Мәшһүр Жүсіп

Атақты ақын, ғұлама оқымысты Мәшһүр Жүсіптің көп қырлы талант екені елге мәлім. Қаршадайынан оқыған, оқып қана қоймай, көңіліне мол дүние тоқыған білімдар. Ақынның 1907 жылы үш бірдей кітабы – “Көп жасағаннан көрген бір тамашамыз”, “Хал-ахуал”, “Сарыарқаның кімдікі екендігі” атты жыр жинағы жарық көрсе, “Миғраж”, “Хаятбақшы”, “Қорқыт”, “Гүлшат-Шеризат” деп аталатын қисса-дастандарын, публицистикалық этнографиялық еңбектерін, халық ауыз әдебиетін жинаудағы қыруар жұмысын атасақ та жеткілікті.
Біз Мәшһүр Жүсіптің ақындығына тоқталсақ, оның нәзік те отты, ойлы өлеңдері халықтың өз ішінен қайнап шыққан талант екенін көрсетеді. Ел ішінің жағдайына жастай қанық ақын ағайын-туыс, бауырдың жан сырын терең жырлайды, нәзік тербейді. Олардың мінез-құлқын салмақты баяндап, сабырлы түйіндейді. Бір қызығы, әрқайсының мінезі әртүрлі, бірі біріне кереғар, күле салуы да жылдам, ренжи салуы да оңай. Енді ақынға сөз берсек, ол:

Аманыңда елжіреп мақтайтын ағайын,
Алыстамай айналып жақтайтын да ағайын.
Ауырыңды жеңіл ғып жоқтайтын да ағайын
Еркелетіп бетіңнен қақпайтын да ағайын, –

десе, бұл күнделікті өзіміз көріп, өзіміз қоян-қолтық араласып жүрген ел тірлігі. Халқымыз “Кісі елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол”, – дейді. Ағайынның тағы бір мінезіне ашынып, “Туысқан бар болсаң көре алмайды, жоқ болсаң бере алмайды”, – деп те ашылады. Қалай болғанда да өзіңнің өскен жұртыңа жетері жоқ. Осыны Мәшһүр Жүсіп тіпті әдемі толғайды, ақынға құлақ ассақ:
        
        Мәшһүр Жүсіп
Атақты ақын, ғұлама оқымысты Мәшһүр Жүсіптің көп қырлы талант ... ... ... ... оқып қана қоймай, көңіліне мол дүние
тоқыған ... ... 1907 жылы үш ... кітабы – “Көп жасағаннан
көрген бір тамашамыз”, “Хал-ахуал”, “Сарыарқаның кімдікі екендігі” атты ... ... ... ... “Хаятбақшы”, “Қорқыт”, “Гүлшат-Шеризат” деп
аталатын қисса-дастандарын, публицистикалық этнографиялық еңбектерін, халық
ауыз әдебиетін жинаудағы қыруар жұмысын атасақ та ... ... ... ... ... оның ... те ... ойлы
өлеңдері халықтың өз ішінен қайнап шыққан талант екенін ... ... ... ... ... ақын ағайын-туыс, бауырдың жан сырын терең
жырлайды, нәзік тербейді. Олардың мінез-құлқын салмақты баяндап, ... Бір ... ... ... ... бірі ... кереғар,
күле салуы да жылдам, ренжи салуы да ... Енді ... сөз ... ... ... ... ... айналып жақтайтын да ағайын.
Ауырыңды жеңіл ғып жоқтайтын да ағайын
Еркелетіп бетіңнен қақпайтын да ағайын, –
десе, бұл ... ... ... өзіміз қоян-қолтық араласып жүрген
ел тірлігі. Халқымыз “Кісі ... ... ... өз ... ... ... ... Ағайынның тағы бір мінезіне ашынып, “Туысқан бар ... ... жоқ ... бере ... – деп те ашылады. Қалай болғанда да
өзіңнің өскен жұртыңа жетері жоқ. ... ... ... ... әдемі толғайды,
ақынға құлақ ассақ:
Әуел баста аңдамай тартып жүрме сазайын,
Толып жатыр түрлі сөз қайсыбірін айтайын.
Түсінсе түйткіл сөзімді улы ... ... ... ... ... ... табайын, – дейді.
Мәшһүр Жүсіптің осындай жақсы жырларының қатарына оның “Жеті жетім”,
“Қажылық иман ... ... екі ... ... ... ... дерт”,
“Күндіз бен түннің айырмасы”, “Сырға сөз” секілді өлеңдерін атар едік.
Өз кезінде Мәшһүр Жүсіп сан-салалы ауыз ... ... ... өз ... ... да ... түсіргені көпке аян.
Бұл жөнінде академик М.Әуезов былай деп ... “Ол, ... ... ... басы ашық ... ... алып, біздің
дәуірімізге жеткізген еңбек Мәшһүрде мол ... және ... ... ... ... ауыз әдебиеті мен жазба әдебиетінің ғылымдық бір саласы
историография бөлімінде Мәшһүрдің ол ... ... ... ... ... ... ... академик-жазушы С.Мұқанов: “ХVІІІ ғасырда жасаған
ақындардың ішінен жыры мол сақталған – ... ... ... ... ... ... ерекше еңбек сіңірген адам – ... ... ... жырларын жазып алған Мәшһүр Жүсіп: “Бұқарекең сөйлеген уақытында
сөзі мұндай жүз есе, мың есе ... ... ... ... ... ғана. “Мес”
жинағына қарасаң көңілің тояттайды, оқысаң көзің қуанады. Сиясы ... ... ... ... лық ... Ол көне ... ... дейін жеткізуге, қазақ тілінің алтын қорын шашпай-төкпей сақтауға
тырысқан”. Осыған ұқсас пікірді ғалым ... та ... ... Бұқарға тиісті деген өлең-толғауларды, ел ішіндегі кәрі құлақ
қариялардың ... ... ... ертеректе қағаз бетіне түсірген, екіншіден
ол өзінің шамасы келгенше қарт жыраудың мұрасын толық және ... ... ... тырысқан, үшіншіден өзі де Бұқардың ... ... жете ... ... ... ... берумен бірге, басқа да қызықты мәліметтер келтіріп отырған”,
– десе, бұл пікірді біз де мақұлдаймыз.
Мәшһүр Жүсіп 1858 жылы ... ... ... қой ... ... ... жұма ... бесін кезінде), Қызылтауда, Найзатас деген жерде
дүниеге келеді. Нәресте туған соң ата-баба салтымен азан шақырып, атын Адам
Жүсіп ... деп ... Ал, оның ... ... ... атқа ие ... жайы да
қызық.
Сегізден тоғызға аяқ басқан шағында қалың ... ... ... ... келтіре отырып “Төрт жігіттің өлеңі”, “Ер Тарғын”,
“Қозы Көрпеш – Баян сұлу” лиро-эпос ... ... ... Жиылған
қауым дән риза болып, “баланың аты – ... ... ... ... ... ... үкі тағып қойыңдар”, – дейді.
Қара өлең, қайым өлең, жар-жар, аужар, сыңсу, батырлар жыры, лиро-эпос
жыры, шешендік сөздің неше ... ... ... ... ... Мәшһүр өзі
де он бес жасынан бастап өлең шығара бастапты.
Біз өз уақтысында “Жалайридың жел жетпес жүйрігі” атанған Бақтыбай ... ... ... ... түс ... ... ... емес, өлең алып, ақын
боп оянғанын жақсы білеміз”. Ал, Мәшһүр Жүсіптің ... ақын ... ... оның ... ... ... ұқсастығымен бірге,
айырмашылығының да бар екендігін анық танытады. Мұны “Он бесте шабыттандым
жүйрік ... ... өлең ... ... ... деген жолдардан ұғынуға
болады. Одан бұл ... ... ... ... кең ... жая
бастағанын, Мәшһүр Жүсіптің де сауаттылықты жоғары бағалап, оған құрметпен
қарағанын аңғарасың.
Бірақ, оның осы тұстағы ... ... ... ... суреттеуден әрі асқан жоқ. Ол өзі араласып жүрген айт пен той,
әртүрлі адам мінезі, жүріс-тұрыс ... ... ... жаз бен қыс, ... ұзату сияқты нәрселер еді. Бұл өлеңдерінде ... ішкі ... ... ... талдау жасау жоқтың қасы, бір сөзбен айтқанда, бұл
оның шәкірттік, үйрену кезеңі еді.
Мәшһүр Жүсіп, өзі айтқандай, он бес ... ... ... ... өлеңмен сөйлеген. Ақын дүние танымын, адамдармен қарым-қатынасын,
нені сүйіп, нені жек ... ... ... ... ... ... Біз оның мұндай туындыларынан сол кездегі адамдардың өмірге
деген көзқарасын, ішкі жан ... ... ... ... ... той мен ... ел мол жиылған аста бай мен ... би ... ... ... ... мен ... тіке айтып, жуанға
істеген “жақсылығын”, жіңішкеге көрсеткен “қорлығын” бетіне ... ... ақ ... үшін ... опық ... кездері де аз емес екен.
Расында да ол бала болып ойнамаған, бес жасынан бастап ... ... ... ... ... ... соң да ала ... бас алмаған.
Ақын шарқ ұрып ізденудің нәтижесінде білімге де, ... да ерте ... ... ... ... ... ... батып бара жатқан шапағын да өзі
шығарып салатын заңғар таудың құзар басы сияқты, ... не ... ... жан ... ... білімді адам өмірдің соққан бар дауылына ... ... ... де ... жан деп ... Оның жанының нәзіктігін,
көңілінің жомарттығын, “өзім не болсам да ...... ... ... ... бақытсыздық, күңгірттік келмесін”, – деп
іштей жақсы тілеумен ... ... ... ... ... Мәшһүр жырлары
оқушысын еңбекке, адалдыққа, мейірімділікке үндеумен қымбат.
Мәшһүр Жүсіптің “Сарыарқаның кімдікі екендігі” атты ... ... ... ... ... ... Бұл ... 1907 жылы
баспадан шықса да 1917 жылы cәтті бастама көтерген алаш азматтарының ой-
арманымен тоғысып, ... ... Ақын ... ... ... ... ... нашарлағанын айта келіп: “Күн батысы – Сырдария, күншығысы
– ұзын аққан Ертіс, оңтүстігі – ... ... ...... ... Бұл
қазақ иесіз жатқан жерге келіп ие болған жоқ, ақ ... ... ... күшімен кеше Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, қаз дауысты
Қазыбек, Шақшақұлы Жәнібек заманында жаннан ... ... ... ... ... жаудай алысып, жаттай салысып, күні-түні атысып, қара қанға ... ... ... ... не маңғаз, сарбаздары жау жолында оққа ұшырап
өліп, сөйтіп алған жері еді”, – ... ... ... ... озық ... ... ... үзбей өлең жазып, халықты өнер-білімге шақырғаны мәлім. ... ... ... – халықты жаппай сауаттандыру еді. Алайда, ол мұндай
игілікті іс тек сөзбен ғана іске аспайтынын, ол үшін ... ... ... мол ... ... екендігін кейін сезінді. Амалсыз ішкі мұң-шерін
тағы да өлеңмен ... ... ... ... жарастығын бұзатын озбырларға үнемі
қарсы тұрып келіпті. Бұл турасында ... ... ... ... ... ... айтады, қазақтың теріс мінездерін,
қазақ арасындағы ескіліктің қалдығын, би-болыстарды, патша ... ...... ғалым жіті байқап, дұрыс ... ... ... өмір ... тұсы — бір ... малын екінші бір рудың
елі барым­талап, шетке шыққан жылқы-сиырын сіңіріп кете беретін, әлсіздің
күні қараң, ... сөзі ... ... ... ... ... қаны ... кезі еді. Қысы-жазы ауыл маңы айғай-шу, бос дүрмек. Оқу іздеп, өнер
қуып жүрген бір де бір жасты көре ... ақын ... ... өнер ... ... ... неге ... – дейді.
Ақын сөз өнерін өте жоғары бағалаған. Ол адамзат ... ... ... кезі болмайды, олар бір-бірінің ішкі жан сырын
сөйлесу арқылы түсінеді, ұғысады дей ... құс, ... ... бәрі ... – тілі ... ... ... Бұл жерде ол адамның “ұшқан құс, жүгірген аңнан”
артықтығы – ... ... ... ... ... өз ... әркім өз еңбегімен күн көрсін ... ... ... ... ... тірлік кешу арамтамақтардың ісі
екенін де есінен шығармаған.
Ақын адам өміріндегі ең бір қымбат дүние ... ... досы ... ... ... жан-жақты толғайды.
Ақынның бөліп айтуға тұрарлық айрықша бір ... ... ... Ол ... жырын қағаз бетіне түсіріп, рет-ретімен тәртіптеп, шашау
шығармай ықтияттап жинап ... Оның ... ... ... ... 1889 жылдан бастап көріне бастады. Ақын 1889 және 1890 жылдар
аралығында ... ... ... бес өлең ... Олар мыналар:
“Әңгіме”, “Бәрі қысқа, еркін дүниеге келеді екен”, “Кедейлікке үш қырсық
оралады”, “Күн шықпай ерте ... ... ел ... ... ... Бұл
өлеңдердің бәрінің сарыны ортақ, ой арнасы біреу – ол жастарды еңбекке,
өнер-білімге, егін ... ... ... ... Ал, ел ... ... ... жүрген кейбір желбуаз бозбаланы сынап мінейді:
Әр істі ойлау керек әуел ... ... өнер жоқ ... ... дей ... еңбек етпейтін, сыбай-сылтаң жүрісті ... ... ... жай ғана ... ... ұялтып, қызартады. Оларға
“мынадай бол, мынадай істе” деп те ақыл айтпайды. Тек қана ... ет, ... ...... ... меңзейді. Мәшһүр Жүсіпті өз көзімен көрген,
оның барлық еңбегімен таныс-біліс ... сол ... орыс ... ... ой ... “Мәшһүр Жүсіп халықтың мұңын жырлай
бастайды. Мәшһүр Жүсіп ... ... ... ... өзі ... әдебиетінің
тарихында халықтық сипаттағы жаңа бағыттың дамуына зор түрткі ... ... ... ... ... ... ал ақын атану үшін біреумен айтысқа
түсетін, жыршы міндетті түрде суырып салма ақын болуы шарт еді. Енді ... ... ... ... ... ақын ... сөз тек ... қатысты ғана емес, өлең жазуға ... ... ... ... ... Жүсіпті 1874 жылы өз ауылының ауқатты адамы Әкімбек деген кісі
келіп әкесінен сұрап алады. Бұл байдың Қалибек ... ... ... бар еді.
Арманы перзентін оқыту болатын. Оның ... ... енді ғана ... ... ... ... ... кілті осы еді.
Мәшһүр Жүсіп балаларды оқыта жүріп, жазу-сызуын бір сәт ... ... ... ... шаршағанына қарамай, түнде май шамның
жарығымен өлең жазады ... ... ... өзі сүйіп оқитын шығыс ақындары
шығармаларына сарыла үңіліп, білімін үздіксіз ... ... ... ... жолдас болмайды, ғылым мәңгі өмірсерік. Өнерді үйрену үшін де
алдымен ... ... ... ... ісің ... баспайды. Ақын осылай
толғамды ойларын ортаға сала ... өзі де көп ... ... ... үндеген.
Ақынның үй ішін бір сөзбен мұғалімдер отбасы десе де болғандай. Өзі
көп жылдар бойы бала оқытты. Жәдитті ... ... ... Бұл сол кездің
жаңа бағыттағы оқу үлгісі еді. Ол осы оқу үлгісін жай ғана ... ... ... ... Атап ... ... ... оқытқан, осы
үлгідегі кітаптарды ел арасына кеңінен таратуға күш салған.
Ақынның Әмен ... ... ... ... жолдамамен Ташкент
қаласындағы №4 мектепте сабақ береді. Бір оқушы қыздың әке-шешесі он ... ... ... ... ұзатпақшы болып жатқанда, ара түсемін деп 1921
жылы азғындаған жандардың қолынан қаза ... Бұл ... “Ақ ... ... ... ақын қатты күйзелген көрінеді. Мәшһүрдің
тұла-бойы тұңғышы Шәрәпи де әжептәуір ... ... Өзі ... ... болса керек. Оның бұл баласы 1936 жылы өз ажалынан қайтыпты. ... ... да көп ... ... қызмет атқарады. Партия мен ... ... ... ... ... Ол 1970 жылы ... озыпты.
Әрине, Мәшһүр Жүсіп “Алланы бір, пайғамбарды хақ” деген мұсылман.
Исламның бес парызы біреуі – иман,
Таппайды бұл ... ... ... шын ... ... ... айт ... үшін жанын қиған, –
деп толғап қана қоймай, өзі де шариғат жолымен жүрген тақуа. Мәшһүр
шайтанды молдаларша ұғынбайды. Оны ... ... жұрт ... көрінбей
жүріп азғырушы деп қарамайды. Ақынға сөз берсек, ол: ... ... ағып ... өзен – ... ... қан. Әй, ... болсын, оны “шайтан” – дейді. Ол бір кесек ... ... ... қан боп ... ... барып, жүрегіңді толқытып, өзіңді бұзады.
“Шайтан” ... ... ойың ... қолына түскен бір шежірені оқып отырып былай деп жазады: “Түгел
сөздің түбі бір, түп ... ... би” ... анық ... өз ортасында
сөйленіп жүрген танымал сөзден шежіре алып жазған біреуі де жоқ”, – дейді.
Жақында ғана осы ... ... ... Мәшһүр Жүсіптің оныншы томы
– “Қазақ шежіресі” Павлодар қаласынан ... ... Бұл ... ... ... ... дүние. Құрастырушылар тарапынан ... ... ... мазмұнына қарап, ғалымның тарих, мәдениет,
әдебиет мәтіндерін бір-бірінен бөлмей тұтас ұсынғанына назар аударамыз. Сол
себепті мәтін ... ... ... орын ... ... әдебиет
үлгілері, фәлсафалық-діни ойлары қолжазбадағы жазылу реті ... ... ... ... ... ... ... тарихқа да, әдебиетке
де жатқызуға болатынын ескерген жөн”, – десе, бұл өте ... ... деп ... Мәшекең орта жүз болғандықтан көбінесе өз елін жан-
жақты жазған. Ұлы жүзді де, кіші ... де, ... да, ... де ... да сөз ... Арғындардың арғы атасы жайлы Бұқар жырау:
Бәрімізді сұрасаң,
Құтан байдың баласы.
Арғындардың сабасы,
Қарақожа бас болып,
Қабыл болған дұғасы, – дейді.
Ал ... ... ... ... ... ... аталарын жеке-жеке
таратып, олардың ішінен шыққан сұлтан, би, ... ... ... ... ... мәлімет береді.
Мәшһүр Жүсіп өмірге ... ... ... түйіп-
бақылауда сыншылдық идеясын ұстанды. Ол ... өзі өмір ... ... көп ... ... ... батыл сынайды, патша
шенеуніктерінің, би-болыстардың “алсам, ... ... ... ... ... айтады. 1905 жылғы халық көтерілісі жайлы тебірене
толғап, патшаның 17 қазандағы манифесі көз бояйтын ... ... ... ... ... да Мәшһүр Жүсіп еді.
1907 жылы Қазан қаласындағы Құсайыновтар баспаханасынан ... ... ... көп жасағандықтан көрген бір тамашамыз”,
“Сарыарқаның кімдігі екендігі” деп аталатын үш ... ... ... шықты
деп жоғарыда айттық. Бір айта кететін ... ... көп ... бір ... атты ... ... кітабының толықтырылып
басылған түрі десе де болғандай.
Ақынның осы кітаптарын қадағалап оқыған адам оның сол ... ... ... ... бір дәрежеде таныс екеніне көзі жетеді. Оның
бұл өлеңдерінен 1905 жылғы халық көтерілісінің де ... бар ... ... Осы ... ... патшаның отаршылдық саясатына қарсы айтылған
пікір де кездеседі. Мәшһүр Жүсіп Ресеймен ... ... ... ... да аз ... жоқ деп айтыпты. Егер біз осы үш жинақта
жырланған дүниелерді түйіп айтар болсақ, ... сол ... ... ... ... ... ... беруімен де құнды дер
едік.
Мәшһүр Жүсіп Бұхара, Ташкент, Түркістанға үш рет сапар ... ... 1887 ... яғни 29 ... барады. Бұл жолы Бұхарада оқып, ... ... ... парсыша шыққан кітаптарды қадағалап зерттейді.
Екінші рет барғаны турасында:
Зубаржат шығыс бапқа бұл барғаным,
Жылым қой, отыз жеті жасым еді, – деп ... ... ... өз ... ол 1895 жылы араға сегіз жыл уақыт салып,
жоғарыдағы ... ... ... ... ... бұл екі сапары да оның
білімін көтеру мақсатынан туғандығы көрінеді.
Ал, енді Бұхара, Ташкентке 1907 жылы үшінші рет ... ... ол ... екі сапардан басқашалау. Оның себебі, ақынның осы ... ... үш ... ... ... көп ... да
болса керек. Бұл жөнінде нақты мәліметті Ә.Қоңыратбаев береді. Ол: “Мәшһүр
Жүсіптің ... үш ... ... ... ... оны ... шығарған
Қазандағы Құсайыновтарға 12 мың сом ауыр айып салынуы, ақынның ... ... ел ... бұғып жүруі осыдан”, – деп тұжырымдайды.
Ақын Бұхараға, Ташкент жақта төрт жыл жүріп оралған соң да жағдайының жөнді
болмайтынын түсініп, бұл жолы ... ... ... ... жылы ... ... әдебиеті хрестоматиясына” Мәшһүр ... ... ... осы жылы Мәскеуден жарық көрген “Дала ... ... ... ... бір ... ... Сондай-ақ, “ХХ
ғасырдағы қазақ әдебиеті” (1983ж.) атты кітапқа бірнеше ... ... ... ... ... 1978 жылы ... ... баспасынан шыққан “Поэты
Казахстана” деген кітапта “Шайтанның ... тағы да ... Ол ... ... ... уалаяты” газетінде бірнеше проблемалық материалдар,
“Айқап” журналының 1912 жылғы екі санында көлемді мақала жариялады.
Ақын бұл шығармаларында да ... ... ... ... ... ... ... келгенше кісіге жақсылық істе, кедей-
кембағалдың қажетін өтеу ... ... Ал, ... ... ... ісің ... кісі санатына қалай қосылмақсың? – ... ... ... адамдық жайындағы толғамды ойларын өлең, мақала, ... ғана ... ... ... да ... ... ... атап
өттік.
Мәшһүр қазақтың көптеген білікті адамдарымен кездескен. Соның бірі –
атақты Қажымұқан балуан. Ол ... 1925 жылы ... ... ... ... күн ... ... Бірі ақын, бірі балуан – өнер
адамдары іштей түсінісіп, қыл өтпес дос ... ... ... Атбасар дуанының тұрғыны Мейрам Жанайдарұлымен де сырлас дос
болыпты. Бұл кісі өз заманының оқымысты адамы екен. ... ... ... де, жаза да ... ... ... – ауыз әдебиетін көп жинапты.
Сонымен бірге “Мың бір түннің” бір тарауын өлеңмен жырлап, 1895 жылы ... ... 41-49 ... ... ... ... бұл
дастан Ү.Сұбханбердина құрастырған “Қисса-дастандар” (1986 ж., 28-32-
беттер) атты ... ... қара ... ... тақпақтап, мақалдап-мәтелдеп сөйлейді екен.
Оның бізге жеткен мұрасы жоқтың қасы. Ол адамға Мәшһүр Жүсіп мінездеме бере
келіп: ... ... ... де жоқ, ашу да жоқ, ... ... тарығып сасу
да жоқ, басына Қап тауындай бақыт қонса, шалқасынан шалқайып тасу да ... деп ... ... өз ... ... ... атақты Бөгембай
батырдың немересі Саққұлақпен де тығыз ... ... ол ... ... ... мұрасын көшіріп алғандығын да айтады.
Мәшһүр Жүсіп Ақан серімен бірнеше рет кездескенін, ... ... ... айта келіп, былайша тебірене сөз етеді: “Ақан серінің
Құлагері ... соң ... ... ... ... көп бас ... ас,
жиын-тойға жүрмейтін, бармайтын болып, дүние ... ... ... Ақан сері ... ... ... ... ділмәрі еді, жігіттің
құлпы жібегі еді”.
Мәшһүр Жүсіп ел ішін көп шарлап, ақсақалды қарт, ақ ... ... ... ауыз ... ... Сол мақсатпен кейде баратын ауылына
жете алмай далаға ... ... ... ... ... ... ... мал соңында салпақтап күндіз-түні еңбек етіп жүрген ... ауыр ... ... мен ... көз ... ... ... Сол
қиындық бейнебір өз басынан өтіп жатқандай сезінді:
Болмайды түн күндізсіз, күндіз-түнсіз,
Ай кірсіз деген сөз бар, Құдай мінсіз,
Шаттық пенен қапалық кезек ... соң бірі бар ...... ... ... ... ... өзгеретінін, алдағы жақсы
күннен күдер үзбеу керектігін жырлайды, елге ... ... ... ... Біз осы ... ақын өз қара басының ғана қамын ойлап қоймай,
өзгенің де өзегіндегі өксігін, ... бар ... ... ... қара ... қақ ... ... де Мәшһүр Жүсіп ел ішінің
пысық­тарына жақпай қалатын кездері ... Сол ... ... ... көңілі өсіп жүрсе, бірде өзін жүдеп-жадап жалғыз қалғандай
сезінеді. ... ол ... ... ... кететін:
Бұл сөзім алты алашқа таныс болсын,
Адамзат ермін десе намыс болсын.
Бір Құдай болысқанға дұшпан оңай,
Көптігі ... ... ... адам баласын ерлікке, өр намысқа шақырады, адал жанды бір ... ... ... ... ... Жүсіптің есімі көзінің
тірісінде-ақ көп жерге тарап кеткен еді. Оның да ... ... ... ол бұл ... ... кітаптары шығып, елге ... көне ... ... ... ... де ... ... осындай жақсы істеріне қанық зиялы қауым оның еңбегін айрықша
бағалап, өз ... атын ... атап ... ... ... ... ... ҚР ҰҒА Орталық кітапханасының қолжазбалар
қорындағы ... ... ... ... ... бір ... ... “Ақын жеті күн ауырды. Дәл жеті күн ... ... ... ... “Ажал жүр жағалап қоймаймын деп, Шәрәпиден жүр бермеймін” деп
мырс етіп күледі ... ... ... Өзі ... ... еді,
“жетпіс үшке жеткенше балталасаң да өлмеймін. Жетпіс ... ары ... де ...... ... ... ... болып, жан тәсілім етті
де, пысылдап ұйықтаған кісідей болды. 1931 қой жылы ... ... ... ... ... зерделі жинаушы, жақсы азамат ... ... ...... ... бүкіл түркі халқын тегіс сүйген, оны “батыр да, қайсар
ел” деп дәріптеген, түркі тілі араб ... ... ... ... мазмұнды
тіл екендігін дәлелдеп айтқан. Әсіресе, Қожа ... ... ... ... атаған, бұл кісі туралы бір аңызды келтіреді. Сопы ақын “тоқсан
тоғыз мың машайығын” ... ... ... бір жерде отырып, бас-
басыңызға бір ауыздан сөз айтыңдар, кейінгі заманға естелік ... ... ... ... ... ... деп Сұлтан хазіреттің өзінен
сұрағанда: “Мақал деп айтылатұғын сөз ... ... Ең ... сөзі ... ... ... бір-бір сөз айт деп шақырды. Жалғызың
дәнеме айтпайсың, өзің ... ... ... алма деген осы екен-ау”, –
дейді. Сонда солардың ең аяқ соңында ... ... ... ... тезек сықылды болып жүріп мен не айтамын”, – деген екен. Орта
буында біреуі дәнеме айтпаған соң: ... мұны ... ... ... ... суға ... ... деп бас салғанда: “Құдайға шүкір, көп
қорқытады, терең батырады” деген осы екен-ау”, – ... ... ... деп ... жүрген сөз тоқсан тоғыз мың машайықтан қалған екен
десіп келеді”, – деп ... ... біз ... бір ... Қожа
Ахмет Ясауиден бастау алған шығар деген ойға қалдық.
Осындай ... ... ... ... ... ... ... көрінген
ғұлама жан қашанда халқының жүрегінде.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәшһүр Жүсіп Көпеев9 бет
Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің публицистикалық еңбектерінің ерекшеліктері54 бет
Мәшһүр-Жүсіп шығармаларының көркемдік ерекшелігі57 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Айтыс өнері31 бет
Алаштың алдаспаны11 бет
Ақан сері10 бет
Бұқар Қалқаманұлы13 бет
Діни ағартушылық бағыттың қалыптасуы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь