғана ... сонымен бірге,
қоғамдағы техникалық прогресс пен ақпараттандырудың да лайықты ұйытқысы
болып табылады. Ол шағын және орта ... мен ... ... ... әлеуметтік экономикалық жағдайын жақсартуға қызмет етеді. Шағын
кәсіпкерлік мемлекет тарапынан оңай қадағаланады және оны ... ... ... ... ... ... жолындағы көптеген кедергілер
бүгінгі күні жойылып жатқандығын атай кеткен жөн. ... ... ... ... проблемалар әлі де баршылық. Бүгінгі негізгі
проблемалар. Несие алу мүмкіндіктерінің шектеулілігі; шағын ... ... ... ... ... шыңжаулығы; шағын кәсіпкерлікті
қолдау және қорғау инфрақұрылымының әлсіздігі; несиенің қысқа мерзімге ғана
берілуі және ... өтеу ... ... ... ... беру ... тым қиындығы; білікті кадрлардың жетіспеуі, тағы басқалар.
Қазақстан республикасында шағын кәсіпкерлікті ... мен ... ... ... ... шаралар белгіленген.
Бағдарламада шағын кәсіпкерлікті тұрақты ... ... ... оның ... ұлғайту, жаңа жұмыс орындарының санын арттыру,
айқын ... ... ... қоғамның орташа табы ретінде ... ... ... ... ... ... ... үшін мынадай міндеттер шешілуге тиіс:
ұтымды ... ... ... ... ... ... және ... салада шағын бизнесті
дамытуға қолдау көрсетуі; несие беру ісіне жеке сектордың араласуы; шағын
кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... жетілдіру;
сақтандыру жүйесін ұйымдастыру және тағы басқалар.
Бүгінгі таңда шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... даму үстінде деп сеніммен айтуға болады.
Нарықтық қатынастарды дамыту бағыты ... ... ... ... ... ... ... басқа
кәсіпорындарға беру жолымен жүзеге асыруды көздейді. Бұл тұрғыдан алғанда
өз ... ... тез ... және ... ... ... ... қызметті барынша кең пайдалану белгіленіп отыр.
Бұл саланың дамуынсыз нарықтық ... ... ... ... қалыптастыру мүмкін емес.
Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің дамуымен ... ... ... кәсіпкерлікті қолдаудың және дамытудың мемлекеттік
бағдарламалары (1992-1994 жж., 1999-2000 жж., ... ... ... мен ... ... ... рыногы құрылды және
шағын кәсіпкерлікті қолдаудың және дамытудың институтционалдық шаралары
айқындалды.
Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... кодексінде Шағын кәсіпкерліктің
қызметін салықтық реттеу ... ... ... ... ... шаралары көзделген. Ұйымдық-құқықтық нысанына, кіріс деңгейіне
қарай шағын кәсіпкерлік субъектілеріне салық салудың ... ... ... ... ... ауыл ... тауарларын
өндірушілер үшін айрықша режим енгізу олардың ішіндегі ... ... ... ... ... кодексінің жекелеген бөлімінде
салық жүктемесін айтарлықтай төмендететін және салық салу ... ... ... ... ... ... ... қожалықтарына, заңды
тұлғалар – ауыл шаруашылығ өнімдерін ... ... ... ... режимдері бір жолғы талондардың, патенттің және оңайлатылған
декларацияның негізінде айқындалады.
2002-2003 жылдардың ... ... ... ... ... ... субъектілері үшін салық ауыртпалығын одан әрі төмендетуге
байланысты өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
Банк секторын ... ... ... ... көрсету рыногын
дамытуға және шағын кәсіпкерлік кәсіпорындары ... ... ... ... ... көп ... жүйесін
әзірлеуге мүмкіндік береді.
2. Шағын кәсіпкерлікті несиелендірудің мәні және ... ... ... ... қадам басқан алғашқы күндерінен
бастап, оның нарықтық экономикасын қалыптастыруда шағын бизнеске бірден-бір
басты мән берілуде, ал шағын ... ... мен ... ... сая-саттың басым саласы ретіңде заң жүзінде ... ... ... ... ... ... ... дамуына — жалпы ішкі өнімнің жартысынан астамы шағын
кәсіпкерлік үлесіне ... ... ... ... Еуропа, Америка және
Оңтүстік Шығыс Азия елдеріңдегідей ... ... ... ... әлемніңжаппай, қарқынды дамушы бөлігі болып отыр.
Шағын бизнес – шағын кәсіпкерліктің қазақстандық жүйесінің құраушысы
болып ... ... ... "Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік
қолдау туралы" 1997 жылғы 19 маусымдағы заңына сәйкес шағын ... ... ... ... жеке ... (жеке кәсіпкерлер) және
орташа жылдық жұмысшылар саны 50 адамнан аспайтын және жылдық активі 60 мың
айлық ... ... ... (бұл бүгінгі күні 55 миллион ... ... ... АҚШ ... ... ... қызметпен
айналысатын заңды тұлғалар жатады. Сонымен қатар, заң бойынша ... ... ... те ... ... ... ... орташа жылдық жұмысшылар саны 10 адамға дейінгі жеке
және заңды тұлғалар табылады.
Қаралып отырған мәселенің ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің дамыту жолына алғашқы қадамдар 1997 жылы жасалған, ол
кезде Қазақстан Республикасы ... ... ... дамытуды
мемлекеттік қолдау мен жандандыруды жеделдету жөніндегі шаралар туралы"
және "Қазақстан Республикасында ... ... мен ... басым
бағыттары және аймақтық бағдарламалары туралы" Жарлықтарды қабылдаған.
Шағын кәсіпкерлікті ... ... ... және ... ... іс-қимылын, сондай-ақ шағын кәсіпкерлікке қаржылық ... ... ... ... ... ... ... үйлестіру, осы мақсатта арнайы ұйымдастырылған мемлекеттік орган
- Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... ... жөніндегі агенттікке тапсырылды.
Қазіргі таңда шағын бизнесті қолдау ... ... ... ... ... ... және сауда министрлігіне
берілген.
Шағын кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... алмастыратын халық тұтыну тауарлары, құрылыс
материалдары, жабдықтардың шағын ... ... ... құру ... ... ... иесі кооперативтеріне көрсетілетін қызмет көрсету
сапасын арттыру;
- аграрлық кешен өнімдерін одан әрі ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамыту мен
қолдаудың бірнеше жылдық бағдарламаларын әзірлеп, кезеңмен ... ... ... ... ... ... ... олардың барлығы ең алдымен экономиканың басым салаларындағы шағын
бизнес үлесін ... ... ... болады, әсіресе өндіріс
саласында аппараттық қамтамасыз ету ... ... ... ... ету, ... және ... саясатты
жетілдіру, сондай-ақ осы салада нормативтік құқықтық базаны құру.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың мемлекеттік
бағдарламасына ... ... ол 2030 ... ... ... Республикасының даму стратегиясын, 2003-2015 жылдарға арналған
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық даму стратегиясын, 2003
жылғы 31 ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің тапсырмаларын іске асыру мақсатында
әзірлеген. Сондай-ақ, «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» ... ... ... 2005-2007 жылдарға арналған тұжырымдамасы осы ... ... ... ... қазіргі қоғам саласында
мемлекеттің алдында төмендегідей міндеттерді ... ... ... ... ... ... жетілдіру;
• шағын кәсіпкерліктің несие ресурстарына қол жеткізуін жеңілдету;
• шағын кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік және ... ... ... көтеру;
• кәсіпкерлікті мемлекеттік реттеуді оңтайландыру;
• шағын кәсіпкерлікті қолдау жуйесінің бірыңғай ағарту және ақпараттық-
әдістемелік жүйесін құру;
• кәсіпкерлік мәселелері бойынша нормативтік ... ... ... ... ... ... ... мақсатында мемлекет
оларды құрудың (тіркеудің) жеңілдетілген тәртібін ұсынды. Бұл ең алдымен
тіркеу мерзімінен байқалады.
Заң тәртібіне сәйкес ... ... ... ... және олардың бөлімшелері мен өкілдіктерін есептік ...... ... ... ... ... күннен бастап үш күннен
кешіктірмей жүргізіледі. Салыстыру үшін ... ... ... мен ... және ... ... ... он күндік мерзімде
жүргізіледі. Сондай-ақ шағын кәсіпкерлік субъектілері тіркеу мақсатында
олардың ... ... ... ... ұсынбайды, ал өзге
субъектілер үшін мұндай құжатты тапсыру міндет. Заң, соңдай-ақ ... ... ... ... ... ... типтік
жарғы негізінде қызмет етуді ұсынады, бұл тіркеуге қажетті құжаттарды
әзірлеуді едәуір жеңілдетеді. ... ... ... ... субъектілері
болып табылатындарды тіркеу үшін олардың бөлімшелері мен ... ... ... көлемі, жинақ төлеу едәуір жоғары — 20 айлық
есеп көрсеткіштер ... ... ... ... ... жақын уақытта
шағын бизнесті қолдау мен дамытуға бағытталған ... ... ... ... ... кәсіпорындар қызметін салықтық реттеу жүйесін
жетілдіруге бағытталған көлемді шаралар қарастырылған. Олардың ең бастысы
үйымдастыру-құқықтық ... ... ... ... ... өндірушілеріне ерекше тәртіп енгізуге байланысты шағын кәсіпкерлік
субъектілеріне жеңілдетілген тәртіп ұсынуды ... ... ... Мәселен. Салык кодексінің жекелеген бөлімінде салық салу жүйесі
едеуір төмендетілген, оның ішінде шағын бизнеске, шаруа фермер шаруаларына,
ауылшаруашылық өнім ... ... ... қатысты арнайы салық
тәртібі құрастырылады.
Шағын бизнес субьектілері үшін ... ... ... бір реттік талон,
патент, жеңілделлген декларация негізінде анықталады.
2002-2003 жылдар ... ... ... шағын бизнес
субъектілеріне салықтық ... одан әрі ... ... мен ... ... оның ... салудың патенттік жүйесін қолдану шегі ұлғайды: кірістің
ең үлкен көлемі 1,0 млн. ... 1,5 ... ... ... декларация бойынша шкала қойылып, төмендетілді:
арнайы салық режимін пайдаланатын жеке кәсіпкерлерге де ... ... ... ... да ... 9,7,5,4% ... жұмысшылардың еңбекақы төлемін арттыруды ынталандыру
үшін 1,5 пайыз мөлшерінде түзету енгізу үшін жеңілдетілген декларация
бойынша есептелген соманы төмендетуден - жеке ... үшін ... ең ... ... мөлшеріне дейін, қазіргі қолданыстағы
еңбекақының 3 ... ең ... ... ... ... ... 2,5
еселік ең төменгі еңбекақы мөлшеріне дейін кедергілер төмендетілген.
-лицензияланатын қызмет түрлері үлғайды, оларды іске асырғанда
салық төлеуші ... ... ... ... ... ... ... құн салығы бойынша шекті мән" 10000 айлық есептік
көрсеткіштен (8,2 млн. теңге) 12000 ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар Қазақстан Республикасының «Шағын
кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау ... ... ... шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің бухгалтерлік есебі — есеп ... ... мен ... ... ... ... Бұл норма тек акцизделетін өнім өңдеуді өткізумен (алкогольдік
және темекі өнімдерін бөлшектеп сату-ды ескермегенде) айналысатын
субъектілерден басқа ... ... ... ... ... ... ... жеңілдетілген үлгісі 1997 жылғы ... ... ... ... министрлігінің
Бухгалтерлік есеп және аудит департаментінің№451 бұйрығымен бекітілген
№23 "Шағын кәсіпкерлік ... ... мен есеп ... есеп ... ... секторы тұрақты дамыту шағын ... ... ... ... қаржы қызметі нарығын жетілдіруге және
қаржы-несиелік қамтамасыз ... көп ... ... қалыптастыруға
мүмкіндік береді.
Шағын кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын жеке және заңды
тұлғалардың ... ... және ... ... ... ... Қазақстанда 2003 жылы "Шағын несие ұйымдары ... ... заңы ... оған ... бір ... ... айлық
есептік көрсеткіштің мың еселік көлемінен аспайтын несие беру ... ... ... ... ... ... ... есеп ашумен де айқындалады.
Тендерлік негізде тауарларды, жұмыс пен қызметті мемлекеттік ... ... де ... ... ... бірқатар басымдықтарға ие. Мәселен
"Мемлекеттік сатып алу туралы" Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... пен ... ... кем дегенде 1 жылдан
кем емес ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік
субъектілеріне қатысты емес. Әлеуетті ... ...... ... конкурстық өтінімді қамтамасыз етпейді.
Қазақстанда кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... бұл сала ... ... де ... ... Мемлекеттік тіркеудегі субъектілеріне лицензияларды қысқа
мерзімде рәсімдеуге құқық ... ... ... ... ... тапсырғаннан соң тіркеу 10 күннен кешіктірмей, ал жалпыға ... 1 ай. ... ... ... ... ... ... берілсе, немесе лицензияны беруден бас тарту туралы
жауап болмаса, онда ... ... ... алған табысы
лицензиясыз қызметтен алынған табыс болып табылмайды. Мұндай ... Айта кету ... ... ... субъектілерінің құқығын
қорғау мақсатында лицензия әрекетін ... мен оны ... ... ерекше
тәртібі бекітілген. Егер барлық лицензиат үшін ... ... ... ... ... ... онда ... бизнес субъектілеріне
қатысты мұндай тоқтату тек сот ... ғана ... ... бизнесті дамыту мен қолдауға ықпал ететін шаралар ішінде, ... ... ... ... ... ... тұрмыс нысандары мен ... ... ... 1 жыл мерзімге мүліктік ... ... ... ... ... заңмен қарастырылған. Мұнда аренда ... ... ... ... ... келісім тіркелгеннен
кейінгі жыл өткен соң орындалған жағдайда шағын кәсіпкерлік субъектілері
өзіне жалға ... ... ... берілген ғимараты, нысандар мен
жабдықтарды қайтарымсыз негізде иелене алады. Бұл шарт тек қана ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілеріне ықпал
етпейді.
Шағын кәсіпкерлікті қолдауды дәлелдейтін фактордың бірі ... ... ... ... қатысты жеңілдетілген жағдай.
Салық органдары мен қылмыстық іс қозғауды есептемегенде шағын кәсіпкерлік
субъектілері ... ... ... тексеру ережесіне сәйкес
жұмысшылар саны 10 адамға дейінгі ... ... ... ... ... үш жылда бір рет қана тексерілуі тиіс.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қаржы-шаруашылық қызметін өкілетті ... 1 ... ... ... Сонымен қатар тексерудің қысқартылған
мерзімі бекітілген: олар 15 ... ... ... ... ... орган шағын бизнес субъектісін тексерудің түрі мен мәселесін
көрсете отырып, оның басталуына дейін 15 күн ... ... ... ... ... ... ... заң жүзінде шағын кәсіпкерлік
субъектілерін тексеруге бірнеше рет мораторий енгізілген. ... ... ... 1 ... 1 ... енгізілген, ол кезде шағын
кәсіпкерлік субъектілерін қылмыстық ... мен ... ... бұзу,
сондай-ақ конституциялық құрылымды, қоғамдық тәртіпті, адам құқығы мен
еркіндігіне қарсы ... ... ... тексерулер
тоқтатылған.
Соңғы бір жыл ішіндегі шағын бизнес жағдайын ... ... ... кері әсер ... ... фактілерді бөліп көрсетуге болады.
Шағын кәсіпкерліктің дамуына кедергі ететін ... ... ... ... ... ... ... және айналым
қажеттілігін қамтамасыз ететін қажетті қаржы ресурстарының болмауы. ... ... ... ... ... байланысты несие
тәуекелінің құнын қарызға қойылатын пайызды ... ... ... ... шағын бизнес ... ... ... ... оның ... ... төмендігіне байланысты шағын
кәсіпкерлік секторының экономикалық тиімділігін ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар кепілінде
ұстайды.
Шағын кәсіпкерліктің дамуына кері әсер ... тағы бір ... - ... ... реттейтін еліміздегі заңның жетілмегендігі немесе
нақты нормалардың жоқтығы, бұл әкімшілік ... ... алып ... ... қолдау инфрақұрылымының жеткіліксіз үйлесуі
кәсіпкердің нарыққа ... ішкі және ... ... ... ... құру мен ... байланысты үлкен шығындар
жасауына алып келеді. Сыртқы да — бұл мемлекеттік ... ... ... берушілермен, тұтынушылармен және бәсекелестермен
арақатынас, ішкі де — құжаттың түрін және ... ... ... ... ... жарғылық капиталды қалыптастыру; кадрларды ... ... ... ... ... іздестіру және нарықты
білу.
Көптеген аймақтарда кәсіпкерлердің біліктілігі мен ... ... ... ... ... және жұмысшы мамандықтар
саласындағы шағын бизнеске ... ... ... ... мәселе.
Қазір елімізде кәсіпкерлікті қолдаудың ... бір ... ... ... ... ... ... бизнес-
инкубаторлар, технопарктер және басқа. Алайда. олардың басым бөлігі өзіндік
қаржы құралдарының жетіспеуінен өз ... ... ... шараларды іске асыру нәтижесінде шағын кәсіпкерлікке ықпал
мен көмек көрсету бойынша сапалы инфрақұрылым құрылатын ... ... ... нысандары шағын бизнес дамуынын жаңа бағыттарын
іске асыруға мүдделі болады.
1.3 ... ... ... ... тәжірибесі
Шағын кәсіпкерліктің дамуы, мемлекет экономикасында осы бағыттың
преспективасы нарықтық қатынастарды тереңдетуде маңызды рөл ... ... ... ... тәжірибесі көрсетгеніндей, шағын
бизнестің қалыптасуы экономика дамуының ... ... ... ... ЕО-қа мүше 15 мемлекетте шағын (250 адамға дейін жұмыс істейді)
және орта (500 ... ... ... істейді) кәсіпкерлік үлесіне: 72 млн
адам, осы елдерде тіркелген ... (16,04 млн) ... 16,02 млн ... 99,9 %-і; ... 70 %-ы сәйкес келеді.
Шағын бизнесті дамытудың негізгі қажеттіліктерінен бірі оны қаржылық-
несиелік қамтамасыз ету. Шағын бизнесті мемлекет тарапынан кең және ... ... оның даму ... ... (табысты) дамыту мүмкін емес.
Әлемнің дамыған елдерінің тәжірибесін үйреніп, оны Қазақстан
практикасына қолдау ... ... ... қаржылық-несиелік қолдау
жүйесін қалыптастыруда түрлі варианттарды, экономика ерекшеліктерін,
бюджеттік және ... ... және ... көптеген
факторларды ескеру қажет. Американдық, британдық немесе жапондық шағын
кәсіпкерлікті несиелеу жүйесінің ... ... ... тікелей
қолдау мүмкін емес. Шағын кәсіпкерлікті несиелеудің ... ... ... ... ... олардан мемлекет экономикасына
қолдау мүмкін болған жағдайларды ажыратып алуға болады.
АҚШ-та шағын бизнесті несиелеу, несиелік рисктерді ... ... ... (ШБӘ) ... ... асырылады. Банктың жалпы талаптары
бойынша несие ... ... ... ... осы әкімшілік
кепілдік береді.
Германияда шағын кәсіпорындар несие ... ... ... ... алады. Осы жүйе іске асырылғаннан бері ... және ... ... ... саны 100,0 ... артық, оларға берілген
кепіл сомасы 10 млрд. маркаға жетті. Осы салаға коммерциялық ... ... ... ... және ... қаржыландыруға жалпы сомасы
14 млрд. марка берілді.
Бұл елдерде Европа ... даму ... ... ... ұзақ мерзімді жеңілдетілген ставкалар бойынша инвестиция беру
үшін арнаулы бюджеттік ... жеке ... ... ... Шағын кәсіпкерлікті қайта дамыту үшін бұрынғы ГДР аймағында шағын
кәсіпкерлікті субсидиялау олардың жеке ... ... ... ... ... ... Осы бағдарламаны іске асыру
бойынша 1992-1995 жылдары бюджеттен 3,2 млрд. ... ... ... және орта ... несиелеушілер: «Сауда
және өнеркәсіпті қаржыландыру» Корпорациясы, Англия бақылау Банкі ... ... ... ... 3900 шағын ... ... 500 млн фунт ... ... ... ... ... барлығы, яғни шағын компаниялардың 20%-на несие берді. «Несиені
кепілдеу бағдарламасы» бойынша несиенің көп ... (70-80%) ... ... ... ... Жыл ... ... 50,0 млн фунт
стерлинг шамасында банк ... ... ... ... дамытуға банк арқылы көмек көрсетіледі.
Бұл банк капиталының басым бөлігі француз ... ... ... кассасы және активтерді басқаруға (ішінде акционерлер, сондай-
ақ, ... жеке ... ... шағын және орта бизнеспен арнайы
мамандандырылған ... ... ... басты мақсаты – шағын және орта
бизнесті мемлекет тарапынан ерекше қолдау болып табылады. Жыл ... ... ... 650,0 млн ... ... ... ссудалар (депозит
кассасы және активтерді басқару бақылауында) бөлінеді. Шағын ... ... ... ... жол, тұрғын үй және т.б.) орындау үшін
беріледі, 1996 жыл осы мақсатқа бөлінген ... ... ... 24 ... ... ... ... бөлінген кепіл несие – 15 ... ... және ... ... ... ... 30 млрд франкке
дейін жетті.
Жапонияда ... және орта ... ... және ынталандыру
орталығы: Орталық үкімет, жергілікті билік органдары, ірі бизнес, тәуелсіз
шағын бизнес бірлестігі есептеледі. ... ... және орта ... даму
спецификациясы – 70% шамасында Жапония шағын және орта ... ... ... есептеледі.
Жапонияда шағын кәсіпкерлікті қаржыландыру мақсатты қаржыландыру
бюджетінен жүзеге асырылады. Сондықтан ... мен ... ... ... ... ... ... сметада қарастырады.
Бұл қаражаттардың айтарлықтай бөлігі ұлттық қаржылық корпорацияға,
шағын бизнесті ... ... ... және ... ұйымдарға
депозит және салымға бағытталады. Бұл мекемелер қаражатты арнайы ... ... ... және ... ... ... қаржылық қызмет нарығына жібереді. Одан басқа, бұл
ұйымдардың ресурстарының ... ... ... ірі бизнес
депозиттері мен ақша салымдары, жергілікті ... ... ... шағын
бизнес бірлестігі, қаржылық және сақтандыру ұйымдары шағын бизнестің елде
дамуына мүдделі.
Жапонияда ... және орта ... ... үшін банктер және
арнайы ұйымдастырылған қаржылық органдары арқылы, сондай-ақ, кепілдермен
жеке меншік банктерде несиелеуде қатысады.
Басқаратын үш ... ... ... ... және ... ... үшін ұйымдастырылған орталық
кооперативтік банк (негізі сауда және өнеркәсіптік ... ... 2/3 –і ... ... ... Шағын кәсіпкерлікті қаржыландыру халықтық корпорациясы (кепілсіз
қаржыландыруды жүзеге ... ... ең кіші ... үшін ... ... қаржылық корпорация (приоритетті салаларды инвестициялық
және қауіпті жобаларды қаржыландырады); сауда - ... ... ... ие (мемлекет бойынша 500-ден астам), ол жылына сомасы
500 млрд иен ... ... ... ... ... ... ... ресурс базасы мемлекет бюджетінің қаражатынан қалыптастырылады.
Шағын кәсіпкерлікке ... ... ... 400 млн иен, пайдалану мерзімі
10 жылға дейін. Коммерциялық несиелердің ... ... ... ... ірі компанияларға беріледі. Жапонияда тағы бір мамандандырылған
мекеме – банк ... (100 ... ... ...
кооперативтер, шағын және орта кәсіпорындары.
Шағын бизнесті қаржыландыру корпорациясы және ... ... ... ... ... ... шағын және орта
кәсіпорындар құрылымын қайта құру, қоршаған ортаны қорғау, ... ... ең ... ... ... ... ... басқа түрі – шағын кәсіпкерлер бірлестігі жергілікті
және мемлекеттік бюджет қаражатынан шағын ... ... ... ... ... ұзақ ... (5-20 жылға) ссуда береді.
Жапонияда да «Қосымша қоғамдық несиелеу жүйесі» несиені кепілдеу және
сақтандыруды қамтамасыз ету арқылы ... ... ... Осы ... ... институттары компанияларының шағын және орта бизнесті
капиталмен қамтамасыз етуіне жағдай жасайды. Осы ... іске ... ... ... ... ... саны 52 –ге жетті) шағын
және орта ... ... ... ... ... ... ... қаржылық көмек тек тиімді ғылыми-техникалық
бағдарламаларға беріледі. Техникалық қайта қаруландыруды қаржылық ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қаржыландыру жүйесінің ажыралмас элементі –
бұл компенсациялық шығындар, кадрларды дайындау шығындары. Шығындардың ... ... ... ... ... ... және орта ... қызмет көрсетуді субсидиялауға қаражаттар мемлекеттік ... ... ... ... ... Бұл жергілікті ақпараттық
орталықтары жүйесі арқылы іске асырылады (олардың саны мемлекетте 47 ... елде өте кіші ... ... ... ... ... ірі
делдалдық акционерлік қоғамдарды, онша ірі болмаған компаниялардың акция
шығарып және акция сатып алуын, сондай-ақ, шағын және орта ... ... ... ... ... және бір формасы – кәсіпорынның акционерлік
капиталына қосылу арқылы оның ... бір ... ие ... ... жүйесі және Шағын кәсіпкерліктің акционерлік ... ... және ... бизнесті қаражатпен нсиелеуге жол ашады.
Нарықтық ... ... ... шағын бизнесті мемлекеттік
қаржыландыру жүйесі өте ... ... Бұл ... ... ... ... қайта өңдеу, екіншідеңгейлі банктер
арқылы несиелеу, мамандандырылған коммерциялық қаржылық ... ... ... ... ... ... ... дамуына жағдайлар жасалған.
Біз жоғарыда дамыған елдерде мемлекет тарапынан шағын бизнесті қаржылық-
несиелік белсенді қолдау ... ... ... елде ... ... ... куәсі болдық.
Шағын кәсіпкерлікті несиелеудің әлемдік тәжірибесін ... ... ... ... ... де ... ... ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕЛЕУ ... ... ... несиелеу түрлері және әдістерінің ерекшеліктері
Қазіргі кезде Қазақстанда коммерциялық банктер клиенттерге қызмет
көрсетуде банк операцияларының жаңа техникаларын ... ... ... көрсетуді қамтамасыз етуде. Банктердің негізгі экономикалық
функциясы – ... ... ... ... ... ... тұтынушылық және ... ... ... ... үшін ... ... ... Сондықтан да
еліміздің бір қанша басты банктері өзінің несиелеу қызметін жүзеге асыруда,
көпшілік ... ... ... ... ... ... ... жұмыс бастаған кәсіпорындарды несиелеу, жұмыспен қамту
деңгейін көбейту және олардың экономикалық өмірге икемділігін ... ... ... ... ... ... 31.03.2007
жылда коммерциялық банктер экономикаға 5272399 млн. теңге салған. Ұлттық
валютада берілген ... ... 2749335 млн. ... ... ол 2006 ... кезеңіндегі деңгейімен салыстырғанда 49,8%- ға (1370983 млн. теңге), ал
шетел валютасында берілген ... 2523064 млн. ... ... бұл 2006
жылдың осы кезеңіндегі деңгейімен салыстырғанда ... (1362212 ... ... ... ... ... өсу байқалды. 31.01.2007 жылда
ұзақ мерзімге берілген ... ... 4023682 млн. ... ... Ал ... ... ... 1921686 млн. теңгені құраған болатын. Қазіргі
уақытта отандық беделді банктер жеке кәсіпкерлікті және Шағын ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
- қазақстандық банктердің ... ... ... ... ... ... Тұран Әлем Банкі Европа қайта құру және
даму банкінің жолы ... ... ... ... қолдау Бағдарламасына
қатысуда.
Бағдарламаның мақсаты – кәсіпкерлік қызметпен шұғылданатын ... және ... ... ... болмаған ставкалармен несие
ресурстарын беру, қаржылық қолдау көрсету.
Банк ... ... ... ... ... шикізат және материалдар алу;
• өнім өндіруді жақсарту;
• кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін құрылыс, ... ... және ... ... ... ... тегін көрсетеді:
- клиенттерге консултация;
- қаржылық экспертиза;
- кепілді бағалау;
- заем алушының құжаттарын юридик экспертизадан ... ... ... Әлем ... ... ... компаниясының жолы
(линиясы) бойынша жеке бизнесті ... ... ... 25000 – нан 300000 АҚШ ... ... ... сомасын;
- несиелеу мерзімі – 1 жылдан 3 жылға дейін;
- пайыздық ставкасы – 18%-ға дейін плюс несие сомасынан 1% қызмет
көрсетгені үшін ... ... өтеу АҚШ ... ... курс ... теңгеде);
- несиені және оның пайызын өтеу әр ай сайын;
- кәсіпорын жоба құнының 20% - дан кем болмаған бөлігін меншік
қаражатынан қамтамасыз етуі ... ... банк ... ... ... ... тауарларды және
коммерциялық мақсаттарда пайдалануына мүмкіндік бермейді. Азиялық несиелеу
компаниясы жолы бойынша несие ресурстарын тек өнім ... және ... ... ... қаржыландыруға береді.
«Алматы сауда-қаржылық банкі» арнайы «Бизнесті несиелеу және ... ... ... Банк ... және орта ... қаржыландыру
бойынша Европа қайта құру және даму банкімен бірлесіп, германиялық Несие
институтының (KFW) экономиканы қайта ... ... ... Европа қайта құру және даму банкімен ... ... және орта ... үшін ... ... несиелеу
бағдарламасына қатысуда. Бағдарламаның негізгі мақсаты – қазақстандық шағын
және орта кәсіпорындарға қаржылық қолдау ... ... ... ... жеке ... несие ресурстарын тиімді жағдайларда
беру болып ... ... ... ... ... ең ... шағымдар.
Біріншіден, несие алу ... және ... ... қарап шығу
мерзімінің ұзақтығы, екіншіден, несие сыйақы ставкаларының жоғарылығы,
үшіншіден, ... ... ... кепілге қатаң ... ... ... ... банктер үшін несие рискінің
жоғары деңгейде екендігі, ... ... ... ... ... мерзімге беріледі. Көпшілік шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... қиындық жаңа жұмысты бастау және дамыту үшін қосымша
инвестиция қажет ететін ... ... ... Банктер банк
рисктерін басқару бойынша өзінің ішкі несиелік саясатын және нормативтік
құжаттарын басқарады, ... ... ... кәсіпорындарға ақша салмайды.
Нарыққа жаңа шығып ... ... ... ... деңгейде банкроттық
рисктерін алады, осы нарықта қызмет көрсетіп жатқан, тәжірибесі мол ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті несиелеуде тағы да бір ... ... ... ... алу ... ... ... коммерциялық банктер
несие ресурстарын тұрақты жұмыс істеп тұрған және әр ай саын ... ... ... ғана береді.
Шағын кәсіпкерлікті несиелеуде ауылшаруашылығы өнімдерін өндірушілерді
несиелеу ерекше орын алады. Бұл саланы несиелеуде риск ... өте ... ... ... өндіріс табиғи жағдайларға өте байланысты болса,
екіншіден, ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы тұрақсыз.
Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті несиелеуде ... ... ... ... ... ... сипаттарымен ерекшеленеді. Сондықтан-да,
аграрлық секторды несиелеудің нарықтық ... ... ... оның ... ... ... экономикалық дамыған елдерде несиелік қарым-қатынастар механизмі
игеріліп алынған болса, Қазақстанда ол әлі қалыптасу кезеңінде тұр.
Қазіргі уақытта ... банк ... ... ... оған қоса ... ... де ... тиімді жұмсай алмай
отыр.
Ауылшаруашылық кәсіпорындарының қаржы айналым құралын қалыптастырудың
негізгі көзі жекеменшік қорлар мен банктік несие болып ... ... ... және ... ...... қайтарылмауы, ол қазіргі
кезеңдегі экономикалық ауыр ... ... ... ... ... Нарықтық қатынастардың тұрғысынан несиенің қайтарылмауы – ... ... бұл ... ... ақылы, қамтамасыз етілу
принциптері бойынша әрекет ететін несие ... ... мен ... Құн ... қайтарымдылығы ретінде несие сипатынан шығатыны,
тек уақытша маусымдық қаржылар мен шығындар несие алудың есебінен құралуы
мүмкін.
Бұл ... ... ... ... әрекет етуінің бүкіл
нарықтық механизмі бұрмаланады, объективті пропорциялар мен ... ... ... ставкасы туралы мәселе де өнім өндірудің маусымдық
сипатындағы қаржы ресурстарының ... ... орын ... ... ... ... мәселесіне айналып отыр. Ауыл шаруашылығы, оның ішінде
егін ... мен мал ... ... ... ойдағыдай дами
алмайды. Ауыл шаруашылығында негізгі қорларды молайту және ... ... ... ... құрылымын жетілдірудің маңызды көзі
болып табылатын ұзақ ... ... ... ... те жоғары.
Сондықтан ауыларуашылығының индустриалды дамуының деңгейі қаншалықты жоғары
болса, ... ролі де ... ... ... ... ... реформа өте баяу және
ауыр өтуде, нарықтық қатынастарға көшу ... ... ... ... ... ... ... ол әлі де қалыптасу
кезеңінде тұр.
Бұл ... ... ... ... да, ... кешенінің қаржы-несие қатынастары механизміне де ... ... ... ... ... нарыққа өтудің басты мәні мемлекеттік қамқорлық,
арқа ... ... пен ... ... ... ісінің
еркіндігі, жоғары өнімді еңбек материалдық берекесінің шешуші ... ... ... ... ... ... еді. Нарыққа өтудің
мәні экономиканың барлық саласы мен өрісі үшін бір, ... өту ... ... ... ... ... ие. Бұл ... өзіндік
әлеуметтік-экономикалық жүйе болып келетін өндірістің аграрлы саласына
қатысты. Бұл мәселе тек максималды ... ... және ... ... ... ... ... жерді, малды және биологиялық мүмкіндіктерге ... тиіс ... ... ... ... ... нарыққа өту кезеңінің ерекшелігі салааралық
байланыстарының күшеюі де оны ұйымдастыру, басқару және ... ... жаңа ... ... ... ол, яғни қаржылық-
шаруашылық механизмі нарықтық қатынастар мен қазіргі заманға менеджменттің
жаңа жетістіктері негізінде ... ... ... ... келістіреді.
Салалар мен кәсіпорындар арасындағы әкімшілік-орталықтандырылған
байланыстар негізінде құрылған агроөнеркәсіп кешенінің ... ... ... ... ... әрекет етуші агробизнеске, дамуы үлкен
қиындықтар мен ... ... ... ... дәстүрлі емес
тапсырмалар мен мәселелерді шешумен байланысты өте ... ... ... ... ... ... ... жолымен емес,
біртіндеп, эволюциялық ... оған ... ... ... ... болуы жағдайына қарай жүру қажет.
Қазақстанның аграрлы секторының даму ерекшеліктерін ескере отырып,
ауылшаруашылығының тиімділігін арттырудың қазіргі ... ... ... ... бар: а) ... мемлекеттік қолдау (бағаның тұрақтылығы мен
табыс алуды қолдау, табиғи ресурстарды қорғау, ауылды әлеуметтік дамыту,
ғылыми-техникалық ... ... ... үшін ... қаржыландыру
түрінде); б) компенсациялық төлемдер ... ... және ... да ... байланысты мақсатты
дотациялар мен субсидиялар бөлу түрінде); в) ... ... ... ... ... (жер және ... ... кепілдігі негізінде
берілетін несие түрінде); д) қаржы – несие ... ... ... ... ... беру, несиелік серіктестер
мен кооперацияларды дамыту түрінде).
Бірінші бағыт ... ... ... кең ... ... ... кезеңде қолға алына бастаған.
Екінші бағыт біріншісімен тікелей байланыста ... ... ... ... іске ... мүмкіншілігі бар.
Үшінші бағытта республика парламенті ... ... ... ... ... оның тиімділігін көтеруге болады.
Төртінші бағыт нақты, іс жүзіндегі меншік иесін жаратумен ... ... ... ... қалыптастыруды болжамдайтын ауылдағы
нарықтық қатынастарды ... ... ... ... ... жерді
пайдалану туралы республика заңдары ауылшаруашылық бағыттағы пайдаланылатын
жерлерді жеке меншікке беруге болғанменен, оның құны ... ... ... заманғы несиелеу жүйесі, оның ... ... ... ... ... ... ... да аграрлы секторға банктік қызмет көрсету ісін талдау осы
саладағы кейбір қарым – ... ... ... талабына толық сәйкес
келмейтіндігін көрсетті: а) қаржы-несие механизмі жеткіліксіз; б) аграрлы
өндірістің тиімді қызметін ... ... ... ... ... в) ... ... жоғары пайыздық
ставкаға байланысты несиелік ресурстарға ... ... ... ... ... ... жай өндірістің өзін жүргізуге қаржының
жетпеуі; г) көптеген тауарөндірушілердің шығындар деңгейі алынған несиені
қайтаруды қамтамасыз ... ... ... ... ... жалпы курсына және кейбір мәселелеріне
ауылшаруашылығын ... ... ... түзетулер енгізуді талап
етеді.
Жоғарыда айтылған барлық жағдайлар бесінші бағытқа алып ...... ... мен ... ... жағдайында мемлекеттік реттеудің
механизмін жетілдіруді болжамдайды. Мақсатты жолмен өтетін ... ... ... ... ... мен келіп түсу уақыты бойынша қаржыландыру
процесін үздіксіз және жеткілікті қамтамасыз ете алмайды. Бұл ... ... ... айналым құралдарының тоқтауына,
өндірістің құлдырауына алып келіп соғады.
Қысқа ... ... ... ... ... тиімді формасы
ауылшаруашылық өнімдеріне мемлекеттік кепілдік беру болып табылады.
Мемлекет үшін кепілдік операциялары ... ... ... ... ... ... яғни ... қайтарылымы кепілденетін
болғандықтан мүдделі. Ауылшаруашылық тауарөндірушілерінің мүдделері қаржыны
дер кезінде алу мүмкіндігі және нарықтық ... ... өнім ... ... ... етіледі. Ауылшаруашылық
өнімін кепілдікке қойып, несиелеуді алдын – ала төлем ретіндегі тауарлы
немесе ... ... ... ... ... ... ... немесе енді өндірілетін
ауылшаруашылық өнімі де қойыла береді. Келер жылғы өнімге ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
куәлігі және келісім – шартты кепілдікке бергенде ғана ... ... ... ... тиімділігінің тұжырымдамасы келесідей
көзқарастар жүйесіне негізделеді: мемлекеттік кепілдік бұл ... сату ... ... ... ... ... кепілдікке қабылданған өнім кезеңдік
алдын-ала төлем ставкасымен бағаланады; кепілдік бағадан нарықтық бағаға
көтерілген кезде ... ... сату ... ... ... ... алып ... арқылы қосымша төлем төлейді. Айта кету керек,
мемлекетке кепілдік арқылы қабылданағн өнімнің көп ... ... ... ... ... ... ... асыру тиімдірек болады.
Несиелік нарықты басқарудың аймақтық және заңдық аспектілері, олардың
қапржылық қамтамасыз етілуі ... бір ... ... деңгейде қысқамерзімді несиелеудің мамандандырылған ... ... ... ... ... мен тауар және қаржы
ағынын реттеу органдарын қамтитын арнайы корпоративті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... диверсификациясы жағдайында көлемі бойынша шағын және орта
ауылшаруашылық кәсіпорындарының (кейбір ... ... ... ... ... ... жеке ... және т.б.) пайда болу кезінде банк орталығынан шалғайдағы
тауарөндірушілерге де ... ... ... ... несиелік
кооперацияларының (несиелік серіктестіктердің) жүйесін құру өзекті қажет.
Аталған мәселенің шешімінің бірі ... ... ... бірлестіктерін құру болып табылады.
Ауыл несиелік кооперациясын дамыту – Қазақстандағы ... ... ... ... жолдарының бірі. ... ... мен ... ... ... ... пайда
таппау негізінде несиелік қызмет көрсетуді ұйымдастыру; олардың мүшелерінің
арзан несие алуы; кооператив мүшелерінің ақша ресурстарын пайлық ... үшін ... ... ақша құралдарын сақтау үшін тарту; несиелік-
қаржылық кеңестер беру; ... ... ... «ауылдық несиелік кооперативтер (серіктестіктер) туралы»
заңда келесідей мәселелер ... ... а) ... ... ... ... ауылдық несиелік кооперация жүйесін жұмыс
істеуге келтіру; б) ауыл ... ... ... кооперация
жүйесіне тартуға құқықтық, ұйымдастырушылық жағдайлармен қамтамасыз ету; в)
коммерциялық банктер капиталының ену ... ... ... ... ... кооперативтеріне әсер ететін басқа да ... ... г) ... ... ... ... ... келтірілмейтін лицензиялаудың ерекше тәртібін қамтамасыз ету; д)
олардың пайлық капиталы коммерциялық ... ... ... ... болып табылатындығын есепке ала отырып, ауылдық
несиелік кооперативтер ... ... ... ... көрсеткіштер
белгілеу; е) ауылдық несиелік кооперативтерді ... мен ... ... ... ... белгіленген шаралардың жүзеге асырылуы, біздің ойымызшы,
ауылшаруашылық өндірісіндегі қаржы несиелік ... ... ... ... ... сонымен қатар агроөнеркәсіп кешені
шаруашылықтарының қаржылық жағдайының жақсаруына және оның ... алып ... ... ... ... ... ... талдау
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қалыптасуы
мен экономикалық өсуін ынталандыру, мемлекеттік шағын ... ... ...... ... тиімділігін арттыру
мақсатында және «Шағын кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды күшейту
және оны ... ... ... туралы» Қазақстан республикасы
Президентінің Жарлығын орындау үшін Қазақстан ... ... ... ... қорын құру туралы» ... ... ... ... ... ... ... емес қаржы мекемесі
ретіндегі Шағын кәсіпкерлікті дамыту қорын құру жоспарланды.
Қордың негізгі ... ... ... ... ... бағдарламаларын
әзірлеуге қатысу және оны жүзеге асыру;
заңды тұлға құрусыз дара ... қоса ... ... субъектілерін шағын кәсіпкерлікті дамытудың басым бағытына,
тауарлар мен қызмет көрсетулер ... ... және ... әлеуметтік-экономикалық ахуалдық ерекшеліктеріне сүйеніп,
екінші деңгейлі банктер арқылы, конкурстық ... ... ... ... және ... ... қамту саласында жаңа жұмыс
орындарын құруға жәрдемдесу;
шағын ... ... ... ... екінші деңгейлі
банктерден несиелер алу үшін кепілдік беру;
шағын кәсіпкерліктің бизнес – орталықтары мен инкубаторларын, ... ... ... ... ... және
өзге де нарықтық инфрақұрылымдарды дамытуға жәрдемдесу болып табылады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 ... 11 ... N ... ... ... ... ... қоғамының 2003-
2005 жылдарға арналған кредит саясаты туралы меморандум бекiтілді.
Осы Меморандум "Шағын кәсiпкерлiктi ... ... ... 2003-2005 жылдарға арналған кредит саясатының негiзгi қағидаттары
мен басымдықтарын анықтайды, шағын кәсiпкерлік ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды басқару мен
олардың пайдаланылуын бақылау ... қоса ... ... ... жөніндегi рәсімдер тiзбесi мен нұсқамалардан, тұрады,
сондай-ақ қабылданатын ... ... ... ... ... белгiлейдi.
Шағын кәсіпкерлiк субъектілерiне өздігінен немесе екiнші ... ... ... ... ... тиiмдi жобаларын ... ... ету және ... ... ... кредит саясатының
негiзгi қағидаттары болып табылады.
Қаржыландыру мынадай басымдықтарға сәйкес жүзеге асырылады:
      1) ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы, ауыл ... ... мен ... ... және ... ... ... көрсету;
      2) сусындар мен темекiнi қоса алғанда, тамақ өнiмдерiн өндiру;
      3) тоқыма және тiгін өнеркәсiбi;
      4) былғары өндiру, ... ... ... мен ... ... 5) ағаш ... және ағаштан жасалған бұйымдар өндiру;
      6) баспа iсi;
      7) химиялық өнеркәсiбi;
      8) резеңке және пластмасса бұйымдарын ... 9) ... мен ... ... 10) электр жабдықтарын, электрондық және оптикалық жабдықтар өндіру;
      11) құрылыс;
      12) электр энергиясын, газды және суды ... мен ... 13) ... және ... 14) бiлiм беру;
      15) денсаулық сақтау және әлеуметтiк қызметтер көрсету.
      16) қоғамдық тамақтандыру.
      17) сапа менеджментінің ... және ... ... ... жүйесін
енгізу.
Кредит беру мөлшерi осы Меморандумда белгiленген лимиттер шегiнде
белгiленедi және оны Директорлар кеңесi салалық белгiсi бойынша ... ... ... беру үшiн ... көздер пайдаланылуы
мүмкiн:
1) Қордың меншiктi қаражаты;
2) шетелдік, халықаралық және отандық ... ... ... ... Қор қарыз алушы болып әрекет ететiн республикалық және жергiлiктi
бюджеттердің қаражаты.
Шағын кәсiпкерлік шеңберiнде ұсынылатын ... ... ... ... жiктеледi:
      1) қысқа мерзiмдi кредиттер - беру уақыты 1 (бip) жылға дейiн, ... ... ... маусымдық кредиттер, жеке тұлғаларға бизнес
мақсаттарға кредит беру;
      2) орта ... ... - беру ... 5 (бес) жылға дейiн,
инвестициялық кредит беру;
      3) ұзақ мерзiмдi кредиттер - беру уақыты 5 (бес) жергілікті және одан
көп, басымдықты жобаларға ... ... беру ... 1) тiкелей кредит беру;
      2) басқа да кредиттiк ұйымдармен бiрлесіп, қоса қаржыландыру
шартымен;
      3) екiншi деңгейдегi банктер ... беру ... және ... валютамен жүргiзiледi. Кредит
бойынша сыйақы ставкасын Директорлар кеңесi ... ... ... ... ... сақтауды ескере отырып айқындайды. Сыйақы ставкасы қарыз
шартында көрсетiлетiн тiркемелi болуға тиiс.
Қор кредиттер беру кезінде ... ... жоба ... ... ... ... оны толық жабу қағидатын ұстанады.
      Кредиттер өтiмдi ... ... ... ... ... ... ... және жылжымайтын
мүліктермен және заңнамада көзделген басқа да құралдармен қамтамасыз етілуi
тиiс.
Қордың ... ... ... Қор ... ... ... ... құқығы бар.
Шартпен орналастыру - бұл түпкi қарыз алушыда кредиттi қайтаруды
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... Қор қаражатын конкурстық негiзде немесе Қазақстан ... ... ... ... ... ... Үкiметінің кепiлдiгiмен шетелдiк, халықаралық
және отандық қаржы ... ... ... ШКС-тi қолдау мен дамыту
үшiн республикалық және ... ... ... ... ... Қор арқылы;
2) екiншi деңгейдегi уәкiлеттi банктер арқылы жүргiзiледi.
Жобаларды республикалық және жергiлiктi бюджеттердің (кәсiпкерлiктi
қолдаудың ... ... ... мемлекеттiк қарыздары
есебiнен қаржыландырудың шарты мен тәртiбi тиiстi ... ... және ... және қол ... қарыздар туралы
келiсiмдерге сәйкес регламенттеледі.
Агенттiк қызметтердi Қор ... ... ... жергiлiктi атқарушы органдарға және өзге де ... ... ... ... ... ақылы негiзде көрсетедi.
Қордың агенттiк функцияларды тиесiлi ... ... ... ... ... ... ... агенттік функцияларды жүзеге асыру
кезiнде Қордың комиссиялық ... ... ... көзделедi.
. Қордың агенттiк келiсiмдерi негiзiнде қолданыстағы бағдарламалар
шеңберiнде қаржыландырылатын ... ... ... ... ... ... ... түпкi қарыз алушының кредиттi қайтару қабілеттілігі мен төлем жасау
қабілеттiлігі;
3) салынған қаражаттың қайтарылуын қамтамасыз ету;
4) ... ... мен ... қаржыландырудың орындылығы.
Қордың жобаны бағалау жөнiндегi (экономикалық, ... ... ... ... қаржыландыру мүмкіндігін қараудың мiндеттi шарты болып
табылады.
Қордың кредиттiк және өзге де тәуекелдердi кешендi ... ... ... ... жоқ. ... екi ... жүргiзiледi.
      1-кезең - Қордың кредит саясатына сәйкестiгiн ... ... ... ... және жоба ... ... ... негiзінде бастапқы ipiктeу
және қарыз алушының шағын кәсіпкерлiк ... ... ... Қор дербес жүргiзедi.
2-кезең:
      1) жобаны техникалық-технологиялық бағалауды, қарыз алушының ... ... ... ... дайындығын бағалауды, экологиялық және
әлеуметтiк бағалауды және өзгелердi қамтитын ... ... ... қамтамасыз етудi бағалауды;
3) жобаның заңды сараптамасын қамтитын кешендi сараптама.
Қор жобаларға кешендi сараптама жүргiзу үшiн тәуелсiз сарапшылар ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына Жолдауында биыл осы қорға
республикалық бюджеттен қомақты ... ... атап ... ... ... ... қорға барлық кәсіпкерлердің қолы жете бермейді. Сондықтан
«Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» өзіндік бір «үлкен қаржылық ... ... Біз ... ... жылы ... ... ... 10
млрд. теңге бөлеміз, сонда шағын бизнес субъектілерін несиелеу мүмкіндігі
25 млрд. теңгеге дейін өседі» ... ... ... ... ресурстарына қол жетімділігін
қамтамасыз ету үшін 2005 жылдан бастап 2007 жылға дейінгі үш жыл ... ... ... ... 10 ... ... ... жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қордың жарғылық капиталы 18
млрд.-тан астам теңгені, ... – 23 151,5 млн. ... ... 4 697,4 млн. ... ... капиталы – 18 454 млн. теңгені құрады.
Қордың несиелік портфелі 2005 ... ... 18,77 ... ... ... ... ... қаржылық қолдаудың мынадай бағдарламалары есебінен
қалыптасады:
–Еуропалық Қайта құру және даму банкінің Қазақстандағы ... ... ... Даму ... ... ... үшін бағдарламалық займның
екінші траншы;
–Отандық тауар өндірушілерді қолдау жөніндегі ... ... ... ... ... ішінде әйелдер
кәсіпкерлігіне) ҚР бюджеті есебінен несие беру бағдарламасы;
–Шағын қалаларды қолдаудың 2004-2006 ... ... ... ... ... ... ... қаражаты есебінен
несие беру;
–Шағын кәсіпкерлік субъектілерін Ақмола облысы әкімшілігімен бірлесіп
қаржыландыру бағдарламасы;
–Қазақстанда микрокредиттеу жүйесін дамыту бағдарламасы;
–екінші деңгейдегі банктерден ... ... ... ... кепілдік беру;
–жобалық қаржыландыру және қаржы лизингі.
Кәсіпкерлікті қаржылық қолдаумен ... ету ... ... ... әлі ... ... қолжетімділігі оларды ресімдеудің күрделілігінен
және пайыздық мөлшерлемелердің жоғарылығынан шектеулі болып ... ... орта ... ... ... ... ахуалды
түбегейлі өзгерту үшін қаржыландырудың банктерде қалыптасқан тетіктерінен
өзге қосымша нысандары мен тетіктерін дамыту қажет.
Қазіргі уақытта экономиканың ... ... ... ... ... ... ... сауда және қызмет көрсету саласындағы
шағын бизнес кәсіпорындары ... яғни ... ... ... ... банктер берген несиелердің жалпы сомасының 40%-ға жуығы
сауда саласына келеді. ... ... бұл осы ... ... ... ... ... қатар,
өндірістік шағын кәсіпорындар ... ... ... ... ... жетілдіру және қызметтерін кеңейту үшін барынша арзан және
ұзақ мерзімді несиелерді қажет етеді.
Қалыптасқан ахуалдың ... ... ... ... ... ... ... басымдығы оған бастапқы күрделі салымның ... тез ... және ... жоғары тиімділікпен
байланысты. Кәсіпкерлер үшін осы ... ... ... ... ... ... қалыптастырады, өйткені несиенің артығымен
алынған анағұрлым жоғары құны ... ... ... ... ... қамтамасыз ету проблемасы бұрынғыша өзекті
болып тұр, ... ... ... ... ... ... ... болмауында немесе жетіспеушілігінде және банк ... ... ... ... болып табылады.
Кепілге қойылатын мүліктің болмауы немесе жетіспеушілігі проблемасы
оның рыноктық құнымен және өтімділігімен өте ... ... ... ... деңгейдегі банктер кепіл ретінде жылжымайтын мүлікті, жабдықтарды,
айналымдағы қаражаттарды, көлік ... ... ... ... ... құны мен өтімділігін банктің сарапшылары
анықтайды.
Екінші деңгейдегі ... ... ... және несиені
қайтаруға кепілдік беру жүйесін енгізу саласындағы ... ... ... енгізу арқылы банктердің тәуекелдерін едәуір дәрежеде төмендетуге,
өтініштерді қарау және несиені беру мерзімін қысқартуға, әрі ... ... ... ... қол ... ... мүмкіндік
туғызатынын көрсетеді.
Осыған байланысты, Қор өткен жылдан ... ... ... ... деңгейдегі банктер беретін несиелерге кепілдік беруге
кірісті, оны іске ... үшін 2005 жылы ... ... 4,6 ... және ... жылы 5 млрд. теңге бөлінді.
Бастапқы кезеңде Қор арқылы ... ... ... ... ... ...... компаниясы” қаржылық қарым-
қатынас тізбегін (Қордың қатысуынсыз) құруға және ... жаңа ... ... ... ... негіз болмақ.
Бүгінгі таңда микрокредиттік ұйымдардың және ... ... ... үміт ... ... ... бұл ... технологиялары мен ресімдері кәсіпкерліктің шағын нысандарын
қаржыландыруға бағытталған.
Сондықтан Қорға 2005 жылы микрокредиттік ұйымдарды құруға және ... ... ... ... ... ... бюджеттен 3
млрд. теңге, ал ағымдағы жылы 4 млрд. ... ... ... ... ... ... және қаржы лизингі бойынша,
оның ішінде франчайзинг және факторинг, шағын ... ... ... ... ... ... ... шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің нәтижелі жобаларын ... ... ... зейнетақы жасындағы ... ... ... ... ... желілері; шағын кәсіпкерлік
субъектілерін қолдау инфрақұрылымына ... ... ... қызметтері дамуда.
Жақын арада аудан орталықтарында және шағын қалаларда өкілдіктер ашу
арқылы Қордың филиалдық-өкілдік желісін одан әрі ... ... ... ... ... бағытталған жұмыстың
тиімділігі ... ... және ... ... ... ... Қор ... “Республикалық кәсіпкерлік тәжірибесінің оқу
орталығы” ЖШС құрылды.
Бұл оқу ... ... ...... ... жүйесін құру және халыққа кәсіпкерліктің негіздерін
оқыту, ел өңірлерінде Кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... ... ... дайындау, сондай-ақ республика өңірлерінде
кәсіпкерліктің даму деңгейіне талдау жүргізу, кәсіпкерлерді ... және ... ... ету, оның ... ... ... және ... ара-қашықты оқыту элементтерін
енгізу бойынша Қордың жұмысы жалғастырылады.
Сонымен қатар, кәсіпкерлік мәселелері бойынша ғылыми-зерттеу орталығын
құру жоспарлануда. Бұл ... ... және ... ... бойынша
кәсіпкерлік саласының дамуын зерттеумен, ... ... ... және т.б. ... ... ... Шағын және орта бизнес жөніндегі зерттеу институты
(JSBRІ) бар, ол шағын және орта ... ... ... ... шағын және орта бизнес саласындағы мемлекеттік ... пен ... ... ... кеңес беруші орган болып табылады. Шағын және
орта бизнес ... ... ... бейінді зерттеулер жүргізу, шағын
және орта бизнес мәселелері ... ... ... және оларды
мемлекеттік ұйымдарға ұсыну мақсатында құрылған.
Мемлекет басшысының Жолдауында Қазақстанның аймақтық ... ... ... ...... даму ... ... әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясын құру идеясына алғаш назар
аударғандардың бірі болғанын атап айту қажет.
Қазіргі уақытта Қор ... ... ... бірлесе отырып,
орталығы Маңғыстау облысында болатын корпорация құру мәселесін талқылауда.
Бұл корпорация Қазақстанның батыс өңірінің аймақтық даму ... ... ... ... ... атап ... міндеттерді орындау шағын
кәсіпкерлік субъектілері санының ұлғаюына, шағын бизнесте жұмыс істейтін
адамдар ... ... ... ... ... қосқан үлесінің
артуына, ел экономикасының басымдықты ... ... ... ... өнім ... ... ... шикізат
бағыттылығынан сервисті-технологиялық дамуға өтуіне, еліміздің орта тобын
құруға алып келетін болады.
Мемлекет басшысының "Қазақстан экономикалық, ... және ... ... жолында" атты 2005 жылғы 18 ақпандағы ... ... ... және басым мiндеттерi экономиканы
диверсификациялау мен ... ... ... ... ... ... ... болып белгiленген экономиканы дамытудың қазiргi заманғы
талаптары тұрғысында ... ... ... ... ... (бұдан әрі - Қор) рөлі мен мәнi ... ... ... ... ... iске асыру жөнiндегi өз ... ... ... Қор 1997 ... ... ... бiр ... және әлеует
жинақтады. Бұл Қорға, макроэкономикалық үрдiстердi де, республикадағы
кәсiпкерлiктiң даму ... де ... ... өз ... ... әзiрлеуге мүмкiндiк бередi, бұл ретте экономиканың осы ... ... ... ... пайдаланылады.
      Қор өз қызметiнiң негiзгi бағыттарын ... ... ... ... ... ... бiрiктiре отырып, шағын бизнес аясын
мақсат топтар бойынша сегменттейдi. Қор ... ... ... ... ... және қаржылық-кредиттік қолдау жөнiндегi ... ... ... ... ... ... беру, қаржы
лизингі, кредиттерді кепiлдендiру) қамтитын өнiмдiк тiзбе әртүрлі ... ... ... ... ... Мұндай тәсiл
кәсіпкерлік бастаманың "өсу нүктелерiн" анықтауға және қолдауға ... ... ... ... ... ... пайдалануды қамтамасыз етуi
тиiс. 2002 жылдан бастап Қор жеңілдiктi кредиттiк ресурстарға қол ... ету ... ... ... ... ... құру ... кәсіпкерлерге кредит берудi жүзеге асыруды ... 2005 ... 1 ... ... бойынша Қор 7497,1 млн.теңге
сомадағы 884 жобаны тiкелей қолдады, оның 4915,3 млн. ... ... ... өңiрлiк филиалдар арқылы. Салалық құрылым: өнеркәсiп - 39,5 %, ауыл
шаруашылығы - 21%, ... ... ... қоса ... ... -
11,3%, қызметтер саласы - 28,2%.
2005 жылғы 1 қаңтарға Қордың несие портфелі 12639,8 млн. ... және ... ... ... тұрғысында мынадай түрде берiлдi:
      1. ЕҚДБ-ның кредиттік желiсi - 5590,7 млн. тг. ... ... ... ... ... екiншi деңгейдегi банктер белгiлейдi
және бiр жылға 27-30%-ды құрайды.
2. Қазақстан ... ... 2002 ... 22 ... ... ... ... бюджеттің қаражаты - 300
млн.тг. Қарыз алушыларға қойылатын шарттар: түпкiлiктi қарыз алушы үшiн бiр
жылға 12%, оның 7%-ы ... ... ... министрлiгiнiң және 5%-ы
- Қордың сыйақылары.
3. Шағын қалаларды дамыту бағдарламасы - 730,3 ... ... ... ... түпкiлiктi қарыз алушыға бip жылға 7%.
      4. Қордың меншiктi қаражаты - 6059,7 млн. тг. ... ... ... түпкiлiктi қарыз алушы үшiн бір жылға 10%.
      Осы тұжырымдаманың мақсаты ... ... ... ... мен ... iске асыруды қалайтын халықтың әртүрлі
жіктерінің мүдделері мен мүмкiндiктерiне ... ... ... мен
қызметтер" ұсынылуы тиiс "қаржылық ... ... ... ... қалыптастыру болып табылады. Қор шағын кәсiпкерлiктi мемлекеттік
қолдаудың жүйе ... ... ... ... ... ... және ... болады:
✓ шағын кәсiпкерлiктi қаржылық-кредиттiк қолдау;
✓ кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... қаржылық-несиелік қолдау мақсаты мен
мiндеттерi. Қордың ... ... ... қаржылық қолдау
жөнiндегi қызметiнiң ... ... ... қызметтерінің әралуан түрлерiн
ұсыну және олардың қол жетiмдiлігін қамтамасыз ету.
     Ағымдағы жай-күй:
1. Микроқаржылық ... ... ... қаржылық жүйесiнiң
үшiншi деңгейi ретiндегi ... ... ... ... ... жігінiң
кәсiпкерлiк бастамасын және қоғамда бизнес-климат құруды қаржылық қолдау
талаптары мен мiндеттерiне жауап бермейдi.
2. ... ... ... ... ... тауарлар мен
қызметтердi шығару бойынша жұмыс iстеп тұрғандарын кеңейту және жаңа бизнес
құру үшiн ... ... ... ... ... мүлікке, жерге, жабдыққа және материалдарға бағалардың өсуiмен
байланысты қалыптасқан объективтi жағдаймен шектеледі.
      ... ... ... ... Қор ... қаржылық қызметтердi
кеңейтудi және жетiлдiрудi талап етедi. Негізгi ... беру ... ... ... мыналар болжамдалады:
 -микрокредиттiк ұйымдардың желiлерiн құру және оларды ресурстық қолдау;
-микрокредиттiк ұйымдардың ... ... ... мен ... ... және ... қамтамасыз ететiн
Қордың микрокредит беру орталығын құру және ... ... ... ... ... ретiнде микрокредит
беру процесiне қатысушыларды оқытуды ұйымдастыру.
Кепiлдендiрудi дамыту мақсатында мыналар ... ... ... ... және ... деңгейдегi
-ынтымақтастық туралы бас келiсiмдер жасасу;
- шағын ... ... олар ... деңгейдегi банктерден
кредиттер алған кезде жоба құнының 50-ден 80 процентке дейiнiн ... ... ... ... ... мыналар болжамдалады:
-оралмандар, жастар, зейнеткерлiк жастағы ықтимал кәсiпкерлер, кәсiпшiлер,
-мүгедектер үшiн арнайы кредиттік желiлер ... ... ... 50 ... өтей ... ... халықаралық стандарттарын енгiзуге кредит беру;
-франчайзингтiк операцияларға кредит беру;
-шағын бизнестi қолдау инфрақұрылымдарына қатысушыларға кредит беру;
-шағын бизнес ... ... ... ... қаражатының есебiнен
кезең-кезеңмен капиталдандыру үшiн кредиттiк желi ... ... ... ... ... шағын кәсiпорындардың негiзгi
қорларын жаңалауды және ... ... ... ... ... кеңейту болжанып отыр.
Кәсiпкерлікті оқу-әдiстемелік, ... ... ... мен ... осы бағытының мақсаты шағын ... ... ... саясат саласындағы деңгейiн ақпараттық
қолдаудың, сапалы оқыту мен консалтингтің ... ... ... көтеру болып табылады. Осы мақсатты iске асыру үшiн Қор ... ... ... ... ... және халықты бизнеске тарту;
     - шағын кәсiпкерлiк субъектілерінің, ... ... және ... ... ... ...... ету;
      Қор филиалдарының жанынан шағын ... ... ... ... ... - ... мүдделi және қатысты құрылымдардың
күшiн кәсiпкерлерге қызметтердi ... ... ... үшiн ... және консультациялық технологияларды дамыту.
      Осы мақсатта атқарылып жатқан іс шаралар ... ... ... деңгейi өз бизнесiн тиiмдi ұйымдастырудың талаптарына сәйкес
келмейтiнiн ... ... ... басқару жүйе ретiнде
қалыптасқан жоқ, оқыту бағдарламалары кәсiпкерлердiң қажеттiлiгiне ... бар ... ... ... ... Қор ... бизнестің қаржылық супермаркетi ретiнде "оқыту - консалтинг
- ... беру - ... ... ... ... ... қалыптастырады.
Негiзгi шаралар. Көрсетiлген мақсатқа қол ... үшiн ... ... ... ... ... ... талдау, оның iшiнде
кәсiпкерлiктiң проблемалық мәселелерiн ... ... ... ... ... құру арқылы кәсiпкерлiктi қолдаудың ақпараттық
базасын, оның iшiнде қашықтық консалтингiн және қашықтықтан оқытуды дамыту;
кәсiпкерлiк ... ... ... ... ... ... Қор ... оқыту-талдамалық орталықтың жұмысын
ұйымдастыру; олар ... ... ... ... үшiн ... ... ... қалыптасатын (бастапқы кезде - мемлекеттiк
тапсырыс есебiнен) жеке ... ... ... және ... және т.б.); Қор ... ... ... барлық спектрi
бойынша шағын кәсiпкерлiк субъектiлерiн консалтингтiк қолдау (Қордың
өңiрлiк ... ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктi қолдау мен дамыту ... ... ... шығаруды қамтамасыз ету.
      Шағын кәсiпкерлiктiң оқыту мен ... ... ... ... ... қаржыландыру және оқу орталықтары үшiн бизнес-
жоспарлар әзiрлеу жөнiндегi жаттықтырушыларды және оқыту ... ... ... инфрақұрылымының өкiлдерiн оқыту;
 микрокредит беру ұйымдары қызметкерлерiнiң тренингтерiн және бастапқы
бизнестi құру жөнiндегi ... курс ... ... ... оқытуды өзiне қамтитын микрокредит берудi оқытудың
әдiснамасын ... ... ... және ... ... ... ... дамыту арқылы қашықтықтан оқыту;
      Қор мамандарының ұдайы ... ... және ... арқылы
консалтинг және әрекет ететiн кәсiпкерлердi жобаның бизнес-жоспарын ... ... ... бизнестi жобалық басқару әдiстерiне оқыту.
     Осы «Шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдаманы iске асырудан күтілетiн
нәтижелер:
Тұжырымдаманың iс-шараларын орындау ... Қор ... ... спектры кеңейтiлетiн және шағын кәсiпкерлiк субъектілерiне
мынадай қызметтер көрсетілетiн болады: ... ... ... микрокредит
беру; қаржы лизингі; банктермен бiрлесiп қаржыландыру; франчайзингтік
операцияларға ... ... ... кепiлдiк беру; халықаралық сапа
стандарттарын енгізу шығындарының 50%-ын өтеу; оқыту және ... ... ... ... ... ... Республикасында екінші деңгейлі банктердің шағын
кәсіпкерлікті несиелеудегі жағдайы
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі дамуының стратегиялық жоспарында ең
маңызды мақсаттардың бірі – ... ... ... шешу және ... ... пен күресу. Бұл мәселелерді шешу үшін шағын кәсіпкерлікті
дамытудың, Қазақстанның ... көп ... ... ... қызметке
жұмылдырудың маңызы үлкен. 1999 жылдың 1 ... ... ... ... және орта ... ... саны 3314456-дан 2003 жылдың
10 айы бойынша 493000 дейін яғни 48,8 %-ға өсу байқалды. Осы 493 мың ... орта ... ... 1 миллион 340 мыңнан астам адам жұмыс
жасауда. Қазақстанның отбасылық коэффициенті 3,5 деп ... ... ... ... адам өз еңбек ақыларын осы мекемелерден ... ... ... ... төрттен бірін құрайды деген сөз.
Табыстың орташа көрсеткіші 18 ... ... ... ... ... ... жалақылардың жалпы көлемі 500 миллиард теңгеге ... - өте ... ... биік ... ... ... ... үшін 2007 жылғы бюджеттен 2,5 млрд.
теңге бөлінді. 2005-2006 жылдары «Ауыл шаруашылығын қаржылайқолдау қоры» АҚ-
ға ... ... 3 ... ... ... игерілген. «Осының
нәтижесінде 25 мың 624 шағын несиелер беріліп, бұл 2 млрд. 707 млн. 845 мың
теңгені ... ... ... 8 мыңнан астам шағын несие, 539 млн. 912 мың
теңге көлемінде ... күн ... ... ... үй ... ... бойынша 01.01.2006 жылда республикада тіркелген
шағын бизнес кәсіпорындарының саны 145,1 ... ... бұл 2005 ... 10,9 паызға артық. Тіркелген кәсіпорындардың 71,2 ... ... ... ... ... асыратын кәсіпорындар
саналады. 2005 жылдың желтоқсан айындағы ... ... 51 ... ... бизнес кәсіпорындарының 49,7 пайызы) астам ... ... ... ... ... (40,5 %) ... ... жөндеу,
үй бұйымдары және жеке қызмет көрсету саласында. Өнеркәсіп қызметінде
белсенді кәсіпорындардың 12,8 ... бұл ... 88,9 ... қайта
өңдеу өнеркәсібі саласында қызмет көрсетуде.
Кесте 1.
Шағын бизнес ... ... ... бойынша)*
01.01.2006
|Экономикалық қызметі |Тіркелгені |Әрекеттегі ... | | |
| | ... ... |
| ... ... |% ... |
|Қазақстан |145087 |100,0 |103291 |100,0 |51339 |100,0 ... | | | | | | ... ... |10005 |6,9 |7539 |7,3 |3647 |7,1 ... және ... | | | | | | ... ... және балық |324 |0,2 |242 |0,2 |97 |0,2 ... | | | | | | ... |16325 |11,3 |11526 |11,2 |6591 |12,8 ... ... |969 |0,7 |704 |0,7 |335 |0,7 ... ... |14377 |9,9 |10106 |9,8 |5862 |11,3 ... және |979 |0,7 |716 |0,7 |394 |0,8 ... газ, су | | | | | | ... | | | | | | ... |18234 |12,6 |14652 |14,2 |6768 |13,2 ... үй бұйымдары және|68029 |46,9 |44984 |43,6 |20817 |40,5 ... ... | | | | | | ... үй және ... |1,6 |1503 |1,5 |864 |1,7 ... және байланыс |7460 |5,1 |5370 |5,2 |2932 |5,7 ... ... |16091 |11,1 |12747 |12,3 |6922 |13,5 ... ... ... | | | | | ... қызмет | | | | | | ... ... | | | | | | ... беру |1221 |0,8 |926 |0,9 |511 |1,0 ... ... және |2083 |1,5 |1667 |1,5 |1023 |2,0 ... ... | | | | | | ... ... |2972 |2,0 |2135 |2,1 |1167 |2,3 ... және жеке | | | | | | ... | | | | | | ... обозрение Казахстана, 2006 №1.
1-кесте мәліметтері бойынша 01.01.06 жылда тіркелген шағын кәсіпкерләк
субъектілерінің ... ... үй ... және ... ... ... көрсетуші кәсіпорындар санының көп тіркелгендігі
байқалады, яғни 68029 кәсіпорынды құрайды. Одан ... ... ... ... ... ... саласында 16325 шағын кәсіпорындары
тіркелген.
01.01.2005 жылда республика бойынша шағын ... ... ... саны 524,6 мың адам болған. Бұл 2004 жылғы деңгейден 8,7%
-ға артық. Шағын ... ... ... ... ... ... автомобиь ремонты, үй бұйымдары және жеке пайдалану заттары
саласында; 16,9%-ы ... және 15,1%-ы ... ... жұмыс
істейді.
*Статистическое обозрение Казахстана. 2006, №1.
Сурет 1. 2004.07 – 2005.01 ... ... ... ... ... жыл ... айында дайын өнімдерді (тауар, қызмет) сатудан
түскен пайда 55976,5 млн теңгені ... бұл 2004 ... ... ... 16,5%-ға артық. Шағын кәсіпкерлердің өз ... ... ... үй ... және жеке ... заттары саласынан
түсім жалпы табыстың 56%-ын, құрылыстан 14,4%-ын және өнеркәсіп саласынан
11,7%-ын құрастырады.
2005 ... ... ... ... ... ... қызмет)
сатудан шағын бизнес кәсіпорындарының табысы 612054,9 млн ... ... ... ... ... ... Алматы қаласынан (36,9%), шығыс
(13,7%) және солтүстік (13,3%) аймақтардан түскен.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... үлесі де жылдан жылға артып келеді. 2005 ... 1 ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар саны – 10286, оның 1147
бірлігі немесе жалпы санының 11,2%-ы өнеркәсіп ... ... ... ... ... 6,0 ... адам ... бұл оюлыстың шағын кәсіпорындарда жұмыс істейтін ... ... ... құрайды. Қызметкерлер санының едәуір бөлігі (82,8%)
өңдеу өнеркәсібіндегі шағын кәсіпорындарға оның төрттен бір ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға тиесілі.
2004 жылы өнеркәсіп өндірісінің шағын кәсіпорындары 6469,7 млн
теңгенің ... ... бұл 2003 ... ... 26,3 % ... ... едәуір бөлігі 86,2%-ы өңдеу өнеркәсібіне, кен ... – 4,3%, ... ... газ бен суды ... және ... – 9,5% тиесілі.
2005 жылдың IV тоқсанның қорытындысы бойынша облыстың өнеркәсіп
өндірісіндегі ... ... 38,5% ... ... жұмыс
атқарды, олар 96,0 млн теңге табыс алды. Сонымен ... осы ... ... 30,0 % -ы 241,6 млн теңге ... ... ... ... ... орташа еңбек ақысы
айына 15686 теңгені құрады, бұл 2004 жылдың тиісті ... ... ... Ең ... ... ақы ... ... мен машиналарын жасау
өнеркәсібінің қызметкерлеріне (36532 теңге), ал ең төмен ... ...... ... азық-түлік өнімдерін өндіретін
кәсіпорындардағы қызметкерлерге тиесілі.
2007 ... 1 ... ... статистикалық тіркелім деректері
бойынша Оңтүстік Қазақстан облысында шағын бизнеспен айналысатын 15,6 ... ... бұл 2006 ... ... ... ... ... кәсіпорындардың 58,9% жұмыс істеп тұрған, яғни, ... ... ... ... ... асыра алатын кәсіпорындар. ... 5,0 ... ... ... ... тұрғандардың 54,8%) белсенді
жұмыс істейтін кәсіпорындар (Сурет 2).
Сурет 2. 2007 жылдың 1 мамырына ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар санынан
белсенділерінің үлесі, пайызбен
Белсенді жұмыс істейтін ... ... ... 27,0% - ... ... шаруашылығы және балық аулау, 26,0% - ... және ... ... және жеке ... ... ... 16,6% - ... 13,6% - өнеркәсіп саласына тиесілі.
Салалар бойынша белсенді кәсіпорындардың арасында ең аз бөлігі 0,6% -
қонақ ... мен ... 0,9% - ... беру, 1,3% - денсаулық сақтау
және ... ... ... 1,4% - коммуналдық, әлеуметтік және
басқа қызметтер көрсету ... ... ... ... 2007 ... 1 мамырына облыстың ... ... ... ... саны 52,4 мың ... ... ... сәуіріне шығарылған тауарлар (жұмыстар мен қызметтер) 4982,2
млн.теңгені құрады және 2006 ... ... ... ... ... ... ... 2.
Шағын бизнес кәсіпорындардағы жұмыспен қамтылғандар саны мен шығарған
өнімдерінің динамикасы
*есепті кезең басына
| ... ... ... ... |
| ... мың адам ... |
| |2006ж. | ... |48,2 |1839,8 ... |48,5 |2268,4 ... |49,4 |2704,1 ... |50,6 |3513,6 ... |51,2 |3739,7 ... |247,9 |14065,6 ... |
| ... ... ... шығару, |
| ... мың адам ... |
| |2007ж. | ... |52,0 |2563,2 ... |52,0 |3141,7 ... |52,3 |3898,3 ... |52,3 |4982,2 ... |52,4 |- ... |261,0 |14585,4 ... көзі: ОҚО статистика басқармасының жедел мәліметтері негізінде
құрастырылған.
2-кесте мәліметтері бойынша ОҚО бойынша шағын бизнес кәсіпорындардағы
жұмыспен қамтылғандар саны 2006 жылы ... 247,9 мың ... ... 2007 ... ... бұл ... 261 мың адамды құрады, яғни 2006
жылмен салыстырғанда 13.1 мың адамға көбейген. Сондай-ақ, шығарылған ... де өсіп ... ... республикамызда екінші деңгейлі банктерде шағын
кәсіпкерлікті ... ... көзі ... ... – жылға екінші
деңгейлі банктердің қызмет көрсету сапасы мен олардың меншік капиталының
мөлшері өсіп ... ... ... ... ... ... және ... меншік капиталы бойынша жіктелуі*
(кезең соңына)
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... |48 |44 |38 |36 |33 ... ... |417 |399 |368 |355 |324 ... ... | | | | | ... млн теңгеден аз |1 |0 |0 |0 |0 ... ден 500 млн ... | | | | | ... |8 |5 |1 |0 |0 ... ден 1000 млн ... | | | | | ... |13 |11 |6 |4 |0 ... нан 1500 млен | | | | | ... ... |14 |14 |14 |13 |9 ... ден 2000 млн теңгеге| | | | | ... |4 |1 |4 |2 |2 ... млн ... ... | | | | | |
| |7 |12 |10 |15 |22 ... ҚР ҰБ – ның статистикалық бюллетені 2007 ж. №3.
3-кесте мәліметтер бойынша 2006 ... ... 33 ... ... ... ... ... олардың ішінде устав капиталы 1000 млн
теңгеден аз ... жоқ. ... ... ... ... ... ... капиталының өсуі байқалды. 2004 жылда устав капиталы 2000 млн.
теңгеден жоғары 10 ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш 2005
жылы 15, 2006 жылы 22-ге жетті
Қазақстанда шағын және орта бизнесті несиелеу 1992 жылы ... және ... ... құру және бекітілуінен кейін басталды.
1997 жылғы 8 сәуірдегі №100 «Коммерциялық банктердің шағын кәсіпкерлік
субъектілерін несиелеудің ... ... ... ҚР Ұлттық Банкінің
Басқармасының Қаулысына сәйкес ... ... ... ... ... саласын
банктің несие портфелінің кем дегенде 10%-ын несиелеуі міндетті.
Сондықтанда екінші деңгейлі банктердің жүргізіп ... ... ... да ... жылдары шағын және орта бизнес субъектілеріне
берілген несиелер көлемінің қарқынды өсіміне қол жеткізуге мүмкіндік туды:
республикады екінші деңгейлі ... ... ... ... несиелердің жиынтық мөлшері 01.04.2007 жылда 1015849 млн.
теңгені құрады. (2-сурет).
*ҚР ... ... №3, 2007 ... ... бюллетені мәліметтері
бойынша құрастырылған, (млн. теңге, кезең соңына)
Сурет 3. Екінші ... ... ... ... ... ... динамикасы*
3- сурет мәліметтері шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ... ... жыл ... өсіп бара ... ... 2004 ... ... банктер тарапынан шағын кәсіпкелік субъектілеріне берілген
несие көлемі 288367 млн. ... ... 2005 ... бұл ... ... теңгеге жетті, 2006 жылда бұл көрсеткіш 861045 млн. теңгені құрады. ... ... ... яғни, 01.03.07 күнге бұл көрсеткіш 101849 млн. теңгеге
жетіп отыр. Бұндай ... ... ... ... ... ... салалары жұмысының тұрақтануымен, ... ... және ... қаржы институттарының инвестицияларын тартумен
түсіндіріледі.
Ұлттық банк тарапынан шағын кәсіпкерлік субъектілерін ұлғайту екінші
деңгейлі ... ... ... әсер ету ... ... ... ... қаржыландыру ставкасын 7%-ға дейін төмендету және ұлттық
валютаның ... ... ... және орта ... ... ... бойынша ставкаларының төмендетуіне ықпал етті.
Валюта түрлері бойынша шағын ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктердің шағын
кәсіпкерлік субъектілеріне берген несиелерінің валютасы ... ... ... ... ... ... ... және олардың сәйкес кезеңдер
аралығында өсу тенденциясы байқалады. Бұл жағдай ... ... ... ... ... әсіресе ол 1999 жылы қалқымалы валюта бағамына
көшуге байланысты аса айқын болады. ... 2004 жыл ... ... ... валютада берілген несиелер көлемі де жоғарылауда.
2004 жыл ақпан ... ... ... ... ... ... 1997 жылға
қарағанда 9 есе көп. Бұл теңге бағамының тұрақтануымен, қарыз алушылардың
теңгеге деген сенімділігінің ... ... ... ... №3, 2007 ... статистикалық бюллетені мәліметтері
бойынша құрастырылған, (млн. теңге, кезең соңына)
Сурет 4. ... ... ... ... ... берген
несиелерінің валюталар бойынша динамикасы*
4-сурет мәліметтері ... ... ... ... ... ұлттық валютада алатын несие көлемінің өсуі байқалады.
Шетел ... ... ... ... 2005 жылы 2004 ... салыстырғанда
78,9%-ға, 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда 88,8%-ға өсіп отыр. Сондай-
ақ, ұлттық ... ... ... ... 2005 жылы 2004 жылмен
салыстырғанда 52,2%-ға, 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... валютамен алынған несиелер көлемінің
ұлттық валютаға қарағанда өсу қарқыны жоғары ... ... ... ... ... ... және орта бизнес субъектілеріне
берген несиелерінің ... ... ... ұлттық валютадағы қысқа
мерзімді несиелер 2004 жылмен (71860 млн теңге) ... 2006 ... млн ... 2 ... ... ... ұзақ ... ұлттық және
шетел валютасындағы несиелердіңде жоғары деңгейде ... ... ... ... банкінің №3 2007 жылғы статистикалық бюллетені мәліметтері
бойынша құрастырылған, (млн. теңге, ... ... 5. ... ... ... ... ... субъектілеріне
берген несиелерінің мерзімі бойынша динамикасы*
5-сурет құрылымынан көріп отырғанымыздай, жалпы берілген несие ... жыл ... ... және ... ... ұзақ ... көлемі ұлғайды. Демек, шағын бизнесті несиелеу мерзімінің ұзару
тенденциясы байқалады. Ол көбіне ... ... ... ... жоғарыда аталған шетелдік несие желілерін және халықаралық қаржы
институттарының инвестицияларын тартумен ... ... ... ... бойынша шағын және орта бизнес
субъектілеріне берген несиелерінің құрылымында дербес кәсіпкерлік қаласы –
Алматы ең ... ... ... ... бұл ұран шын ... сәйкес келеді.
Ресми статистика мәліметтері бойынша (2004 ... ... ... кәсіпорын жұмыс істейді. Олардың ішінде сауда саласында – 13764 ... ... -2742 (9,8%), ... – 2661 (9,5%), ... пен ... 1820 (6,5%), ... ... мейрамханалар және басқа да қызмет түрлері –
6690 (23,8%).
Жеке кәсіпкерлер ретінде тіркелгендер – 2060 ... 2003 ... ... ... 48%-ға көп. Бұл аталған сандар Алматы қаласында
шағын кәсіпкерліктің қарқынды дамуын көрсетіп отыр. ... ... ... ... ... ... несиелер деген
динамиканың оңды өзгеруі бұған дәлел бола алады (4-кесте).
Кесте ... ... ... аймақтар бойынша шағын кәсіпкерлік
субъектілеріне берген несиелері, аймақтар кесіндісінде
млн. теңге, кезең соңына
|Аймақтар |10.06 |12.06 |01.07 |03.07 ... ... |62053 |67232 |70135 |80506 ... ... |356196 |466820 |460095 |532589 ... |10486 |13123 |13138 |15621 ... |21830 |24978 |25210 |27924 ... |4938 |5764 |6093 |7919 ... |21913 |25522 |26370 |28474 ... ... |43495 |50980 |50294 |58369 ... |12420 |13827 |13993 |15273 ... ... |15726 |17381 |17515 |17204 ... |48132 |52928 |53970 |61838 ... |34228 |37858 |38848 |41227 ... |6265 |6995 |7484 |9612 ... |18845 |23163 |23596 |28371 ... |28543 |33707 |34951 |41193 ... ... |12515 |14220 |14227 |16436 ... ... |21666 |26546 |26610 |33296 ... ҚР Ұлттық банкінің статистикалық бюллетені №3, 2007.
4-Кесте мәліметтеріне сәйкес мерзімдер бойынша ... ... ... ... ... ... Павлодар облыстарында
берілген несиелер көлемінің өскендігі көрінеді. Ал ... және ... ... ... ... өте ... ... отырған мерзім аралығында екінші деңгейлі банктердің шағын
кәсіпкерлікке экономика салалары бойынша несиелер ... ... жоқ ... Ұлттық банкінің №3 2007 ... ... ... ... ... (млн. теңге, кезең соңына)
Сурет 6. 2007 жыл 31 наурызына екінші деңгейлі банктердің шағын
кәсіпкерлікке экономика салалары бойынша несиелері*
6-суреттен көріп ... ... ... ... ... ... салалары бойынша несиелерінің жартысына жуық бөлігі
43%-ы (424467 млн. теңге) сауда саласындағы кәсіпорындарға жұмсалды. Сауда
қызметі шағын кәсіпорындарға ... қол ... ... ... капитал
жұмсалымын, тауарлы-материалды запастарды қажет етпейді, сондай-ақ ... тез ... ... ... Одан кейін құрылыс
саласындағы кәсіпорындарға 20% (205200 млн. теңге) жұмсалған.
Сонымен, ... ... ... жағдайын талдау барысында
мынандай қорытындыларға келуге болады:
- шағын кәсіпкерлерге берілген ... ... жыл ... ... ... ... банктердің шағын кәсіпкерлік
субъектілеріне берілген несиелердің жиынтық мөлшері 2005 ... 288380 млн ... ... ... ... банктердің шағын бизнес субъектілеріне берген
несиелерінің валютасы бойынша ... көп ... ... несиелер алады;
- екінші деңгейлі банктердің шағын бизнес субъектілеріне берген
несиелерінің құрылымына дербес кәсіпкерлік қаласы – ... ең ... ... ... ... ... сондай-ақ шығыс Қазақстан,
Ақтөбе, Павлодар облыстарында берілгеннесиелер көлемінің өскендігі
көрінеді;
- екінші деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлікке ... ... ... ... жуық ... сауда саласындағы
кәсіпорындарға жұмсалды.
3 ШАҒЫН КӘСІПКЕРЛІКТІ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ ... ... ... ... ... ел өз ... ... саясатының және халық
психологиясмының ерекшелігін, әлемдік шаруашылықтағы өзінің жағдайын ескере
отырып, ... жеке ... ... шығарады.
Реформалар тәжірибесі адам капиталының жай-күйі жаңа құрылымды, жалпы
алғанда, нарықтық қайта құруларды жасау ... ... ... ... көрсетеді. Республика халқының едәуір бөлігі жаңа жағдайда ... ... ... емес ... ... ... тиісті білімдері,
біліктіліктері, кәсіпкерлік дағдылары жеткіліксіз екендігі анық ... ... бұл ... ... ... ... экономикада нарықтық
ортаға дерлік беріле отырып, алдында қойғаны толық нарықтық мақсат емсе
өндірушінің ... ... түрі ... ... ... бері ... банктерге келіп түсетін ... ... көбі ... ... ... сай келе ... Қатардағы жұмыс күшінің едәуір бөлігі жаңа ... ... ... шетелдік фирмаларда жұмыс істейтін біздің мамандар
ұсынылған ... ... ... ... ... ... ... Шағын бизнес Қазақстан үшін көкейкесті болып ... пен ... ... ... ... шешуге қомақты
үлес қосуға қабілетті. Экономикадағы нарықтық қағидаттарды бекітуде оның
рөлі едәуір. Шағын ... ... ... үшін өте ... ... ... білімнің таралуы, нарықтық бағыттың орнығып бекуі, халықтың иек
артатын дәстүрлі өмірлік ұстанымы және оның ... ... ... ... ... ... жойылуы тиіс. Жаңа негізгі шаруашылықты дамыту үшін
бәсекелестікті жандандыруда ... және орта ... ... әлеуетінің
елеулі мәні бар. Әлемдік рыноктарда тауарлар мен қызметтерді өндірушілерді
бекіту, зерттеулер көрсеткеніндей, ел ... ... ... тікелей байланысты. Көптеген рыноктарда монополиялар үстемдік
құрып отырған біздің жағдайда бәсекелестік катализаторы ... ... ... және ... ... ... ... дамуындағы 10 жылға жуық уақытта Қазақстанда
кәсіпкерлік жеткілікті түрде дамыған жоқ, оның ... 5 жыл ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік жіктің басым
бөлігі өз стратегиясының нақты өндіріске көшуге мүлдем ... ... ... ... ... құруды жалғастыруда.
Шағын бизнес субъектілерінің үлес салмағы елдің шаруашылық жүргізуші
субъектілері жалпы санының басым ... алып ... ЖІӨ - дегі ... ... – 20 ... ... ... салықтық түсімдердегі үлесі – 10
пайызға жуық.
Көптеген кәсіпкерлер, бір жағынан, ... ... өте ... ... шағым айтуда. Ал екінші жағынан, өндірісті
жаңғыртумен, маркетингтік ... жаңа өнім ... ... ... ... ... жатқан жоқ, кәсіпорынның стратегиялық
міндеттерінқалыптастыра білмейді, өндірістің тиімділігін арттыру ... ... ... алмайды. Бұл фактыны ғылыми тұрғыдан көрсету емес,
бұл күнделікті өмірде кездесетін оқиғалар.
Он жыл бойы белсенді мемлекеттік қолдау ... ... ... ... мүмкіндік берді, бірақ бизнестің толыққанды сапалы
дамуына ... ете ... жоқ, ... ... ... ынталандыра алмады. Кәсіпкерлік- сатып алу-сату ... ... жаңа ... ... іздеу, ықтимал тұтынушылар үшін
күресте қызметтер көрсету сапасын ұдайы арттыру.
Әлемдік тәжірибе ... ... ... ... өндіріс саласындағы ұсақ кәсіпкер сауда делдалдық ... ... ... бәсекелестікке төзе алмайтын болып
шыққанын ... Одан ... ... ... ... және ... ... кәсіпкерліктің қалыптасуын елеулі көмек көрсетуі
мүмкін қызметтер көрсетудің (менеджмент, маркетинг, ақпараттық қамтамасыз
ету ... ... жеке ... ... ... тиімді меншік иесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ... ... ... ... ... қоғамның сындарлы
күштерін біріктіру қажет. ... ... ... әр ... ... бірақ олардың мәні кооперация мен әріптестікке келіп ... ... ... ... ... ... тиісті
ақпараттық және құқықтық базаны қамтамасыз етуді қоса алғанда, өндіріс
құралдары бар ... ... ... ... ... әр ... нысандарын
пайдалану өте маңызды.
Қазіргі жағдайда Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... тұр:
- ұзақ мерзімді тұрақты экономикалық өсу қарқынын қамтамасыз ету қажет,
бұл ... ... ... өндіріс құрылымындағы үлесіне қатысты,
қазіргі кезде бұл көрсеткіш 14% шамасында, Шығыс Европа елдерінде ... ал ... ... 50-60% -ға ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлік экономикада дәстүрлі
негізгі жұмыспен қамту саласы болып ... ол ... ... үшін өте ... ... ... ... мәселесін шешеді.
Біздің елімізде жұмыссыздар санының көптігіне қарамай, шағын және орта
бизнес саласында ... ... 19,7% (1,4 млн ... Шығыс
Европада 40-60 % шамасында, дамыған елдерде 90%- дан жоғары, соның
ішінде экономикада шағын бизнесте жұмыс істейтіндер ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежеде бір қалыпта
еместігі, көпшілік шағын және орта қалалардың құлдырауын ... ... ... ... және орта ... ... тендер негізінде гранттар беру жолымен шешілді;
- Қазақстан экономикасының осал жерінің ... ішкі және ... ... көрсетілген экономиканың шикізатқа бейімделуі, оның
құрылымында ірі кәсіпорындарының басымдылығы және шағын ... ... ... ... ... нарық реформалары базасын және
орта ... ... ... ... ... ... үшін
қажетті, ол қоғамның әлеуметтік және саяси тұрақтылығының кепілі
есептеледі. Қазіргі ... ... ... реформалар
жемістерінен халықтың азғантай бөлігі ... оның ... ... жоспарда, әлі нарықтық реформалардан жеңіске
жетпеді.
Одан басқа, шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік инвестициялау үшін ... тән ... ... ... ... көп ... қымбат және күрделі құрал-жабдықты
талап етпейді, оларды жарату мерзімі қысқа, шығарылған ... тез ... және ... кешенді пайдалану орташа деңгейде өседі.
Екіншіден, шағын кәсіпкерлік жергілікті нарыққа қажеттіліктерден хабардар
болады, ірі бизнес ... ... ... алмайды, кіші көлемдегі
сұраныс пен жеке тұтынушылардың талғамын қанағаттандыра алмайды.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда Қазақстан үшін өте маңызды мәселе халықтың тұрмыс
деңгейін көтеру және ... ... ... ... ... белсенділігі экономиканың реал секторында инвестицияларды
несиелеуде ... ... ... ... бүгінгі күнде банктердің
өзіндік капиталының деңгейі көбеймей тұр, ЖІӨ-дегі салмағы 3,7%, ... 25% ЖІӨ. ... ... ... жүйеде орташа меншік
капиталының сомасы 3,5-5 млрд доллар, немесе ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің көрсеткіштері банкке деген халықтың жоғары
сенімділігін ... ... ... ... ... ірі және ұзақ мерзімді заем капитал мүмкіншіліктерін ... ... ... банк ... мен ... ... арасындағы
үлкен айырмашылықта. Біріншісі заңды тұлғалардың жедел ... 5%-ды, ... үшін бұл 11%-ды ... ал ... 13 тен 25%-ға ... ... жүйесінде салымдар өсуіне кедергі болады.Несиелеу кезінде банк ... ... ... да түрлі риск факторлары тұрады. Банк позициясы
бойынша. өңдеу ... ... ... ... ... ... табысының деңгейінің төмендігі (рентабелділік
көрсеткіші банк несиесінің орташа ставкасынан төмен), меншік ... ... ... ... техника-технологиялардың арқада
қалғандығы, күшсіз өндіріс инфрақұрылымы, кепілдердің жоқтығы және т.б.
Кәсіпорын позициясы ... ... алу ... ... банк ... жетіспеушілігі және пайыздық ставкаларының
жоғарылығы. Осы проблемалардың шешімін таппай өндірісті дамыту мүмкін ... ... ... ... ... ... өңдеу өнеркәсібі,
ауыл шаруашылығы, энергетика салаларына банктің орта және ұзақ ... ... ... өсуге жағдай жасаудың ... ... ... ... кәсіпкерлікті несиелеу үлкен көлемдегі несие талап етпейді, ... ... ... ... пайдалана алады. Шағын кәсіпкерлік ел
экономикасының дамуында маңызды рөл ... Бұл ... ... яғни, өндіріс саласының дамуын, экспорт және жұмыспен қамту
тенденцияларының өсуінен көрінеді.
Қазіргі жағдайда шағын ... ... ... ... қарқынды
дамуы, оның өндіріс саласында дамуына екпін қоюда. Шағын бизнестің ... ... өте ... техника мен көп тармақты технологиялардан,
жоғары білікті және ... мол ... ... ... ... ... Өндірілген өнімдер сапа жағынан жоғары және
стандарттар мен сертификаттарға сай болуы қажет.
Мұндай шараларды жүзеге ... үшін ... пен ... ... ... кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік бағдарламаларын істеп
шығулары керек.
Шағын кәсіпкерлікті қолдауда оларға төмендетілген ставкалар бойынша
салық салу ... ... ... ... қатар, жекеменшік және
инвесторлардың құқықтырын қорғауды нығайту маңызды мәселелердің бірі:
... ... ... ... ... ... ... көмек көрсету;
• бизнес жолындағы кедергілерді болдырмау, коррупция және бизнесті
артықша мемлекеттік ... ... ... ... шағын кәсіпкерлер де үкімет пен ... ... ... ... және ... ... ... айналуы керек. Бұл үшін оларға:
• қаржылық қызмет туралы ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізу;
• менеджмент саласында кадрлардың біліктілігін арттыру;
• өзінің табысынан үнемдеп ... ... ... ... өз өнімдер белсенді жарнамалау, франчайзингнен өнімдердің сапасын және
бәсекеге ... ... ... ретінде пайдалануларды
қамтамасыз ету қажет.
Бұл орында банктер экономикалық ортада сенімді клиенттерді көбейту, жақсы
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың бизнес ... ... ... ... ... белсенді қатысуына жағдай жасау қажет.
Осы саланы дамытуда бірнеше банктер өзіне мемлекеттік ... ... алуы ... ... ... ... салаларында белгілі тәртіпті
орнату, банктерден келесідей жағдайларды ... ... ... жеке ... және заем ... ... ... пайыздық ставкаларын төмендету;
• жедел салымдар бойынша ұзақ ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамытудың негізгі проблемалары төмендегілер
есептеледі:
1. Кәсіпкерлік қызметін ... ... ... үшін ... өткізу, лицензиялау, сертификаттау өте абажадай, күрделі және ... ... ... ... ... мемлекеттік сатып алу жүйесі, салық
және кеден заңнамалары ... ... ... ... ... ... әрекеттегі патент жүйесімен шектеледі, кеден заңнамалары
Шағын ... ... ... ... ... алу ... ... тендер жиі ресми сипатты және шағын ... ... ... ... қаржыландыру мен несиелеу ресурстарының жағдайы шағын
бизнестің тиімді жұмыс істеуі үшін ... ... ... ... ... сауда-сатып алу қызметін ... ... ... ... ... ... ... бір жылға
дейінгі мерзімге 24 - 32% ставка ... ... тек ... ... ... ... ... 16%, теңгеде 17%-ды құрастырады.
Одан басқа, банктер көпшілік кәсіпкерлік қызметті бастаушы кәсіпкерлерде
жоқ ... ... ... ету міндетін, сондай-ақ, кепілге алынатын
мүліктің құны алынатын несие ... 2 есе ... ... ... ... келе ... ... кәсіпкерлікті аяншты мемлекеттік қолдау
халықтың салмақты бөлігін берекелі жұмыстың ернеуінен тыс қалдыруда.
3.2 Шағын кәсіпкерлікті несиелеуді жетілдіруің ... ... ... мемлекеттік қолдауға, бизнестің дамуы үшін және
оны ынталандыру үшін ... және ... ... ... ... оларға материалдық және қаржылық салымдарды жеңілдетілген түрде ұсыну
жатады. Кәсіпкер тұрғысынан қарайтын болсақ, тек ... оның ... ... ... ... ... инвестицияның тиімді
болуы, тәуекелдің минималдануы, жекеменшіктегісін ... және ... ... ... ... ... тауар шығарып сатуы жоғары тараптан
қорғалады. Мысалы, қоғамдық жалпы жағдайдың өсімі, ... ... ... қауіпсіздікті нығайту және тағы басқалар сияқты.
Мемлекет пен бизнестің мақсаттары мен мүдделерінің қиылысатын ... ... ... ... ... ... табылады.
Дамыған елдерде және Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастарға
өту тәжірибесі көрсетіп тұрғандай, өндірістің ... ... ... ... ... тек ... сектордың бәсекеге қабілетті
шағын кәсіпкерліктің тез дамуы арқасында жүзеге ... Сол ... ... ескі ... ... ... дамуына және
жеке инвестицияның көркеюіне бағыттауы экономикалық тұрақтылық пен ... ... ... ерекше әсер етуші, біріншіден, мемлекеттің ... ... ... ... қаржылық-несиелік қолдау болып табылады.
Қазақстан – 2030 стратегиялық бағдарламасында ... ... және ... басқа салаларының ішінде оның үлестік салмағын
арттыруға қолайлы жағдай жасау көзделген.
Қазақстан Республикасында ... ... ... шағын кәсіпкерліктің дамуының әсерін келесідей
факторлардан көре ... Ішкі ... ... ... ... мен ... көрсетулерімен
толтыру;
- Бәсекелестік ортаны дамыту;
- Халықты жұмыспен ... ... ... орта ... ... ... Капиталдық салымдардың тез қайтарымдылығы.
Шағын бизнесті дамытудың негізгі қажеттіліктерінен бірі оны қаржылық-
несиелік қамтамасыз ету. Шағын бизнесті ... ... кең және ... ... оның даму ... ... ... мүмкін емес.
Көпшілік мамандардың пікірінше, қашан банк тәуекелділігін төмендету үшін
жағдайлар ... тек сол ... ғана ... және орта ... қуыс ... ... толтырылады.
Макроэкономикалық рисктер баршамызға мәлім. Бұдан ... ... ... ... банк ... оның ішінде Қазақстан
Республикасы ... ... және ... ... және ... ұйымдарын реттеу
мен қадағалау бойынша Қазақстан ... ... іс ... де ... ... емес.
Несие кепілі резервтерді қамтамасыз етпейді, шын мәнінде ол таза
табыс есебінен пайда ... ... да, ... ... ... ... ... алуды талап етеді.
Тәуекелдіктің басқа бір факторы – бұл клиенттердің өзі. ... ... және орта ... ... ... Банк ... жоғары –
жоғары тәуекелдік – жоғары несие ... және ... ... ... сәйкес. Шағын және орта бизнестің ... ...... ... ... бұл ... ... біртіндеп
өзгеруде.
Бұдан басқа, банк мүддесін қабілетті қорғайтын раел инструменттің
жоқтығы да ... ... ... ... ... Шағын және орта бизнесті
несиелеуді жетілдіру үшін банктер де мемлекеттік қолдауды қажет етеді.
Мұндай ... ... кету және банк ... ... мен ... ... ... көріп шығуды жеңілдету үшін келесідей
шараларды қолдану қажет.
Біріншіден, мемлекет банктердің шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... бір ... субсидиялап отыруы
қажет. Бұл шағын бизнес саласында жобаларды ... ... ... және ... ... ... ... қысқартады, олардың несиелеу ұйымдары үшін ... Ал, ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің қарамағына беруді енгізу қажет.
Қаржылық ресурстардан пайдалану қиындығы, шағын кәсіпкерлік ... ... ... кепілдеу жүйесінің жоқтығы халықтың кәсіпкерлік
белсенділігін, шағын өндірістің дамуын ынталандыруды бәсеңдетіп отыр.
Қазақстандық несие ... ... ... ... ... мамандардың зерттеулері елде коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... беру ... ... атап көрсетті.
Егер мемлекет шағын кәсіпкерлікті несиелеуде тәуекелділіктің ... өз ... ... қазақстандық коммерциялық банктер әзірше Шағын
кәсіпкерліктің болашақта сенімді, ... ... ... көз ... отыр.
Келесі қадам, жергілікті бюджет қаражаттарының субсидиялары есебінен
банк несие ... ... ... ... ... Бұл үшін
жобаларды бюджетпен ... ... ... ... ... ... тәжірибесін жалғастыруы мүмкін. Сыйақы ставкасын банктер
өздерінің ішкі несие саясатына сәйкес ... ал ... ... бір
бөлігінің ставкасын нолдік сыйақы ставкасы бойынша береді. Нәтижеде,
потенциалды қарыз ... үшін ... құны ... ... ... банк тәуекелділігіде төмендейді.
Мемлекеттік қолдаудың тағы бір тәсілі – ... ... ... ... ... несиелеуде несие сыйақы ставкасы мен нарықтық
ставка арасындағы ... ... ... Бұл ... ... ... ... кәсіпкерлікті несиелеуді ынталандыру үшін банктің
несие портфеліндегі үлесін олардың устав капиталына сәйкес ... ... ... ... банктердің негізгі капиаталын шағын және орта
бизнесті, сондай-ақ, халықты несиелеуден түскен табысынан көбейтеді. осы
жүйе ... ... де ... ... ... өткен кемшіліктерді ескере отырып, оларды жою
мақсатында Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... және қаржылық базасын дамыту үшін
үлкен көлемді жұмыстар жүзеге асырылып жатыр.
Шағын кәсіпкерлікті қолдау және ... ... 29 ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамытудың және
қолдаудың 2004-2006 жылдарға арналған мемлекеттік Бағдарламасы” ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту мақсатында бірқанша ... ... ... ... ... неғұрлым көп қосылған құны
бар жоғары жаңа ... ... ... ... ... дамыту есебінен орта топты қалыптастыруға ... ... ... ... ... алға қойылған мақсатқа жету үшін мынадай ... ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру;
• шағын кәсіпкерліктің несие ресурстарына қол жетімділігін жеңілдету;
• шағын кәсіпкерлікті қолдаудың ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеуді оңтайландыру;
• шағын кәсіпкерлікті қолдаудың бірыңғай білім беру және ... ... ... жүйесін құру;
• кәсіпкерлік мәселелері бойынша нормативтік құқықтық базаны жетілдіру.
Осы бағдарламаның ... ... мен оны іске ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке салық әкімшілігін жүргізу жүйесін жетілдіру.
2. Шағын кәсіпкерлікті қаржы – несиелік және инвестициялық қолдау ... ... ... инфрақұрылымын дамыту.
4. Шағын кәсіпкерлікті оқыту, ақпараттық, ғылыми-әдістемелік қамтамасыз
ету және ... ... ... ... нормативтік құқықтық базаны жүйелеу
және жетілдіру.
Шағын кәсіпкерлікке салық әкімшілігін жүргізу ... ... ... ... ... нәтижелеріне жыл сайын жүргізілетін
талдауды, елдегі нақты ... ... ... ... ... ... ... жүргізу жүйесін жетілдіру және ... ... ... ... ... ... қажет.
Бұл мәселелерді шешу Қазақстан республикасының заңнамасы ... ... ... салу ... ... ... және оны одан әрі
жетілдіру жөніндегі ... ... ... ... ... жүйесінің осы кезеңде экономикалық реттеуіш ретіндегі
шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... жұмыс
орындары санының, өндірілетін жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер көлемінің
ұлғаюын қамтамасыз етуі өте ... ... ... және инвестициялық қолдау жүйесін
дамыту. Шағын кәсіпкерлікті қаржы-несиелік және ... ... ету ... ... ... мен ... кәсіпкерлік
субъектілері үшін қолайлы несие беру шарттары мен рәсімдерін ... ... ... ... қаржы-несиелік қамтамасыз етудің адымды
схемасын енгізуді көздейді.
Табысы аз ... және ... ... ... ... ... және ... рәсімдеудің техникалық рәсімдері
оңайлатылған грант ... ... ... ауылдағы кәсіпкерлердің
кәсіпкерлік бастамаларына шағын несие беру жүйесі көрсетілген ... ... ... Бұл жаңа ... ... ... және қосымша жұмыспен
қамтуды қамтамасыз ... ... өз ... одан әрі дамытуды мақсат
тұтқан жаңадан бастаушы ... ... ... ... ... ... ... қаражаты мен өтімді кепілдің жетіспеушілігімен ... ... ... және жауапты кезеңінде тұрған кәсіпкерлерді
қолдау мақсатында шағын кәсіпкерлікке ... ... ... ... ... жағдай жасалады. Осы жүйе несиені өтеу ... ... ... толтыру жолымен несиелеу мекемелермен тәуекелдерді
бөлісуге және ... ... ... ... ниет ... ... қамтамасыз етілмеген немесе несие беруші банктің талаптарын
қанағаттандыра алатын несие тарихы жоқ ... ... ... ... ... ... ... құрылымын жетілдіру, бастапқы
капиталды қаржыландыру арқылы перспективалы қайта ... ... ... ... ... ... бір ... бар және қызметтің жаңа бағыттарын игеру ... ... ... мен ... капиталға мұқтаж кәсіпкерлер үшін
қаржылық қолдаудың жаңа құралдары ... ... ... ... іске ... ... құрылымдарды дамыту мен венчурлық
құрылымдарды құру жаңа өндірістердің пайда болуына және ... ... және ... ... ... ... ... кезеңге дейін
өндірістерді қалпына келтіруге ықпал етеді.
Бұдан басқа, екінші ... ... ... ... ... беру ... және ... байланысты шығыстарды:
• шағын бизнес субъектілері үшін несиелеге қызметтер көрсету төлемдерін
азайту жөніндегі тетіктерді әзірлеу және енгізу;
... ... ... ... ... ... ... жобаның
техника-экономикалық негіздемесімен ауыстыра отырып, несие берілетін
іс – шара бойынша бизнес-жоспарларды міндетті түрде ұсынудан босату;
... ...... ... ... ... жағдайын бағалау
өлшемдерін, сондай-ақ несиелерді қамтамасыз ету түрлеріне қойылатын
талаптарды жеңілдеті жолымен оңтайландыру қажет болады.
Шағын кәсіпкерлік ... ... ... қол ... ... ... шешілуі, қарыз алушылардың тізілімдерін
жасау мен жүргізу оларға несие тарихын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді,
бұл шағын ... саны мен ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің инфрақұрылымын дамыту. Бағдарламаны іске асыру
шеңберінде кәсіпкерлердің қызметті игеру немесе ... ... ... түрде сүйемелдеу және олардың уәждері мен мақсаттарын
есепке алу ... ... үшін ... ... Осы ... орындау
әкімдердің шағын кәсіпкерлік инфрақұрылымын жергілікті жерлерде дамытуға
жауапкершілігін және ... ... ... ... ... ... мен оның ... желісі, кәсіпкерлердің жұмыс істеп тұрған
қауымдастықтары, бизнес орталықтар, бизнес-инкубаторлар мен ... және ...... орталықтары қызметінің тиімділігін арттыру
есебінен мүмкін болады. Шағын кәсіпкерлікті дамыту үшін ірі кәсіпорындармен
шағын бизнестің ықпалдасуы ... ... ие ... ... ... ... және ірі ... құрылымдардың ынтымақтастығын
ұйымдастыру мен қолдау жөніндегі іс-шаралар жүргізіледі. Бұл қолдау:
- шағын бизнесті демеушілікті ынталандыру;
-шағын ... ірі ... ... ... ... ... ету;
- жинақтаушы бұйымдар өндірісіне және қызметтер көрсетуге ірі
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... орналастыру (кемінде 70-90%);
- шағын кәсіпкерліктің мұнай-газ және тау-кен-металлургия, соның ішінде
шетел қатысатын компаиялармен байланыстарды нығайту;
- тиімді ... ... үшін және ірі ... тапсырыстар алу үшін
шағын кәсіпкерліктің кәсіби децгейін жетілдіру;
- жоғары ... ... ... ... ... ... ... радиоэлектроника, аспап жасау және басқа ... ... ... ... ету. ... ... шығару мен
сервистік қызметтер көрсетуді қоса алғанда, мұнай-газ ... ... ... ету ... ... ... жөніндегі мәселенің
маңыздылығын ескере отырып, қосылған құны жоғары тауарлар шығару, сондай-ақ
жүйе қалыптастыратын ... ... ... және ... көрсету
мақсатында отандық кәсіпкерлерді тарту жөнінде іс-шаралар әзірленеді;
- Шағын кәсіпкерлікті ірі кәсіпорындардың тиісті бөлімшелері жұмысының
орныққан жабдықтау-өткізуші, маркетинг ... ... ... ... ... ... бизнес субъектілеріне беру ... ... ... ... және ... ... жөніндегі жұмысты жалғастыру
қажет.
Шағын кәсіпкерлікті оқыту, ақпараттық, ғылыми-әдістемелік қамтамасыз
ету және ... ... ... қазіргі кезеңде шағын
кәсіпкерлікті қолдаудың бірыңғай білім беру және ... - ... ... ... ... ... Ел ... ауқымды бөлігін кәсіпкерлік
қызметке оқыту жүйесін одан әрі жетілдіру оларды кейіннен кәсіпкерлердің
өңірлік ... ... ... жөніндегі республикалық
ақпараттық - ... ... ... оқу және ... талдау
орталықтарының желісі арқылы енгізілетін және сүйемелдейтін ... ... мен ... ... ... Бұл шағын кәсіпкерлік
саласы үшін қажетті кадрларды даярлауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Шағын және орта бизнесті қолдау саласындағы халықаралық және ... ... ... ... ... ... шағын
кәсіпкерлікті дамытуға қаржылық және техникалық жәрдемдесудің халықаралық
жобаларын дайындау мен іске ... ... ... ... ... мәселелері бойынша нормативтік құқықтық базаны жүйелеу
және жетілдіру. Соңғы он жыл ішінде қалыптасқан ... ... ... оынң ... құқықтық базасын және мемлекеттік реттеудің
негіздерін жетілдіру қажеттігін бірінші ... ... ... ... ... ... реттейтін қолданыстағы
нормативтік құқықтық актілерде орын алған қайшылықтарды жою және ... ... ... ... ... ... ... мәніне
тексеру жүргізіледі.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... ... ... және ... рұқсат беру ... ... ... беру рәсімдері мен ... ... ... және ... саласындағы техникалық нормаларды,
ережелерді, стандарттарды жүйелеу жөніндегі, сондай-ақ ... одан әрі ... ... оның ... ... ... тану ... жұмысты жүргізу қажет.
Осы проблемаларды дәйекті түрде шешу ... ... ... сол ... ... ... ... субъектілері үшін нарыққа кіруді
жеңілдетеді және барынша қарапайым етеді.
Шағын бизнесті мемлекттік қолдауды қаржылай қамтамасыз ету көрсетілген
мақсаттарға ... жыл ... ... ... бөлу ... республикалық
және жергілікті бюджеттер қаражатының, сондай-ақ Қазақстан ... ... ... мемлекеттік заттай гранттардың және Қазақстан
Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған басқа да көздердің есебінен
жүзеге асырылатын болады.
Сондай-ақ, ... ... ... ... қоры» акционерлік
қоғамын дамыту қорының 2005-2007 жылдарға арналған тұжырымдамасыда iске
асырылуда, одан күтілетiн ... ... ... ... Қор ... қаржылық
қызметтердiң спектры кеңейтiлетiн және шағын кәсiпкерлiк субъектілерiне
мынадай қызметтер көрсетілетiн болады:
• жобалық ... ... ... ... ... лизингі;
• банктермен бiрлесiп қаржыландыру;
• франчайзингтік операцияларға кредит беру; кредиттерге кепiлдiк беру;
• халықаралық сапа стандарттарын енгізу шығындарының 50%-ын өтеу;
... және ... ... ... ... ақпараттық қолдау.
Жалпы шағын кәсіпкерлік саласында бүгінгі таңда атқарылып жатқан іс ... ... ... ... ... ... ... Одан
күтілетін нәтижелер үлкен, Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлікті
дамыту мен ... ... ... ... кешенді шаралар
белгіленген. Бағдарламада шағын кәсіпкерлікті тұрақты дамытуды қамтамасыз
ету, экономикада оның үлесін ... жаңа ... ... ... ... бәсекелестік ортаны құру, қоғамның ... табы ... ... ... ... қалыптастыру көзделген.
3.3 Шағын кәсіпкерлікті несиелендіруді жетілдіру бизнес ... ... ... тақырыбы: Шағын кәсіпкерлікті несиелендірудің бизнес
жоспары
Фирма аты: «Ләззәт» ЖШС
Мекен – ... ... ... ... ... ... жасалған: Қожамқулов Н.
Бизнес сферасы: Тәтті тағам өнеркәсібі
Қызметтің негізгі түрлері: салмалы шоколад өндірісі
Басталу мерзімі: 01.07.2007
Бизнес жоспар қандай мерзімге ... ... 1 ... ... ... ... Қазақстан халқына
Жолдауында елімізді дүние жүзіндегі 50 елдің қатарына қосу ... баса ... Оның ... ... ... ... ... табыстан ғана емес, басқа салаларды дамыту арқылы, соның
ішінде елдегі шағын кәсіпкерлікті дамыту арқылы көтеру мәселесі сөз ... ... ... қазақстандық бизнестің дүниежүзілік бизнеспен
араласуын ойластыру керектігін атады.
Қазіргі уақытта елімізде екінші ... ... ... ... ... жақсаруда. Банктердің негізгі экономикалық функциясы –
кәсіпорындарды, ұйымдарды, кәсіпкерлік фирмаларды және жеке ... ... және ... ... қаржыландыруды жүзеге
асыру үшін несиелеу болып табылады. Сондықтан да елдегі бірқанша банктер
өзінің несиелеу ... ... ... ... ... ... клиенттерге қызмет көрсету, жаңа жұмыс бастаушы кәсіпорындарды
несиелеу, халықты жұмыспен қамту деңгейін көбейту және олардың экономикалық
өмірге икемділігін ... ... ... ... ... ... ... Басқа тағам
өндірістеріне қарағанда кондитер өнімдері ... ... ... ... ... ... қант, сірне, бал, ұн, крахмал,
май, сүт және ... ... ... ... ... ... ... және басқа да өнімдер.
Жобаның негізгі мақсаты:
▪ Отандық өнім щығарушыларды қолдау ... ... ... ... өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... өнімдері бүкіл сауда нарығындағы ... ... ... ... ... жетілдіру.
Жобада қойылатын мақсаттарға қол ... үшін ... ... және ... ... ... ... және негіздеу;
Шикізаттың жаңа, арзан жергілікті көздерін қолдану;
Шоколад нарығын зерттеу бойынша ... ... ... ... ... ... ... өте жоғары. Шығарылатын
салмалы шоколад ... ... ... ... яғни ... ... ... LM қанты қолданылады. Бұл жаңа өнімді
қантпен салыстырғанда каллориясы екі есе аз болғандықтан, ... мен ... ... ... ... Қант ... ... салмалы
шоколадтың жақсы өтуіне және тұтынушыға өнім сапасы туралы кепілдік беру
жарнамалық компаниялар арқылы іске ... ... ... ... ... ... бұл ... шоколадтың бірқатар қасиеттері,
артықшылық, ерекшеліктері жеке және нақты атап көрсетілген. Дайын ... ... ... және ... ... ... ... ЖШС «Рахат-
Шымкент», «Мадлен», т.б.) арқылы ... ... ... ... ... ... ... шығару (жылына 3000
тонна) және жартылай өнімді өткізу болып ... Даму ... ... ... ... ... жобаның қуаттылығын жылына 3000
тонна салмалы ... ... ... ... Объект құрылысына салынған
белгілі капиталдың көлеміне негізделе меншікті капиталды ... ... ... ... жету үшін 80 000 000 ... ... Ол ... -нен несие түрінде алынады. Несиенің жылдық пайыз ставкасы 12%.
Несие бір жылға алынады.
3. Кәсіпорынның сипаттамасы
Салмалы ... ... ... құрылыстық көлемі 16416 м3 құрайды.
Жобада салмалы ... ... ... ... ... ... және ... ғимараттар) қамтамасыз етілген.
Өндірістік бөлімшелер технологиялық процесске қажетті құрал-жабдықтармен
толық жабдықталған.
Салмалы шоколад цехының ... ... ... ... LM өте ... және жақсы қасиеттерге ие;
▪ нарықтық тұрғыдан ... ... ... салмалы
шоколад басқа шоколад түрінің бағасымен ... ... ... бойынша қанталмастырғышы бар салмалы шоколад
өсуші бәсекеге ... ... ... 1 ... ... өнім 300000 теңгені, яғни 1
кг дайын ... құны 300 ... ... ... ... өндірісі үшін
құрал-жабдықтардың сметалық құны, негізгі, ескерілмей қалған құралдар,
инструменттер мен инвентарьлар құны ... ... ал ... ... бағасы 8086108 теңгені құрайды.
Менеджмент
Қызметкердің аты-жөні: Ибраймова Зәуре.
Жасы: 30 жаста
Мекен-жайы: Шымкент қаласы, А.Байтұрсынов көшесі, 22 үй 5 ... ... ... орны: цех бастығы Жалақысы: 55000 ... ... ... ... 25 ... Шымкент қаласы, Республика даңғылы, 89 үй
Телефон: 31-90-18
Оның бизнестегі орны: технолог
Жалақысы: 40000 теңге
Басқарушылық персонал үшін жоспарланып ... ... ... персонал үшін әлеуметтік сақтандыру (20%), сыйақы- қоғамдық
міндеттер атқарғаны үшін жалақының 23% ... ... ... ... ... ... 1 ... қызеткерлерді тәжірибелі қызметкер қасына қосып, ... ... ... ... ... ... ... қосылған салмалы шоколад өндірісі МЕСТ
6754-23 сәйкестендірілген. Қант қызылшасынан алынатын қанталмастырғышты
қолдана отырып, классикалық технологиямен ... ... ... ... ... ... ... бұршаққынын какао ұнтағына дейін өңдеу;
Какао майын, какао күнжарасын және какао ұнтағын дайындау;
Шоколад массасын дайындау;
Шоколад массасын сүзу және ... ... ... ... ... және ... ... таңбалау, тасымалдау және сақтау.
Шоколадты массаны араластырғанда біршама технологиялық өлшемдерді
қарастыру қажет: какао бұршаққынды қуыру ... ... ... 20 - 40минут; какао бұршаққынды ... 4-5мм ... ... ... сығымдау арқылы какао майын алу; біртекті масса
температурасы 40°С ... және ... 28% ... ... ... ... материалдар мен жартылай
дүмбілдер толық шығынның 63,14% құрайды.
5.Маркетинг жоспары
Кәсіпорын алдындағы негізгі мақсат - Қазақстанның ... ... ... ... ... сапасы бірінші кезекте өндірісте қолданылатын
шикізат түріне байланысты, атап ... ... ... ... ... өнімнің жоғарғы сапасын жарнамалық компаниялар мен
маркетингтік зерттеулер (тікелей кәсіпорыннан сатып ... ... ... ... да ... ... ... шоколад нарығында алмастырғыш заттар көп қолдануда.
Бірақ технологиялық жоспар бойынша қант алмастырғыш ... LM ... ... ... ... ... ... бірнеше
артықшылықтары қарастырылған: бұл өнім табиғи қант қасиетімен тең, ... ... одан екі есе аз. ... LM 1:1 қатынаста қанттың
орнын басуға болады. Бұл өнім адам ... , яғни ... ауыр ... ... көп ... балаларға, сонымен бірге қант диабеті
ауруымен ауыратын адамдарға қолдану зиян емес.
Қазіргі кезде еліміздің нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... кондитер, фабрикалар
«Қарағанды», «Баян-Сұлу», «ULKER».
Бұл ... ... ... ... ... ... өнімі
бірнеше артықшылықтары бар:
өнімді сату барысында берілетін жеңілдіктер
өнімнің ... ... ... ... емдік қасиеттерімен ерекшеленеді.
Мысалы, Қарағанды кондитер фабрикасының әлсіз жақтары өнім бағасының
жоғарылығы және шет аймақтарда ... ... ... ... ... Ал , ... ULKER ... сұраныстары көп
болғанымен өнім бағасы қымбат.
Жобада қарастырылып отырған салмалы шоколад ... ... ... ... және ... ... ... сатылады.
6.Өндірістік жоспар
Жоба салмалы шоколадты алуға қажетті барлық талаптармен (технологиялық
бөлімшелер және әкімшілік ... ... ... ... ... негізгі технологиялық құрал-жабдықтар
келесідей: қуыру аппараты, құю ашинасы, ... ... ... коншмашина, темперирлеуші, салқындатқыш. өндіріске
қажетті құрал-жабдық ... ... ... ... ... ... ... Салмалы шоколад шоколадты өнімдер арасында 50% ... ... ... технологиялық тәсімі келесідей стадиялардан
тұрады.
Тауарлы какао бұршаққын
Шоколадты жобада жұмсалатын ... ... ... жылу мен су ... пен ... ... ... 2205124,49 теңгені құрайды.
7. Ұйымдастырушылық жоспар
Еңбек және еңбек ақы бойынша салыстырмалы есептеу мына көрсеткіштер
арқылы ... адам ... ... еңбек ақы қоры, орта жылдық еңбек ақы
және орта айлық еңбек ақы.
Еңбек пен жалақы бойынша құрама есебі.
| | | ... ... | |
| | |
| ... |% ... ... ... ... және |125 |50 ... ... | | ... ... жұмысшылардың жалақысы мен |10 |4 ... ... ... | | ... ... ... энергия |70 |28 ... | | ... ... ... ... |20 |8 ... ... шаруашылық шығындар |17 |6,8 ... ... да ... |8 |3,2 ... |250 |100 ... кәсіпорын жылына 3000 тонна өнім шығаратын болса, айына 250
тонна, күніне 8,2 тонна өнім ... ... осы ... 1 ... ... ... ол ... 2460000 теңге, айына 75 000 000 теңге, ал
жылына 900 000 000 теңге табыс әкеліп отырады.
Табыс – Шығын = Пайда
Жылдық жалпы ... 3000 ... = ... ... жылдық пайдасы: 900 000 000-750 000 000 = 150 000 000 теңге.
|Көрсеткіштер |Күн |Ай |Жыл ... |2460000 ... ... ... |2050000 ... ... ... |410000 ... ... ... үшін осы ... ... ... ... үшін 80 000 000 теңге
қажет. Ол «АТФ Банкі» -нен несие ... ... ... ... ... 12%. ... бір жылға алынады.
Несиені қайтару кестесі
|Өтеу мерзімі |Негізгі қалдық |Ай сайынғы өлем |Негізгі сома ... |
| ... | | ... ... ... |7466666,667 ... |800000 ... ... |7466666,667 ... |800000 ... ... ... ... |800000 |
|01.10.2007 |60000000 ... ... |800000 ... ... ... ... |800000 ... ... ... ... |800000 ... ... |7466666,667 ... |800000 ... ... ... ... |800000 ... |26666666,66 |7466666,667 ... |800000 ... ... ... |6666666,7 |800000 |
|01.05.2008 |13333333,33 ... ... |800000 ... ... |7466666,667 ... |800000 ... |0 ... ... |9600000 |
9. ... ... тізбесі
|2008 жылдың 3 айы |2008 жылдың кейінгі 4 айы |2008 жылдың соңғы 5 айы ... ... ... өнім ... ... ... ... |өндіруді көбейту ... |
| | | ... ... ... күйін толық қамтамасыз ету технологиялық
процестің ... ... ... ... Жоба ... ... ... ЖШС «Ләззәт» өндірістік жоспарына сәйкес жүргізіледі.
Кәсіпорын тек салмалы шоколад өндіріп қана қоймай ... да ... ... ... Жобаның тәуекелділігін талдау
Құрал-жабдықтардың көбісі шетелден алынатын болғандықтан, тапсырыс
берушілермен ... ... ... ... қарастырылады. Құрал-
жабдықтардың бірі бұзылған ... ... өнім ... ... ... ... ... фирмаға тікелей сол күні тапсырыс беріледі.
Егер мемлекеттің қаржылық нарығында өзгерістер болса және инфляция
көрсеткіші 10%-дан асып ... онда ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің шешуі тиіс алғашқы тапсырма бұл халықты
жұмыспен қамту, ... ... ... ... және ... ... ... толықтыру болып табылады. Экономикалық өсуде ең
бастысы ... және ... ... ... ... ... түрлі жағдайлар жасау, халықаралық экономикалық тенденцияларды ... білу ... ... тәжірибе растайды. Бұл бәрінен бұрын
Шағын ... ... ... толық есепті экономикалық
үрдістердің интернационализациялануына қатысты болып табылады.
Дамыған елдердің ... ... ... және ... ... ... ... Олардың экономиканы қайта құру
қарқынын жедел тездетіп, шығынның тез өтелуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... кеңейте түсуге,
салалық және аумақтық монополизмге төтеп беруге көмектеседі.
Сондықтанда, Қазақстанда шағын кәсіпкерлік жүйесін қалыптастыру үшін
қажетті ... ... ... ... ... ... бастан
кешіріп отырған қиыншылықтарға қарамастан, экономиканың ... ... ... болып отыр. Ең бастысы шағын кәсіпкерлік саны өсіп, онда
жұмыс ... саны ... ... ... ... жолындағы көптеген кедергілер
бүгінгі күні жойылып жатыр. ... ... ... ... ... баршылық. Соның бірі шағын кәсіпкерлікте қаржылық-несиелік
проблемалар. Осы проблемаларды жою ... ... ... ... ... ... жою;
• шағын кәсіпкерлікті қолдау және қорғау инфрақұрылымын күшейту;
• несие мерзімін ұзарту және өтеу пайыздарын төмендету;
• несие алуда ... ... ... ... ... ... ... білікті кадрларды тарту.
Әрине, мұндай шараларды елдегі банктер іске асырады. Шағын кәсіпкерлікті
несиелеуде екінші деңгейлі банктердің рөлін арттыру ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті несиелеуді жетілдіру үшін
мемлекеттік қолдау қажет;
• мемлекет ... ... ... ... ... ... ... несиелеуде пайыздық төлемдердің бір ... ... алуы ... ... банк ... ... және несиелеу
көлемі кеңейеді;
• мемлекет банк несиелеріне кепілдік беру мен ... ... ... ... ... республикасында шағын кәсіпкерлікті дамыту мен
қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде кешенді шаралар белгіленген.
Бағдарламада ... ... ... дамытуды қамтамасыз ету,
экономикада оның үлесін ... жаңа ... ... ... ... ... ортаны құру, қоғамның орташа табы ретінде меншік
иелерінің бұқаралық тобын қалыптастыру көзделген.
Еліміздің әрбір ... осы ... ... ... іс ... өз ... құқықтыран толық орындап, мемлекеттік бюджетке
салықтарды өз ... ... ... ... елімізде де қысқа мерзім ішінде
шағын кәсіпкерлік дамып, Қазақстан экономикасының дамуына өз ... ... ... ... Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы», Астана, 2006 ... 1 ... ... ... 2006 жыл ... ... Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы», Астана, 2007 жылғы 28 ... ... ... ... қоры" акционерлiк қоғамын дамытудың 2005-
2007 жылдарға арналған тұжырымдамасы
4. Закон РК «О государственной поддержке малого ... ... ... Финансы и Право, 2003, №21.
5. «Шағын кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды ... және ... ... ... ... ... ... Жарлығы 1997 жылғы 6 наурыз №3398// ҚР Президенті мен ҚР
Үкіметінің Актілер жинағы, 1997, №12.
6. «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қорын құру ... ... ... қаулысы 1997 жылғы 26 сәуір, №665// ҚР Президенті мен ҚР
Үкіметінің Актілер ... 1997, ... ... Ғ.С. ... несие банктер. Оқулық, Алматы 2005 ж.
8. Мақыш С.Б. Ақша ... және ... ... 2004 ... ... З.Д. Банк ісі. Қарағанды, 2003 ж.
10. Лаврушина О.И. Банковское дело. Москва, 2000 г.
11. Шаяхметова К., Шаяхмет А. ... ... ... ... ... және орта ... ... жағдайы» //
ҚазҰУ хабаршысы. №1 (47) 2005.
12. Бажиева М., ... И. ... ... ... ... және дамуы», ҚазҰУ хабаршысы. №4 (56) 2006
13. Блеутаева К. «Кәсіпкерліктің жаңа ... ... ... // ... -2004 - №3.
14. Қарабаев Ш. «Кәсіпкерліктің әлеуметтанулық мәселелері» // Саясат.2005.
№2.
15. Қинашева Ж. ... ... ... шағын
кәсіпкерліктің рөлі»// Ақиқат. 2002. №2.
16. Мейірбеков Б. «Қазақстандағы шағын бизнес: проблемалар мен мәселелер»
// Хабаршы. 2004. №1.
17. Мейірбеков Б. ... ... ... ... жолдары» // Хабаршы.
2004. №1.
18. Назарбаев Н. «Шағын кәсіпкерлікке үлкен жауапкершілік ... ... ... 2002. 20 ... ... С. ... және орта ... өндірісінің экономикалық
тиімділігін арттыру» // Жаршы. 1999. №2.
20. Шымғанов Ә. «Кәсіпкерлік іс-әрекетті салықтық ... ... ... С. ... ... для малого бизнеса в развитых
странах мира» //Банки Казахстана. 2005. №1.
22. Ким Г. ... ... ... и ... бизнеса» //Вестник
КазНУ. №4. 2004.
23. . Ильясов А. «Кредитование коммерческими банками малого и ... в ... // ... ... №5. 2004.
24. Омарбекова Н. «Шағын және орта бизнесті ... ... ... Заң . 1999. ... ... Н. ... кәсіпкерлік бүгіні мен ертеңі» // Ақиқат. 1999. №2.
26. Әлжанов А. «Шағын және орта бизнес: шетелдік ... // ... 1998. ... ... ... ... ... // Егемен Қазақстан. 1998.
19 қараша.
28. «Шағын және орта ... ... ... кепілі» // Егемен
қазақстан. 1997. 19 маусым.
29. Статистическое обозрение Казахстана, 2005 г, №1.
30. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... В.З. “Шаруа (фермер) қожалықтарында қаржы-несиелік
қатынастарды ... ... ... жолдары”//АльПари,№1
2004 ж.
32. «Қазақстан Республикасында Шағын кәсiпкерлiктi дамыту мен қолдаудың
2001-2002 ... ... ... ... ... 2001 ... 11 ... N 95
33. Есентугелов К. К ... о ... ... малого
бизнеса.//АльПари, №6-2002.
34. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. ... ... ... и ... ... // ... и статистика»,№2,2003.
35. Лишанский М.Л., ... И.Б. ... ... предприятий.-М.: ЮНИТИ, 2000,-287.
36. Хамитов Н.Н., Байбулатов Р.Ж. Банковский надзор в Казахстане.-
А.:Экономика, 2001.
37. ... М.Т. ... ... в Казахстане.-А.: Экономика
2001.
38. Сайденов А., Елемесов А. Национальный Банк Республики ... №9, ... ... А.А. ... ... ... деятельности.-
А.:ЭкономикС.2003.
40. www.nationalbank.kz
-----------------------
Буып түю, орау
Салмамен шоколадты салқындату
Шоколад массасын ... ... ... және ... ... ... ... өңдеу
Тазалау және іріктеу

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тауарларды қажетті орнына жеткізіп беруші шағын фирма үшін автоматтандырылған есептік жүйе құру74 бет
Шағын және орта бизнесті несиелендірудің қажеттіліктері мен маңыздылықтары7 бет
Шағын және орта бизнестің дамуы үшін салық әкімшілігін жүргізуді жеңілдету қажет6 бет
Өтпелі кезең жағдайында шағын және орта бизнесті дамытудың объективті қажеттілігін67 бет
Аграрлық саясат9 бет
Адвокат - қорғаушының алдын ала тергеуге қатысуы5 бет
Арнаулы салық режимдері57 бет
Есептеу техника құрал - дарының даму тарихы4 бет
Цррл пролеттерін есептеу5 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдау46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь