Инвестиция, инвестициялық қызмет және инвестициялық жоба түсінігі

Мазмұны

К і р іс п е 5

1 Инвестиция, инвестициялық жоба және жоба несиесінің теориялық негіздері 9
Инвестиция, инвестициялық қызмет және инвестициялық жоба түсінігі 9
1.2 Жобаны несиелеудің мәні мен арнайы ерекшеліктері 18
1.3 Қазақстан республикасында әлемдік тәжірибе контексінде 33
өндірістің технологиялық даму мәселелері 33

2 Қазақстанда инвестициялық қызмет жобасын банктік несиелеу 46
2.1 Жобаны несиелеуді ұйымдастырудың әрекет етуші үлгілерін талдау 46
2.2 2003 . 2005 ж.ж. АҚ «ТұранӘлемБанкінің» қаржылық жағдайын 59
талдау 59
2.3 ШҚФ АҚ «ТұранӘлемБанкі» несиелік қоржынындағы тұтыным несиелерінің үлесі 76

3. Жоғары тәуекелді банктік операциялар саласында жобаны несиелеу 80
3.1 Несиелеу үшін инвестициялық жобаларды іріктеу тәсілдерін жетілдіру 80
3.2 Инвестициялық жобаларды несиелеу кезіндегі жобалық тәуекелдіктер жүйесі 102
3.3 Жобалық тәуекелдіктерді басқару: қағидаттары, әдістері мен 109
аспаптары 109

4 ЖОБАНЫҢ ҚАУІПСІЗДІГІ ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯЛЫЛЫҒЫ 125
4.1 Банктегі микроклиматтық жағдайларды ұйымдастыру 125
4.2.Банктегі жұмыс орнын жарықтандыруды ұйымдастыру 128
16 кесте . Климаттың күндік коэффициенті мәні 131
4.3.Банк аумағын көріктендіру 140

Қорытындылар мен ұсынымдар 142
К і р іс п е

Бәсекелестік ортадағы кез келген ұйымдық-құқықтық нышандағы шаруашылық субъектісінің сәтті дамуы көбінесе оның инвестициялық белсенділігі дәрежесіне тәуелді. Бұл тұжырымды нарықтықт экономика аксиомасы деп атауға болады.
Инвестиция тұрақтылығы, оларды қаржыландыру мәселелерін шешу кәсіпорындар мен ұлттық экономика дамуының маңызды факторлары болып табылады. Инвестицияларды тарту – Қазақстан үшін басты мәселе.
Белгілі экономист У.Б Баймұратов былай деп жазады: «Инвестициялық дағдарыс жүйелік дағдарыста базис бола отырып бұрыннан белгілі ақиқатты максималды ашып көрсетті: Экономикалық өсім бәрінен бұрын өзінің меншікті ресурстарымен, содан кейін ғана шетелдік инвестицияларды тартумен олардың технологиялық құрылымымен, салалар бойынша дұрыс үлестіруі мен оларды пайдалану тиімділігі екені қамтамасыз етіледі. Қазіргі заманғы экономикалық саясатта акцент жетістікті құраушыға қойылады. Үшбірлікті талаптарды орындау толық емес нәтижелерге әкеліп соқтырады» [1, 327бет]. Оған қоса, нақты инвестициялар облысында барабар заңшығарушы-нормативті база жоқ. Бірінші дәрежелі қарастыруды қажет ететін инвестициялық жобаларға мемлекеттік қолдау көрсету, жобаның тіршілік қабілетін бағалау әдістемесін ұйымдастыру, инвестициялық жоба тәуекелдіктерін басқару, инвестициялық жобаларды қаржыландыру тәсілдері мен әдістерін жатқызуға болады. Соңғы аталған мәселелер шегінде аса қызығушылықты тудыратын мәселе – жобаны қаржыландыру (ЖҚ).
Қазіргі замандағы Қазақстан Республикасындағы ұлттық заң шығарудың дамуы банктік, көбінесе несиелік операцияларды одан әрі жетілдіруге бағытталған, нормаларды құруға әсерін тигізеді. Осыған байланысты отандық банктегі тәжірибеде несие операцияларының, инвестициялық қызмет жобасын несиелеу деп аталатын, жаңа түрін пайдалану тиімді болар еді. Жобаны несиелеу (ЖН) экономиканың нақты секторының жобаларындағы инвестицияларды ұйымдастырудың жаңа және кең таралған нышандары болып есептеледі.
Бізге белгілі болғандай, инвестициялар тек қаржылық-несиелік жүйе мен экономиканың нақты секторының қарым-қатынасы жағдайында ғана экономикалық өсім факторлары болып табылады, бұл кезде жинақтаушы зейнетақы, сақтандыру және тағы да басқа қорлар, орта-ұзақ мерзімді, қысқа мерзімді сипаттағы қаржылық ағындар баяу ұзақ мерзімді өндірістік инвестицияға айналады. Осыған қатысты, ірі банктік несиелерді, әлемдік нарыққа бәсекеге қабілетті өніммен шығару мақсатында, кәсіорынды құру, жаңарту және қайта құру бойынша, инвестициялық жобаларды өткізу үшін тарту өзекті мәселе болып табылады.
Республикадағы инвестициялық жобаларды несиелеуді кеңінен дамуына біздің көзқарасымыз бойынша, айқын мәселелердің қатары кедергі, олардан мыналарды бөліп көрсетуге болады: ірі инвестициялық жобаларды жүзеге асыратын, несиеге қабілетті кәсіпорындардың аз болуы; мұндай жобаларды несиелеуге заманға сай сенімді механизімдерге сапалы жобалық талдау жасайтын мамандар және банктерде тәжірибе жоқ; мамандарда, кәсіпорындар мен банктердің сапалы инвестициялық жобалар мен бизнес-жоспарларды жетілдіру икемділігінің болмауы, жобалық тәуекелдіктерді басқару тәжірибесінің болмауы. Мұнда, олардың жобаны несиелеу әдісімен инвестициялық қаржыландыру мәнін түсінбейтіндігін жатқызуға болады.
Осыған байланысты, отандық банктік тәжірибеге жаңа технологияларды енгізу және жоба талдауының қазіргі заман әдістері мен жабдықтарын пайдалана білетін мамандарды дайындау, жобаны несиелеудің жобалық тәуекелдіктерін басқару аса маңызды болып табылады.
Жоғарыда аталған мәселелерді шешу шет ел тәжірибелерін, теориялық және іс жүзіндегі инвестицияларды қаржыландыру жобасының жаңа нышанын, өзектілігін, мәтінін, мақсаты мен нақты талдау талаптарын қажет етеді.
Пайдаланылған әдебиет көздері

1 Баймуратов У.Б. Национальная экономическая система. – Алматы: Ғылым 2000. – 530 б.
2 Катасонов В.Ю., Морозов Д.С., Петров М.В. Проектное финансирование: Мировой опыт и перспективы для России. – М.: АНКИЛ, 2001. – 307 б.
3 Москвин В.А. Кредитование инвестиционных проектов. – М.: Финансы и статистика, 2001. – 208 б.
4 Бирман Г., Шмидт С. Экономический анализ инвестиционных проектов. – М.: Банки и биржи ЮНИТИ, 1997. – 405 б.
5 Ольшаный А. Банковское кредитование: российский и зарубежный опыт. – М: Русская Деловая Литература, 2000. – 352б.
6 Банковское дело / под ред. О.И. Лаврушина. – М: Финансы и Статистика, 2000. – 283б.
7 Банковское дело / под ред. Г.Н. Белоглазовой. – Питер, 2004. – 202б.
8 НурлановаН.К. Формирование и использование инвестиций в экономике Казахстана: стратегия и механизм. – Алматы: Рыльш, 1998, – 240 б.
9 Закон РК «Об иностранных инвестициях» // Советы Казахстана 20 января 1995
10 Закон РСФСР «Об иностранной деятельности в Российской Федерации в сфере капитальных вложений» 20.02.1999 ж. №39 –Ф3
11 Бочаров В.В. Финансово – кредитные методы регулирования рынка инвестиций. М.: Финансы и статистика, 1993
12 Смирнов А.Л. Организация финансирования инвестиционных проектов – М.: АО «консалтбанкир», 1993
13 Бесенова М. Экономическая сущность и мировой опыт предоставления потребительского // Банки Казахстана. – 2002. - №8. – 48-52 б.б.
14 Закон РК «О банках и банковской деятельности в РК»
15 Лисак Б.И. Секьюритизация ссудных портфелей коммерческих банков // Банки Казахстана. – 2003. - №2. – 9-13 б.б.
16 Лисак Б.И. Анализ кредитоспособности и платежеспособности заемщика банка при потребительском кредитовании // Банки Казахстана. – 2001. - №6. – 3-12 б.б.
17 Сеитбеков А. Виды и типы кредитов в банковском секторе Казахстана // Саясат (Политика). – 2003. - №3 – 50-52 б.б.
18 Котлер В.В. Основы маркетинга – М.: Прогресс, 1992
19 Шустов В.В. Конкуренция банков и рынок клиентуры // Деньги и кредит. – 2001. - №7. - 52 б.
20 2003 – 2005 ж.ж. АҚ «ТұранӘлемБанкі» жылдық есебі
21 Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. // Казахстанская правда – 1997 – 21 октября
        
        Мазмұны
К і р іс п е 5
1 Инвестиция, инвестициялық жоба және жоба ... ... ... ... қызмет және инвестициялық 9
жоба түсінігі ... ... ... мәні мен ... ерекшеліктері 18
1.3 Қазақстан республикасында әлемдік тәжірибе контексінде 33
өндірістің технологиялық даму ... 33
2 ... ... ... ... ... несиелеу 46
2.1 Жобаны несиелеуді ұйымдастырудың әрекет етуші үлгілерін талдау ... 2003 – 2005 ж.ж. АҚ ... ... ... ... ... ШҚФ АҚ «ТұранӘлемБанкі» несиелік қоржынындағы тұтыным
несиелерінің үлесі ... ... ... ... ... саласында жобаны несиелеу 80
3.1 Несиелеу үшін инвестициялық жобаларды іріктеу тәсілдерін жетілдіру 80
3.2 ... ... ... ... ... тәуекелдіктер жүйесі
102
3.3 Жобалық тәуекелдіктерді басқару: қағидаттары, әдістері мен ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... микроклиматтық жағдайларды ұйымдастыру 125
4.2.Банктегі жұмыс орнын жарықтандыруды ұйымдастыру ... ... - ... ... коэффициенті мәні 131
4.3.Банк аумағын көріктендіру 140
Қорытындылар мен ... ... і р іс п ... ... кез ... ... ... субъектісінің сәтті дамуы көбінесе оның инвестициялық
белсенділігі дәрежесіне ... Бұл ... ... ... деп ... болады.
Инвестиция тұрақтылығы, оларды қаржыландыру ... ... мен ... ... дамуының маңызды факторлары болып
табылады. Инвестицияларды ...... үшін ... ... ... У.Б ... ... деп жазады: «Инвестициялық
дағдарыс жүйелік дағдарыста базис бола отырып бұрыннан белгілі ақиқатты
максималды ашып көрсетті: ... өсім ... ... ... меншікті
ресурстарымен, содан кейін ғана шетелдік инвестицияларды тартумен олардың
технологиялық құрылымымен, ... ... ... ... мен ... тиімділігі екені қамтамасыз етіледі. Қазіргі заманғы экономикалық
саясатта акцент ... ... ... ... ... толық емес нәтижелерге әкеліп соқтырады» [1, 327бет]. Оған ... ... ... барабар заңшығарушы-нормативті база жоқ.
Бірінші дәрежелі қарастыруды қажет ... ... ... ... ... ... ... қабілетін бағалау әдістемесін
ұйымдастыру, инвестициялық жоба тәуекелдіктерін ... ... ... тәсілдері мен әдістерін жатқызуға болады. ... ... ... аса қызығушылықты тудыратын мәселе – жобаны
қаржыландыру (ЖҚ).
Қазіргі замандағы Қазақстан Республикасындағы ұлттық заң ... ... ... ... ... одан әрі жетілдіруге
бағытталған, нормаларды құруға әсерін тигізеді. Осыған байланысты отандық
банктегі тәжірибеде ... ... ... ... ... деп аталатын, жаңа түрін ... ... ... еді. ... (ЖН) экономиканың нақты секторының жобаларындағы инвестицияларды
ұйымдастырудың жаңа және кең таралған нышандары ... ... ... ... инвестициялар тек қаржылық-несиелік жүйе мен
экономиканың нақты секторының қарым-қатынасы жағдайында ғана ... ... ... ... бұл кезде жинақтаушы зейнетақы, сақтандыру
және тағы да басқа қорлар, орта-ұзақ мерзімді, қысқа ... ... ... баяу ұзақ ... ... ... айналады.
Осыған қатысты, ірі банктік несиелерді, әлемдік нарыққа бәсекеге қабілетті
өніммен шығару мақсатында, ... ... ... және ... ... ... жобаларды өткізу үшін тарту өзекті мәселе болып
табылады.
Республикадағы инвестициялық жобаларды несиелеуді кеңінен ... ... ... ... ... ... ... олардан
мыналарды бөліп көрсетуге болады: ірі инвестициялық ... ... ... ... ... аз болуы; мұндай жобаларды
несиелеуге заманға сай сенімді ... ... ... ... ... және ... тәжірибе жоқ; мамандарда, кәсіпорындар мен
банктердің сапалы инвестициялық жобалар мен бизнес-жоспарларды жетілдіру
икемділігінің болмауы, жобалық тәуекелдіктерді ... ... ... ... жобаны несиелеу әдісімен инвестициялық қаржыландыру
мәнін түсінбейтіндігін жатқызуға болады.
Осыған байланысты, отандық банктік тәжірибеге жаңа технологияларды
енгізу және жоба ... ... ... әдістері мен жабдықтарын
пайдалана білетін мамандарды дайындау, жобаны ... ... ... аса маңызды болып табылады.
Жоғарыда аталған мәселелерді шешу шет ел ... ... іс ... инвестицияларды қаржыландыру жобасының жаңа нышанын,
өзектілігін, ... ... мен ... ... талаптарын қажет етеді.
Бұл дипломдық жұмыс инвестициялық жобаларды банктік қаржыландыру жаңа
нышынының ... ... ... ... ... Қазақстанның
инвестициялық қызмет көрсетуінде енді ғана ... ... ... ... несиенің дәстүрлі түрмен араласқан түрінде.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Дипломдық жұмыстың мақсаты
инвестициялық ... ... ... оқып білу мен ... ... ... ... басқару мен Қазақстан
Республикасы жағдайларына бейімдеу.
Мақсатқа сай келесі талаптар анықталды:
- инвестициямен, жоба несиесімен ... ... ... ... ... қарастыру;
- нарықтық экономика жағдайындағы инвестициялық жобаларды дайындау,
қаржыландыру және өткізу туралы әлемдік ... ... ... ... мен басқа елдердің инвестициялар мен оларды
қаржыландыру туралы Заңдары мен басқа да ресми құжаттарын ... ... ... АҚ ... ... ... ... мен өткізу тәжірибелеріне иалдау жүргізу;
- талдау нәтижелері бойынша қорытынды ... ... ... ... ... ... тәжірибелік қағидаттарды жетілдіру;
- инвестициялық жобаларды несиелеу мен өткізу кезінде пайда болатын,
тәеукелді басқару әдістері мен құралдарын дайындау.
Зерттеу пәні ... ... ... ... ... кезінде пайда болатын өндірістік – экономикалық қатынастар жиынтығы
болып табылады.
Зерттеу объектісі инвесттициялық несиелендірудің әлемдік тәжірибесі
мен АҚ ... ... ... ұйымдастыру,
қаржыландыру және өткізуі туралы қызметі болып табылады.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік базасы инвестицияларға, оларды
қаржыландыру мен өткізуге арналған ... және шет ел ... ... Қазақстан Республикасы мен басқа ... ... ... және ... ... ... әлемдік
банктердің, ЕД және ЖБ, Базель комитетінің және ҚР Ұлттық Банкінің банктік
тәуекелдерді, инвестициялық ... ... ... ... ресми құжаттар болып табылады.
Зерттеу үдерісі барысында, ғылыми жаңалықтар болып саналатын, келесі
жаңалықтар алынды:
- инвестициялардың, ... ... ... ... жобаның, несиені банк арқылы
жүзеге ... ... ... бойынша теориялық ... ... және ... ... спецификалық ерекшеліктері арқылы дәстүрлі банк арқылы несиелеу мен
негізін ... ... ... ... мәні ... оны ... қызмет белсенділігін арттыру үшін енгізу міндетті түрде
қажет;
- АҚ «ТұранӘлемБанкі» материалдары негізінде ҚР инвестициялық ... ... ... ... ... жоба ... ... бойынша жоба тәуекелдіктері жіктемесін
жетілдіру;
- жобаны несиелеу барысында туындайтын инвестиция тәуекелдерін ... мен ...... жетілдіру; сонымен қатар
инвестициялық несиені қамтамасз ету түрлерін жіктеу.
Жұмыстың тәжірибелік мәні ... өз ... ... ... ... ... банк арқылы несиелеудегі инвестициялық
қызметті ұйымдастырудың жаңа түрін енгізу.
1 Инвестиция, инвестициялық жоба және жоба ... ... ... ... ... және ... ... алғанда қоғамның экономикалық ... мен ... ... бәсекелес ортадағы игілігі көбінесе оның инвестициялық
белсенділігіне тәуелді. Инвестициялық белсенділік ... ... ... ... ... Ол ... шаруашылық
механизмін құрайтын шаруашылық субъектілердің экономикалық әрекетіне әсер
етуінің нәтижесі болып табылады. Бұл капитал жинағына, ғылыми – ... ... ... ... және де ... тауарлардың
бәсекелестік нарықта болуы, нарық инфрақұрылымының дамуы және заң шығарушы
база болып табылады. Инвестиция қажеттіліктерін ескеретін себептер әр ... ... ... ... ... үш ... бөлуге болады: қолда бар
материалды – техникалық базаның жаңартылуы, өндірістік ... ... ... жаңа ... баулу.
Нарық экономикасы инвестиция кешенінің бүкіл қызмет ету ... ... ... қоры мен ... ... ... ... және бекітілген орталықтандырылған ... енді ... ... ... мен ... қаражаттарының
кеңейтілген қайта өндірудің негізгі көзі болып табылады, ал басты реттеуші
механизм – ... пен ... ... ... ... ... оның әрі қарай дамуына анықтама болады. Бұл жерде нарықтық
қатынастардың ең басты жетістіктері көрініс ...... ... ... оны Қазақстан жағдайында әлем шаруашылығындағы сәйкес
орынға қол жеткізу үшін анық ... ... деп ... болады.
Қаражаттарды өндіріске инвестициялау процессі күрделі көп факторлы құбылыс,
ол өзінің түсініктеме аппаратымен, ... ... және оны ... ... ... болуымен сәйкес инвестициялаудың
нышандарының, субъектілері мен объектілері кең спектрімен сипатталады. Бұл
тұжырым ... тән ... мен ... ... жай
анықтамалар беру мүмкіндіктеріне сенімсіздік тудырады.
Біздің зерттеулер, қазіргі кезге дейін инвестициялардың экономикалық
әдебиеттерде әр ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру, нақты ... ... ... ... әр ... ... жою ... инвестициялық саясатты зерттеу бөлімінде ғана емес,
инвестициялаудың тым ұтымды (рационалды) нышандарын іздестіруде де ... ... және шет ел ... ... ... қызметтерінің теориялық жағдайлары туралы ... ... біз, анық ... бар ... көз ... ... «инвестиция» түсінігін анықтау кезінде.
Г. Бирман және С. Шмидт «инвестиция» терминін жеткілікті ұзақ уақыт
кезеңі өткеннен кейінгі, ... ... алу ... ... ... үшін ... [4, 13 ... кезінде Дж. М. Кейнс берілген ... ... ... ... ... ... ... өсімі немесе берілген
кезеңдегі тұтынымға пайдаланылмаған табыстың бөлігі деп саналған [5,18
бет].
Инвестицияны ... ... ... ... ... бұл ... тек
инвестициялық қызмет нәтижесіне ғана ... ... ... ... мәні ашылып көрсетілмейді.
Бізге Пол Хейненің берген анықтамасы толық болып ... ол ... ... ... ... пен ... ... алғашқы себептері
Кейнс жүйесінде қажет инвестициялық ... ... ... ... ... ... не? ... – алдағы кезеңде табыс алу
үшін, қандай да бір игіліктерді ... алу. ... ... ... сатып алған кезде, тура солай акцияларды сатып ала отырып,
инвестициялайды.» [6, 574 ... ... ... «Капитал салымдары»
түсіндірме аппараттарына сәйкес толық және қызықты зерттеулерді ... ... ... ... ... ... және ... жүргізген.М: Финансы и статистика 2001 ж. – [7, 100 бет].
Ол бұл кітабында ресейлік және шет ел ... 50 – ден ... ... ... және ... ... нақты
секторындағы арнайы инвестициялық анықтамаларды жүзеге ... , ... ... бес жүйеге бөліп көрсетеді.
Берілген зерттеу барысында ол «Инвестицияға» келесі анықтаманы
береді: «Ұзақ мерзімді ... (кең ...... ... немесе басқа қызмет түрлерін объектілеріне бір жылдан артық
уақыт мерзіміне салынатын, ... ... осы ... ... ... ... алу және экологиялық тиімділікті алу
мақсатындағы еңбек ресурстары, физикалық, ... және ... ... көрсетеді».
Отандық оқымыстылардан И.К. Нұрланованың ... ... ... Ол ... деп ... «Инвестиция түсінігі капиталдық салымдар
түсінігінен әлдеқайда кең, өйткені соңғылары тек негізгі капиталдың ... ... ... ғана ... ал ... – бұл
материалдық активтерге тікелей ... да, ... ... да, ... емес ... инвестициялар да, олар,
біріншіден қаржылық аспаптар арқылы және ... орта ... ... ұлғайтады; екіншіден, материалдық емес сипаттағы
қоғамдық игіліктердің өсіміне әсер ... [8, 26 ... тағы ... ... ... – бұл ... және материалдық емес сипаттағы қоғамдық ... ... ... ... ресми құжаттарға қандай мағына береді деп ойлануымыз
мүмкін.
ҚР «Шет ел инвестициялары туралы» ... ... ... ... ... – бұл мүліктік құндылықтар және оларға
берілетін құқық түрлері, сонымен ... ... ... қызмет
объектілеріне табыс алу мақсатында салынатын интеллектуалдық ... ... ... ... түрі ... мысалы,
әлеуметтік мақсаттағы салымдар: денсаулық сақтау, білім беру, экологияны
жақсарту, тіршілік сапасының өсімі және тағы ... ... ... ... ... тек ... алу ғана ... экологияны
жақсартудың әлеуметтік әсері, біліктілікті жоғарылату мен еңбек сапасы және
тағы басқалары саналады.
Сөйтіп, ҚР Заңында берілген «Инвестициялар» ... бұл ... ... ашып ... РСФСР Заңында инвестициялар мәні неғұрлым
ашық қарастырылған. ... ... ... ... ... экологияны жақсарту, өмір сапасы өсімі және тағы ... ... ... Бұл Заңда оларды басқа тиімді әсерлерге қол
жеткізу мақсаттары басқа қызметте біріктіреді.
Заңда, ақша құны бар, барлық инвестициялық қорлар атап ... ... ... және ... ... ... ... бағалауға
болады? Ақша түрінде бағалауға келмейтін патенттерді, лицензияларды ... ... ... ... ... экономикалық процесс –
инвестицияға, оның нақты сипаттамасына акцент жасалған, бұл оның ... ашып ... ... ... ғылыми әдебиеттерде пайдаланылатын ұзақ
мерзімді инвестициялар түсінігі мен анықтамалары талдауларының нәтижелерін
жалпы қарастыра ... ... ... ... ... ... ... мағына – бұл салымдар.
Осы экономикалық процестің басты ... ... ... біз ... оның анықтамасына салымдық затты (не салу керек?), салым ... салу ... және ... салудың соңғы мақсатын енгізу барысында
көбірек ашып көрсете аламыз. Осындай ғылыми ... ... ... ұзақ ... ... – бұл ... ... емес
және қаржы активтеріне, еңбек ресурстарына, жер ... ... ... және басқа да пайдалы әсер (әлеуметтік, экологиялық және
т.б.) алу ... бір ... ... ... ... ақша ... қағаздар, басқа да мүлік, интеллектуалды меншік, оған ... ... әр ... ... ... ... салымдар ретінде қарастырған дұрыс, бұл бәсекелестік артықшылықты
немесе қаржылық, мүліктік, материалдық емес және ... да ... ... ... кезеңде түсіру мақсатында жүзеге асырылады. Осы
мақсатта ... мен ... ... ... ... ... ... нақты инвестициялық
қызмет объектілеріне (өзін өзі инвестициялау) ... ... ... ... ... ... болады, бұл инвестицияның
қайта құрылуы мен жаңа ... ... ... сипаттайды; кіріс немесе
әлеуметтік әсер ... ... ... ... яғни инвестициялық
қызметтің шекті мақсаты өткізіледі [11, 7-8 ... ... ... ... ұзақ ... инвестицияларды жүзеге
асыруды тудыратын себептерді ескерген жөн, бұлар ... ... бар: ... меншік иелері, оның әкімшіліктері мен
жұмысшылары, несие барушілер, мемлекет және, жалпы алғанда, қоғам.
Алашақтың ... ... ... ... ... ... ... қайтарымдылығы қауіпсіздігі мен пайыздар ... ... ... ... ... ... ... (келесі бөлімдерде
қарастырылады) кезінде үлеспайдалар түріндегі кәсіпкерлік табыстар ... ... бұл ... ... ... енгізілген және қазірг
заманға сай жаңғыртылған ... ... ... алу ... болып отырғандай, мемлекет елдегі толық және жеке шаруашылық
субъектілірінің белсенді инвестициялық процессіне мүдделі. Ол қаржылық
ағындарды, орталықтандырылған ... ... ... жәрдем қаражат,
салық жеңілдіктері мен пұрсаттылықтары арқылы тарата отырып, ... ... мен жеке ... ... реттеулер жүргізеді.
Яғни мемлекеттің ... ... осы. ... ... ... саясат нәтижесінде бюджетке иүсетін салықты ұлғайтуда,
экспортты дамытуда және экономикалық ... ... ... ... тұтынушы(қоғам мүшесі) деңгейінде – қоғамдық
игілік, сонымен қатар жалпы қоғам деңгейінде, техникалық прогрестің өсімі
деңгейінде, елдің бәсекеге қабілеттілігі ... ... ... ... ... жақсарту деңгейлерінде көрініс береді.
Сөйтіп, инвестициялау процессінің шекті мақсаты жаңа тұтыным құнын,
табыс және әлеуметтік әсер түріндегі капитал ... ... алу ... ... инвестициялау – бұл инвестициялық қызметтің нақты
объектілеріне тиімді әсер ету мақсатында ... ... ... жоба ... ... әр түрлі
пікірлерді кездестіруге болады. Солардан бірнешеуін мысалға келтірейік.
Д.С.Морозов: «Жоба – бұл, шектелген ... ... ... ... ... және ... да ... кезінде қойылған мақсаттарға қол
жеткізуге арналған, бір – бірімен ... ... іс – ... ... ... деп ... жоба детальды жоспарланған инвестициялық ... ... деп ... бұл ... ... ... нәтижелермен сипатталады. [7, 25 бет].
В.А Москвин ... ... ... ... ... ... капиталды тиімді өткізу мақсатына қол жеткізу үшін
құрылған, ұйымдық-экономикалық шешімдер жүйесі.
Жоғарыда келтірілген ... жоба ... ... ... ... ашып ... ... айырмашылықтары бар, бірақ
«инвестициялар» және «инвестициялау» анықтамаларын қайталайтын мәні жағынан
кемшіліктері бар, сонымен қатар инвестициялық жоба мен ... ... ... ... негізінен: біріншіден, инвестициялық ... ... ... ... іс-араларының кешені
ретінде көрсетеді; ... бұл ... ... белгілейді;
үшіншіден, қорлардың дискретті ... ... ... ... ... анықтамаларына қоса олардың басқа іс-шаралардан
ерекшелігік көрсететін төрт ... атап ... ... [2, ... ... ... ... бағдарлану. Кез-келген адам қызметі
мақсатқа талпынумен (мақсат қоюмен) сипатталады. Қызмет ... ... ... ... ... мүмкін, ал жобаларды олай құруға
болмайды.
- Уақыт ұзақтығының шектеулігінің жоба ... ... ... ... Онда басы мен соңы ... және осы ... ... жұмыс кестесі бар. Олардың ... ... ... ... ... ... ... байланысты әрекеттердің үйлесімді орындалуы. Жоба, өзара
байланысқан бөліктерден тұратын, өзінше күрделі жүйе. олар міндетті ... ... ... ... ... олай ... жағдайында жобаның
күйзелу қаупі өседі.
- Нақтылығы. Әрбір ... ... ... мен ... тән.
Абсолютті кемшіліктері жоқ жоба болмайды, олар стандартты жіәне типті болып
келсе де оларды нақты жергілікті орынға тарту ... ... ... ... алу керек.
Осындай қорытындылардан кейін, инвестициялық жоба шектелген уақыт
ағымыда, нақты инвестициялық ... ... ... ... ... ... уникалды іс-шаралардың кешені деп түсінеміз.
Инвестициялық жобаны өткізу, жиынтығы жобалық циклды ... ... ... ... ... ... біріккен түрде құрайтын, фразалар
мен сатылар қатарынанан өтеді.
Бүтіндей алғанда жобаның тіршілік ету циклі(немесе жоба циклі)-бұл
жобаның пайда болу ... оның ... сәті мен оның ... ... ... ... [8, 240 бет]
Жалпы алғанда жоба циклі үш кезеңге бөлінеді, бұдан бірнеше сатыларды
бөліп көрсетуге болады [2, 52 ... ...... цикл кезедері
|Кезеңдер ... ... ... ... ... ... |
| ... тіршілік ету қабілеттілігіне|
| ... ... ТЭН ... |
| ... ... |
| ... ... өзара сөйлесулер |
| ... және ... ... |
| | |
| ... деталды жобалау. Объектіні|
|Инвестициялық ... ... ... |
| ... ... ... |
| | |
| | |
| ... ... ... Несие қарызын |
|Пайдалану ... ... ... |
| ... ... үшін жоба ... ... ... ... ... ... басталып, несие келісімі тоқтағаннан кейін аяқталады.
Берешек үшін жоба ... жоба ... ... ... ... ... ... сату) аяқталады.
Жобаның жеке фазалары шегіінде олардың бұл ... ... ... ... ... ... ... қарыз арушыларға тән, яғни
жобаны несиелеу кезіндегі арнайы компания жобалары.
Несие беруші – банктер үшін жобаны ... ... ... ... ... мен ... іске қабілеттілігін бағалау, қаржыландыру
сұлбасын жетілдіру, банктік тәуелсіздікті (консорциум) ... ... ... ... ... ... ... туралы анық білуі, ал оның алашақ
туралы, ... алға ... ... ... үшін және ... ... етуін білуі аса маңызды. Банк, инвестициялық жобаны (ИЖ)
қаржыландыратын, берешектен ... ... ... (соның ішінде,
кезеңдік және жылдық есеп берулерді) талап етуге құқылы, олар ... және ... ... ... байланысқан, барлық жоба
тәуекелдерін білу үшін, жобаны өткізуді бақылауда өзінің кестесін жетілдіру
мен қолма қол ақша ағымдарын білу үшін ... ... ... мәні мен ... ... несиелерді кәсіпорындар орта және ұзақ мерзімді
инвестициялық жобаларды ... үшін бөлу ... ... ... ... мәселе болып табылады. Оған ... ... ... іс ... қала ... бұл, бір ... ... барлық қиындықтарын шоғырландырады; екіншіден, өз кезегінде, жаңа
мәселелерді тудырады.
Қазақстан экономикасындағы қазіргі ... ... ... ... жоқ, салық жүйесі ... ... ... ... ... менеджменті төменгі деңгейде және тағы ... ... ... ... ... құнды тиімді
пайдаланатындығы мен оны ешқандай шығынсыз, пайызбен қайтаратындығына сенім
арту ... ... ... ... ... ... көп ... банк үшін аса жағымсыз шығындардың ықтималдығы жоғары ... ... ... әлемде 70 жылдары, қысқамерзім ішінде
мұнайға баға бірнеше есе өскен кезде, мұнай ... ... ... Сол ... ... ... ... салу ең пайдалы бизнес ... ... ... лезде әрекет ете бастады. Олар экономиканың мұнай
және газ ... ... ... ... ... ... ... айналды. 80 жылдары мұнай мен газға
баға төмендегеннен кейін, банктер, телекоммуникация, тау – кен ... ... ... ... ... ... және туризм
сияқты басқа салаларға көшті.
Ұлттық банктермен қатар халықаралық ...... ... ... МФК, АБРР және тағы ... ірі ... ... айналыса бастады. Бұл ұжымдардың несиелері «Евротуннель»,
«Зеровашн» (Өзбекстан), «Кумторе» (Қырғызстан) сияқты мынадай ... ... бір көзі ... ... ... ... шығару (экспорт) несиелердің мемлекеттік
агенттіктері қосылды: Экспорттық – импорттық банк ОПИК (АҚШ), Экспорттық –
импорттық банк ... ... ... ... ... несиелер бойынша Департамент кепілдігі (Ұлыбритания), «Гермес»
(Германия). Осылайша, инвестиция жобаларының жоба ... ... ... тарихы бар халықаралық тәжірибелерде құралдарды қарызға ... жаңа ... ... ... ... ол тек 3 – 4 жыл ... ... болды.
Әрине, Қазақстанда жобаны несиелеу дамуының тым байқалатындығы туралы
сөз етуге ерте. Республиканың ... ... ... ақшалар
доминацияланады, ал ұзақ мерзімді инвестициялық жобаларға қаражаттарды салу
ерекше болып табылады. Көбінесе мұндай салымдар дәстүрлі ... ... ... берілетін несиелердің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің
барлық мүмкін нышандары мен тәсілдерін пайдалану арқылы, ... ... ... бен ... да ... ... беру көмегімен; кепілдік
(аманат); банктік кепілдер көмегімен жүзеге асырылады.
Екінші деңгейлі Қазақстандық банктердің ... ... ... қазіргі уақытта, негізінен, кішігірім жобалармен
шектеледі. Құны 30-дан 100 млн. ... ... ірі ... ... ... ... ... алюминий зауытында гидролиздік
цехті салуға 100 млн. ... ... ... ... ... ... ... өзінде оған мұндай жабаны жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... және
субъективті сипаттағы келесі факторлар:
- отандық банктерде жобаны қаржыландыру мен ... ... ... ... ... ... жетілдірілген жоғары табысты инвестициялық ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының және жеке кәсіпорындардың тұрақсыздығы мен
менеджмент сапасының төмендігі;
- салықтық заңшығару тұрақсыздығы мен ... ... ... салық ауыртпашылығы.
Бұл жерде шаруашылық субъектілері экономиканың тұрақсыздығына көңіл
аударулары керек. Егер өнеркәсібі дамыған ... ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштерінің 5 –
10% мөлшерінде нашар жаққа ауытқуы кепілдікке салынады, ал ... ... – 30% ... «рұқсаттамалар» қажет. Ал олар, берілген жобаны тиімсіз
ететін, қосымша ... ... ... ... құрылымдық қайта құрулар мен
оның техникалық базасын ... ... ... қажеттіліктер
(біздің өнеркәсіптік кәсіпорындардың жабдықтарының орташа мерзімі 15 – 20
жылға жетті) коммерциялық ... ... ұзақ ... ... ... ... ... Перспективаға
инвестициялық жобаларды ... ... ... мен ... инвестициялық банктер және тағы басқалары
сияқты, нышандары енгізіледі. Жобаны қаржыландыру кестесін ... ... ... ... бойынша оларға келіп түсетін
өтініштердің көп саны несие алушылардың баланс активтерімен сәйкес ... ... ... ... ... ... несиелеуді енгізу
Қазақстанда пайда болып жатқан қаржылық - ... ... ... инвестициялық жобаларын ұзақ ... ... ... ... ... ... өйткені бұл кәсіпорындардың акциялары
арқылы кепілдіктері болар еді және ... қоса бұл ... ... ... ... ... отырып, инвестициялық несие
тәуекелдерін төмендетіп белсенді бақылай алар еді.
Қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... кей кезде бұрыс болып шығады. Сондықтан
алдымызға талап қоямыз: жобаны несиелеудің ... оның ... ... ... ... ... ету тетіктері мен нышандарын
ашып көрсету.
А.Л.Смирнов былай деп жазады: «Жобаны ... ... ... ... деп аталатын, табыстар есебінен қаржыландырылатын ой
салынған» [12, 5 бет]. Бұдан келіп шығады, ... ... ... ... ... жоба болып табылады, ал несиені пайызбен
қайтару көзі, болашақта құрылған немесе жаңғыртылған ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиені қамтамасыз ... ... іске ... ... ... ... ... жобаның тіршілікке қабілеттілігіне нақты баға беру үшін ... ... ... ... ... жобаларды бағалау кезінде өлшемдерді ... ... ... ... ету ... ... несиелік тәуекел капитал тәуекелден болатындығында;
- ТЭН мен қаржылық жоспар қанағаттандыратын;
- пайдаланылатын жобалардың көздері және өнімдері мен ... ... жоба ... ... ... қамтамасыз етілген;
- жобаның тауарлары мен қызметтерін өткізетін ... бар, ал ... ... ... салу ... баға арқылы жүзеге асырылады;
- құрылыс материалдарының күтілу бағалары ... ... ... ... ... және басқаратын тұлға тәжірибелі жіне сенімді;
- жобаға сынақтан өтпеген технологиялардың енгізілмеуі;
- серіктестер мен басқа да ... ... ... ... ... ... ал лицензиялар мен рұқсат қағаздары алынған;
экспроприация тәуекелі жоқ, сақтандыру және тәуекелдіктер есептелген;
валюта тәуекелдіктері бөлінген; негізгі аманатшылар капиталға сәйкес
жарналарын ... жоба ... ... ... ... ие; сәйкестендірілген сақтандыру өлшемдері қарастырылған;
төтенше жағдай тәуекелдіктерін кешіктіру мен шығындар ... ... жоба ... ... ... ... мен ... мөлшерлемеге нақты болжаулар жүргізілген.
Әрине, қаржыландыруға ұсынылған нақты жоба әрқашан бұл ... ... ... ... дәрежелі мағынаны иемденушілері орындалуы
қажет. Содан кейін, ... ... ... ... ... алуға дайын, мүшелерінің мінез – құлықтарына да тәуелді.
Жоғарыда атап көрсетілген өлшемдер, жобаны ... ... қол ... үшін ... ол бес ... қағидатты бөліп
көрсетуге негіз береді:
- инвестициялық жобаның тіршілік қабілеті;
- тәжірибелі, мықты серіктестердің жобаларын өткізуге қатысу;
- ... ... ... ... және бөлу;
- құқықтық көзқарастарды реттеу;
- инвестициялық ... ... ... ... ... ету
жоспарларын жетілдіру мен сапалы бизнес – жоспардың болуы.
Жобаны несиелеудің ... мәні ... ... ... ... ... кезінде күтілетін түсімдердің сенімділік
дәрежесі негізінде ... ... ... ... ... жағдайында
жобаны несиелеуді жүзеге асыру барысында басты ... ... ... ... ... ... ... ерекше
өзара шарттарға қол қою және тағы басқалары түрінде ... ... бұл ... жобаның (ИЖ) басты белгілерінің бірі болып
табылады.
Жобаны ... ... ... ... анықтау,
қаржыландырудың басымдықтары мен арналарын таңдау аса маңызды, бұл жобаны
өткізу ... ... ... әсер ... ... ... ерекшелігі инвестициялық жобаларды
қаржыландырудуғы тәуекелдік болып табылады. ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің өзі жоғары
тәуекелдіктер сферасы болып табылатындығынан шығады. Жобалық тәуекелдіктер
– бұл ... жоба ... ... ... ... ... ... қабілетті (коммерциялық, экономикалық), тәуекелдер
жиынтығы. Инвестициялық жобалардың ... ... ... ... және ... да адамдар қызметі түрлерімен салыстырғанда, келесі
ерекшеліктерді атап көрсетуге ... ... ... ... циклінің ұзақтығы; жоба ... ... жоба ... күрделі сипаты (техникалық, ғылыми, сауда,
өндірістік, құрылыс, қаржы).
Бұл жерде ... ... ... неге банк – ... беруші жоғары
тәуекелді операцияларға өз еркімен келіседі? Өйткені, бұл жоба ... ... ... Банк одан ... ... пайыз түрінде де,
кәсіпкерлікпен ... ... ... да ... ... ... ... ол объектіні пайдалану мен жаңғыртуға енген меншік иелерінің бірі
болуы мүмкін. Солайша, тәжірибеде ... және ... ... ... ... мәнін ашып көрсететін келесі бір ... жоба ... үшін ... ... компанияларды құру болып
табылады, және берілген несие оның балансында көрініс табады. Нәтижесінде
юерілген несие құрылтайшының ... ... ... ... ... ... сәйкес аяқтау кепілі мен тағы ... ... ие ... ... ... тыс жеке белгіленіп,
құрылыстың балансынан уақыты өткен кезде шығып қалады. [3, 58 ... ... ... банк – ... беруші инвестиция жобасындағы
жобаларды несиелеуді жүзеге ... ... ... ... ... кері талап құқығынсыз жобаны несиелеу, шектеулі кері талапты
(регресс) жобаны неиселеу, қарыз алушыға ... кері ... ... ... ... ... кестесі» кезінде банк несие алушыға
соңғысына құқығы жоқ болса да несие береді, яғни банк ... ... ... ... тәуекелдіктерді өз міндетіне алады.
Инвестициялық жобалар жоғары, тым жоғары табыстар беретін, мұнай ... ... тау – кен ... ... мен ... ... ... Басқа салаларда инвестициялық жобалар негұрлым төмен.
Осымен байланысты, жобаны несиелеудің қазіргі замандағы ... көп ... Бұл ... ... ... ... жобаны несиелеуде банктің шектеулі кері талапты
кестелері ... ... яғни ... тәуекелдіктері тек банк пен несие алушы
арасында ғана емес, басқа да жоба мүшелері ... ... ... ... ... ... етуге тек болашақтағы инвестициялық
табыстар ғана емес, несие алушының шаруашылық қызметінің ... ... ... оның ... ... мен әр ... кепілдіктері мен
аманаттары. Жобаны несиелеудің ... ... ұзақ ... ... нышаны болып есептеледі. Тәуекелдіктерді дұрыс үлестіру нәтижесінде,
банк несие қорларын баяу ... ... ... ие ... бұл ... ... әсер береді.
В.Ю.Катасонов, Д.С.Морозовтар былай деп жазады: «Жобаны несиелеу
қаржы ресурстарын несие ... кері ... ... ... ... үшін ... ... кері талапты несие алушыларға жоба
компанияларына несие беруші ... ... ... ұсынуы деп түсіну
керек» [2, 49 бет].
Жобаны несиелер мен ... ... ... ... ... перспективалары бірінші кезекте одан әрі ... ... ... мен ... да ... ... ұзақ
мерзімді несиелер мен жобалардың болуын бөліп көрсетуге тәуелді. Қазақстан
маңындағы ... ... ... шет елдік сақтандыру
агенттіктерінің ... ... ... ... валюталық – қаржылық
ұйымдармен анықталатын үлкен әсерге ие.
Қазақстандағы жобаны ... ... ...... ... ... ... МБРР, ЕДҚБ, МФК, АБРР, Ислам ... ... әр ... ... кіші және орта ... ... ЕДҚБ несиелері көптеп таралған.
Шет ел инвестициялары негізінен экономиканың мұнай – газ секторында,
тау – кен ... мен ... көп ... Жобаны несиелеу
барысында, жарғылық капиталы АҚШ 50 млн. долларын құрайтын, жаңадан
құрылған ... ... Даму ... ... сенім артуға болады.
Соңғы екі – үш ... ... ірі ... ... ... ... сала бастады, 2001 жылы қазанда өткізілген, ... ... ... ... атап ... ... бірінші рет шет елдіктерден артты және 3,0 ... ... (ал шет ел ... – 2,7 млрд. долларды құрады).
Жобаны несиелеу тетігін отандық ... ... ... ... белсендігі мен шекті болуы инвестициялық ... ... ... ... ... еді. Ол барлық мүмкін
қаржыландыру көздерін, соның ішінде коммерциялық банктердің ұзақ ... ... ... ... және ... ... жобаларды өткізу
мүмкіндіктерін жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Жобаны несиелеудің мәнін оның инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... ашып
көрсетейік.
Инвестициялық жобаның мұндай қаржыландыру әдісінің дәстүрліден
айырмашылығы, бұл жерде ... ... ... әр түрлі субъектілер мен
коммерциялық, мемлекеттік, ипотекалық, қаржылық лизинг ... ... ... ... ... ... бола ... Бұлардың рөлінде шыға
алады: коммерциялық, инвестициялық, мемлекеттік, ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік, көлік,
құрылыс компаниялары мен фирмалары, өнімді жеткізушілер мен ... ... ... да ... ... инвесторлар. Бірақ басты несие
беруші банктер болып табылады.
Бұл жерден жобаны ... тағы бір ... ...... ... қарызға қаржыландыру көздерінің көптігі. Бұл
Қазақстан жағдайында өте ... ... ... ... ... ... АҚ ... сияқты ең ірі
банктер 40 – 50 млн. ... ... ... инвестициялық жобаларға да
шамасы жетпейді, өйткені бұл ... ... ... ... ... Ол үшін консорциум құру жолымен бірнеше банктерді және басқа да несие
берушілерді, ... ...... ... да тарту керек.
Жобаны несиелеуді, дәстүрлі әдістерден ерекше, ... ... үшін ... ұзақ ... ... қамтамасыз ету
әдісімен сипатталады. Банк немесе басқа ... ... ... ... ... ... бірден бір көзі өміршең инвестициялық
жобаның өзі ... ... яғни ... енді ғана ... ... жаңғыртылған кәсіпорындар әкелетін табыстар. Бірақ нәтижесінде,
көбінесе ... ... ... кездеседі, бұларды банктер өздерінің
несиелерін бөлшектеп қамтамасыз түрінде қабылдайды.
Осыдан барып жобаны несиелеудің тағы бір ерекшелігі пайда ... ... ... ... және берілген қарыз бен оның орнына өтелетін
пайыздың қайтарымсыздығының жоғары тәуекелдігімен байланысты. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ТЭН–ге, инвестициялық
жоба өтімділігі кезінде тәуекелдің төмендеуіне аса мән беріледі. Банк ... ... ... ... ... ... жоғары білікті
мамандары бар, тек несие ... ... ғана ... ... ... ... құрушы, геолог, заңгер, эколог, яғни бір сөзбен айтқанда,
жоғары сапалы инветстициялық жоба ... ... ... ... ... сарапшы ұйымдарды іске тартулары мүмкін. Атап көрсету керек,
қазақстандық банктерде жоба талдауына жеткілікті түрде ден ... ... елде жоба ... ... ... дайындалмайды. Дамыған
елдерде бұл жеткілікті кең түрде ... және ... ... ... ... ету ... инвестициялық жобаның өзі қабылданса,
несиені қайтарудағы маңызды сәт, келешекке құрылған немесе техникалық қайта
қаруландырылған кәсіпорын ... ... ... ...... қолма қол ақша ағынының нақты екендігіне банктің ... ... ... Сондықтан банк инвестициялық жобаны жетілдіру мен
өткізуге байланысты барлық процестерге қатысады; оны жақсылап бағалап, ... ... ... ... ... ... төмендету үшін
әр түрлі шаралар қолданады.
Жобаны ... ... ... жоба ... негізгі әдістерінің бірі, бұл тәуекелдіктерді ... ... ... бөлу ... ... Жоба циклінің әр түрлі
сатыларында тәуекелдіктерді ... жеке ... рөлі ... Сөйтіп,
инвестициялау алдындағы кезеңде, төменгі сапалы жоба тұжырымдамасының нашар
жетілдірілуі тәуекелі, оны ... және тағы ... ... жобалық
ұйымдарға, жоба бастамашылары, жобаны ұйымдастырушы фирмаға жүктеледі, ал
жобаның ... ... ... жоқ баға беру ... банк ... ... ... ... ... ... банк құрылысты аяқтау
мен объектіні пайдалануды енгізу жауапкершілігінен босайды, яғни өндірістік
тәуекелдігіндегі қарыз алушыға (арнайы компанияның), мердігерге, машина ... ... ... ... ... ... яғни
кәсіпорындарды пайдалану кезеңінде банк инвестициялық, қаржылық, валюталық,
сақтандыру, төтенше жағдай және басқа да тәуекелдіктерді өзіне ... ... жоба ... негізгі басқару кезеңдерін ашып көрсеткен жөн.
Бұлар: а) тәуекелдіктерді бірегейлендіру; ә) тәуекелдіктерге баға беру; б)
тәуекелдіктерді басқару ... мен ... ... в) таңдаулы әдістер
мен құралдарды пайдалану; г) ... баға ... яғни ... мен
құралдарды дұрыс таңдау мен оларды тиімді ... ... баға беру мен ... ... әлеуетті қатысушыларға жобаға қатысудың
мақсаты туралы дұрыс шешім қабылдау үшін және ... ... ... ... ... ... мәліметтерді береді.
Ірі инвестициялық жобаларды жобаны несиелеу әдісімен өткізу көптеген
ұйымдардың қатысуын талап етеді: жобалық бастамашылар, ... ... ... ... құрылтайшылармен бекітілген арнайы
жобалық компания, машиналар мен жабдықтарды жеткізіп салушылар, сарапшылар,
сақтандыру компаниялары мен ... ... ... ... объектілерінде өндірілетін тауарлар мен қызметкерлерді
сатып алушылар.
Инвестициялық жобаны әдеттегідей несиелеу кезінде, банк өз несиесін
жобаны ұйымдастырушы фирмаға ... және ол ... ... ... ... қайтаруға толығымен жауапты болады.
Жобаны несиелеу кезінде банк арнайы жобалық компанияларға несие
береді және оған ... ... ... жүктеледі. Егер қарапайым
несие операциялары ... банк ... ... ... мен ... ... оның беделі мен сенімділігі арқылы инвестицияланса,
инвестициялық жобаны жобаны несиелеу әдісімен ... ... ... Бұл ... ... банк инвестициялық жобаның өзін
бағалауға күшін жұмсайды.
Алынған инвестициялық несие арнайы жобалық компанияның балансында
көрініс табады. ... ... ... ... тыс» (off ... ... атауға ие.
Инвестициялық жобаны жобаны несиелеу әдісімен ... ... ... ... несиелермен салыстырғанда, несиелеуші
банкпен жоғары ... ... ... көрсетеді, және де
кәсіпкерлік табысқа үлеспайдалар түрінде бәсекеге түсе ... ...... ол кәсіпорын акцияларының ... ... ... ... көрсету объектісін басқаруға қатысуды резервтейді. Бұл
кезде банк кәсіпкер ретінде қызмет атқара бастайды, ол жоба ... құру мен ... ... оның ... ... ... барлық
инвестициялық кезеңдерге қатысады, сонымен қатар объектіні пайдалануға
кіретін басқармаға да қатысады.
Жобаны ... ... ... – банк ... ... ұзақ мерзімді
несиелермен салыстырғанда, абсолютті өзгереді, банк қызметі кең өріс алады.
Бірінші ... ол әр ... ... ... ... ... ... қаржылық кеңесші (консультант), жобаны сараптаушы, банктік
консорциумды құрушы немесе менеджер, ... ... ... ... ... ... ... объектіні басқаруға
қатысушы ретінде. Коммерциялық банктердің ерекшелігі, біріншіден, оның ... ... және ... ... қорларын пайдалана ... ... ... ... ... ал ... ... қызметтің басқа мүшелері ... ... ... ... ... алады.
Несие беруші – банк инвестициялық қызметте жоғары тәуекелдіктірді
міндетіне алғандықтан, ол жобаны өткізу ... ... ... мән
береді. Негізінен, бұл қызметті банктің өзі атқарады, ал ... ... оған ... ... қызметін атқару үшін шақырылатын, арнайы
компанияларға тапсырады. Кейбір ... ... ... немесе оның
атынан, немесе оның тапсырысы ... ... ... ... алушымен,
несиелік келісім – шарттың ажырамас бөлігі болып табылады, жобаны өткізу
туралы келісімге қол ... ... ... несие берушінің немесе
арнайы компаниялардың, жобаға қатысты барлық қажетті ... ... ... ... анықталады. Ал несие алушы оларға жұмыс барысы
туралы, қол қойылған өзара шарттар туралы, ... ... ... ... ... туралы, құрылыс, техника, тазалық, экологиялық
нормалар, жұмыс кестемі, шығындар сұлбасы, кезеңдік және ... ... ... мен ... ... есептерді беріп отыруға міндетті.
Банк немесе ... ... ... ... ... ... өткізу
барысында мониторинг (бақылау) жүргізеді жіне қажет болған жағдайда сәйкес
түзетулер енгізіп, экономикалық санкцияларды пайдалана алады.
Осылайша, жоғарыда ... ... ... ... ... ... жобаларды ұзақ ... ... ... ... ... ерекшеленеді:
- әр түрлі субъектілер мен несиелеудің барлық нышандарының
субъектілері бір ... ... ... ... ... ... қаражаттары көздері арналарының көп болуы;
- инвестициялық жобаның өзі мен оның ... ... ... ... ... ... етудің негізгі көзі болып табылады;
- жоғары тәуекелдіктегі несиенің ірі көлемі;
- жобалық тәуекелдіктер инвестициялық ... ... ... ... ... ... жобалық компания, ұзақ
мерзімдегі несиені алушы болып табылады және бұл құрылтайшының баланстық
несиесін ... ... ... ... ... банктің рөлі абсолютті ауысады, оның қызметі
әлдеқайда кең. Ол әр түрлі қызметті атқара ... банк ... ... ... банктің басты қызметінің бірі – ... ... ... ... ... Ол мұны өзі іске ... ... арнайы компанияға
аманат етеді;
- берілетін несиеге банк жоғары пайыздық мөлшерлемені бекітеді және
кәсіпкерлік табыс алады. Ол жаңадан енгізілген және ... ... ... ... және оны ... ... атап өтілген, жобаны несиелеу ерекшеліктері бізге ... ... ... ... ... жобаны несиелеу –
инвестициялық жобаларды ... жаңа ... ... ... құру жолымен және қатысушылар арасында жоба тәуекелдіктерін
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... етудің өзі болып табылады. Ол ... ... ... ... ие, ... оған барлық қатысушылар мүдделі.
Құрылтайшылардың ... ... ... ... және жоба ... оның ... ... бөлуде
көрінеді, ал алашақтардікі – енгізілген және ... бір ... ... ... ... мен ... түріндегі кепілденген табыстарды
алу, сонымен қатар негізгі қарызды қайтару кепілдігі.
Несие алушы үшін жобаны ... оның ... ... ... де бар [2, 15 ... ... бұл әдісі үлкен шығындарды талап етеді;
- ұзақ мрзімді несие бойынша жоғары пайыздар, жобаға баға ... ... ... жобаны өткізуді бақылау үшін
комиссия, инвестициялау ... ... ... ... (ТЭН,
жерді, тереңдетілген маркетингтік зерттеулерді даярлау)
- қаржыландыру туралы тапсырыс берілгеннен кейін шешім ... ... ұзақ ... ... Бұл ... ... ... қатысушыларды іздестіруімен, әсіресе,
несие беруші банк пен ... ... ... ... ... алушы қызметіне несие беруші – банк жағынан тым күшті бақылау
жүргізу. ... ... ... ... ... қатысушылар, соның
ішінде құрылтайшылар қызметіне қаржылық, өндірістік және коммерциялық
бақылау жүргізеді;
- несие алушының өзінің тәуелсіздігі бөлігін ... ... ...... ... ... ... иелікке алу құқығын
резервтей алады.
Қаржыландыру сұлбасының мұндай ... ... атап ... ... ... үшін оның ... артықшылығы –
инвестициялық жобаларды кепілдікпен қаржыландыру және ... ... ... ... ... ... ... үшін жобаны несиелеудің белгілі кемшіліктері бар:
- жоғары несиелік тәуекелдік;
- несиенің үлкен сомасы;
- жоғары жоба тәуекелдігі;
- инвестициялық ... ... баға ... ... ... венчурлық (тәуекелдік) қаржыландыруға ұқсас, өйткені
екеуі де жоғары тәуекелді. Бірақ олар қағидаттары жағынан әр ... ... ... ... ... бойынша. Венчурлық бизнес арнайы
құрылған венчурлық бизнес қоры есебінен жүзеге ... ... ... қаржыландыру үшін). Екіншіден, ... жаңа ... ... және жаңа өнім өндірісімен
байланысты, сәйкесінше, ол негізінен ғылыми – ... ... ... ... ие. Оған қоса оларды төмендету үшін сметаға
залалдардың рұқсат етілген шаралары салынады.
Жобаны несиелеу кезінде ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... әдетте, дәстүрлі өндіру мен қызметтерді
шығаруға есептелген, қарапайым белгілі технологиямен өндірілетін ... Онда ...... ... және ... да ... ... жоғарылату, құрылыс пен жабдықтар сапасының төмендігі, ... кеш ... ... ... көтеру сияқты жоба тәуекелдіктері
бар. Жобаны несиелеу залалдарының ... ... ... ... құны ... Сондықтан несие беруші – банк үшін ... ... ... ... өте ... ... ие
болуы мүмкін. Қызметтердің бірқатары, бәрінен бұрын, ғылыми – техникалық
және ... ... ... мен ... ... мемлекетті реттеу
объектісі болып қалуы керек. Мемлекеттік ғылыми – техникалық ... ...... ... ... ... ... көзінің болмауына байланысты мәселені соңына ... ... ... ... ... ... үлестіруге бағыт беретін
белгіні, кіріс ... ... ... ... көп ... бұл ... ... алып келеді. Мұндай мәселенің кәсіпорын, фирма деңгейіндегі,
тиімділік өлшемі негізінде шешімін табу қиын. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... керек. Мемлекеттің
жаңартпашылық үдерістерді реттеу қажеттілігі, ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Көбінесе,
Жапонияда ҒТП жалпы стратегиясын төрт ... ... ...... мен ... ... ... пен Агенттік. Мұндай
орталықтандырылған мүшеліктер Франция мен Германияда да бар. ... ... ... ... ... ... жоспарда айтылады.
Сөйтіп, Францияның төрт жылдық индикативті ... іс – ... ... ... ... ... – жай емес,
міндетті сипатқа ие. Жапонияның ... ... ... ... табылмайды, бірақ жеңілдіктер ... ... ... жүзеге асырылады [14, 239-280 б.б.].
1.3 Қазақстан республикасында әлемдік тәжірибе контексінде
өндірістің технологиялық даму мәселелері
Экономикадағы келеңсіз үрдістер өндірістің технологиялық және ... ... ... әрі қарай төмендеуіне әсерін тигізеді, бұрын
пайдаланылған ынталандыру шаралары әсер етулерін ... ... ... ... ... неше есе болса, сонша есе ағымдағы
қаржылық нәтижелерді жақсартуға ... ... және ... ... – қазіргі замандағы нарықи шаруашылығының ең
елеңсіз звеноларының бірі болып табылады. Жаңартпашылықтың жаңа шарттарында
басты қозғаушы күш ... ... ... ғылыми – техникалық және
инвестициялық саясат бір ... ... кез ... ұзақ мерзімді
инвестициялық қызмет жаңартпашылық болып табылады. ... ... ... ... ... мен ... көрсетеді. Сол
кезде, тек нарық қағидаттары негізінде материалдық – техникалық базаны құру
мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... адасушылық болып табылады. Қызметтердің бірқатары,
бәрінен бұрын ғылыми – техникалық және ... ... ... ... ... ... реттеу объектісі болып қалуы керек. Осыған
байланысты, ел Президенті Н.Ә.Назарбаев атап ... ... ... ... ... де ... ... автоматты
қызмет атқаруына үміттердің ақталмай қалу мүмкін екендігін мойындау керек.
Шет ел тәжірибелері, нарықтық механизмдер өндірушілерінің жоғары мүдделері,
тек ... ... ... ... ... ... ал ... салалар біздің елде жеткіліксіз түрде дамыған».
Өнеркәсібі дамыған елдерде мемлекет ғылыми – техникалық саясатты және ... ... ... бар ... құру үшін жанама
тұтқаларын аз ... ... ... ... ... құрулар
нәтижелерін беруге дейінгі әр түрлі жеңілдіктер бар. Мысалға, 1981 жылы ... та ... ... сауықтыру туралы Заңды алуға болады [24, 112
бет]. Онда арнайы ... мен ... ... олар ... ... көтермелейтін шығыстарды, ұсақ фирмалармен ... ... - ... ... қаржыландырудыңтәуекелдік
қорларын құру, ғылыми зерттеу әріптестіктерін ... ... ... ұзақ ... инвестицияларды реттеудегі мемлекет ... ... ... ... ... ... толқуларын
күшейте түсетін негізгі себептердің бірі. соңғыларын болдырмау, нарықтық
қатынастардың даму шамасы бойынша, мемлекет жағына ... ... ... 2002 жылы ... жаңа ... ... ... салық салу
кезіндегі табыстан ғылыми – зерттеу, жобалық, іздестіру және тәжірибелік –
құрастыру жұмыстарына шығыстар алу қарастырылған. ... ... ... қаржыландыру көзінің болмауына байланысты мәселені соңына дейін
шеше алмайды. Нарық жағдайында, капитал салымдарын ... ... ... ... ... ... Неғұрлым кіріс көп салаларда бұл ... ... алып ... ... ... кәсіпорындар, фирмалар
деңгейінде, тиімділік өлшемі негізінде шешімін табу қиын. ... ... ... өзгерісі мемлекет бақылауында болуы
керек. Мемлекеттің ... ... ... ұзақ ... қабылдауы, өнеркәсібі дамыған елдерде бұрыннан байқалады.
Көбінесе, Жапонияда ҒТП жалпы стратегиясын төрт ведомстволар ... ...... мен ... ... Кеңес пен Агенттік. Мұндай
орталықтандырылған мүшеліктер Франция мен Германияда да бар. Экономикасы
жоғары дамыған ... ... ... ... ... Сөйтіп, Францияның төрт жылдық индикативті ... іс ... ... ... ... қаржыландырылатын, мекен –
жайлық емес, міндетті сипатқа ие. Жапониялық мемлекет органдары ... ... ... ... ... реттелетіндіктен,
фирмаларда жүзеге асырылады [14, 239 – 280 б.б.].
Біздің елімізде тиімді нарықтық тетіктерді құру ... ... ... саясатты реттеудегі мемлекет рөлі бұрынғысынан да
жоғары болуы керек. Қазіргі заманда екі әр түрлі ... ... ... үшін ... экономиканың тұрақталуы инвестицияның, бірінші
кезекте, мемлекеттік ... ... ... етеді, сонымен қатар
өндірістің техникалық дамуы, инвестициялық белсенділікті күшейтусіз ... ... ... ... өндірістік аппараттың бүгінгі қалпын
да, экономиканың келешектік мәселелерін ... ... да ... ... Жаңа ... ... жаңа ... бейімделу тетігі,
жинақталған қаржылық – несие әлеуетіне және оның әлемдік талаптарына сәйкес
болуына ... ... ... ... ... ... қарқындары
соңғы жылдары күрт баяулай бастады. Жабдықтардың шығып қалу ... ... ... қарағанда, әлдеқайда төмен. ... ... ... ... ұлғайып, олардың тез ескіріп қалуы болды,
әсіресе экономикадағы техникалық ілгерілеу қарқынын анықтайтын салаларда –
машина құрау, химия мен ... ... ... Келешекте, бұл
экономиканың барлық қалған салаларындағы техниканың жылдам ескіруіне әсерін
тигізеді. Бұдан басқа, қазіргі ... шет ... ... жаңа техника,
әрқашан әлемдік үлгілерге сай келмейді. Техникалық прогресс мәселесінің
шешімі, республиканың ... ... ... тағдырын шешеді.
Қазір, жаңартпашылық белсенділігі төмендеген кезде, артықшылығы бар техника
мен технологиялар түрлерін жаңалау ... ... аса ... (2 – ... Мұндай алға ұмтылудың басты бағыты болып, әскери ... ... ... және осы ... ... ... электроника мен станоктарды құраудың, сонымен қатар қорлардың
және ... ... ... мен ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев ҚР Ғылым Академиясының оқымыстыларымен ... ...... ... ... нақты секторының
даму қажеттіліктерінен тыс дамуын жалғастыруда, мұны ... ... ... ... ... құру ... ... ойланатын уақыт
келді» деп атап айтты. Бұл процеске мемлекеттің тікелей әсер ... ... ... ... ... ... өсімі болмайды.
Бірақ шаруашылық субъектілерінің қаржылық қорларын жақсы оңтайландырудың
маңызы бар ... әсер ... ол өз ... ... ... ... ... фирмаларға қаражаттарды
біріктіру жолымен ... ... ... ... ... шикізат,
жиынтық бұйымдары, приборлар, басқа да жабдықтар сияқты белгілі түрлеріне
сұранымды көтеру мүмкіндігі пайда болады. Келешекте ... ... ... әр ... ... ... Мұны ... металлургиялық, әуе
–ғарыштық өнеркәсіптері жәрдем қаражаттарымен қаржыланатын, өнеркәсібі
дамыған елдер тәжірибесі ... яғни ... ... ... қолайлы жағдайды тудырады. Нарықтық қатынастарда, қаржылық қорларды
бюджеттен тыс икемдендіру, ... ... ... ... ... ... жылы 128,3 және 185,5 млрд. теңгеге сәйкесінше жеткен, жинақтаушы
зейнетақы қорлары мен ... ... ... соның ішінде
соңғыларының 80% - жедел салымдар, 73% СКВ – дан жоғары [21, 43 бет].
Әлемдік ... бұл ... екі ... бар – ... ... ... ... көлеміне тым тәуелді, американдық менеджерлер,
максималды ағындағы кірісті қамтамасыз етуге мән беру керек. Олардан басқа,
негізінен ұзақ ... ... ... ... ... ... ... қор биржасындағы акциялар мөлшерлемелеріне көңіл
аудармай-ақ, өз мүмкіндіктерін стратегиялық талаптарды шешуге жұмсай алады.
Жапондық ... ... ... ... ... ... ... жолмен кеткен. Қаржылық қорларды икемдеудің бірден бір
әдісі, акциялау болып табылады, соның ішінде ол қарапайым ... ... ... ұзақ ... ... дамуын толығымен аластау
кезінің өзінде, максималды жылдамдықпен табыс алу – басты ... ... ... ... ... бар. ... ... – бюджет
жетіспеушілігі өсімінің, ақша айналымының бұзылуы және экономикадағы, солар
арқылы болатын, инфляциялық ... ... ... ... ... пен ... нормативті қорлардың басты себептерінің
бірі. Бірақ бұл, экономикаға экономикалық ... әсер ... ...
несиеден бас тарту керек дегенді білдірмейді. Қаржылық – несиелік ортаның
пайда болуы, екідеңгейлі ... ... ... ... ... ... дамуы, несие үшін пайыздық мөлшерлеменің құрылуына
орталықтан әсер ету ... ... ... ... ... реттеуі
кезінде мүмкін болады. Қазіргі уақытта, техникалық ... ... ... арналған, ұзақ мерзімді несиелер, мәні жағынан, берілуі
тоқтатылды, салыстырмалы және кері әсер ... ... ... ... ... ҚР ҰБ мәліметтері бойынша,
банктердің Қазақстан экономикасындағы несиелік ... 2000 жылы ... ... 4,5 ... өсіп 276,2 млрд. теңгені құрады, соның ішінде
орта-, ұзақ ... ... ... 6,6 ... ... 133,0 ... құрды. Сол кезде, негізгі қоларға, негізгі құралдар құрылысы мен
қайта құрылуына бағытталған, несиелердің үлес салмағы төмен ... ... ... ұзақ ... несиенің жалпы көлемінің 4% ... 5,2 ... ... прогресті мемлекеттік реттеудің іс жүзіндегі тұтқасы мен
осы негізде өндіріс тиімділігін көтеру – бұл ... ... Егер ... ... экономикалық және ұйымдастырушылық іс – шараларды
(жаңа техникалар негізінде өндіріс базасын ... ... ... ... ... ... ... енгізу,
экспорттық жеткізілімдерді ұлғайту) жүзеге асырса, онда ҚР Салық кодексінде
атап айтылғандай, мұндай кәсіпорындар корпоративті салық бойынша ... ... ... ... ... батыс экономикасында
кез келген корпорацияға салық бірдей салынады. Өнекәсібі дамыған елдерде
салық жүйесі ондаған жылдарда өңделіп, ... ... ... ... ... ... ... ережелерін құруда шоғырланған. Мысалы,
АҚШ – та салықтық шекш мөлшерлемеден тұрады: 15,25 және 34%, ал ... ... ... ... Онда ... жуық, ҒТП-ке әсер етуші, салық
жеңілдіктері бар. Икемді, жиі жаңартылып отыратын ... ... ... ... ... жиынтығы, салық тетігінің тиімді ... әсер ... ... нарықтық экономикасы бар елдерде салықтық жүйені
жетілдіруге үлкен мән беріледі. Онда барлық кәсіпорындарды пайданың ... ... ... ... нарығын негіздейтін, капиталдар ағынын
қамтамасыз ететін экономикалық механизм бар, ал баға ... ... ... ... техникалық прогресті жылдамдатудағы
рөлі күшейтілуде. Салық жаңа жоғары пайдалы ... ... ... ... ... көлеміне тәуелді азаяды. Салық кодексінде ғылыми
зерттеулерді жүргізу, жаңа прогрессивті технологиялар мен өнім ... және ... ... ... айырбасталатын валютамен
жеткізілетін, машина құрылысын қоса алғанда) ... ... ... ... кіріс көлемін есептеу кезіндегі осы мақсаттарға
қаржы бөлуді мүлде шығарып ... ... ... ... ... ... ... жалпы салық базасы, ... ... ... салығы» немесе «салықтық демалыстарды»
енгізу дұрыс болар еді. Өндірісті ... ... жаңа өнім ... ... ... құралдар бөлігі салық төлеуден
босатылады, мысалы, кіші және біріккен ... екі жыл ... ... егер соңғысының жарғылық капиталындағы шет ел әріптестігінің
үлесі 30% артық болса. Шет елде мұндай ... ... ... ... жаңалауды реттеуде Швеция тәжірибесі неғұрлым пайдалы,
онда барлық акционерлік қоғамдар, экономикалық бірлестіктер мен ... ... ... ... ... қаражат салуға міндетті.
Кірістер шотына – 25%, ерекше капиталдық салымдар шотына – 20% және жаңарту
шотына - бекітілген ... ... ... ... 10%. Егер ... ... қаражаттарды тағайындама бойынша жұмсамаса, онда мемлекет
оларды мемлекеттік ... ... ... ... ... одан ... ... табысы үшін кейінге қалдыру мен капиталдық салымдардың жалпы
резервіне шегерімдер сомасының 50 дейінгі таза ... ... ... ... ... ... қатар жанама салықтарының маңыздылығы
жоғарылауда, олар мысалы, ... ... ... 50% ... ... ... ... – амортизациялық шегерімдер. Кез
келген тағайындаудағы техника ме технологиялық қызметтің тиімді мерзімдері
көптеген факторлар әсерінен құралады: дайындалу сапасы, ... ... ... пайдалану деңгейі және тағы басқа. Амортизация нормасы
әсерінің бүкіл ... ... ... ... ... ... ... амортизация кезеңі жабдықтарды ауыстыру ... ... ... алмайды. Бұрынғы жабдықтарды пайдаланудың нормативті
мерзімдеріне бағыт алу, ... ... ... мен ... бұрын есептен шығаруға жиі алып келетін және өңдеу өндірісіндегі
машиналар мен жабдықтардың қызмет кезеңін ... ... әсер ... бар амортизациялық жүйенің мәні жағынан жөндеуді қажет ... ... ... мен ... ... ұлғаюы кәсіпорынның
қаржылық мүмкіндіктерін кеңейиіп, олардың инвестициялық ... Он жыл ... ... ... ... ... ... жағдайларда көп нәрсені өзгерткен жоқ. Бір ғана маңызды
өзгеріс – ... ... ... құралдарды шегеру мүмкіндігі мен
кейбір өнекәсіп салаларының кәсіпорындарында жылдамдатылған амортизацияның
кейбір әдістерін пайдалануға мүмкіндік береді. Қорларды толығымен қалпына
келтіру үшін ... ... тым ... жоқ, ... ... бөліктері
есебі бойынша – орта есеппен 20%. Егер инвестиция ... ... ... алсақ, онда амотизациялық шегерімдірді көтеру, баға
өсімін толығымен элиминерлей алмайды. Амортизация нормаларын ... де, олар ... ... ... ... қарағанда, 1,5-2 есеге
көп төмен болады. Әсіресе өнеркәсіпті өңдеу саласындағы, амортизацияның
төмен нормалары өндірісті ... ... ... ... ... ... ... алмайды, амортизация нормасы саралануының жоғары
дәрежесін жеңіп шығу болған жоқ. Қазақстанның жаңа ... ... ... ... ... салық базасын есептеу үшін ... ... 25% ... ... ... ... техникалық жаңалықтар
енгізілуін жылдамдатады, ол үшін ... ... ... ... шегерімдерді есептеу кезінде жабдық түрлерін
мөлшерсіз ... бас ... ... ... ... ... ... саты болуы мүмкін, кейінгісі толық немесе бөлшектей олардың салалық
саралануынан бас ... ... ... және ... ... ... жаңартуды жеделдету үшін, амортизация жүйесінің икемділігін
жоғарылату қажет. Бұл жерде өнеркәсіптің өңдеу ... ... ... ... ... ... сөз ... отыр, әсіресе
машина құрастыруда, ал оның ішінде, техникалық ілгерілеуді және ... ... ... сала ішіндегілер. Содан кейін, жоғары
тиімділікті ... ... ... ... ... ... өндірістерде, жылдамдатылған амортизациялық жүйені пайдалану
керек. бұл кезде кәсіпорынның ... ... ... ...... ... ... немесе түзу сызықты тегіс
жинақталуы. Жылдамдатылған ... ... ... ... ... ... ... Тәжірибеде, оның
екі негізгі әдістері пайдаланылады: амортизация кезеңінің ұзақтығын жасанды
жолмен қысқарту мен ... ... ... ... ... ... жоғары мөлшерде құралдарға есептеу жасау.
Кәсіпорындардың жаңартпашылық ... ... шет ... ... ... ... көп ... шет ел инвестицияларын,
несиелерді негізінде ... ... ... есебінен, «ескерілген»
қарызға алу орын алып келді. Мұндай тәсіл ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Корея) ол ҒТП алғашқы даму
сатыларында салыстырмалы рөл атқарады. Біздің елде бұл жолдың кері әсер
беруінің ... ... ... ... ... ... шамасын
ескерген – оны жүзеге асырудың тым ұзақ кезеңі. Біздің ... шет ... ... салу несиелерден қарағанда таңдаулы, бұл кезде ... ... ... ... ... ... ... инвестицияларын, бірінші кезекте, машина құрастыруға тарту керек, ол
экономиканың ... ... ... ... ... база ... Шет ел капиталын кеңінен ... ... ... ... мен ... етуін есепке алу керек. Республикада
арнайы экономикалық аймақтардың құрылу ойлары кеңінен ... олар ... ... ... ... оқып ... қажет етеді. Бірлескен
өндіріс немесе еркін экономикалық аймақтарды құру мен ... ... ... жаңа технологияларға, жаңартпашылық процестерге инвестицияларды
тартуда. Батыс әріптестері үшін олар ... ... алу, ... ... күші
мен шикізатты пайдалану үшін қызмет атқарады. Бұл жерде жиі талап етіледі –
дамыған батыс нарығы үшін ескірген және жеткілікті ... ... ... мен ... ... ... Олардың әлемдік нарықтағы
бәсекеге қабілеттілігі біздегі инвестициялық салымдарға қарағанда аздаған
өндірістік шығыстармен қамтамасыз ... ... ... шет ел
капиталын салу артықшылығы нарық сыйымдылығы мен ... ... ... ... ... болып табылады.
Бірлескен өндіріс қызметінің негізігі бағыттарының бірі импорт орнын
ауыстыру. Батыс фирмалары, әлем нарығында артық, біздегі өнімді ... ... ... ... ... ... технологиясында
базаға айналады және отандық қатысушының өндірістік ауданына орналасады.
Әлемдік тәжірибе, арнайы экономикалық аймақтарды еңбегі жағынан ... ... ... дұрыстығын көрсетеді, өйткені олардың басты
артықшылығы – жұмыспен ... ... мен ... ... ... алушы жақ үшін, бұл іс жүзінде, шет елге ... ... ... ... ...... ... және табиғи қорлар көзі. Мұндай
аймақтарды қызмет атқарту ... ... ... ... ендіру саласында, жақтарды қабылдау экономикасына әлсіз
әсер ететіндігін дәлелдейді. ... ... ... ... тұтыну
электроникасын жинақтаумен, оптикамен және тағы басқамен айналысады.
Жергілікті жартылай дайын өнімдер мен ... ... ... дамыған
елдерден дәстүрлі жеткізулер пайдаланылады. Мұның барлығы бұл өндірістің
жоғары икемділігіне алып келеді. Қабылдаушы елде ... ... ... ... ... ... ... кезінде, әсіресе жұмыс күші
құнының өсімі кезінде, шет елдік жинақтаушы ... ... ... бар елге тез ... ... ... ... экономикалық
аймақтар жағдайын жақсартуға ... ... ... шет ... олар үшін ... ... ... жоқ екендігімен келісуге
мәжбүр етеді. Міне, сондықтан мұндай аймақтарды құру туралы шешім қабылдау
кезінде, олардың тиімді қызмет ... ... ... ... салу ... ... үшін ... жөн.
Шет ел инвестицияларын тарту үшін, сыртқа шығаруға ... ... ... ... ... мемлекет стратегиясы қажет.
Бірлескен ... пен шет ел ... ... басқа түрлерін, отандық
ғылыми құруларын пайдалну арқылы, артықшылығы бар ... ... ... ... өнім шығарылымын аыстыру керек [3,
74 – 79 б.б.]. Сонымен қатар, жетістіктер ... ... ... ... қажет болуы мүмкін және түзетулерді қолдану ... бұл ... ... ... ... ... жолы. Қазіргі кезде,
алдыңғы қатарлы техника мен технологияларды, сонымен қатар ... ... ... жоғары пайдаланған маңызды, ол үшін соңғысының
бастапқы деңгейінің ... ... ... жол ... ... ... ... дамуы басталған кезде, ... ... ... ... шектеу қажет. Шет ел ... ... елде ... ... ... ... ... бұйымдардың бөлігі отандық
болып қалуы керек деген шартта. Содан кейін, бұл үлесті ұлғайта отырып,
ғылыми ... ... ... ... ... болады. Арнайы
экономикалық аймақтардағы еншілес фирмалардың құрылуын жан – ... ... ... ... ... ... ... үшін, аймақтан тыс
филиалдарын құру қажет. қосымша құн ... ... ... ішкі ... ... пен құрамындағыларды пайдалануды , салық жеңілдіктері
және үлестермен көтермелеу маңызды. Технологиялық парктер түрінде ... ... ... ерекше мәнге ие, олар отандық ғылыми –
технологиялық ... тек ... ... ... ... ... өнімдерін сыртқа шығаруды ұйымдастыруға ғана емес,
венчурлық кооперативтердің құрылуына да бағыттауға ... ... ... ... ... көп саны шоғырланған,
аудандар болуы керек, бұл олардың әлеуетін ... ... ... бұл өндірістің жұмысшыларын жұмыспен қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді. Біздің бүгінгі ғылыми – ... даму ... ... ... ... ... ... отырғандай, жаңартпашылық стратегияны
есепке алмай, тек импорт орнын ауыстыруды реттеу, әрқашан күтілген ... Бұл ... ... ... ... құру мен ... және соның
есебінен қажетті шеттен әкелінетін өнімді жеткізуді қамтамасыз ету мақсатқа
лайық болар еді, ал бұл, өз ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, жаңартпашылық қызметті реттеудің ішкі мүмкіндіктерін
пайдалана отырып, шет ... ... ... ... ... Шет ... ұлттық экономиканы әлем шаруашылығына ... ... ... жылдамдатуға көмектеседі.
2 Қазақстанда инвестициялық қызмет жобасын банктік несиелеу
2.1 Жобаны ... ... ... ... ... талдау
Отандық тәжірибеде жобаны несиелеу механизмі экономиканың нарықтық
қатынастарға ... ... ... ... Бұл ... ... ел ішінде инвестициялық жобаларды несиелеудің нарықтық механизмін
пайдалану қажеттігінің болмауымен түсіндіріледі. Шет ел ... ... ... ... онда ... ... ... құқықта болады және барлық қаржылық операциялар орталықтан ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың (БК) пайда болуымен қатар жүретін, ... ... тез дами ... осы ... ірі ... ... қорларының көзі – несиенің рөлі де ... ... ... ... ... екі ... ... Біріншіден, БК мүшелері
көп жағдайларда, олардың жарғылық капиталына салымдарынан артып кететін,
экономикалық жауапкершілікті өз міндеттеріне алуға ... ... ... ... ... ... ... да, берешектің де
мүдделерін қанағаттандыру үшін қаражаттарды ... ... ... БК ... ... сұлбалары мен олар арқылы төлемдік
кепілдемелерді алу келесіде қорытындыланады. Бұл, бәрінен бұрын, БК-ға шет
ел банктері мен фирмаларының отандық банктер мен ... ... ... ... шет ел ... ... ... БК-ды несиелеу үшін
қарыз беруі (яғни, мақсатты қайта қаржыландыру); үшіншіден, аса ... ... ... ... ... сонымен қатар БК-ң ағымдық
қажеттіліктерін қысқа мерзімге қаржыландыру. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қатар
үкімет деңгейінің меңгеру мақсатына бағытталған жұмыстар жүргізілуде. Бұл
облыста шет ел тәжірибесін меңгеру мен пайдалануда, ҚР ҰБ ... ... ... ... барысында, жобаны қаржыландыру мен несиелеу ... Даму ... ... Бұл ... ... жоба ... ... бар, ірі коммерциялық банктер белсенді жұмыс атқаруда:
«ТұранӘлемБанкі», «Казкоммерцбанк». Өкінішке орай, елдегі ... ... ... жобалар мен жобаны несиелеудің толығымен
дамуына жағымды әсер бермейді. Кәсіпкерлер, инвестициялық белсенділікке
кері әсер беретін және жоба ... ... ... ... атап ... ... ... мен заңшығарудың
тұрақсыздығы, айқынсыздығы мен ... ... ... ... ... ... әрі шиеленіскен құқықтық нормалары;
сыбайлас жемқорлық пен қол жеткізу қиындығы. ... ... ... жоба ... мен механизмін пайдалану мүмкіндіктерінде өз ізін
қалдырады.
Инвестициялау алдындағы зерттеулерді ... ... ... ... ұзақ ... ақша қаражаттары ағынын
сипаттау үшін бастапқы есептік әдіс ... ... ... капитал құнын көрсететін (мысалы, несиелер бойынша паыздық
мөлшерлеме), барлық бастапқы параметрлерінің нақты есептеуде берілуі керек,
яғни инфляциядан ... Бұл үшін ... ... ... ... ... ... қолданады: R = r – і, бұл
жерде R – нақты мөлшерлеме; r – ... ... і – ... ... өсімі кезінде бұл ... ... ... алып ... ... онда, инфляциямен анықталатын, мөлшерлеме
көлемінің (масштаб) өзгерісі есепке алынбайды. Бұл, ... ... ... ... ... ... r = R + i + Ri немесе
R = r – i - Ri [13, 28 – 59 ... ... ... ... ... ... барысында сілтеме жасауға болатын, инфляция қарқыны бойынша бір
мағыналы ресми мәліметтердің жоқтығымен наршарланады. Жобаларды ... ... да бір ... ... ... есептеу бірлігі ретінде
пайдалану кезінде санасу керек. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... артта қалуында, доллар мен
басқа валюталардың «ішкі инфляциясында» көрінеді; екіншіден, ... есеп ... ... ... ... ... ... бұзылуына әкеп соқтырады. Осындай дәлелдерден кейін, ауыспалы
экономика жағдайында, тұрақты бағаларды ... ... ... ретінде,
болжанатын ақша қаражаттары ағындары ... ... ақша ... ... ... баға ... ... мақсатқа келсімді.
Ағымдағы бағалар есептеулеріне ... есеп ... ... ... ... ... ... бұл есептеулерде, табыстың
номиналдық мөлшерлемелерін тікелей пайдалануға және де жалпы, сонымен
қатар, ... ... ... ... табиғи түрінде есепке алуға
мүмкіндік береді. Қаржылық есеп айырысуды жүзеге ... ... ... көзі – бұл, ... салу мен ... ... ерекшеліктері,
мысалы, айналым құралдарының жетіспеушілігі мәселесі қосымша құн ... (НДС) ... ... тұрақсыз инфляция қарқыны барысында
нашарлайды, ол тауарларды жеткізушілер мен ... ... ... бола ... ... аяқталмаған өндіріс және активтердің басқа
баптарының ... ... ... ал бұл ... өтемі дайын өнімді
өткізуден кейін ғана жүзеге асырылады. Бұл әсіресе, жобалардың ... ... ... және негізгі құралдардағы салымдардың үлкен
көлемімен байланысты(қарым – ... ... ҚҚС ... ... ... салынатын, 20% инвестициялық шығындарды өтеу үшін, бұл көзді 23%
ұлғайту қажет ... ... ... тиімділігі төмендейді, мұны
келесі мәліметтерден көруге болады (млн. ... (2 ... ... бір ... (ай, ... ... ... мен
өтемдерді сол сомада ... ... ... ҚҚС төлеу «арқасында»,
инвестицияның берілу ... ... ... болады. Бірақ, бүгін
түскен теңге, ертеңгі түсетін теңгеге қарағанда, ... ... ... ... ... ... ... салынған ақша құнын сақтап қалу үшін,
шығарылған өнім бағасын, ... ... ... ... ... туындайды. ҚҚС төлеу мен қайтару арасындағы уақыт ... көп ... ... ... баға ... болуы керек.
2 кесте - Инвестициялардың салық төлеміне тәуелді өзгеруі, (млн.теңге)
|Көрсеткіштер |ҚҚС ... ... |ҚҚС ... ... ... ... |50,0 |61,5 ... ... ҚҚС |- |11,5 ... Түсім |90,0 |90,0 |
|- ҚҚС |16,8 |5,3 ... Таза ... |73,2 |84,7 |
|- ... ... құн |50,0 |61,5 ... ... |23,2 |23,2 ... |0,464 |0,377 ... ... қосылган құннан қайта ҚҚС төленеді, ... ... ... ... болып қалуы мүмкін. Сонымен, келтірілген
мысалда, бұрынғы тиімділігін сақтап қалу үшін ... ... 97,8 ... ... ... яғни ... 7,8% көтеру керек. Шығарылған өнімге бағаны
осындайға ... ... ... болғанның өзінде, басқа мәселе
туындайды: нақты өсімді көрсетпейтін, салық ... ... ... ... өтеу үшін, бағаны қайта көтеру қажет. Бұл мәселе ... ... ... ... ... жарналарға
жататын, салықтық сомадан тең бөліктермен шығару жолымен) енгізгеннен
кейін, алты ай ... ... ... мен ... емес активтерді
иемдену кезінде төленетін, ҚҚС сомасын ... өзі де ... ... ... ... ... ... мен өндірістідайындау
ұзақтығы кезінде, инфляция кезіндегі залалдардың өзі де мағыналы болатыны
белгілі.
Сондықтан, ... ҚҚС ... ... жүзеге асыру
кезеңінде, алдын алу қажет. Бұл жоспарда, ... ... ... ... ... ... ... мен
құрылғыларды ҚҚС-нан босатуды қарастыру, дұрыс болар еді. Бұл, біздің
көзқарасымыз бойынша, осы мақсаттарда ... ... ... ... ... Бұл ретті инвестициялықшығындардың басқа да баптарында
пайдалануды кеңейту - негізді, мысалы құрылыс – монтаж жұмыстарында. Осыған
қатысты, ... ... ... бұл ... көлемі сараланған, ал
барлық сатыларда капитал ... ... ... ... әлсіз жақтары, ақша ағындарын ... ... ... ... сонымен қатар амортизациялық ... ... Бұл ... ... жағдайларда есептік кезеңде бекітілген
нормативтер негізінде анықталатын, тең сомалар әдісі ... ... ... ... қоса ... ... құралдардың баланстық құнын
кезеңдік индекстеуді регламенттеуші, заңшығару актілері жоқ. ... есеп ... ... ... ағымында кәсіпорындардың тозу
қорларын қалпына келтіру мақсатындағы жиынтықтады ... ... ... Бір ... ... анықтаулармен салыстырғандағы табыстың
салық салынатын баланстық құнының жоғарылауы жүреді. Бұл ... ... ... ... ... ақша ... қорларын
құруға арналған, негізгі қорларды ресми қайта бағалауды жүргізу жолымен
шешілуі мүмкін. Бірақ ... ... ... өткізілетін қайта
бағалауларды өте сирек деп ... ал ... ... ... ... ... ... сәйкес көлемге жеткізуге
мүмкіндік бермейтін, бекітілген қайта есептеу коэффициенттерін – басқаша
айтқанда, төмен деп ... ... ... ... ... ... ... кездегі,
инвестициялық жобалар тұрғысында өзекті.Нәтижесінде, дайын өнімнің өзіндік
құнына шығындар, ағындағыларға қарағанда, неғұрлым төмен бағамен есептеледі
және қорытындысында – ... ... ... мен ... ... осыдан салым құралдарынан нақты берілімдердің нашарлауы. Осыған
байланысты, отандық есептеу жүйесінің әлемдік есептеу ... ... ... ... ... кіретін шығыстардың басты мәртебесі –
жұмысақы қоры болып табылады, бірақ бұл кезде еңбектік төлем ... ... ... бұл ... ... салынатын табысты ұлғайту
жолымен салық мөлшері алынады. Қосымша есепке алынған ... ... ... ... ... Жарнамалық шығындар және өкілетті
шығыстармен де ... ... ... ... өзіндік құнына кіретін
бұл шығындар, ҚҚС-н қоса ... ... ... ... ... ... ... нормативтермен регламенттеледі. ... ... ... ақша ... ... ... ... айқынсыздықты енгізеді. Біздің есептеу
жүйеміздің ерекшелігі, нормаланатын шығындарға ... ... ... өзіндік құнына ҰБ пайыз мөлшерлемесі ... оған қоса ... ... ... ... табылады. Осы норма
үстіндегі пайыз төлемдері, ... ... ... ... кәсіпорын
иелігінде қалатын, пайда есебінен өтеледі және нәтижесінде – онсыз да арзан
емес ... ... ... ... қалатын пайданың азаюы.
Осыдан барып, пайдаланылған капитал құнын есептеу жолы өзгереді, мысалы,
жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... несиелер бойынша пайыздар нормативті, яғни ... ... ... ... орта ... капитал құнын есептеу
формуласын пайдалану ұсынылады, ол әрбір арнаның (несиелер, артықшылығы бар
және қарапайым акциялар) үлес салмағы негізінде; ... ... ... ... ... ... және салық мөлшерлемесімен
анықталады. Несиені ... ... ... кәсіперлерге қойылатын
шарттар қатаңдығына көңіл қойсақ, келесіде олар өндірістік және өндірістік
емес белгілеудегі капиталдық салымдарға ... ... ... салудан,
сонымен қатар үлестік қатысу тәртібінде, және де осы мақсаттағы банк
несиелерін ... ... ... ... ... ... ... мәнге ие, өйткені, қарызды өтеуге ... ... ... мүмкіндік береді.
Осыған қатысты көрсеткіш, мысалы, Қазақстанда ... рет ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды
қарастыру болып табылады. Бұл жобаны жүзеге асырудың басты алғы шарттары:
қазақстандық ... ... осы ... ... жоғарылығы;
тәжірибелі жұмысшылар кадрінің болуы мен жаңа жоғарытехнологиялық жұмысшы
орындарын құру; тау – кен өнеркәсібін аса ... ... ... жаңа ... саланы құру. Өндіріс Ақтөбе облысында орналасқан
және екі сатыда жүзеге асырылады: бірінші кезеңде - өндірістік объектілер
минимумы ... мен ... ... ... ... ... ... емес; екінші кезеңде – қосымша қойма шаруашылығы құрылысы.
Өндірістің жобалық қуаты жарылған заттардың 26-30 мың ... ... ... құны 3336 млн. АҚШ ... ... ішінде ұшыру кешенінің құны –
1863 млн. доллар, оның 1114 млн. доллары құрылыс – ... ... 364,9 мың ... – жабдықтарға және басқа да ... ... ... Объекті құрылысының ұзақтығы 6-10 айды құрайды, жобаның
өтелімділік мерзімі – 1,9 жыл. Бұл ... 10-12% ... ... ... қарастырылады. Бұл өндіріс, технологияның қарапайым
түрлерімен салыстырғанда оны пайдалануда жоғары тиімділік беретін, импорт
орнын ... ... ... Жоба ЖАҚ «Барс» арқылы жүзеге
асырылады, ол несие алу үшін ... ... ... Бірақ, сонымен қатар
ЖАҚ «Барс» «Тікелей инвестицияларға қолдау көрсету туралы» ... ... ... жеңілдіктер мен пұрсаттылықтарды алулары қажет, бұл оған
банктен 1400 мың доллар сомасында алынған ... ... ... ... жылы 1641 мың АҚШ долларында пайда алу мүмкіндігін береді.
Бұл кезде өтелімділік мерзімі 1,5 жылды ... ... ... ... ... техникалық – экономикалық
көрсеткіштер жобасы келесі мәліметтермен сипатталады:
3 кесте - Жарылғыш заттар өндірісі бойынша ...... ... Жоба ... ... |жылына 25-30 мың тонна ... | ... ... сату ... |400 USD ... | ... ... құн ... |325 USD ... % есептелмегенде) |
| |346 USD ... % ... ... ... ... |22,3% (325 USD) |
| |13,6% (346 USD) ... ... саны |100 адам ... ... ... |1 400 000 USD ... ... ... ... |25% ... | |
| ... ... ... ... ... ... (корпоратив |30% |0% ... | | ... ... ... |2 жыл |1,5 жыл ... IRR |2002 ж. – 1% |2002 ж. – 1% |
| |2003 ж. – 5% |2003 ж. – 9% |
| |2004 ж.-11% ... 18,11% |
| |2005 ж.-14% |2005 ... ... NPV |10% - 493,49 |10% - 1649 |
| |13,5% - 27,71 |15% - 597 |
| |14% - 30,65 |20,05% - 1,48 ... мәліметтерінен көріп отырғанымыздай, салық салу бойынша
пұрсаттылықтарды алу ... ... ... ... беру ... бұл жобаны жүзеге асыруға және алынған несиені аз уақыт ... ... ... Бірақ бұл жердегі басты мәселе, ... ... ... ... ... ету ... ... Қазіргі
нарықтық қатынастарды есептегенде, бұған ірі ... ... ... немесе мұндай жақсы өндірісті салықтан меңгеру кезеңі
кезінде толығымен босату, олардың бірі болуы ... Оған ... ... салық мөлшері жоғары және өсім үрдісіне ие. Мысалы, ... ... ... ... егер 2001 жылы бұл ... жүктемесінің коэффициенті 12,67% құраса, онда 2002 жылы 6 айда 16,42%
құрады. Қандай жағдайда болмасын, ... ... ... ... ... ... ауыстыратын өнеркәсіп өндірісінде
артықшылығы бар, жоғарытиімді болып табылады, және де оған банктен ... ... ... ... ... ... факторлар мен мысалдар түсімдер және шығындар
көлеміне тікелей әсер етушілер разрядына ... Атап өту ... ... тобы – бұл өте ... мәні бар, ... ... сипаттайтын факторлар. Бұл жерде бірнеше себептер қатары бар,
олардың ...... ... ... ... төмендігі, бағалы
қағаздар нарығының дамуына кедергі болу үшін жетіспеуі, біріншісіне қалай
болса, екіншісіне де ... және ... ... ... ... ... бар. ... салдарына ретінде, екінші ...... ... ... ... ... ... сияқты, кепілдіктерді
қамтамсыз етуге жұмсалтын шығындар; және де үшінші себеп – ұзақ ... ... ... ... ... ...
экономикалық жағдайлардағы белгісіздік. Қаржылық – ... ... бар ... ... тобына жанама дап аталатын
факторларды жатқызуға ... ... ... ... ... ... өткізу,
көлік мәселелері, төлемдерді кешіктіру, қайтарымды төлемдердің өтелмеуі.
Бұл ... ... ... жат және ... ... ... ... Нәтижесінде, жоғарыдағы әрбір факторлар тобы отандық экономикада
инвестициялық жобаларды бағалаудың ... ... ... ... Бұл кезде нормаланатын шығындар бекітілген нормалар шегінде
өзіндік құнға енгізіледі; шығындардың жеке жолы ... ... қоры ... ... ... бөліп қарастырылған. Өзіндік құнға жатады:
нормативтер шегіндегі жұмысақы қоры мен іс ... ... ... ... ... қоры мен ... ... арасындағы
айырмашылық табыс төлемдеріне жатады; несиелер бойынша пайыздық төлемдер
тек ұзақ ... ... ғана ... қысқа мерзімді несиелерде де
шығындарға ... ... ... ... ... ... айға ... бірге орындалады; салық салынбайтын табыстық есептерді түзету
алдын алу: ... ... ... ішінде несиелерді өтеу табыстары;
кәсіпорын ішінде қайта инвестициялау жай тұлғаларының үлеспайда сомасы және
тағы басқа; есептеулерде салықтың үш негізгі түрі ... ҚҚС, ... мен ... салығы; таза табыстық төлемдері нормаланатын шығындар
бойынша нормадан артық шығындарды ... ... ... ... және сол ... әр ... қорлардың құрылуындағы мүмкін
шегерімдер шығарылып тасталған ... ... ... ... ... құраушы бөліктер мен дайын өнімдерге
қажеттіліктерінен, несие өткізілуінің көлемі мен төлемдер ... ... ... ... ... ... капиталдың
(ZK) ортасалмақтағы құны пайдаланылады, ол үшін мына ... ... – Н * S) + VnA * nnA + VA * ... V – ... әрбір арнасының үлес салмағы;
П - әрбір арна бойынша пайыз мөлшерлемесі –
несиелер, артықшылығы бар жай акциялар;
H – пайыздың ... ...... ... кезеңдегі капитал құнын қайта есептеу үшін несие бойынша
пайыздың ... ... ... ... 12 бөлу ... анықтау
ұсынылады, егер олар бойынша пайыздардың ай ... ... ... ... ... ... ... акциялар бойынша үлеспайданы
есептеу кезінде, күрделі пайыздар формуласын пайдалану ... ... ... ... ... ... шектелгендерден басқа,
шығындардың әрбір бабы, әрбір ... ... ... ... одан
басқа, амортизациялық шегерімдерді индекстеу мүмкіндігі есепке алынады.
Сонымен қатар, табыс салығы ... ... ... ... ... ... ... мақсатына алынған несиелерді
өтеуге бағытталған сомадағы салық салынатын ... ... ... ... ... алу ... ... жеңілдік осы мақсаттарға
бағытталған қарастырылған ... ... ... ... ... ... ... жеңілдіктерсіз есептелген, салықтың
іс жүзіндегі ... ... ... ... ... ... ... пайдалану иелікте қалған табысты ұлғайтуға
мүмкіндік береді және ... жоба ... ... ... ... бұл ... есепке енгізуде бір жағдайды есте
сақтаған жөн: таза ... ... ... мен несиені өтеу сомасы
қарастырған бағытты жүзеге асыру үшін жеткілікті болуы керек. Мұны шартты
мысал ретінде ... ... ... қызметінің бірінші айында, табыс
2,0 млн. теңгені құрады. Бұл соманың жартысын (1,0 млн. ... ... ... ... салығы бойынша жеңілдіктер алуға болады. Мұндай
жағдайда, таза ... 1,8 млн. ... ... бұл ... ... төлемдер мен несиелерді өтеуді жүзеге ... үшін ... оның ... ... 1,9 млн. ... ... Бұдан несиелерді
өтеуге кіші сома 0,6 млн. теңге (салық салынбайтын ... ... ... ... ... ... де сақталуы керек. Кейбір жеңілдіктер
инвестициялық жобаларды өткізудің ...... ... ... ... мүмкін. Жоба қаржылық баға берудің маңызыда
тұрғысы, жобаның таза ... ... ... үшін ... шартты
кәсіпорын мысалында иллюстрациялауға болатын, капитал құнының ... ... Осы ... ақша ... ... құрылымы пайдаланылады (4-
кесте):
Есептелген ақша қаражаттары ағындары мен капитал құнынан, ... ... ... ... ... ... ішкі мөлшерлемесін, таза ағындық құнды, пайда индексін, бұлар
жобаның окупаемостьін неғұрлым нақты бейнелейді. Мұны ... ... ... олар ... ақша ... ... алады, бұл тұрақсыз
инфляция жағдайында ... ақша ... ... басты
бағыттарының бейнеленуі, жобаның қаржылық жоспары құру кезінде жұмысты
жеңілдетеді; инвестицияланатын капитал құны ... ... ... әр ... ... ... ... баға береді
және сонысымен олардың ішіндегі ең жақсыларын таңдауға мүмкіндік береді.
4 ... - Ақша ... ... ... ... (млн. |Пайыз-бен |
| ... | ... ... ... ... 110%) |25,0 |39 ... Ұзақ мерзімді несие (40%-бен 1 жылға) |30,0 |46 ... ... ... ... ... 3 ... |10,0 |15 ... |65,0 |100 ... ... ... ... ... тәуекелсіз
салымдар бойынша пайыздарға тең, дисконттық мөлшерлеме кезіндегі болашақ
ақша ағындарының ағымдағы құны ... ... ... Бұл ... жағынан сенімді тәжірибеде жүзеге асыруға болады, өйткені ақша
ағындарының бір ғана ... ... бар және ... ... нақты белгілі.
Осымен қатар, белгісіз жағдайларда ақша капиталы құнын ... ... ... ... ... шешім
анықталмаған жағдайларда қабылданған кезде, ақша ағындары көптеген ... ... ... ... ... Іс ... қайсысы жүзеге асырылатыны уақытынан ерте белгілі болмайды,
мақсаттар сол қалпында қала береді: ... ... ... ... ... ... ... қабылдау жағдайында қандай шамаға
өзгеретіндігін білу қажет. Бірақ ... ... ... ... ... күрделі. Белгісіз жағдайлардатеориялық сенімді және іс
жүзінде орындалатын тәсілдер арасында ... ...... ... таза ... , ақша ... сценарийлерінің барлық мүмкін
нұсқаларын есептеуден тұрады. Көптеген жағдайларда бұл қиын немесе мүмкін
емес, өйткені өте көп ... ... ... ... ... ... ... үш топқа бөлуге
болады, ... бір тобы ақша ... ... балама сценарийлерін
айқын түрде есептеуге тырысады. Бұл топқа қалаулы жағда әдістері жатады.
Әдістердің үшінші тобы инвестицияның, әсіресе, ... ... ... терең түсініктеме беруді қамтамасыз ету үшін
құрылған. Бұл, егер әдіс ... ... ... тура ... өзінде, пайда әкеледі. Өтелімділікті ... ... ... ... ... ... ... бола алады. Бұл үш
әдіс қарама – қайшылыққа түссе де, оларды бірін бірі ... ... ... ... кез ... ... шешім, маңызды
өлшемде субъективті ойларға негізделген. Дұрыс ... ... ... а) ... ... мүмкін, ақша ағындрының балама
сценарийлері қандай түрде, ... ... ... әсер ... түсіну
керек; б) нақты қарастырылған инвестициялық жоба тәуекелдігін сезіну (бұған
үшінші әдісті қолдану көмектеседі) және в) ... екі ... ... қорытындылар негізінде инвестициялар құнын, бұл жобаны басқа
баламалармен салыстыруға болатындай етіп бағалау. ... ... егер осы үшін ... ұтыс ... ... ... ... баруға дайын.
Осылайша, елдегі экономикалық жағдайдың жалпы нашарлауы жағдайында,
қаржылық есептеулер барысында сыртқы факторлардың ықтимал ... ... ... өзекті болып отырғандығын, атап көрсету қажет.
Жобаға еншілес мәліметтер ... ... ... ... және ... базаның мүмкін өзгерістерін түрлендіру факторлары болатын,
есептелген нұсқалар саны ... бола ... ... ... ... ... өнімдер мен ... ... ... ... ... ... ... субъективті болжамдар қателігі тура ... көп есе ... ... және ... емес ... үлкен мән берілетінін қосып айтуға болады. Зерттеу нәтижелері
дәлелдегендей, жобаның коммерциялық тәуелсіз болуы, несие беру ... ... ... ... банкте басшылыққа алынатын, қосымша өлшемі ретінде
көрінеді, көптеген жеғдайларда несиелер жеке таныстық негізінде ... ... ... ... да бір дәрежеде орныққан жағдайларда ақтауға
болады. Соған қоса, ... беру ... ... ... ... ... институттардан кепілдіктер алу қажеттілігі, биснесті сақтандыру,
сонымен қатар жоба несиелік ұйымдастырудың әр ... ... ... инвестициялық жекелігін талдау мен бағалаудың арнайы әдістерін
пайдалану, ... ... ... ... инвестициялық қызмет
тиімділігін көтеруде, өндірістік инфрақұрылым мен өңдеу өндірісін дамытуда,
сонымен ... ... ... және ... инвестицияларды тартуда басты
орынды ҚР ҰБ алады, және де, бірінші кезекте, ірі коммерциялық банктер.
2.2 2003 – 2005 ж.ж. АҚ ... ... ... ... жұмыстың зерттеу объектісі АҚ «ТұранӘлемБанкі»
болып табылады. Банк қызметінің жағдайы мен ... ... үшін ... ... ... ... ... қажет, мыналарды қоса
алғанда: жүргізілген ... ... баға ... өткен кезеңдегі банк
қызметінің жағдайы мен нәтижелерін теңестіру; талдау нәтижелерін жалпылау.
АҚ «ТұранӘлемБанкі» қаржылық – ... ... ... ... ... елестету үшін активтер мен пассивтердің, өтімділіктің сапасы
көрсеткіштерінің тобы пайдаланылады, олар сонымен ... ... ... ... үшін ... ... ... – шаруашылық талдауы «Жылдық баланс есебі» мен «Пайда
мен ... ... ... ... Банк ... ... сапасының көрсеткіштер тобы оларды банктің қор базасына
қатысты баға беруге ... ... ... ... ... банк ... талдау жүргізіледі:
Табыс активтерін төлем пассивтеріне қатысты бағалау анағұрлым маңызды:
Табыс активтері
К1 = , (> = ... ... ... ... үлес ... ... формула бойынша
анықталады:
Табыс активтері
К2 = , (0,75 – ... ... мәні ... ... ... абайлау
саясатын анықтайды:
Несиелер
К3 = , (> 0,7 – ... ... (< 0.6 ... ... ... ... жоғарыдағы шек 0,78 құрайды, ары қарай –
анықталмаған қауіпті қызмет; абайлау саясаты ... шек 0,53 ...... мүмкіндігі:
Несие
К4 = , (< = ... ... - ... ... ... ... ... |01.01.2004 |01.01.2005 |
|Табыс активтері: |129,842 |184,861 |334,929 ... ... |17,831 |51,715 |87,879 ... ... бойынша клиент|110,719 |127,747 |239,847 ... | | | ... да ... ... |– |– |– ... ... | | | ... мен ... |– |– |– ... да ... |1,292 |5,399 |7,203 ... ... ... |138,474 |195,696 |333,588 ... |81,008 |105,757 |139,224 ... Банк және ҚР ... |2,433 |2,675 |5,177 ... ... | | | ... да ... ұжымдар |41,723 |55,978 |115,680 ... ... | | | ... ... |13,310 |31,286 |73,507 ... = Табыс активтері/Төлемдік |0,94 |0,94 |1,00 ... | | | ... ... |129,842 |184,861 |334,929 ... |157,337 |225,492 |373,064 ... = ... активтері/Активтер |0,83 |0,82 |0,90 ... |110,719 |127,747 |239,847 ... |141,686 |204,727 |341,051 ... = ... |0,78 |0,62 |0,70 ... |110,719 |127,747 |239,847 ... |14,842 |19,755 |30,683 ... = ... |7,5 |6,5 |7,8 ... ... мәні несиелік саясаттың тәуекелдігін сипаттайды.
Егер мәні 8,0 – ден ... ... бұл ... ... ... банк ... ... жүргізуде.
Сурет 1 - АҚ «ТұранӘлемБанкі» активтері көрсеткіштерінің өзгеру
серпінінің жағдайы
Төлемдік пассивтер бойынша міндеттемелерді орындау үшін табыстылықтың
қажетті деңгейін ... ... ... ... ... К1 коэффициенті бейнелейді: берілген табыс активтерінің көлемі,
ұстанымда, ... ... ... қаражаттарын өтеуге жеткілікті. Банк
басқыншылық несиелік саясатын, қаражаттарды жоғары табысты активтерге ... ... ... алу ... ... – бұл туралы К3 коэффициенті
дәлел болады. Сондықтан соңғы 2 жылда берілген ... ... бұл ... ... болып табылады және банк активтері табыс
әкелетіндігін куәландырады. Сонымен қатар, ... ... ... 01.01.03 – ден 01.01.05 ж.ж. ... салу 0,3 – тен ... ... бірақ бұл тәуекелдік анықталған және деңгейден аспайды.
2.2.2 Банк пассивтерін талдау
Пассивтер құрылымы көрсеткіштерінде, банк тұрақтылығын, міндеттемелер
құрылымын, өтімділік тәуекелдігі мен ... ... ... ... ... ... деңгейін сипаттайтын, параметрлер
көрініс береді.
Банктің қаржылық тұрақтылығы келесі формуламен ... = ... (0,08 – ... ... мен ... ... К2 ... анықтайды:
К2 = Қарыздар/Активтер, (0,2 – ... ... ... ... ... дәрежесі мына формула
бойынша есептеледі:
К3 = ... ... (0,1 – ... ... - АҚ ... пассивтерін талдау, (млн. тг)
|Баланс баптары ... ... ... ... |14,842 |19,755 |30,683 ... |157,337 |225,492 |373,064 ... = ... |0,09 |0,09 |0,08 ... |110,719 |127,747 |239,847 ... |157,337 |225,492 |373,064 ... = ... |0,7 |0,57 |0,64 ... ... |81,008 |105,757 |139,224 ... |141,686 |204,727 |341,051 ... = ... ... ... |0,57 |0,52 |0,41 ... 2 - АҚ ... ... ... ... ... коэффициентінің мәні норматив шегінде, артынша, банк ... ... ... сонымен қатар осы коэффициенттің 2003 жылмен
салыстырғанда 11% төмендеуі ... ... 2003 ... ... 2004 жылы ... ... ... деңгейі 18,5%, ал 2005 жылы – 8,57% төмендегенін көрсетеді.
К3 коэффициенті, 2003 – 2005 жылдар ... ... ... банктің жалпы міндеттемелеріндегі жедел ... ... ... ... ... ... талдау бойынша келесі қорытындыны жасауға болады:
Банкке деген сенімділік жоғары, өтімділіктің дәрежесіне ие; ... ... үлес ... ... ... ... Банк төлемдік (ақылы)
пассивтер бойынша міндеттемелерді орындау үшін ... ... ... ... ... тұрақты және бәсекеге қабілетті болып
табылады.
2.2.3 Өтімділікті талдау
Банк өтімділігі банктің, ... ... өз ... мен әр ... ... ... ... алу мүмкіндігі мен
қабілеттілігі.
Өтімділікті талдау барысында, бәрінен бұрын, Ұлттық Банкпен ... ... үшін ... ... ... орындау бойынша
сандық баға беріледі. Бұл мынаны ... банк ... ... төлемдерді өз уақытында жүзеге асырады, қаражаттарды бір шоттан
басқа шотқа аудару бойынша клиенттер алдында өз міндеттемелерін орындайды,
несиелер ... және тағы ... ... мерзімдерді, сомалар мен активтер және
пассивтер ... және де ... да ... ... отырып активтер
мен пассивтер арасындағы қарым – қатынас ретінде, және де өтімді ... ... ... ... ... ... кесте - АҚ «ТұранӘлемБанкі» ағымдағы өтімділік коэффициентін
есептеу
|Баланс баптары ... ... ... ... активтер: |39,885 |85,823 |119,269 ... ... қол ... |17,220 |20,557 |13,286 ... ҚР ... ... депозиттер |4,684 |2,731 |3,706 ... ... ... ... |0,150 |10,820 |14,398 ... ... қағаздар |17,831 |51,715 |87,879 ... |141,686 |204,727 |341,051 ... ... Банк пен ҚР ... алдындағы |2,433 |2,675 |5,177 ... | | | ... ... да қаржылық ұжымдар алдындағы |41,723 |55,978 |115,680 ... | | | ... ... |81,008 |105,757 |139,224 ... шығарылған қарыздық құнды қағаздар |13,310 |31,286 |73,507 ... ... да ... |3,212 |9,031 |7,463 ... = өтімді активтер/ міндеттемелер |0,28 |0,42 |0,35 ... 3 - АҚ ... ... өтімділік коэффициенті
Ағымдағы өтімділік коэффициентін есептеу негізінде, ҚР Ұлттық Банкі
бекіткен 0,2 тең ... ... ... ... ... берілген көрсеткіштің жоғары мәніне ие, және ... ... өз ... ... ... қабілетті.
Сонымен қатар бұл көрсеткіштің 2004 жылы 50%, және 2005 жылы 25% ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттемелер өсімінің
өзгерісі тікелей әсер етті. 01.01.2003 жылмен салыстырғанда 2005 ... ... ... 2,99 есеге, ал міндеттемелер – 2,41 есеге өсті.
Ары қарай тез арадағы өтімділік ... ... ... ... күнде пассивтер бойынша барлық өз міндеттемелерін орындауға
дайын екендігін білдіреді, ... ... ... ... банк ... ... ... ретінде пайдаланатындығын
көрсетеді:
а) қандай ... ... ... және есеп ... ... бойынша пайыздар алуға қатыса алады;
ә) қандай мөлшерде банк өзінің өтімді активтері есебінен төлемдерді
лезде жүзеге асыруға
Мұның ... ... есеп ... ... ... үшін ерекше маңызы бар.
8 кесте - АҚ «ТұранӘлемБанкі» тез аралық коэффициентін есептеу,
(млн. тг)
|Баланс баптары ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |22,054 |34,108 |31,390 ... қолма қол валюта |17,220 |20,557 |13,286 ... ҚР ... ... ... |4,684 |2,731 |3,706 ... ... банктердегі депозиттер |0,150 |10,820 |14,398 ... |141,686 |204,727 |341,051 ... ҚР ... Банк пен ҚР ... |2,433 |2,675 |5,177 ... ... | | | ... ... да ... ... ... |41,723 |55,978 |115,680 ... | | | ... ... |81,008 |105,757 |139,224 ... ... ... ... қағаздар |13,310 |31,286 |73,507 ... ... да ... |3,212 |9,031 |7,463 ... = ... жоғары активтер/ |0,16 |0,17 |0,09 ... | | | ... 4 - АҚ ... тез ... ... ... тез ... өтімділік деңгейі банктің өз
міндеттемелерін клиенттері ... ... ... ... яғни егер осы ... бір ... болса, онда банк
клиенттермен есеп айырысуға дайын.
2003 жылдың басында банк 0,16 коэффициентіне ие ... – бұл ... бір ... ... ... ... мен басқа да қаражаттарын
талап етсе, онда банк лезде өз алашақтарымен 16% есеп ... ... ... 2004 жылы тез ... ... коэффициенті мәнсіз
(незначительно) көтерілді (17%), ал 2005 жылы ол 9% ... ...... ... Банк алдындағы қарыздың ұлғаюы, сонымен қатар басқа да
банктер және ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін өтімділік коэффициенті неғұрлым
кең мағынада пайдаланыла алады. Бұл ... ... ... ... ... пен материалдық ... ... ... ... ... ... ... қарыздардың қайтарылмауы кезінде алашақтардың талабын шекті қысқа
мерзімде қанағаттандыруға банктің қабілеттілігін сипаттайды.
9 кесте - АҚ «ТұранӘлемБанкі» ... ... ... ... (млн. ... ... ... ... ... ... активтер: |39,885 |85,823 |119,269 ... ... қол ... |17,220 |20,557 |13,286 ... ҚР Ұлттық Банкіндегі депозиттер |4,684 |2,731 |3,706 ... ... ... депозиттер |0,150 |10,820 |14,398 ... ... ... |17,831 |51,715 |87,879 ... ... |5,441 |6,523 |6,745 ... ... ... |5,441 |6,523 |6,745 ... капитал шығындары |– |– |– ... ... ... ... |– |– |– ... |141,686 |204,727 |341,051 ... ҚР ... ... мен ҚР ... |2,433 |2,675 |5,177 ... ... | | | ... басқа да қаржылық ұжымдар |41,723 |55,978 |115,680 ... ... | | | ... ... |81,008 |105,757 |139,224 ... ... қарыздық құнды |13,310 |31,286 |73,507 ... | | | ... ... да ... |3,212 |9,031 |7,463 ... = ... |0,32 |0,45 |0,37 ... 5 - АҚ ... ... ... ... кесте банкпен берілген несиенің 100% ... ... ол ... ... ... активтер, қозғалмайтын мүлік және
материалдық ... ... ... қысқа мерзімде қанағаттандыра
алатындығын дәлелдейді.
Коэффициенттер жеткілікті жоғары және тұрақты (0,45 және 0,37).
Жоғарыда келтірілген ... ... ... қорытынды жасауға
болады: АҚ «ТұранӘлемБанкі» өтімділіктің жеткілікті ... ие және ... өз ... ... ... орындауға қабілетті.
Өтімділік коэффициенттерінің төмендеуі өтімді активтермен салыстырғанда
талданатын кезеңде банк ... ... өсу ... ... ... ... ... активтердің жоғары емес үлес
салмағы, активтердің қолма қол қаражаттарға шығындардың аз ... ... ... төмендігі туралы айтады.
Басқаша айтқанда, талдау кезеңінде банк ... ... ... деңгейін өтімділікпен қамсыздандыруға ... ... ... ... төмендеуі дәлел. Осымен қатар, өтімді
активтермен қамсыздандырылу өтімділіктің жоғары деңгейін қалпында ... ... және ... банк өз ... ... ... қабілетсіз болатындығы мен төлемге қабілетсіз болып қалу
ықтималдық қаупі өте ... ... ... ... банк ... ... ... бағдарды иемденіп отыр.
2.2.3 АҚ «ТұранӘлемБанкі» несие қоржынын талдау
Несие қоржыны Банктің басты арнасы қызметін ... және бір ... ... ... ... ... ... арнасы. Банк
қоржынының құрылымы мен сапасына Банк тұрақтылығы, оның беделі мен ... ... ... ... ... ... банктерде
қоржындағы несиелер (қарыздар) сапасына бақылау жасалады, тәуелсіз сараптар
мен қабылданған үлгілер мен банктің ... ... ... ... ... жүргізіледі.Несие жұмысшылары мен ... ... ... ... ... немесе жеке несие алушыларда
шамадан тыс ... ... ... банк араласуын талап ететін,
мәселесі шешілмеген несиелерді анықтау мақсатында несиелер құрамына ... ... ... ... - ... ... қоржыны, (млн. тг)
| |2005 |2004 |2003 ... ... |255,072 |138,96 |118,323 ... ... резервтер |15,225 |11,213 |7,604 ... ... ... |239,847 |127,747 |110,719 ... ... | | | ... ... | | | ... |18,215 |15,161 |5,069 ... |18,727 |14,773 |8,312 ... |1,141 |1,432 |0,534 ... ... міндеттемелер |35,801 |28,502 |12,847 ... ... ... |275,648 |156,249 |123,566 ... | | | ... жылдың 31 желтоқсанындағы жағдайға ... ... ... 2004 ... салыстырғанда 83,6% ұлғайып 255,072 млн. тг. ... ... ... ... ... тапсырыскерлерге (нетто)
берілген, 2005 жылы 7,6% пунктіне өсті және 2004 жылдың соңындағы ... 64,3% - ды ... ... 31 ... ... ... ... 2003 жылмен
салыстырғанда 17,4% ұлғайып 138,96 млн. тг. құрады. Несиелер ... ... ... ... ... берілген, 2004 жылы 13,7 пайыз
пунктіне ... және 2003 ... ... 7,4% ... 56,7% - ... 6 - Несиелік қоржын
Банк, Қазақстанда бар, Қазақстандық ірі және орта ... мен ... ... ... ... ... ... істей отырып: қысқа мерзімге несиелеу, сауданы қаржыландыру,
жобаны қаржыландыру. Осымен бір мезгілде банк тұтынушылық және ... ... ... ... несиелеуді, сонымен қатар ... ... ... ... жеке ... ... ... отырып, жай тұлғаларға қызмет көрсетеді.
Несие қоржынының экономика салалары бойынша құрылымы 2.7 – ... ... жылы АҚ ... ... ... салаларын несиелеу
көлемін ұлғайтуды жалғастырды: ... ... ... ... көлік және коммуникация, сонымен қатар тамақ өндірісі мен
сауда. Банктің несие қоржынындағы үлкен үлес ... ... ... ... пен ауыл ... ... ... ие –
олардың несие қоржынындағы жиынтық үлесі 6,9% (2005 ж.) құрайды, бұл 2003
жылмен салыстырғанда 62% ... 7 ... ... ... Банк ... несиелеу көлемін 2004 жылы 10,2% - дан 2005 жылы 12% дейін
ұлғайтты. ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларының дамуымен шартталған.
Сурет 7 - 2003 жылғы ... ... ... несиелік қоржын
құрылымы
Сурет 8 - 2004 жылғы экономика ... ... ... ... 9 - 2005 жылғы экономика салалары бойынша несиелік қоржын
құрылымы
Сурет 10 - ... ... ... ... ... ... ... (несие алушының) несие
бойынша (негізгі ... және ... ... ... мерзімдерін сақтауға,
берешектің қаржылық жағдайына, банктің ... ...... тарихына, несие мен оның сенімділігі мен ... ... ... келесі топтарға бөлінеді:
- сенімді (стандартты);
- күдік тудыратын (сомнительные), субстандартты (әлеуетті сенімді),
қанағаттандырмайтын ... ... және ... жоғары
күдікті несиелер;
- үмітсіз (залалды).
Сенімді несие – қайтару мерзімі әлі келмеген және оның ... ... ... ... ... ... мерзімінде өтелмеген несиелердің бар
еместігімен сипатталады және несиені сенімді және ... ... ... ... ... 2005 жылы 4,3% ... және 45,7% құрады, 2004
жылғы – 41,4% барлық несие қоржынымен салыстырғанда, бұл кезде 2004 ... ... ... ... 2003 ... ... 5% - ... кезеңдегі әлеуетті сенімді несиелер мөлшері (саны)
пайыздардың тым көп ... ... да 2003 ... 2005 ... 2 ... несиелерден арта отырып, 0,7% - ға ұлғайып 2005 жылы
33% құрады. Бұл олар ... ... ... ... ... байқалатын және бір реттен артпай ұзартылуы рұқсат ... ... ... ... 2004 ... - 21% ... жылы 10% - ға азайып 11% - ды құрады. Бұл несиелік қоржын құрылымы
сапасының ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Күдікті несиелер саны 2003 жылы 12,1% құрады, бұл 2004 ... - 1% - ... ... жоғары, ал 2005 жылы бұл несиенің ... 2004 ... 2,8% - ға ... және 3,8% құрады. Бұл табыс алудың негізгі
арнасынан берешекпен алынатын, негізгі ... бен ... ... өтеу
үшін құралдардың (қаражаттардың) жүйелі ... (3 және ... ... беру ... 60 – тан 90 ... дейінгі несиелерді қайтару
бойынша төлемдердің ... не ... ... ... ... залал әкелген; басқа банктерден алынған, ... ... ... қарыз мерзімі уақытының өтіп кетуінің пайда болуы
туралы айтады.
Сурет 11 - Мерзімдер ... ... ... ... – ден 5 ... дейінгі мерзімдегі несиелер үлесі 42% құрады. Бұл
көрсеткіш оларды банк ... ... ... ... ЕВРО ... ... ... институттар мен Қазақстан Үкіметі есебінен бертін,
неғұрлым ұзақ ... ... ... ... көрсетеді.
Өтелу мерзімдері 1 айға дейінгі және 1 ... 1 ... ... ссудалар үлесі
9,4% және 3,6% сәйкес ұлғайды (2004 жылғы 6,3% және 34,2% қарсы).
2.2.5 Несиелер сапасы
Банктің ... ... ... қоржындарда, аккредитивтер мен
клиенттер кепілдіктерінде ... ... ... қысқа
мерзімді негізге артықшылықтармен орналастырылады, бұл кезде ... ... әр ... ... ... ... өз ... бекітілетін, берешектердің қаржылық жағдайының мониторингі жүзеге
асырылады.
Тапсырыскерлеге несиелер қозғалмайтын мүлік, кепілдіктер, ... ... ... құнды қағаздар, акциялар мен ... ... ... өте ... ... ... ... сарапшылар шақырылады.
11 кесте - Несиелік қоржын сапасы
| |2003 |2004 |2005 |
| |млн. тг. ... ... |млн. тг. ... |623,039 |899,730 |987,682 ... |619,212 |615,294 |716,133 ... |249,687 |278,874 |323,554 ... (И) |128,969 |204,737 |286,751 ... |0,452 |0,419 |0,582 ... ... ... ... |1999,054 |2314,702 |
|Бөлімшенің несиелік ... ... ... ... ... ... ... негізге ала отырып келесідей
қорытынды жасауға болады. Салон арқылы ... ... алу, ... ... ... ... ... мен ипотека қарыздары
тұрғындарда үлкен сұранымға ие. 2005 ... ... бұл ... ... маңызды ұлғайды: Авто – 364,643 мың тг (58,5%); ҰТТ – 96,921 мың
тг (15,7%); КҚТ – 73,867 мың тг (29,6%); И – 157,782 мың тг ... ... ... ... құраушылардың арасында үлес
салмақтың көп бөлігін автокөліктерді сатып алу (2003 жылы – 38,43; ... – 45,01; 2005 жылы – 42,68) мен ... ... ... ... ... ... құрайтындығын көрсетеді.
Тұтыну қарыздарына келетін үлес салмақ 2005 жылы 2004 жылғы 42% - ... 2003 ... 37% ... ... жалпы сомасынан 44% құрады. Мұны үлес
салмағының диаграммасын салып анық ... ... жыл 2004 ... ... 12 - ШҚБ АҚ ... ... ... қарызынан
тұтыну несиесінің үлес салмағы
3. Жоғары тәуекелді банктік ... ... ... несиелеу
3.1 Несиелеу үшін инвестициялық жобаларды іріктеу тәсілдерін жетілдіру
Жобаны несиелеу несиелердің жаңа нышандарына қатысты неғұрлым дамып
келе ... бірі ... ... ол жеке ... ... ... ... өміршеңдігімен қамтамасыз етілетін несиелеуді ... ... ішкі ... ... қызмет көрсету мен қарызды өтеу үшін
жеткілікті ақша ағынына қол жеткізіледі және бұл жерде, пайдаланудағы ... ... ... оның қатысушылары арасында жобалар ... бөлу орын ... ... ... тәжірибелік мәні, алашақтарды
қанағаттандыратын, жобаны өткізуден күтілетін түсімдер сенімділігі ... ... ... ... Бұл үшін ... ... ... мен
бағалау керек. Бұл мақсаттарда ... әр ... ... ... ... ... ақша құралдары ағындарының түрлері ... ... ... несиелеуге қатысушылар саны көп, олар ... ... ... ... екі топқа бөлінеді: негізгі ... ... ... мақсаты – жобаны, келісімді бюджет
шегі мен ... ... ... ... ... өткізу,
және де табыс алу. Жобаны несиелеуде ... ... ... оның негізгі келесі ерекшеліктеріне түйістіруге болады: пайыз
бен ... ... ... ... ... өзінің табыстары болып табылады;
шешімдерді даярлау, негізінен, жобаның ... және ... мен ... ... ... ... ... несие құралдарын өзіндік жобаға беру; қатысушылардың кең аумағы
мен жоба ... ... ... ... алашақтар белсенді
қатысушыларға айналып жобаға кіру мүмкіндігін ... бұл ... тыс» ... ... мүмкіндік береді; қарыз
капиталының бірнеше арналарын бір ... ... ... ... кейбір элементтерін өзінде шығаруды, осыған байланысты ... құны жай ... ... ... ... несиелеуде, несиелеудің осы әдісін таңдау ... ... ... ететін ерекшеліктерге ие. Бұдан басқа несиелеудің,
бұл түрінің артықшылықтарын ... ... ... ... бір ... пайдалануға болмайтындығын есте сақтаған қажет,
мысалы, құрылтайшылардың неғұрлым көп тәуекелдіктерді банктерге жүктеу мен
соған қоса несиелеудің пайдалы ... кол ... ... ...... бар. Жобаны несиелеу механизмінің құрылымы
оны бірнеше этаптарға бөлу керектігіне шақырады. Неғұрлым ... ... ... екі саты ... ретінде, яғни қосымша қызметті қамтитын,
ақпараттық: жоба мен оның ... ... ... құрылымын
анықтау; несиелік, жобаны несиелеу ... тар, ... ... ... ... алу ... ... бөлуді
ескергендегі, қатысушылар арасындағы келісім; несие келісімі шарттарын
орындауға бақылау жасау ... ... Бұл ... ... ... ... түсіндіріледі: біріншіден, несиелеуді ұйымдастыруға тікелей әсер
ететін, жобаның даму фазаларының ерекшеліктері; екіншіден, жоба ... даму ... ... ... ... екі ... ... қарастырғанда, біз ақпараттық сатыға көп көңіл бөлеміз. Бұл жобаға
инвестиция сапасын талдау мен ... ... ... ... құру
қажеттілігімен байланысты. Белгілі болып ... ... ... мен ... әр ... болуы мүмкін, бірақ барлық
жағдайда инвестициялар бастамасы мен жоба пайда әкеле ... ... ... ... (лаг) ... ... ... уақыт өлшемі
инвестициялық жобаны бағалауда басты рөл атқарады.
Жоба дамуының барлық кезеңін келесі ... ... ... ... алдындағы (pre - investment), ... және ... ... phase). ... алдындағы
фаза, инвестицияның басты көлеміне тікелей ... көп ... тура ... ... Оған ... бұл ... ... анықталады, жоба құрылады, маркетингтік зерттеулер жүргізіледі және
жобаның техникалық – экономикалық негіздемесі дайындалады. Осы мақсатпен
бұл ... ... ... ... ... дайындау және
бағалау. Сәйкестендіру кезінде ... ой – ... ... ... ... таңдау анықталады, инвестордың ... ... ... ... жасалады. Стратегиялық мақсат
мынадай сұрақтарға ... ... ... ... ... ... түр мен ... (масштаб) жобалар ... және ... ... ... келеді; табыстың
қандай минималды өлшемі мен салымдағы капиталдың қандай табысы ... қай ... ... ... қай ... ... ал қай бөлігі
ұзақ мерзімді жобаларға ... ... ... инфляцияның жоғарғы
деңгейі жағдайында, қорларды олардың арасында рационалды бөлу өте қажет;
қай тәуекелдікті тиімді деп есептеу ... ... ... сонымен
қатар, инвестициялық жобаны сипаттайтын, көрсеткіштердің ... ... ... жобаларды алдын ала іріктеу барысында, іс жүзінде тиімділік
критерийлері рөлін атқарады. Дайындау – бұл жобалардың барлық инвестициялық
тұрғыларын анықтау сатысы ... ... ... ... ... ... ... өтеді, бұл инвесторларға ары қарайғы, неғүрлым
тереңірек ... ... үшін ... сай ... таңдауға
көмектеседі. Бағалау кезінде алдын ала ... ... ... ... ... көңіл бөліп, нақты техникалық – экономикалық
негізделуге көшу мүмкіндігі беріледі. Көрсетілген шаралар тек ... ... ... да ... етеді. Жақсы нәтижелер мен жобаны жүзеге асыруға
тікелей көшу барысында, жұмсалған ... ... ... ... ... деп ... құрамға өнімнің өзіндік құнына
амортизациялық шегерімдері тетігінің келесідей қатынасы арқылы ... ... ... ... жобаны іске асырумен байланысты,
барлық сүрақтар жасалады және ... Атап өту ... ... сапасы бұл фазада жобаны құру, талдау және ... ... ... ... да бір ... ... фаза қағидатының айырмашылығы: бір жағынан, ... ... ... және ... ... ... ... сатып алу немесе құрылыс), ал басқа жағынан – жоба өзінің
дамуын ... ... ... ... ... ... Бұл
сатыда тұрақты активтер құрылады, кейбір қатар жүретін шығын түрлері (тұлға
оқытылуына жұмсалатын шығындар) өнімнің өзіндік ... ... ... ... ал ... ... ... шығыстар» ретінде
бөлшектеп жатқызылуы мүмкін.Берілген фаза мынадай ... ... ... мен ... ... қол қою; ... мен ... құру:
құрылыс, жіберу – жайғастыру жұмыстары. Өз ... ... ... ... келісімге отыру сатысы барысында жобаны қаржыландыру кезінде
міндеткерлікке алынған, технологияларды сатып алу, ... ... мен ... ... ... ... сонымен қатар,
инвестициялар арасында өзара ... қол қою, бір ... және ... ... кеңесшілермен, құрылысшылармен, жеткізушілермен,
патеннтер және лицензиялар иелерімен – екінші жағынан ... ... фаза ауыр ... ... ... және кез ... жаққа өзгерістер маңызды қаржылық зардаптарға алып ... ... ... нашар кесте, құрылыстағы, жекізулердегі немесе
жіберу–жайғастыру ... ... және тағы ... ... ... ... алып ... және жобаның жүзеге
асырылуына әсерін тигізеді. Егер ... ... ... сапа мен
жоба байланысы, уақытша өлшемге қарағанда, неғұрлым ... ... ... ... ол бірінші орынға (жоспарға) шығады. Сондықтан,
уақытындағы мониторинг пен басқаруды, инвестициялық фазадағы ... ... ... ... өте ... Және ... ... өнімді өндіру немесе қызмет көрсету бастамасымен және сәйкес
түсімдер мен ағымдағы ... ... ... ... ... ... ұзақтығы маңызды әсер береді, өз
кезегінде, оның жалғасуы, шығарылатын өнім сипатымен ... ... ... ... кез ... өнім ... сатыларға бөлу мақсатқа
лйықты: меңгеру, өсім, кемелдену және құлдырау.
Меңгеру сатысында ... ... ... өте баяу ... өйткені
рынок өніммен танысады, төмен және кері әсер беретін ... ... ... ... ... ... (сатылу орындары, өткізілуден
кейінгі қызмет көрсету, жарнама). Сондықтан, сату мен ... ... ... ... ал ... ... өз ... жетеді; кемелдену сатысында сату
көлемі тұрақты деңгейде қалады, өйткені жаңадан ... ... ... ... ... өз ... жетіп, түсе бастайды, яғни ... өнім ... ... ұстап қалу үшін, шығындар өсіріледі.
Құлдырау сатысында пайда мен табыс нөлге ... яғни ... ... кезеңінде неғұрлым жоғарғы шекке жетсе (кемелдену), пайдалану фазасы
табысының жиынтық ... ... көп ... яғни ... пайдалану
фазасын сатыларға бөлу өндірістік – техникалық ... ... ... ...... ... ... өнімнің
өміршеңдік циклымен, рыноктың толық қамтылуымен, бәсекелестікпен. Соның
салдарынан бұл фазада бірінші жоспарда өнімді өндіру мен ... ... біз тек ... даму ... ... ... қарым –
қатынаста болу қажеттілігінде ... ... ... ... ... ... өттік. Сондықтан бізге,
жобаны басқару процессін үш сатыға бөлу ұсынылады: жоспарлауды басқару,
сатуды ... ... мен ... ... ... процессін
сатыларға бөлуге байланысты, жобаны құру мен ... ... ... ... ... ... ... әрбір фаза
ішіндегі сатылар байланыстылығы; әрбір сатыда алынған нәтижелерге тексеру
жасау; жобаны ... ... ... ... ... ... қабылдау;
жоғарыда атап көрсетілген пункттердің барлық қатысушыларымен келісу. Бір
сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... фаза ... ... береді. Содан кейін, жобаның даму ... ... ... шығатын сатылар қарастырылған кезде, біз ұсынған жобаны
несиелеу механизмін екі сатыға бөлу осы ... ... ... ... ... ... ақпараттың шынайылығы, оны өңдеу
сапасы арасындағы ...... – бір ... және де жобаны іріктеу –
екінші жағынан, ... ... ... ... ... яғни ... ... талап, іріктеу масатымен жоба ... ... ... ... ... ... жоба бойынша шынайы
ақпараттар жиынтығы, қолда бар мәліметтердің детольды ... және ... ... пайдаланып жобаға бағалау жүргізілетін, ақпараттық
сатыны ... ... ... болып көрінеді. Осымен қатар, инвестициялық
және пайдалану фазаларында жобаны ... ... ... ... уақыт
өте маңызды фактор болып табылады.
Осындай қарым – қатынаста жобаны несиелеу механизмінде біз тағы бір
сатыны ... ...... Бұл ... ... ... сұрақтары келісімін табады: алашақтардың қатысу нышаны мен
дәрежесі; қатысушылар арасында тәуекелдіктерді бөлу; уақытша ... ... ... ... ... ... бекіту. Әрине, бұл сұрақтардың шешімі
әрбір қатысушының жобаға субъективті қатынасына аз емес ... ... ... ... ... ретінде бәрібір талдау нәтижелері мен жобаны
бағалау қызмет ... ... ... ... сатысында басты
ақпараттық саты болып табылады. Ақпараттық саты алдындағы басты талап – ... ... ... ... ... ... іріктеу. Осыған
байланысты,осы сатының механизмін ашып ... ... ... ... қажет
ететін күрделі процесс болып табылатын, жобаны іріктеу процессін қарастыру
мақсатқа ... ... ... ... қызмет атқару, бұл
процесс қанша есе ... ... ... осы ... сатысы
нәтижесінде салынған қаражаттардан а.қ. алып келетін, көптеген қателіктер
жіберіледі. Іріктеу процессі жобаның ... және ... ... ... ... мен ... қабылдауға жорамал жасайды. Қаржының қазіргі
теориясында «бөлу қағидаты» деп аталатын инвестициялық және ... ... ... ... етіп ... қол жеткізудің негізін құрайды. Инвестициялық ... ... ... ... ... ал ... ... соңғысынан
айырмашылықта, қаржыландыруды ұйымдастыру сұрақтарын енгізеді.
Жобаны талдау шығындар мен уақытты қажет етеді, сондықтан ... ... ... ... мен ... ... ... берілетін уақыт пен қаржыландыру мүмкіндіктеріне тәуелді
түрлендіріле алады. Әдетте, инвестициялау ... ... үш ... ... ... алу мен ... ... – экономикалық негізделу
мүмкіндіктерін талдау. Инвестициялау алдындағы талдау деңгейлері арасындағы
айырмашылық, жобаның ... және ... ... дәрежесінде
аяқталады, бұл жерден құнында, мысалы, мүмкіндіктерді талдау кезінде, жоба
инициаторларының негізгі ... ... ... ... ... ... анықтаумен байланысты, жалпы сұрақтар
қарастырылады. ... ... ... жобаны ұйымдастырушылар
жеткілікті қарапайым сұрақтар қояды: инвестициялар, олардың мақсаттары мен
талаптарына сәйкес келеді ме, жоспардағы ... ... ... ... ... ... қанша есе көп, қандай соманы ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың қарапайым
әдісі, сарапшылар үшін сұрау қағаздары ... ... ... және ... (алашақ) үшін маңызды болуына тәуелді, әрбір
критерийге ... ... ... ... Осы ... ... ... ұсыным тиімділігінің интегралдық
көрсеткішін алады, соның негізінде ... ... ... ... ... ұсыну туралы шешім қабылданады. Талдаудың бұл түрі ... ... ... міндетті: көптеген критерийлер болуы керек; уақыт
пен ақшаның ... ... ... ... ... ... тарту мүмкіндігін беру; одан әрі талдау жүргізу үшін
жобаларды іріктеуге мүмкіндік беретін, тиімділіктің интегралдық көрсеткішін
алу. ... ... ... инвесторлар неғұрлым қызықты жобаларға көңіл
аударуға және талдаудың келесі деңгейіне ауысу мүмкіндіктеріне ие болады –
алдын ала ...... ... ол жеткілікті күрделі және
инвестициялық ... ... ... ... бар ... ... Бұл ... бірінші алдын ала зерттеу процессінде пайдаланылған,
мәліметтерді жинау мен ... ... ... ... ... ... ... бұл уақыт пен қаражаттардың ... ... ... ... ... дайындау сапасы нәтижелер сапасында көрініс
береді.
Жоба бойынша жалпы ақпаратқа кіреді: ой, жобаның басты мақсаттары мен
қасиеттері; басты акционерлер туралы мағлұматтар: ... мен ... ... ... ... ... ... жағдайы, жобаға қатысуға толық құқығы
(рұқсатнама, лицензия); бұрын жүргізілген зерттеулер мен солардың негізінде
жасалған қорытындылар ... ... құру ... ... өнім ... ... нарығын талдау келесі тұрғыларды ашуды болжайды: саланың
бар көлемі мен уаттылығы, оның ұлттық экономикадағы ... ... ... ... ... өсімі; қолданылатын халықаралық және ішкі
нарықтар сыйымдылығы, олардың орналасуы,өткендегі сұраным мен ... ... ... ... ... ... ... сату және бөлшек сауда бағалары
динамикасы; жергілікті және шет ел ... ... ... ... ... ... түсімдер мен жарнамалық шығындар,
маркетинг; жобаның өндірістік ... ... ... ... сату көлемі,
өндірістік қуат және материалдық қажеттіліктер арасындағы қарым – қатынас).
Өндірістің ... ... ... ... шикізатпен,
полуфабрикатами және қосалқы материалдармен ... ... ... елдік), тоқтаусыздықты қамсыздандыруға және жабдықтау
сапасы; инфрақұрылым, ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнының жуық есептулері
(отандық және сырттан әкелінген). ... ... ... ... ... ... орналастыру орнына сандық және сапалық баға
беру; шикізатпен және ... да ... ... ... ... ... ... жақын болуы; жұмыспен ... ... ... ... ... әсер ... жерді алдын ала таңдау және
өзіндік құнын бағалау.
Кәсіпорындарды ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... ... тұрғылары; үстеме шығындар бағамы
(жалпызауыттық, әкімшілік және қаржылық). Еңбек қорларын ... ... ... бойынша категорияарға бөлінген кадрлардағы
қажеттілік (жергілікті және шет ел ... қоса ... ... құны ... ... ... ... оқу және тағы
басқа). Жобаны жүзеге асыру мерзімдерін анықтауға кіреді: ... ... ... ... құрастыру (құрылыс, монтаж, пуско – ... ... ... ... өткізу кестелері негізінде
кезеңдер бойынша сату шығындарын бағалау. Және ... ... ... ... келесі бөліктерге шартты түрде ... ... ... ... ... ... ... өндірілу
алдындағы шығындар); жобаны қаржыландыру көздері (кпитал құрылымы, шет ел
және жергілікті валютаға бөлуді қоса ... ... ... ... құн (тұрақты және ауыспалы ... ... ... ... қаржылық баға беру (окупаемость мерзімі, ішкі
табыс нормасы, таза ағымдағы құн); ... баға ... ... ... ... ... ... орнын толтыру).
Жобаны алдын ала техникалық – экономикалық негіздеу нәтижесінде
инвесторлар ... ... ... бірнеше ең жақсы нұсқаларын
таңдау мүмкіндіктеріне ие болады, осыдан кейін, жобаның мықты және ... оның ... ... ... ... ... ... жетілдіру үшін нәтижелері пайдаланылатын,
«анықтау» немесе «қолдау көрсету» ... ... ... ... ... ... ... айырмшылық жоғарыда келтірілген
зерттелетін бөлімдерді қайта жасау ... ... ... үшін ... ... – экономикалық негізделу жоба инициаторлары
үшін, әлеуетті инвесторлар мен алашақтарды бағалауға бағытталған, бизнес –
жоспар қызметін ... ... ... ...... ... негізгі бөлімдері қарастырылғаннан ...... ...... ... бар
болуы); нарықтық (нарық көлемі, бәсеке); ... ... ... ... мен ... қаржылық –
экономикалық (инвестициялар көлемі, қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... болады.
Әрине, барлық осы тұрғылар жобаның техникалық – ... ... ... ... ... және ... біреуіне дұрыс көңіл бөлмеу кері
маңызды зардаптарға алып келуі ... одан ... осы ... ... , ... ... ... тәуекелдіктер анықталады, бұл
қорытындысында, қарастырылып отырған жобаның ... ... ... ... ... тұрғыларын жобаның өміршеңдік
қабілетін ... ... ... процедурасына дайындық ретінде ғана
қарастырған жөн.
Капитал нарығының прагматикалылығын ... ала ... ... несиелеу
инвестициялаудың басқа тәсілдеріне тек ... ... ... ... ол басқа да әлуетті қарыздармен және инвестициялармен
пайыздық мөлшерлемелер, тәуекелдік дәрежелері, ... мен ... ... ... түседі. Жобаны өткізу кезінде
пайдаланылған құралдардың ... ... ... үш ... ... ... ... үлкеніне қатысты ... ... ... ... бұрын қамтамасыз
етілгендер. Бұл құралдардың құрылу негіздеріәр текті болуы мүмкін: жеке
немесе ... ... ... немесе шет елдік, бірақ ... мен ... ... ... ... ... ... көрсетілген арналарға, пайдалану кезінде ескеруді қажет ... ... тән. ... бұл ... мұқият қарастырған жөн.
Меншікті капитал өз табиғатында – тәуекелді ... және ... ... ... ... ... үшін ... құрайды, ол жай
акциялардан, бөлінбеген табыстар (пайда) мен ... ... ... тізімінде міндеттемелерін өтеу кезінде соңғы
болып тұрады және ... осы арна ... ... ең ... ... Сол кезде капиталға салымдар, «үлкен тәуекел үшін өтем»
салымдарының несиелеріне ... ... ... ... ... ... ... пайыздардан жоғары болады. Алашақтар
фирманың ... ... ... инвестициялық несиелерін
қауіпсіздендіру мақсатында келесілерден бастап қарастырады: жоба бойынша
түсім пайдалану ... ... өтеу және ... ... үшін ... болуы қажет. Соған сәйкес, қарыз және ... ... ... көп ... ... қарызды өтеу ауырлығы
үлкен болады және алашақтың тәуекелдігі өседі. Алашақтар қарыз ... ... ... ... ... ... жобаның «жеңісті» соңына
дейін апаруға (жеткізуге) мәжбүр етуге тырысады.
Қарыз және меншік құралдарының қатынастары ... жоба ... мен ... ... арасындағы сөз алмасу ісі болып табылады.
Осы кезде соңғылары ... ... ... ... көбінесе сала
бойынша орташа қарыздың ... ... ... коэффициенті;
меаркетингтік зерттеулер нәтижелері; шығарылған өнімдердің ... ... ... өткізілу кепілдігі (өнімді өткізуде шартсыз
контрактінің болуы); ... ... әр ... ... ... ... мәртебесі бойынша меншікті капитал алдында
тұрады, бірақ субординатталмаған (үлкен) немесе қамсыздандырылған қарыздан
кейінгі, ... ... ... және ... ... қатынастарын
қажеттіліктерін анықтау кезінде, олар субординатталмаған несиелерді ұсынушы
алашақтармен меншікті капиталға теңестіреді. Ереже ретінде, бұл ... және ұзақ ... ... ие. ... ... ... ... негізгі несиесін тарту және қолдау үшін жиі пайдаланады. Ол
жобаның меншік иелерімен, ...... ... ... ... және жобаға мүдделі мемлекеттік
құрылымдармен ... ... ... ... ... бар ... мүмкін, онда соған қатысты субординатты болып
табылатын, қарыз сипаты ескеріледі. Әдетте субординаттылық ... ... ... ... шектеледі және субординаттылық нақты
айрықшылығының қатысымен ескерілуі ... ... қоса ... көрсетулері, соларға қатсыты несие субординатты болып келеді;
қарызды өтеу шарттары мен солар бойынша ... ... ... ... несие субординатталған болып табылады.
Субординатталған несиенің маңыздылығы ... ... ... ... негізгі қарызды және пайызды ... ... ие, ... ... ... қарыз өтемдерімен
жанаспайды, бірақ субординатталған несиелер «тәуелді» болғандықтан, оларды
өтеу үшін жоба, бірінші ... ... ... өтеу үшін ... ... ... ... байланысты субординатталған несиелер
субординатталмаған несиелерге қарағанда үлкен тәуекелге бел ... ... ... ... үшін ... ... қажет: осыған қатысы
бар, капиатлға қатысу; ескертілген сұлба ... ... жай ... акцияларды сатып алу құқығына варранттармен қарыз; акцияларды
шығаруға қатысу – акцияларды төмен бағада ... алу ... ... ... – пайда өсіміне, түсімге, инфляцияға байланған, қарызға қызмет
ету үстіндегі ... ... болу ... ... ... ... туралы
ақпаратталған болу мүмкіндігін алашақтарға беретін және ... жоба ... ... ... ... ететін,
қаржылық ескертулер.
Пайыздық мөлшерлемелер – көптеген жағдайларда ... ... жай ... ... ... ... мөлшерлемелер де
мүмкін.
Жеке субординатталған, бірақ қамсыздандырылған несиелерді атап өткен
жөн, олар жоба ... ... ... ... меншікті қаржыландыру үшін
пайдаланыла алады: қозғалмайтын мүліктік ипотека; жабдықтар несиелері,
жеткізушілермен немесе ... ... ... ... мүлікті
жалға алу; лизинг. Субординатталмаған несиелерді ... ... ... шешуші активтерге басқаруға түсіп және жобаны басқару мүмкіндігімен
бақылау жасау ... ... ... ... субординатталмаған
несиелер және жалға берушілер немесе алашақтар араларында жанжалдың болуы
ықтимал, біріншілеріне ... ... ... ... ... ... ... субординатталмаған
алашақтармен несие келісімі ... ... ... ... ... қамсыздандыру шектерінен тыс шығады.
Субординатталмаған несиелер, қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... жоба ... басты сомасын құрайды
(көрсетеді). Бұл несиелер бірқатар ерекшеліктерге ие, оларға ... ... ... субординатталмаған несиелер бар болса;
жобаның шешуші ... ... ету ... ұсынымдарды
(берілімдерді) тоқтататын, кері ... ... ... ... ... күшіне енетін, қамсыздандару туралы
келісіммен қорғалуы мүмкін; құралдарды беру сәтінде ... ... ... ... ... ... ... алады.
Субординатталмаған несиелер өтелу ... ... ... күрделену
жағдайында бірінші болып тұрады, олар екі ... ... және ... ... ... артықшылықтары бар. Ірі қамсыздандырылмаған несиелер
беделі жақсы ... ... ... ... ғана ... ... жеткізуші ретінде жаңадан құрылған кәсіпорын, құрылу тарихы жоқ,
негізінен болады, алашақтар құрылтайшылардың, ... және ... да ... ... айналымдарының беделділігіне негізделеді.
Артынша, қамсыздандырылмаған несиелер жоба бойынша мүмкін, кімнің
құралдары мен басқа да ... ... ... ие, және егер ... ... мен ... несиелер сомалары қажеттіліктенге
сәйкес келсе, ... ... ... ... ... деңгейіне.
Жобаға қамсыдандырылған несие немесе лизинг түріндегі қаражаттардың маңызды
құйылуы қажет болған жағдайда, қамсыздандырылмаған ... ... ... ... атқарады. Тәуекелдіктің тәуелділік
күшіне қамсыздандырылмаған несие ... және ... ... ... ... үшін ... ұлғайтуға толықтырылып отыруы
мүмкін. Қамсыздандараылған несиелер, активтері қамсыздандыру құқығына ие,
көптеген жобалар бойынша мүмкін, мұндай активтер жеңіл ... және ... ... айналатындығын білдіреді
Көптеген батыстың ірі банктерінде жобаны өткізу ... ... ... үшін жобаны несиелеудің бөлімшелері бар: ... ... ... ... ... ... банкі , Жапонияның Индустриялық банкі,
Банк оф Токио, Жапонияның ұзақ мерзімге несиелеу банкі және басқалары. Осы
банктердегі жобалардың ... ... ... ... ... болып
табылады, бірақ алашақтармен келіссөздер жүргізбес ... ... ... ... берушілермен бірге, капитал ... ... ... ала ... ... құнын азайту үшін
пайдаланылатын капиталдың нақты әрі ең жақсы нұсқасын анықтау қажет. Осымен
қатар ... ... ... ... орта, қысқа) және осы үшін
пайдаланылатын қаржылық құрал – жабдықтардың сұрақтарын шешу талап етіледі.
Бұл, өз кезегінде, ... ... ... әсер етеді және сондықтан
жобаға қаржылық баға беруге дейін бұл ... ... ... керек.
Инвестициялық жобаны бағалаудың барлық мәні, шешім қабылдаған тұлғаға
инвестицияларды ... ... ... ... ... ... ... беретін, соңғы түрінде барлық ақпаратты көрсетуде болып табылады.
Бұл тұрғыда ерекше рөлді қаржылық баға беру атқарады, бұл ... ... ... ... ... процессінде алынған және
өткізілген ақпараттарға ... ... баға ... мәні ... ... деректердің толықтығы мен сенімділігіне және ... ... ... ... ... ... баға беру
жобан,ы талдаудың интегралдық тәсілін бейнелейді және соның салдары ретінде
әлеуетті инвестициялардың жобаға қатысуы туралы ... ... ... болып табылады. Инвестицияларды бағалаудың стандартталған әдістерін
пайдалану қажеттілігі айғақты болып табылады, бұл ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді,
ал екіншіден, әр түрлі жобалар үшін қаржылық жағдай мен ... ... ... ... ... ... ... үшін қызмет көрсетудің анықталған кезеңіндегі күтілетін
түсімдер мен ақша қаражаттары төлемдері арасындағы айырмашылықты көрсететін
күтудегі «ақша ... таза ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының таза ағындары теріс мағынада да
(чистый отток), салыстырмалыда да (чистый приток) бола алады. ... ... ... , инвестициялар (отток) жүзеге асырыла бастаған ... ... орны бар. Тек ... ... ... ... кезең түседі, бұл кезде шығарылған өнімді өткізуден түскен түсім
пайдалану шығыстарын және жоба ... ... асып ... ... ... орын алады.
Ақша қаражаттарының таза ағындары есептеу кезінде ... ... ... ағын ... тек ... ... және ... нақты қозғалысымен байланысқан; қажеттілік пен айналым
капиталындағы өзгерістерді есепке алу; ... ... ... ... ... есептеу, инфляцияның есептеріндегі ескерулер. Ақша
қаражаттарының таза ... ... ... ... ... жалпы сомасы; ағымдағы қызмет нәтижесі; жобаның экономикалық
өмірі; таза жойылу (өткізу) ... ... ... сомасы негізгі
құралдардан (негізгі активтер), ... ... ... ... ... ... тұрады. Бұл сферадағы инвестициялар негізгі
активтерге жатқызылатын жерге, ғимараттарға, жабдықтарға және ... ... ... Өндіріс алдындағы қажеттіліктерге кәсіпорынды тіркеу,
жобаға таладу жүргізу, тұлғаны оқыту, әкімшілікті қолдау, құрылыс ... үшін ... және тағы ... ... ... Айналым
қаражаттарындағы қажеттілік ағымдағы активтер мен пассивтер арасындағы
айырмашылық ... ... ... ... ... ... жобаның техникалық -экономикалық негізделуінен алнады. Ағымдағы
қызмет нәтижесі белгілі кезеңдегі ... ... ... түскен
түсімдер мен шығындарарасындағы айырмашылықты көрсетеді, осы ... ... ... ... түсетін берілеген кезеңдегі түсім
есептеледі және екіншіден, шығындарға осы кездегі ... ... ... ... Бұл ақша ... ... қажет ететін, жоғарыда
келтірілген ... ... ... ... ... сатуды
несиеге жатқызбайды, ал шығындар құрамына амортизациялық ... ... ... ... ... ... ... және құралдардың нақты қозғалысымен байланысты емес. Жобаның
экономикалық өмірі ... ... ... ... соның ағымында
болжанады: өндірісті ұйымдастыру, өнімді шығару мен сату. Жоба бойынша
барлық есептер осы ... ... бөлу ... (жыл, ... ай) ... Және соңында, таза өткізу құны жобаның өміршеңдік циклі
соңындағы ... ... ... ... (нарықтық) қалдық
(баланстық) құнынан арту сомасынан төленетін салықты алып тастағандағы
нарықтық құныны көрсетеді. ... ... ... басқа да материалдар
жобасын өткізу процессінде ... ... ... ... ... құны ... ... жобаны есептеу мәліметтері негізінде, инвестициялық жобаның
өміршеңдігін сипаттайтын негізігі қаржылық ... ... ... ... ішкі мөлшерлемесі, таза ағымдағы құн, ... ... ... ... дисконттау әдісіне де негізделген.
Батыс ... ... ... ... ... таза ... құнды таңдайды. Батыс әдебиеттерінде, таза
ағымдық құннан басқа ... ... ... ... ... оны мына формула көмегіменесептеуге болады:
ҚОСҚ= Уk * Кk (1 – Н) + Уna * Кna + Уa * Кa ... У - ... ... үлес ... (к) ... артықшылығы бар
акциялардың;
(а) жай акциялардың;
К - әрбір арна бойынша ... ... ... ... бар және ...... ... формуланы пайдалану кезінде кейбір факторларды есепке алу
қажет, бәрінен ... ... ... ... ... ... бұл тәжірибеде жобаны өткізу ағымында банк қарыздарына
қызмет көрсету салдары жиі ... ... ... үшін ... (қалқыма мөлшерлемелер), бәсеке өсіміміен, ... ... ... ... ... ... осы ... өнімдегі инвестицияның тәуекелдігі жатқызылады, бірақ бұл факторлар
бұл формуланың тәжірибелік құндылығын ... ... үшін ... ... ... ... кезінде азайтпайды. Жобаны сипаттаушы, ...... ... ол таза ... құн ... тығыз
байланысты, айырмашылық мынада: біріншісі салыстырмалы болып табылады, ал
екіншісі – ... ... ... табысты сипаттайды, уақыт факторын есепке ... ... ... яғни белгілі күнге дисконттау жолымен.
Алдыңғысына қарағанда, бұл көрсеткіш әр түрлі көлемдегі ... ... ... баға беру үшін пайдаланылады. Басқа көрсеткіштер –
табыстың ішкі мөлшерелемесі – бұл ... ... ... осы ... түсімдер құны инвестициялардың ағымдық құнына тең. Бұл көрсеткішті
дисконт мөлшерлемесі ретінде анықтауға болады, бұл кезде таза ағымдағы ... тең, яғни ақша ... ... мен ... дисконтталған сома нөлге тең ... Егер ... ішкі ... ... капитал құнынан көп болса,
онда жобаны жүзеге ... мәні бар. Бұл ... ... ... ... ... ... деңгейі түсінінгін пайдалану жолымен
саралауға мүмкіндік береді. Әрине, ... есеп беру ... ... шектелмейді. Құрылған баланс – болжамы және күтілетін пайда
туралы есесп беру негізінде басқа да жалпыға мәлім қаржылық ... ... шет ел ... ... ... валютаның өзін өзі
өтеуіне қаржылық баға беруге ерекше мән беріледі.Бұл мақсат үшін, біздің
көзқарасымыз ... екі ... ... ... шет ел валютасындағы
ақша қаражаттарының күтілетін таза ... осы ... ... ... ... ... осы валютада бейнеленетін жобаның ... ... ... үшін ... Содан кейін шет ел валютасындағы
таза ағымдағы құн, жергілікті валютада ... осы ... алу ... ... ... айырбасталады; шет ел валютасындағы «форвард» бағамы
бойынша ... ... ... ақша ... ағындарына
айырбасталады. Осы үлгімен есептелген ... ... ... таза ... құнды алу үшін, жергілікті валютадағы пайыздық
мөлшерлеме (капитал құны) дисконтталады. Тәжірибеде тәсілді таңдау мүмкін
ақпараткөлеміне және жоқ ... ... ала ... ... тәуелді,
негізінен, валюта бағамының болашақтағы өзгерістерін ... шет ... ... күтілетін пайыз мөлшерлемесіне қарағанда қиынырақ. Осыған
байланысты тәжірибеде бірінші нұсқаны пайдалану ықтималдығы ... ... баға ... ... ... – экономикалық негізделуінің
аяқталуына алып келетін, күрделі процедураны ... Ол ... ... ... ... ... ... бұқарасын өңдеу мен
талдауға негізделеді, бұл өзкезегінде, жобаны несиелеу стадиясында , жобаны
таңдау мен іріктеу өтетеін ... бөлу ... ... ... сатылар. Бұл тәсіл, басқа жағынан , ... ... ... ... ... ... өсу масштабында америкалық және
ағылшын ... ... ... тек қаржылық кеңесшілер рөлінде жобаның
бастапқы фазаларында капиталды инвестицияламай және ... ... жиі ... ... [12, 32 – 41 ... инвестициялық тұрғыларын талдаумен қатар басқа да талдау
жұмыстары жүргізіледі: жоба тәуекелдерін сәйкестендіру және ...... ... баға беру толық болмайды. Тәуекелдікті ... - ... ... ... қажетті деректерді
жобаға қатысудың мақсатқа лайықтылығы туралы шешім ... және ... ... ... ... ... үшін ... Тәуекелдіктер
талдауларун бірін бірі толықтырушы екі түрге ... ... ... ... ... ... қарапайым бола алады, оның басты талабы ... ... ... ... және ... орындалуы барысында
тәуекелдік туындайтын жұмыстарды анықтау. Сапалық талдауды жеңілдету ... ... әр ... ... бар: объектілер, субъектілер,
қамсыздандыру көзқарастары. ... ... ... жоба тәуекелдіктері
түрлерінің терең саралануын бермейді. Сондықтан ... өз ... әр ... жоба тәуекелдіктерін анықтайтын тәуекелдіктер топтамасын
ұсынады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... басқарушылық; сату; қаржылық; елдік;
стихиялық зардаптардың болуы.
Тәуекелдікті сандық талдау, яғни жеке тәуекелдіктердің және жоба
тәуекелдіктерінің ... ... ... анықтау - әлдеқайда күрделі
мәселе. Бұл үшін стратегиялық та, динамикалық та ... ... ... ... ақша ... «болжанатын ағындары» болып
табылады, олар қарызға қызмет көрсетуді қамтамсыз етіп қана қоймай, сонымен
қатар тәуекелдіктердің болу ... ... ... ... ... ... статистикалық талдауында жалпыға белгілі қаржылық
коэффициенттер пайдаланылады: залалсыздық ... ... және ... қарым – қатынасы; өткізілуді өтеу коэффициенті; қарыз бойынша
өтелу төлемдері және ... ... ... ... ... динамикалық әдістері кеңінен таралған. Мұның алдындағы
бастапқы шама (өндірістік, өткізу ... ... ... ... ... мәнін пайдаланатын, тәуекелдік есептерінен айрықша,
тәуекелдіктер ... ... ... ... өзгерту
мүмкіндіктерін ескереді. Бұл ... ... ... ... ... тұрғыларын талдау процессінде өткізілген сараптарды
бағалау нәтижелері бастамаларынан алынады. Серпінді үлгілерге ... ... ... ... ... ... тәуекелдіктерді азайту үшін екі тәсілді пайдалануға болады:
а) сақтандыру, хеджерлеу;
б) кепілдіктер арқылы тәуекелдіктерді бөлу.
Тәуекелдіктерді бөлу ... әр ... ... жоба
тәуекелдіктерінің төмендеуіне әсер етеді және өз ... ... ... ... ... ... ... өткізілетін тауар бағасының әр түрлі валюталар
бойынша ... ... мен ... ... ... ... ... оның мәні валюта мерзіміне тұрақты сатуда немесе
инвестициялар шығындарын, валюталар ... ... ... ... ... ... тіркеудегі баға бойынша болашақтағы жеткізіліммен
сату. Хеджерлеу кезінде ... ... ... аспаптар
пайдаланылады:опциондар, фьючерстер, ... және ... ... ... ... әдіс ... ... әр түрлі
кепілдіктерді алашақтар пайдасына беруде ... ... ... ... сипаттайды. Кепілдіктер мақсаты, мәмілеге
қатысушы жақтардың қаржылық мүдделерін толықтыра (қосымша) ... ... ... үшін ... бағдарынан, яғни кепілдеушінің
бенефициар ... өз ... ... ... ... және ... ... кепілдікті ұсыну кезінде кепілгер өз ... ... оның ... ... ... ... Егер қандай болмасын қосымша
құжаттарды (бенефициар үшін ... ... ... ... ұсынумен
шартталмаған және бекітілмеген болса да. ... ... ... анық
шарттарды орындауға, көбінесе, қосымша құжаттамаларды беруге ... ... ... несиелеу кезінде алашақтар тек ... ... оның ... ... барлық міндеттерін өзіне қабылдап алатын
тікелей шартсыз кепілдіктерді қарастырады. Бірақ ... ... ... ... ... ... жөн: шектеулі, жанама, шартты және ойдағы.
Кепілдіктер сомасы бойынша, ... ... ... екі ... ... ... мүмкін. Біріншісіне үстінен немесе анықталған шекаралар шектерінде
пайда болған залалдарды қайтару ... ... ... ... шығыстар деңгейінен артуды өтейтін кепілдіктер. ... ... ... ... ... сметалық құнынан арту; ақша
қаражаттары ағындарының жеткіліксіз болуы ... ... ... ... ... ... ... құруды осылайша
алашақтармен сомасында шектелген кепілдіктер ретінде қарастырады.
Уақытпен шектеулі кепілдіктер, ... ... ... ... емес және тек белгілі мерзімге ғана кепілдеуге шешім қабылдайтын
жағдайларда ғана ... Бұл ... ... кезеңіне немесе
өндірістің жоба қуатына шығуында ұсынылатын (берілетін) құрылысты ... ... ... ... ... болып табылады. Жобалық
тәуекелдіктер бұл ... ... зор және ... ... осы
кезеңде кепілгерлерінің болуын қалайды. ... ... ... жоспарланған баға бойынша шығарылған өнімді сату ... ... пен ... бұйымдарға икемді кепілдіктер. Олар
кепілгер балансында көрінбейді және баланстан тыс өтеді, сол ... ... ... ... Мұндай кепілдіктер «ал немесе төле», «ал ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Шартты кепілдіктер – бұл кепілдіктермұнда кепілдеме міндеттерін өткізу
жағдайының болуына тәуелді, олардыңықтималдығы үлкен емес, бірақ алашақтар
кездейсоқтықтан сақтануды қалайды, ... ... әр ... ... ... жағдайлардың келуі; бағалардың талап етілмеген
(белгілі ... ... ... үкімет әрекеттері.Ойластырылатын
кепілдіктер өз мәні ... ... ... ... бұл жай ... ... олар алашақтың көзқарасынша үшінші тұлғалар жағынан
қолдауды қамтамсыз етуге мүмкіндік жасай алады. Олар ... ... тым ... ... ... ... ... еместігі. Осы
кепілдіктердің неғұрлым кең тараған нышандары болып келеді: комфорттық
хаттар; ... ... ...... ... 100% ... ... несиені өтеуіне дейін ұстап отыруы; міндеттердің «тоғысуларын»
орындамау ескертулері, бұл кезде жоба ... ... ... ... ... да ... мен ... орындалмауына алып
келеді. Бұдан ... ... ... ... ... анықталған
шекарадан төмен түсуін болдыра алмайды. Міндеттемелердің сонымен қатар
басқа да түрлері бар, олар ... ... ... ... ... ... ... қабылданады: жобаға қатысушылардың біржақты
міндеттемелері, ниеттер туралы хаттар.
Тәуекелдікпен күрестің бір тәсілі қарастырылмаған шығыстарлды өтеуге,
жоба құнына әсер ... ... ... мен жобаны орындаудағы
жаңылысуларды жеңу үшін ... ... ... ... ... қарастырушы құралдар резервін құру қызметін атқарады. Мұндай
резервті ... ... ... ... ... ... ... табылады. Қарастырылмаған шығыстарды өтеудегі ... ... ... осы ... ... ... ... тәуелді жоба
құнының бастапқы бағалануы мен оның элементтерінің тура екендігін ... ... ... өтеуге резерв құрылымын бекіту екі
тәсілдің біреуінің ... ... ... ... ... ... резерв
екі бөлімге бөлінеді: жалпы және арнайы.
Жалпы резерв сметадағы өзгерістерді контрактінің жалпы ... және ... да ... ... ... ... ал ... резерв
бағалар өсімін өтеуге үстемелерді өзіне кіргізеді, жеке позициялар бойынша
талаптар төлеміне. Екінші тәсіл, резерв ... ... ... ... қарастырылмаған шығындарды анықтауды ұйғарады, мысалы, жұмысақыға,
материалдарға, субконтрактілерге. ... ... ... ... таңдау
мен оған тән тәуекелдіктерді анықтаудан кейін, істің тәжірибелік жағына
көшеді: алашақтың қатысу ... мен ... ... ... ... тәуекелдіктерді икемді бөлу; несиелер мерзімдерін және
берілуі мен өтелу тәсілдерін нақтылап анықтау. Осы ... ... ... ... ... ... ... – несиелік.
Несиелік сатыда жоғарыда келтірілген жобаны өткізудің тәжірибелік
жақтары мен ... ... ... ... ... сөз ... қатысушылар арасында ... ... ... ... туындайды. Осыдан кейін жобаны несиелеуге кірісуге
болады.
3.2 Инвестициялық жобаларды несиелеу кезіндегі жобалық тәуекелдіктер жүйесі
Нарықтық ... ... ... мүмкін емес. Егер кәсіпкер
тәуекелдікке бармаса, ол ... ... ... ... ... ... ... құралдарды үнемдеуге түрткі болып
табылады және де бұл ... ... ... ... ... мәжбүр етеді. Тәуекелдік белгісіздікпен қауымдасады, ал ол болса
алдын ала білу қиын немесе ... емес ... ... деп кәсіпорынның өз активтерін жоғалтып алу ықтималдығын,
дұрыс табыс алмау ықтималдығын немесе ... ... ... ... ... ... ... керек. Тәуекелдіктің мәні қолда бар
нәтижені жоспардағыдан ауытқыту мүмкіндігінен тұрады. Тәуекелдік ... ... ... алу ... көрінеді: берілген несиелер
бойынша төлем қайтарымдылығының болмауы ... ... ... мен
залалдардың пайда болуы, қор базасының қысқаруы, баланстан тыс ... ... ... және тағы ... ... ... ... отырғандай, шаруашылық субъектісі
басшылығы тәуекелдікті минимизациялауға және пайданы максимизациялауға
тырысады, бірақ сол кезде ... ... ... ... ... жоғары
пайда алу ықтималдығы соғұрлым төмен болады. Бұл факторлар арасындағы
байланыс ... ... ... ... ... ... бас тарту мүмкін емес, өйткені оның ... ... ... ... талабы тәуекелдіктер теорисына келісімді түрде –
тәуекелдікті таза ... ... ... ... мен оның ... тиімділігі арасындағы өзара тиімді
қатынастарды табу. Сондықтан, бір жағынан, кез ... ... ... ... ... ... және ... балама шешімдерден сол
кезде туеекелдік минималды болатынын ... ... ... ... мен іс ... табыстылық дәрежелері араларындағы өзара
тиімді қатынастарды таңдау қажет. Тәуекелдік ... ... ... ... ... және ... кері ... болса;
- субъектінің өткен тәжірибелеріне сәйкес емес жаңа талаптар қойылса
және заң ... ... ... жағдаяттар үшін тиімді
шараларды қабылдауға кедергі болса.
Қазақстанда ... орта ... ... ... бұл кәсіпкерлік
қызметке белгісіздіктің элементтерінен енгізіледі, тәуекелдік жағдаяттар
аймағын кеңейтеді. ... ... ... ... бұл ... мен ... ... сұраным мен
ұсынымның тұрақсыздығынан, кпиталдарды қосу ... көп ... ... ... ... ... ... әр түрлі
болуынан шығады.
Кез келген нарықтық кәсіпорын сияқты банк шығыстар (потери) ... ... ... ... ... ... ... банк басшылығы бір мезгілде залалдардың пайда болу мүмкіндігін
минимумға келтіруге ынталанады. Осы екі ... ... ... бір ... ... келеді, бұл банк иелері және оның салымшылары мүдделері қарама
– қайшылығымен щартталған. Біріншілері максималды табыс алуға бағыт ұстайды
және ... ... ... үшін ... ... дайын; екіншілер үшін,
банк сеніміндегі олардың қаражаттарының сақталуы ... ... ... пен тәуекелдік арасындағы өзара тиімді қатынасты ... ... ... ... және анағұрлым күрделі мәселелерінің бірін құрайды.
Осыған байланысты банктік менеджменттің басты талабы ... ... ... ... ... мен ... тәуекелдіктердің
минимумы кезінде максимизациялау болып табылады. Осылайша, біз айта аламыз,
банктік тәуекелдіктер дегеніміз – бұл ... ... пен ... ... нәтижесінде пайда болатын тәуекелдіктер. Басқаша айтқанда, банктік
тәжірибеде ... ... өз ... ... жоғалтып алуы, оның
(белгілі( қаржылық операцияларды жүзеге ... ... ... алу ... қосымша шығындарды шығару мүмкіндігін (қаупін)
білдіреді.
Банктік тәжірибеде тәуекелдік ең түрлі операцияларды орындау ... ... ... ... ... ... пайыздық валюталық ағымдағы шығындардың өзгеру тәуекелдігі.
Сондықтан тәуекелдіктердің пайда ... ... ... талаптар:
- тәуекелдіктің пайда болуының мүмкін жағдайын танып білу;
- болжанатын залал масштабын бағалау;
- алдын ала ескерту ... ... ... өтеу ... ... жағынан банктік операцияларды басқару, банкке оның ... ... ... ... ... активтерді жинаумен
байланысты ... ... ... Банк ... ... ... берілген қарыздар құрайды және ... ... ... банк үшін аса ... ... ие.
Қарыздар (несиелер) портфелі тәуекелдіктің барлық басты түрлеріне мұқтаж,
олар қаржылық қызметпен бірге жүреді: ... ... ... ... ... ... ... өтелмеуі тәуекелдігі.
Тәуекелдіктердің соңғы түрі, әсіресе жобаны ... ... ... ... ... ... өтемеуі банктерге ірі
залалдарды әкеледі және банктердің жиі төлемге қабілетсіздікке ұшырауының
басты ... ... ... тәуекелдігін басқару банк қызметкерінен қарыздар ... және ... ... ... ... ... отыруды талап
етеді. «Табыстылық тәуекелдігі» дианмикасы ... банк ... ... өзін ... отырып, пайда нормасына шек қоюға мәжбүр
болады. Ол ... ... ... ... ... және бірнеше ірі
несие алушылардың несиелерінің құрамын болдырмауы керек, бұл олардың біреуі
несиені өтемеуі жағдайында маңызды салдарларға ... Банк ... ... болса да) жобаларды қаржыландыра отырып, салымшылардың
қаражаттарымен тәуекелге бармауы керек. Мұны ... ... ... ... ... норамтивтерді бекіте отырып, Ұлттық ... ... ... жеткілікті зор болса, онда болжамдағы табыс маңызды
болуы керек.
Банктер тәуекелдіктің алты негізгі түрлері бойынша анықталады:
- несиелік тәуекелдік;
- өтемпаздықтың ... ... ... ... ... тәуекелдік;
- пайданы жеткіліксіз етіп алу тәуекелдігі;
- төлемге қабілеттілік тәуекелдігі.
Бұл тәуекелдіктер , ... ... ... ... ... ... ... тоқталмаймыз.
Бүгінде банктер кездестіретін тәуекелдіктер тізімі жоғарыдағы 6
тәуекелдікпен сарқылмайды. барлық ... ... ... мен ... ... валюталық, саяси, қиянатшылықтар тәуекелдігі және
тағы басқа сияқты ... ... да ... түрлерімен де кездеседі.
Олар өзара пайда болу орындары және уақыттары; деңгейге әсер ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұдан басқа
тәуекелдіктердің барлық түрлері байланысқан және банк қызметіне ... ... ... ... ... ... ... талдау әдісін
таңдауды және оны төмендету ... ... ... ... жұмыстың бірінші бөлімінде жобаны несиелеудің инвестициялық
жобаны ұзақ мерзімге несиелеуінен ерекшеліктері мен ... және ... ... берілген несиені қамсыздандыруда
оның мүлігі, ... ... ... мен ... ... жобаның өзі мен оның болашақтағы табысы кепіл ... ... ...... ... негізгі тәуекелдіктерін несиелеу
кезіндегі жоғарыда аталған ... ... ... емес, жобаға
қатысушылар тәуекелдіктері, ... ... ... ... ... ... тәуекелдігі, өндірістік, технологиялық және
құрастырушылық, ... ... және тағы ... ... ... ... Бұл ... банктің жоғары тәуекелді
ұзақ мерзімді қарызы (несиесі) ... ... ... ... әсер ... ... ... қарызын уақытында өтеу мен
перспективада пайыздық және кәсіби ... ... ... ... ... ... кезінде барлық таза дәстүрлі банктік ... ... ... олар банк ... жанама түрде әсер етеді.
Инвестициялық жобаларды қаржыландырудың неғұрлым тәуекелді ... ... ... ... ... ... жағдаятта алашақ –
банкке инвестициялық несиелеумен байланысты тәуекелдіктер жүйесі туралы
нақты ... ... аса ... Тек ... сай ... ... ескеруге және кәсіпорында оларды төмендету бойынша сәйкес
шараларды қабылдауға мүмкіндік береді.
Жобаны несиелеу кезіндегі ... ... ... ... ... мен жобаны қаржыландыру, бәрінен бұрын, жоғары тәуекелді
операциялар сферасына ... ... ... Бұл ... ... ... шығады: жобаны өткізудің маңызды ұзақтығы;
қаржыландыру ... мен ... ... ... көп ... ... ... сипаттамсы. Оларға операциялар сферасының кеңістілігі
мен жобаның әдеттегі ірі құнын тағы да жатқызуға болады. Осыған ... ... банк ... ... қарапайым қағидатарда құрылады:
- неғұрлым арзан бағада капиталды (депозиттерді, сыртқы ... ... ... ... ... және ... ... неғұрлым көбірек жасау;
- оларды рынокта пайдалы етіп ... яғни ... ... ... осы кезде шығындар тәуекелдіктерін мына жолдармен төмендету:
а) неғұрлым сенімді, өміршең, тиімділігі жоғары жобаларды іріктеу;
ә) операциялар диверсификациясы мен ... ... әр ... ... жоба ... мен берешектің несиеге қабілеттілігін тереңнен оқып
білу;
в) жобаға қатысушылар арасында тәуекелдіктерді дұрыс тарату (бөлу).
Экономикалық әдебиеттерде келесі ... ... ... ... ... қатысушылар тәуекелдігі;
- жобаның сметалық құнын көтеру ... ... ... аяқталмау тәуекелдігі;
- жұмыстар мен объектілер сапасының төмен болу тәуекелдігі;
- құрастырушы және технологиялық тәуекелдік;
- өндірістік тәуекелдік;
- басқарушылық ... сату ... ... қаржылық тәуекелдік;
- сақтандыру тәуекелдігі;
- әкімшіліктік тәуекелдік;
- заң тәуекелдігі;
- төтенше ... ... ... ... ... тізімі жеткілікті түрде
шартты болып ... және ... ... жоба тек ... жоба үшін ... анықтаудың жіберуші нүктесі ретінде ғана қарастырылады.
Мұндай тәуекелдіктер әрбір нақты жағдайларда ... - ... ... ... және ... да ... ... ала отырып мамандармен және сарапшылармен анықталатын болады.
В.А.Москвин «Инвестициялық жобаларды несиелеу» кітабында инвестициялық
несиелеу кезіндегі тәуекелдіктердің келесі ... ... ... ... басқару: қағидаттары, әдістері мен
аспаптары
Жоғарыда белгілегеніміздей, жобаны несиелеудің ұзақ ... ... ... ... ... ... – банк жоба
қызметінің басты қатысушысы болып ... және ол ... ... ... үлкен бөлігін алады және көтеріңкі тәуекелдікке
тәуелді болады. Осыған байланысты алашақ – банкке ... ... ... рөлі ... ... ... ... өткізудің
барлық фазаларында және қаржылық қажеттіліктерді анықтау кезінде, смета мен
бюджетті есептеу кезінде, контрактілерді дайындау мен қол қою ... ... ... ... ... ... ... әдістері аса терең құрылмаған және
әлемде кеңінен сынақтан ... ... ... ... ... ... ... құрау өте қиын: ... олар ... аса ... ... әлі ... ... ... жеткілікті дұрыс жіктемесі құрылған ... ... ... ... шегіндегі қызмет басқа ... ... ... ... ... психологиялық және
басқа да қиындықтар жобаны басқарудың ... ... ... ... жобалық тәуекелдіктер басқармасын мүшелендіруден
туындайды.
Қазіргі кезде ... ... ... қызмет жақсы жеткілікті
құрылымда, оған келесі негізгі сатылар кіреді:
- тәуекелдікті сәйкестендіру (анықтау);
- тәуекелдікті ... ... ... ... мен ... ... ... тәуекелдікті тоқтату мен бақылау;
- тәуекелдікті қаржыландыру;
- нәтижелерді бағалау.
Алғашқы екі бағытты тәуекелдік талдауы деп атау ... ... ... түрлері анықталған, сапалық талдауға жатқызылады;
екіншісі – тәуекелдіктің көлемдері мен өлшемдері ... ... ... ... тәсілдеріне жатқызылады: статистикалық, «Монте – Карло»
әдісі, шығындар, сараптауларды бағалау, аналитикалық талдаулардың ... және тағы ... өту ... аса ... саты ... ... әдістері мен
өлшемдерін таңдау болып табылады. Бұл жерде «әдіс» пен «өлшем» түсініктерін
бөліп қарау керек. «Әдіс» «өлшемге» ... ... кең ... ... әдіс шегінде нақты өлшемдерді (аспаптарды) пайдалануға болады.
Тәуекелдік теориясы мен ... төрт ... ... басқару
әдістерін құрды:
- тәуекелдікті басқару;
- тәуекелдікті тоқтату мен бақылау;
- тәуекелдікті сақтандыру;
- тәуекелдікті жою.
Тәуекелдікті тоқтату мен бақылау – бұл ұйымдастырушылық іс – ... ... ... ... ... өз ... ... тоқтату мен олардан болытын шығыстарды (потери) төмендетуге әсерін
тигізеді.
Тәуекелдікті сақтандыру – бұл болған тәуекелдіктің залалынан ... ... ... қоры есебінен басқару әдісі.
Тәуекелдікті жою – бұл жобалық тәуекелдікті басқару әдісі, бұл ... пен оның ... да ... тәуекелдіктерінен болған шығыстарды
өздеріне алады және бұл залады өзінің меншікті қорлары есебінен өтейді.
Тәуекелдікті басқарудың келесі ... - ... ... ... Ол ... және ... ... да қатысушылармен құрылған ... ...... іс – ... сипаттайды, онда
қарастырылады: тәуекелдіктер мониторингі; тәуекелдікті болжау; келе жатқан
тәуекелдіктер туралы басшылыққа мәлімдеу; ... ... ... ... ұйымдастырушылық – техникалық шараларды құра.
Жобалық тәуекелдіктерді басқарудың кейбір қағидаттарына ... ... Жоба ... ... ... оны ... ... мен байланыстары:
- бұл инвестициялық жобаны банктің қаржыландыру өлшемдері тек жобаның
сметасы мен бюджетін бастамаға ... ... ... ... ... ... ету ... арқылы анықталады;
- жоба бойынша пайыздық мөлшерлеме деңгейі, банк ... ... ... ... ... болып табылады;
- жобадағы банктің қаржылық қатысу үлесі олардың өздеріне ... ... кері ... ... ... табылады.
Тәуекелдіктердің төмен деңгейі кезінде несие ... ... жоба ... ... ... қарағанда, маңызды
болулары қажет; жобалық тәуекелдіктер деңгейі неғұрлым жоғары болса,
несиелік келісім ... ... ... ... ... Өз ... ... үшін несие беруші банк инвестцияилық
жобаларды қаржыландыруға субординатталған ... де, ... да, ... ... да, басқа да несиелерді: қаржылық және
сақтандыру ... әр ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді анық қамсыздандырылмаған, тіркелген пайыздық
мөлшерлемеге ... ... ... басты ерекшелігі немесе үлкен
инвестициялық несиеге субординатты ... және олар ... ... ... ... кейін өтеледі, яғни алашақ – банк оларды
жобалық компанияның меншікті капиталына теңейді.
3 ... ... үшін жоба ... ... машиналар мен
жабдықтарды сатып алу үшін осы ... ... ... мен жабдықтар
арқылы қамтамасыз етілетін несиелер ... ... ... ... алашағы мен мұндай қамсыздандырылған несиені беруші алашақ
арсында белгілі қақтығыстар туындайды. ... ... ... ... ... банк өзінің несиелік келісімдерінде ... ... ... ... ... ... салады.
4 Инвестициялық жобаларды қаржыландыру туралы сұрақты шешу барысында
банк барлық мүмкін сызбаларды, ... ... ... ... алу ... керек. Жобалық компанияның инвестициялық несиесін беру ... ... ... ... банк ... да әр түрлі
лизинг нышандарын ... ... ... ... қосымша сызбаларды
пайдалана алады: несиені өткізуге басқа ... ... беру ... ... мен жабдықтарды жеткізушілерге, мердігерлерге,
жобалық ұйымдастырушыларға); осы жобаға қатысушыларға ... ... ... ... мен ... ... жүзеге асыру
үшін контрактілерді фортирлеу және тағы басқа.
5 Банкті тәуекелдіктерден ... ... ...... ... ... қаржылық шарттарын жобаның «сыртқы ортасы»
мен жобаның өз ерекшеліктеріне ... ... ... Бұл ... ... мөлшерлеме мен несиелік қарызды өтеудің икемді ... ... ... ... ... ... процессінде банк бір – бірімен тығыз
байланысты екі талапты шешеді [2, 155 бет]:
а)Толығымен жоба бойынша тәуекелдіктерді басқару (бұл ... ... ... ... ... ... ... компения
жағынан басқару («қорғаныстың таяу тізбегі»).
Банк «қорғаныс тізбегінің» екеуін де нақты ету ... ... ... ...... үшін жобалық тәуекелдіктерді басқару мен төмендетудің
бағыттары болып келеді:
- жобаны өткізудің барлық сатыларына жобалық ... ... ... мен ... ... инвестициялау алдындағы фазада;
- жобалық компания құрылымдары мен бүкіл жобалық қызмет қатысушыларын
дұрыс таңдау. Бұл кезде сәйкес құрылтайшы және басқа да ... ... ... дұрытығына ерекше мән беру керек және тағы басқа;
- несие алушының инвестициялық ... ... ... ... ... қызметке қатысушылар арасында, әсіресе
алашақ пен берешек арасында дұрыс етіп бөлу;
- инвестициялық жобаларды өткізуді ... ... ... ... ... басқарудың арнайы әдістері мен аспаптарын
апйдалану.
Жоба ... ... ... кезеңде техникалық –
экономикалық негізделуді, жобалық – сметалық және ...... ... банк ... негізгі тәуекелдіктерін анықтауға және баға
беруге ... ... ... ол, жобаны сараптай алатын және ... жан - ... және ... ... ... ... табу мен
анықтау), сәйкес мамандары бар арнайы бөлімшелерді (басқарма немесе жобаны
несиелеу ... ... ... банк те ... ... мен мамандарды (экологтар, геологтар, құрылысшылар) тартады.
Жобаның иныестициялау алдындағы кезеңдегі сараптау сапасына жобалық
тәуекелдіктерді басқару ... ... ... ... ... ... таңдау мен іріктеудің таңдаулы жобасы бар. Жобалардың
тұрпаты, оның дұрыс құрылу дәрежесі, көлемі, жобаны ... ... ... ... несие өлшемі, техникалық, экономикалық, құрылыс
құжаттары, несиені қамсыздандыру нышандары сияқты ... ... ... ... ... ... жобалар, жоба иницияаторларының экономикалық және
қаржылық жағдайы, ... ... ... ... қатысушылар,
жобаға мемелекеттік қолдау көрсету, несие алушы менеджменті, жобалық өнімді
өткізу рыногі, техникалық, экономикалық, ... және тағы ... ... сияқты, заңсыз өлшемдер бойынша бағаланады.
Батыста «тазалау» мен жобаларды алдын ала ... ... ... ... атқа ие, яғни ... ... немесе экспресс –
талдау. Кейде скрининг деп заңды өлшемдер иелігіндегі тек ...... ... ал ... ... ... ... ала қарап шығу» (initial review) деген атауға ие.
Инвестициялық жобаларды бағалау мақсатында банк ... ... ... ... – экономикалық негізделуі мен
бизнес – жоспарды; құрылтай құжаттарын; инвестициялық жоба инициаторларының
қаржылық есептерін; мердігерлік ... ... мен ... ... жоба өнімін өткізуге контрактілерді, келісімдерді
жақсылап тексереді, мемлекеттік органдардың лицензияларын, рұқсатнамалары
мен ... және тағы ... ... оқып біледі.
Осы тексерулер, оқып білулуер және талдаулар негізінде ... ... ... ... табылады, таза келтірілген құн,
тиімділік, ... ... ... ... ... ... баға ... Нәтижесінде жоба инициаторларының ...... жеке ... ... ... мемлекеттік
органдардан қосымша рұқсатнама алу; жобаны өткізуге ... ... ... ... қатысу шаралары туралы аманаттар алу;
банктің несие комитетіне жобаны ... үшін ... беру ... ... ... қабілетін бағалау кезінде тек
ұйымдастырушылық, экономикалық емес, сонымен қатар экологиялық ... ... ... ... мен ... да ... Бұл кезде ескеріледі:
- берешектің инвестициялық жобаны сәтті өткізуі мен жоспарланған
нәтижелерді алу ... ... ... ... ... ету ... ... сенімділігі мен тұрақтылығы;
- берешектің инвестициялық тартымдылығы.
Барлық осы сипаттамалар, қорытындылар мен ұсынымдар ... ... ... ... ... және банк басқармасына беріледі.
Ол келіссөздерді жүргізудің меқсатқа лайықтылығына қатысты және ... ... ... шегінде шешім қабылдайды.
Тәуекелдіктерді тиімді басқару мақсатында банк арнайы жобалық
компанияны құру процессіне, ... ... ... ... белсенді қатысады. Оларға анық талаптар қойылады [2, 153 бет]:
біліктілік (қажет білімдер мен осы ... ... ... ... менеджмент); материалдық, қаржылық қамсыздандырудаайналым құралдары
жобаны ... қоса ... ету ... ... органдарға
сақтандыру тәуекелдіктерін төмендету мақсатымен әсер ету қабілеттілігі.
Осы кезде банктің жобалық компанияларды ... ... ... болуы міндетті. Оларда құрылтайшылардың тұрақтылық
кепілдіктері, олардың жарғылық ... ... ... олардың
құқықтары мен міндеттерінің анық регламенттелуі, даулар мен ... ... ... ... ... көрініс табулары керек. Осымен
банк ... ... ... ... ... банк жобалық компанияны басқаруға жанамалы ғана қатысады ... ... ... ... ... ... Мысалы, егер жобаның
сметалық құны көтерілсе, онда банк оның ... ... ... ... ... ... ұлғайтуды талап етеді
немесе егер жеке құрылтайшылар ... ... өз ... ... ... келісімдер мен контрактілері шарттарын бұзса, онда
банк оларды басқа қатысушылармен алмастыруды ... ... ... ... ... ... ... қатысуы оған
жобалық тәуекелдіктерді бұдан әрі қарай жоба ... ... ... ... ... Ал бұл осы тәуекелдіктердің уақытында
анықталуы мен олардың ... ... ... ... әр ... сатыларында жобаға қатысты заңды құжаттарды
тәжірибелік дайындауға кеңесшілер арқылы ... ... ... ... ... ... және тағы басқалары, сонымен
қатар тәуекелдіктерден сақтану сұрақтарының оларда ... ... Атап өту ... ... ... ... ... мерзімге
несиелеу және ұзақ мерзімге нсиелеу кезеңіндегі ... ... ... Бұл ... ... ... пен ... – жоспар
сияқты өте маңызды.
Бұл өзгешеліктерді түсіну үшін, ғылғми әдебиеттерде В.А.Москвин жобаны
несиелеу ... ... ... қабілеттілігін «берешектің
инвестициялық ... ... деп ... ... және ... ... ... инвестициялық несиеге қабілеттілігі – ... ... ... ... ... өткізу нәтижесінде
өтеу мүмкіндігі [3, 107 бет].
Берешектің несиеге қабілеттілігін ә детте берешектің несие қарызын
өтеу ... деп ... ... ... ... банктер берешектің несиеге қабілеттілігіне
баға беру кезінде бірнеше әдістерді қоданады. Олардың ... ... ... ... қаржылық коэффициенттер жүйесі;
- ақша ағындарын талдау;
- іс тәуекелдігін талдау.
Қаржылық коэффициенттер ... ... бес ... ... ... ... ... леверидж, пайда, қарыз
қызметі.
Бұл коэффициенттер өте ... ... ... жиі ... олар бар кемшіліктерге ие. Олар берешектің өткендегісін және оның
қызметінің жеке ... ... ... бұл ... құралдарының
қозғалысымен жанасады. Бұл коэффициенттердің кемшіліктерін ... ... ... ... ... ... болады.
Ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздардан, негізгі
құралдардан және басқа да активтерден босау, жаңа несиелерді (ссуда) ... да ... ... ... ... ... сол ... несиелік берешектің, салықтардың,
үлеспайдалардың, несие үшін пайыздардың ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштарға, негізгі
қорлар мен басқа да активтер есебінен болады.
Сальдо ... ақша ... ... мен жылыстауы
арасындағы нақты кезеңдегі жалпы ақша ... ... ... ... ... ... несиеге қабілеттілігін білдіреді, ал
оның шамасы – берілетін жаңа несиелер өлшемі.
Жалпы ақша ... ... мен ... ... ... өзара қатынастары негізінде оның несиеге қабілеттілігі класы
анықталады (13 кесте). Бұл өзара ... ... ... ... ... I класс – 0,75; II класс – 0,30; III класс – ... ... – 0,20; V ...... ... берешектің несиеге қабілетінің екі әдісіне
қосымша іс тәуекелдіктерінің талдауы жасалады. Іс ... ... ... ... ... ... ... бұл
айналымда тиімді аяқталмау мүмкіндіктерімен байланысты. Іс ... ... ... ... ... жеткізілімдер
маусымдығы мен шарттары, шикізаттар мен материалдарды ұзақ сақтау, олардың
бағалары деңгейлерінің өзгеруі, әкелімдер мен ... ... ... ... ... заң ... ... және тағы басқа.
13 кесте - Іс тәуекелдігі негізіндегі берешектің несиеге қабілеттілігі
класы
|Тәуекелдік ықтималдығы |Балдар ... ... |
| | ... ... емес ... |100 жуық |I ... ... |80 – 100 |II ... ... |50 – 79 |III ... тәуекелдік |30 – 49 |IV ... ... |0 -29 |V ... қабілеттіліктің бұл әдісі мен алдыңғы екі әдіс айналым
құралдарын және берешектің ағымдағы ... ... ... ... яғни ... мерзімді несиелеу үшін. Бұл әдістер ұзақ ... ... ... ... ... ... үшін аса
жарамайды, әсіресе кәсіпорынның инвестициялық несиеге ... ... ... ... ... жобаны несиелеу кезіндегі берешектің несиеге қабілеттілігін
бағалаудың ... ... ... ... ... ... несиеге қабілеттілігін бағалаудың басқа
да әдістемелік тәсілдері бар. ... ... ... үшін АҚШ – та алты «Си» ... пайдаланылады. Оның мәні несиелік
өнімнің алты тұрғысын детальдап қарастыруда: ... ...... ... алу ... (capacity), ақша қаражаттарының бар
болуы (cash), қамсыздандыру ... ... ... ... ... ... біз бұл ... қарастырмаймыз. Ол келесі әдістерден
белгілі.
Англияда «PARTS» әдістемесі пайдаланылады, бұл ... ... ... [3, 103 ...... ...... өлшем;
Repayment – төлем, қарыз бен пайыздарды қайтару;
Term – мерзім;
Sequrity – қамсыздандыру, кепіл.
Берілген әдістемеде, мысалы, ... ... ... несиенің
орташа сомасы, қорлар айналымы, алынған ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған отандық және шет елдік әдістемелер қарыз
алушылардың инвестициялық несиеге қабілеттілігін бағалау үшін аса жарамсыз,
өйткені, негізінен ... ... ғана ... ... ... ағымдағы
қаржылық жағдайы тәжірибе жүзінде банкке, ол бірнеше жылдан ... ... ... қайтара алады ма, жоқ па, оны ... ... ... ... [3, 105 – 130 б.б.] ... алушының
инвестициялық несиеге қабілеттілігін бағалау тәсіліне қызығушылық ... соны ... ... ... ... кезінде банк мамандарына әдеттегі қарыз алушының
несиеге ... ... ... ... ... ... ... қажет. Өкінішке орай, мұны ЖОО – да
үйретпейді. Студенттерге несие беру ... ... ... ... ... алу керек деп үйретеді. Жоғарыда ескерілгендей, ұзақ кезеңдегі (4
– 5 жыл ағымында инвестициялық жобаларды өткізу) ... ... ... ... сақтап қалу мүмкін емес. Шығыстар құн мен өтімділікте
болады.
Бұдан басқа, қарыз алушыда әрқашан иныестициялық жоба ... ... ... ... мүмкіндігі жоқ.
Осыған байланысты, жобаны несиелеу кезінде несиені қамсыздандырудың
дәстүрлі түрлеріне ... ... ал ... басты түрін
қамтамасыз етудің ақпараттық түрлері деп қарастыру керек.
Жіктеме негізіне ... [3, 127 бет] ... ... ... ... несиелеу әдісімен берілген, инвестициялық несиені
қамсыздандыру түрлерінің өзміздің жіктемемізді ұсынамыз.
Қамсыздандырудың ақпараттық ... ... ... ... ... ... детальдап оқып – білу алашақ – банкке ... ... ... ... ... ... туралы ойлауға мүмкіндік
береді.
Қамсыздандырудың ақпараттық түрлері екі топқа ... ... ... және ... бәсекелестік артықшылығы туралы
сипаттама береді, олар бұған ... ... ... ... қол
жеткізеді, ал бұл инвестициялық жобаларды өткізудегу болашақ жетістіктер
кепілі. Рыноктағы ... ... ... қаржылық жағдай, өте жақсы несие
тарихы, оның ақша ағындары, қаржылық коэффициенттерден кем емес берешектің
несиеге ... ... ... ... тобы ... ... ... туралы құнсыз мәліметтерді береді. Бұл жерде басты рөл ... мен ... ... ... ... талдауды жасай білуі
мен білімдеріне беріледі. Егер олар ... ие ... , онда ... талдау
нәтижелерінен берілген инвестициялық жобаны сәтті өткізу ықтималдығы ... ... ... ...... ұзақ ... ... берілетін баламалы
мүліктік қамсыздандыруын алудың шектеулі мүмкіндіктерін ... ала ... ... ... ... ... ... түрі болып жақсылап құрылған инвестициялық жоба мен тәжірибелік
өткізілуінің сапалы бизнес – жомпары ... [3,б114 ... ... ... ... бағдарламасы талдануы керек
және оның нәтижелері берешектің инвестциялық ... ... ... түрде ескерілуі керек. Бұл банкпен несиеленетін жобаның сапасын
және оның ... ... ...... ... ... ... керек.
Егер барлық осы жұмыстар біліктілігі жоғары мамандармен жүргізіледі,
яғни бұл инвестициялық жобаларды сәтті өткізу мен ... ... және ... тәуекелдіктерді төмендетудің кепілі.
Жобаны несиелеу кезінде тәуекелдіктерді төмендетудің ... ...... ... ... ... ... дұрыс бөлу
болып табылады. Біз бұл туралы жоғарыда жеткілікті айттық, сондықтан одан
әрі қарастарудың ... ... ... жобаны өткізуге жүйелік бақылау жасау жобаның
тәуекелдіктерді уақытында анықтау мен ... ... ... кері емес және берешекке шектеулі кері ... ... ... ... банк ... өткізуде жүйелік және жан жақты
бақылауды ... ... Егер ... ... қоса ... ... табылса,
яғни жобалық компанияның жарғылық капиталына қатысса, ол енді іс жүзінде
инвестициялық жобаларды өткізуге ... ... ... ... қатысады. Кейбір жағдайларда өткізуді басқаруға қатысу мен
бақылау жасау арасындағы өзгешеліктер ... ... емес ... ... банк ... ... ... кейін инвестициялық ... ... ... ... ... ... жеткізушілер мен
мердігерлерді).
Жобаны өткізуді бақылау үшін банк әр түрлі құралдарды пайдаланады:
кезеңдік ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асырылатын қызметкерлермен, ... ... ... ... ... және ... пайдаланудаобъектіні сынау мен қабылдауға қатысу; ... ... ... және қараушы органдардан арнайы ақпараттарды
алу және тағы басқа.
Барлық ос шаралар пайда ... ... ... ... ... мен ... масштабының төмендеуіне әсер етеді.
Алашақ – банк мүддесін қорғау аспабы ретінде сақтандыру пайдаланыла
алады. Ол үшін неғұрлым ... ... ... бірі ... ... ... ... болып табылады. Бұл жерде
сақтандырушы берешек болып табылады, сақтандыру объектісі, несиенің 50 –
ден 90% шегінде сақтандырыла ... ... ... ... ... Банктердің төлем мерзімі болғаннан кейін 30 күн ... қоса ... ... бойынша төлемдерді алмауы сақтандыру
жағдайы ... ... ... ... орнын толтыру төлемінен
кейін сақтандыру ұйымына төленген сома шегіндегі банктің несиелік ... ... ... ауысады.
Өкінішке орай, жобалық тәуекелдіктерді сақтандыру әдісі біздің
елімізде пайдаланылмайды. ... ... ... ... ... ... жоқ; ... инвестициялық жобалардан
болатын ірі шығыстардың орнын толтыруға ... ... ... ... жоқ; ... инвестициялық жобаларды сақтандырудың
әлі құқықтық, экономикалық механизмдері жоқ.
Енді, ... ... ... ... ... басқарудың айырмашылығы бар әдістері мен ... ... ... ... несиелеу әдісімен қаржыландыру
кезінде тәуекелдіктерді басқарудың бірінші және ... ... ... ... ... ... әсіресе, жобаны
несиелеудің таңдаулы түріне тәуелді, алашақ пен берешек арасындадұрыс бөлу
болып табылады: толық регресс ... ... ... ... ... құқығынсыз несиелеу. Көптеген тәуекелдіктер инвестициялық базаның
бастапқы ... ... ... ... ... ... ары ... бұл тәуекелдіктерді алып тастау мақсатында тоқтатылады немесе мүлде
тоқтатылады.
Одан кейін ... ... ... арасында бөлу жобаны
өткізудің бүкіл кезеңіне бір рет және ... ... ... ... ... оның қашы ... мүмкін. Жоғарыда ескертілгендей,
банк несиелік ... бұл ... ... өтуі ... Ол ... өз ... ... фазада минимизациялауға тырысады,
тәуекелдіктер толығымен максимумға жеткенде және де ... ... ... тәуекелдіктерге шегеріледі. Әдетте тәуекелдіктерді
алашақ пен берешек арасында бөлу объектіні пайдалануға ...... ... ... ... тәуекелдіктерден сақтандырудың
қарапайым аспабы берешектен талап етілетін жоба ... ... ... ... ... ... компаниядан басқа оның құрылтайшылары
бере алады, ал ол өз кезегінде, жобаға ... ... ... ... мен ... жеткізушілерден, жобалық өнімді
сатып алушылардан кепілдіктерді талап етеді.
Бұл жоба бойынша жұмыстарды аяқтау істері банктерді ... ... ... қана ... ... бір ...... жобаны өткізуді қамсыздандырудың мықты ынтасы.
Мұндай ойластырылмаған қосымша шығындар, объектінің құрылыс фазасында
да бола алады. Бұл ... ... ... басқа резервті банк
несиелері пайдаланылады: осы мақсатқа құрылған ... ... ... ... ... ... жобалық компания
капиталының ұлғаюы; ... ... жоба ... ... ... ... резервті несиелер деп алашақ банкпен арнайы құрылған арнайы
резерв берешекке қолдау көрсетуге, ерекше шарттары бар ... ... ... ... ... ... деп ... құрылтайшылармен және басқа ... ... ... ... ... ... жағдайында
қарастырылатын резерв түсініледі.
Тіркелген бағадағы жоба ... ... ... контрактілері
тәжірибесінде жеткілікті жиі кездеседі және құрылыс сметасын жоғарылату
тәуекелдіктері бойынша банк үшін ... ... ... ... ... жағынан ең жақсы ... ... бар ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
сметаны жоғарылату тәуекелдігі толығымен мердігер объектісіне ауысады.
Енгізілген инвестциялық ... ... ... ... ... тәуекелдіктердің негізгі бөлігін өзіне алады, бірақ ... ... ... ... Сондықтан банк жобаны ... ... пен оның ... ... ... бойынша
қарызға қайта құруға тырысады.
Бұдан басқа, тәжірибеде тәуекелдіктерден сақтанудың қосымша немесе
басқа да аспаптары ... ... Бұл, ... ... ... ... несие келісімі мерзіміне шығарылған, яғни берешектің
пайызды негізгі қарыз несиесін өтеу мерзімдерінде шығарылған ... ... ұзақ ... ... ... жанамалы
кепілдіктер. Бұл контрактілерді міндетті түрде даму перспективасы мен
қаржылық жағдай, ... ... ... қабілеттілігі, көптеп сату
бағаларын экономикалық жағдайды, ... ... ... ала ... ... ... есепке алынуы керек. Әдетте банк жобада
өнімді тұрақты сатып алушылар болуы ... ... ... ол «ал немесе төле» сияқты контрактілерге қол қоюда тұрып алады.
Бұл контрактінің мәні тауар үшін ... ... ... жеткізіледі ме, жоқ
па, оған тәуелсіз, бұрыннан құрылған кесте бойынша жүзеге асырылады. Бұл
жеткізушілер мен ... ... ... ...... анық
режимді құрады, тауарларды жеткізу мен олар үшін төлемдер тоқтаусыз өтеді.
Контрактілерде ... ... мен ... шарттарын бұзғаны
үшін айыппұл санкциялары қарастырылады.
Жеткізушілерді жобаға тәуелді ету мен тәртіпке салу мақсатында ... ... мен ... жеткізуге тәуекелдіктерді тқмендету
кезінде шикізаттарды, материалдарды және басқа да өндірістік қорларды
жеткізушілермен ... ... – банк ... ... ... ... ... жобаны ... ... ... ... да ... ... жеткізушілерді, және жобалық
тауарларды сатып алушыларды тартуға ынталанады. Ол бұлардың ұзақ мерзімді
контрактілерге отыру жолымен берілген ... ... ... ... ... ... оларға жобалық компанияның жобасын өткізу үшін
құрылатын ... ... ... Одан ... ... ... сатып
алушы «клиентті қаржыландыру» деп аталатын жеткізу ... ... ... несие бере алады.
Жобаны несиелеуде кездеседі: инвестициялық жобаның иницияаторлары
(жобалық ... ... ...... ... өнімнің
болашақтағы сатып алушыларымен келісілген, ұзақ ... ... ... ... ... береді. Мұндай қамсыздандыру
мұнай, газ, металдар сияқты тауарларды өткізуге ұзақ мерзімді ... ірі ... ... ... беру кезінде тәжірибеленеді.
Бұл контрактілер жобаны несиелеу әдісімен берілген инвестициялық несиелерді
қайтармау тәуекелдігінен ... ... ... ... табылады.
Олар алашақ – банк үшін жобалық тәуекелдіктерді маңызды төендетеді. Осы
кезде ... бұл ... ... мен ... бекіту
кезіндегі саладағы құқықтық мәртебе мен сатып алушының сенімділігі, олардың
төлемге қабілеттілігі, ... ... ... және ... ... ... мен ... қабілеттілігінің перпективаларының
үлкен жауапкершілігі бар.
4 ЖОБАНЫҢ ҚАУІПСІЗДІГІ ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯЛЫЛЫҒЫ
4.1 Банктегі микроклиматтық жағдайларды ұйымдастыру
Микроклимат көрсеткіштері жэне ... ... ... ... ... ... талаптарды сақтаумен ... ... ... ... ... ауаның
температурасын, оның ыңғайлылығы және мекемедегі немесе бөлімшедегі жасанды
жарық ... ... ... талаптарды сақтау жатады.
Параметр дегеніміз- қоршаған ортаның ... жэне ... ... ... Ал ... ... ... ылғалдылық жэне ауаның атмосфералық ... ... ... ... ... ағзаның оңтайлы зат ... бұл ... жэне ... ... деп аталады.
Адамның қалыпты өмірі үшін қажет талаптардың бірі болып мекемелердің,
бөлімшелердің қалыпты жағдайын қамтамассыз ету ... ... ... ... жылу беру ... желдетудің
жылулық-физикалық ерекшеліктеріне байланысты болып келеді.
Микроклимат параметрлері адам ... және оның ... ... әсер ... ... ... ... параметрлерін сақтау мекемеде
желдеткіштер қолданылады. Микроклиматтың оңтайлы параметрлері ауаны желдету
жүйесімен қамтамассыз етіледі, ал рүқсат етілген параметрлер ... ... ... ... ... дегеніміз- түрғын, қоғамдық жэне ... ... ауа ... ... ... ... мен ... Желдеткіш жүйесі бөлмедегі ауа алмасуды, яғни, бөлмедегі лас,
жылы немесе ылғал ... ... ... таза ... беруін қамтамассыз ететін
құрылғылар кешенін білдіреді. Тиімді желдету ... ... ... ... ... заттардың физикалық жэне химиялық
қүрамын білу қажет, сонымен қатар, ... ... ... улылығын,
шығу көзі мен орнын, бөлініп шығу кезіндегі құрамы мен күйін білу керек.
Өндірістік ... ... ... ... ... денсаулығына
зиянды газдар мен булардың шығарылуымен бірге жүріп отырады. Сонымен қатар,
бөлімшелердің ауасына көптеген ... ... ... ... ... мүмкін.
Олар бөлменің температурасы мен ылғалдылығын арттырып, ... ... ... ... ... адамдардың ағзасынан ауа, жылу, ылғал,
көмірқышқыл газдары бөлініп шығады. Бөлменің ... ... ... мен ... ... мен газдануының артуы температураның
төмендеуі немесе артуы адам ағзасына зиянды әсер ... ... ... ... ... ... ... тұру үшін және технологиялық
талаптарға байланысты желдеткіш орнатылады.
Жүмыс істеу аймағы бойынша жалпы жэне жергілікті ... ... ... ... ... ... жэне механикалық болып бөлінеді.
Мекеменің сыртқы және ішкі қысымы ... ... ... ... ... білдіретін желдеткіш жүйесін ... ... ... ... ауа ... сақтау талаптары бойынша қажет ауа алмасуы
үшін ұйымдастырылған желдеткіш немесе аэрация қажет.
Табиғи ... ... ... ... ірі ауа ... энергиясыз жұзеге асыру мүмкіншілігі табылады. Табиғи желдеткіш
өндірістік емес мекемелерде кеңінен қолданылады.
Артық жылу көптеген бөлмелердегі зиянды ... бірі ... ... ... жэне ... ... әр түрлі жылу
көздері болады.
Шығарылатын жылу мөлшері, көп жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... бөлмелердегі желдетуді есептеу кезінде жылулық тепе-теңцік
құралы қажет, яғни бөлмедегі ... жылу ... мен жылу ... ... Жылу ... адам ... бөлініп шығатын, күн радиациясының,
жарықтың, құрылғылар мен бұйымдардың қыздыруынан, электр жэне механикалық
энергия шығынынан келетін ... ... ... ... жылу ... ... ... кезінде, кристалдану және оның қатуы кезінде түсуі
мүмкін.
Адамның ағзасына жэне оның ... ... үшін ... бірі- жылу беру. Жылу берудің мақсаты болып ... ... ... ... ... ... температурасын сақтау табылады.
Жылу беру жүйесі сумен беру, бу арқылы, ауа және аралас болып ... жылу беру ... кең ... және олар ... әрі ыңғайлы. Бұл
жүйелерде жылыту құралдары ретінде радиаторлар мен мұржалар қолданылады.
Ауадағы оттегінің жеткілікті мөлшерінің болуы- ағза өмірінің ... ... ету үшін ... ... Ауадағы оттегі мөлшерінің
төмендеуі оттек жетіспеушілігі- ... ... ... Оның ... ... ... бас ... есту және көру органының ... ... зат ... бұзылуы.
Оңтайлы микроклиматтық жағдайларды жүзеге асыру үшін ... ... ауа ... ... Ауаны баптау-дегеніміз- ауаны
автоматты түрде өңдеу. Ауаны баптау ... ... ... ... ... жэне ... таралу жылдамдығы автоматты түрде
реттеледі. Ауа баптағыштар жергілікті ... ... ... ... ... және ... өмірі және еңбекке қабілеттілігі
үшін оңтайлы жағдайларды қамтамасыз етеді.
4.2.Банктегі жұмыс орнын жарықтандыруды ұйымдастыру
Жарықтандыру жұмыс орнының негізгі ... бірі ... ... ... ақпараттың 90%-на жуыгын қабылдайды. Сонымен қатар,
жұмысшы, қызметкерлердің еңбекке қабілеттілігі, ... ... ... ... ... ... ... жоғары жүйке қызметінің негізгі процесінің
жүруін жақсартады, алмасу және иммундық-биологиялық ... ... ... ... ... жақсартады. Тәжірибе көрсеткендей,
тек қана ... ... ... ... ... ... ... өсімі 1,5%-тен 15%-ке дейі жеткен.
Мекемелерде табиғи, жасанды және аралас жарық ... ... ... ... ... ... ... болу керек.
Қараңғы мезгілде жұмыс істеу барысында табиғи жарықтандыру қолданылады. өз
кезегінді табиғи жарықтандыру жарық беру ... ... ... ... ... жэне ... болып бөлінеді. Жасанды жарық жалпы,
оқшаулап шектелген жэне аралас ... ... ... ... жарықтандыруға тең немесе одан көп ... ... ... ... ... көру ... ... еңбекке қабілеттілігі жэне еңбек өнімділігі ... аз ... ... көрмеушілікке әкеледі.
Мекемелерді жарықтандыру кезінде, көбінесе, шамдар қолданылады.
Табиғи жарықтандыру күннің сәулесі көмегімен беріледі. Ол көптеген
объективтік ... ... ... жыл ... ... ... ... түстер ақпарат кұралдары, психологиялық ыңғайлылық түрлерінде
колданылады. Бөлменің түсі ... ... ... ... Суық ... (көгілдір, жасыл, сары) адамға
сабырлы әсер етеді, ал жылы түстер ... ... ... ... Табиғи және жасанды жарықтандыруды есептеу.
Табиғи жарық өзінің спектрлік қүрамы бойынша электрлі шамдар жарығынан
айырмашылығы зор. Табиғи жарық атмосфера ... ... күні ... ... ... люкс (лк) деген ат енгізілді.
Табиғи жарықтандыру коэффициенті мына ... ... Е- ... ... ... ... ... жарық, лк.
Табиғи жарықтандыруды талдау:
Бастапқы ақпарат:
Бөлме тереңдігі В-5,3 м.
Терезе ені а-2,1 ... ... һі-1,5 ... ... - IV
Қарсы түрған ғимаратқа дейінгі қашықтық- 25 м.
Жарықтың қажетті ... ... ... үшін мына ... Sо – ... ... – бөлме еденінің ауданы;
(n – ТЖК.нормативтік белгісІ;
К3 – жарық өткізу қуыстарын шаң басу коэффициенті;
... ... ... жарықты өткізудің жалпы коэффициенті.
r1 – жанынан жарықтандыру ... ТЖК ... ... алатын
коэффициент
Кзд – маңайындағы ғимараттармен жанындағы жарықтандыру қуыстарының
көлеңкеленуін есепке алатын ... ... ... мына ... ... - табиғи жарықтандыру коэффициенті, бұл 14 кестеден алынады.
14 кесте - мәні МСП мекемелері үшін
|МСП мекемелері ... ... мән, % |
| ... және ... ... |
|Әкімшілік |4 |1,5 ... |3 |1,3 |
m ... ... ... оның ... ... пункт орналасқан
жарық белдеуіне тәуелді және 15 кестеден алынады.
15 ... - m ... ... ... мәні
|Жарық белдеуі |I |II |III |IV |V |
|m мәні |1,2 |1,1 |1 |0,9 |0,8 ... ... ... ... IV ... ... –климаттың күндік коэффициенті, бұл 16 кестеден алынады.
16 кесте - Климаттың күндік коэффициенті мәні
|Жергілікті орын ... ... ... ... | |
| ... сыртқы |Тікбұрышты және |
| ... ... |
| ... |оңтүсті|солтүстік|шығыс, |оңтүст|
| |ік ... |к | ... |ік ... 500 |0,75 |0,8 |1,0 |0,85 |0,9 |0,95 ... және ... |0,75 |0,95 |0,8 |0,85 |0,9 ... | | | | | | ... = 1,3 * 0,9 * 0,75 = ... үшін қор ... Кз 17 ... ... кесте - Жарық үшін қор коэффициенті Кз мәні
|Мекеме түрі |Кз ... ... ... үшін |1,3 ... ... ... үшін |1,2 ... ... Кз = ... жарықтық сипаты Терезе мен қабырға ара қашықтығы (А),
қарама – қарсы қабырға ара ... (Б) және ... ... ... ара қашықтығымен(0,8 м) терезенің төбесіне дейін (В және 18 ... ... ... - ... ... ... терезенің жарықтық сипаты
|Б/А |А/В ... ... |
| |1 |1,5 |2,0 ... |1,7 |1,5 |1,2 ... |1,4 |2,0 |1,1 |
| | |3 және ... |-1,0 ... ... мәні Кзд = ... ... ... ... r1 ... мэні ... сыртқы кабырғаға дейінгі қашықтыққа (L), бөлме тереңдігіне (А),
қарама-қарсы қабырғалардың ара қашықтығына (Б) жэне жұмыс ... мен ... ... ... ... (В) ... және 20 кесте
арқылы анықталады.
20 кесте - Бір жақты жарықтандыру кезіндегі r1 коэффициентінің мәні
| | ... ... ... ... ... еден |
|A |L ... мәні ... |---- | |
|B |A | |
| | | |
| | |0,5 |0,4 |0,3 |
| | |Б/А ... |
| | |0,1 |
| | ... |Аралас |
| | ... |
| | |у ... ... |
|1. Автокөліктерді жуу мен тазалау|еден |150 |- ... ... ... ... мен | | | ... ... ... |200 |300 ... ... ... | | | ... ... және |Г-0,8 м |300 |750 ... ... | | | ... ... ... |Г-0,8 м |200 |300 ... және ... | | | ... | | | ... Дөңгелектерді монтаждау мен |Г-0,8 м |200 |300 ... |Г-0,8 м |200 |300 ... ... ... |Г-0,8 м |300 |750 |
21 - ... ... Ен мәнін анықтаймыз Ен = 300
Қор коэффициенті 22 кестеден алынады.
22 кесте - Кз қор коэффициенті
|Мекеме түрі |Газ ... ... ... |
| ... үшін ... ... |1,5 |1,3 ... | | ... ... ... ... үшін - Кз = 1,3
Біртекті емес жарықтандыру коэффициентін Z қыздыру шамдары үшін 1,15
тең деп аламыз.
Жарықтандырғыштар саны ... ... ... = Sn / ... L ... ... арасындағы арақашықтық келесі
тәуелділікте анықталады:
L ( hp = 1,2 ( 2 = ... hp ... ... ... ... анықталады:
hp = H – hн – hc ... Н – ... ... ... –есепті жазық биіктігі, 0,8 ( 1 = 0.9 м;
hс қабылданады 0,5 ( 0,7 = 0,6 ... = H – hн – hc = 3,4 – 0,9 – 0,6 = 1,9 м
L = 1,6 * hp = 1,6 * 1,9 = 3,04 ... ... саны - N = Sn / L2 = 72 / 3,042 = 7,79 ( ... ... ... ... ... ... үшін 23
кестеден анықталады.
23 кесте - Жарық ағымын пайдалану коэффициенті, % -
(қыздыру ... бар ... ... түрі - Шм ... | |
|( | |
| ... көлеңкесі коэффициенті, п, % |
| |70 |50 |30 |
| ... ... ... с, % |
| |50 |30 |10 ... |15 |13 |8 ... |19 |16 |12 ... |23 |20 |16 ... |26 |22 |18 ... |28 |24 |20 ... |30 |26 |22 ... |32 |27 |23 ... |34 |29 |24 ... |36 |31 |26 ... |38 |38 |28 ... |40 |35 |30 ... |42 |36 |31 ... ... мынадан анықтайды:
( = А * Б / hр * (А + Б) ... А и Б – ... ... м; А * Б – мекеме ... м2; ... ... ... ... ... = А * Б / hр * (А + Б) = 6*12 / 1,9 * (6+12)= 2,11
Интерполяциялау әдісімен ... - = 30,5(10 ... ... жарық ағымын анықтаймыз:
F = Ен * Sn * Кз * Z / N * n * ( = 300 * 72 * 1,3 * 1,15 / 8 * 1 * 30,5 ... ... ... ... анықтағаннан кейін 24 кесте бойынша 25 Вт құрайтын,
шамдардың қажет қуатын. Шамдар түрі – ... ... - ... ... ... шамдарының 220 в - F қызудағы жарық
ағымы
|Қуаты Вт |Шам түрі |Жарық ағымы,|Қуаты Вт |Шам түрі ... ... | |лм | | |лм ... |В |105 |150 |Г |2000 ... |В |220 |150 |В |2100 ... |Б |400 |200 |Г |2800 ... |БК |460 |200 |Б |2920 ... |Б |715 |300 |Г |4600 ... |БК |790 |500 |Г |8300 ... |Б |1350 |750 |Г |13100 ... |БК |1450 |1000 |Г |18600 ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелік есептері үшін мына формула
пайдаланылады:
Е= I( * cos 3 (/ ... Е ... ... ... лк;
I( - жұмыс жазықтығына берілген нүкте көзінен түсетін ... ... күші , ... жарық шашу сипаттамалары ... ... ... мен ... ... ... ... 0;
Нүктедегі жалпы жарық барлық шамдар жарығы сомасы ретінде анықталады:
Е = ( I( * cos 3 (/ ... n ... ... ... -жұмыс істеу орны үстіндегі шамдардың іліну биіктігі, м.
I( = 130 кд;
cos ( = ... = 1,5 ... = ( 130 * (0,95)3/ (1,8)2 = 200 ... ... ... үшін жалпы ... ... ... 200 ... мән ... сай ... сондықтан жарықтандыру жұмысты
орындау үшін жеткілікті болып табылады.
4.3.Банк аумағын көріктендіру
Сыртқы көріктендіру- банк территориясында ... ... ... ... мэселелерінің бірі. Территорияның сыртқы
көріктенуін камтамассыз ... ... ... ... қосады:
территорияны көгалдандыру,көліктік коммуникациясы, шағын архитектуралық
формалар, көріктендірудің ... ... ... ... және ... территориясы маңында жасыл желектердің болуының маңызы өте зор.
Жасыл желектер, бэрінен бұрын, қаланың табиғи кешенінің құрамдас ... жэне ... ... ... ... ... ... ауаны
тазартып жэне ылғалдата отырып, қалалық ортаньщ тазаруына қатысады. Жасыл
желектер- құрылыстың ... ... құру ушін ... ... ... олар банк ... ... байытудың негізгі құралы
болып табылады.
Жасыл желектер адам денсаулығын қоргайтын акустикалық кедергі ... ... ... ыстық кезінде, судың жапырақпен көптеп булаыуы
жүріп ... ... ... ... ауа ... 4-8 градусқа
төмендетеді жэне адамға қажет ылғалдылықты 30%-ға ... ... ... ... жасыл желектердің негізгі түрлері
болып гүлдер, ағаштар жэне газон табылады.
Газон дегеніміз- территорияның жасанды шөп ... ... түрі ... ... ... ... ... техникалық, т.б.
Банк территориясын көгалдандыруда кесілген газон қолданылады. Газонды айына
2-3 рет қиып отырады жэне ол түзу жэне түсі ... ... ... ... шоғырлары- түрлі түсті бақша-саяжайлық композициялар. Мысалы,
«арабеска»- бұл жасыл газонда орналасқан ... ... ... ... жэне гүл шоғырының шағын бөліктері аласа ... ( ... 1,5 ... ... ... көріктендіруде фонтанды қолдануга болады. Фонтан-
бұл территорияны эрлендірудІң ең эдемі түрі. Ол микроклиматтық жағдайларды
жақсартады. Су ... ... ... ... диаметрінің
жартысынан аспау керек. Оның тереңдігі 0,5 метрден аспауы ... ... ... территориясын көріктендірудің тағы бір түрі- жолдар. Сондықтан,
жоларды салуға өте көп көңіл бөлінеді. Жолардың беті ... ... ... ... ... ... ... жабындысының сипаты мен
түсі жасыл желектерге сәйкес келуі керек. Сондықтан, кебінесе, ... ... ... ... ... ... ... ішінде урналар, кез-келген
көгалдандырылған территорияда, тазалықтың сақталуы үшін болуы тиіс.
Жасыл желектердің ... банк ... ... ... ... ... ... келесідей іс-шаралар:
1) Жасыл желектерді үнемі суару;
Өсімдіктердің қалыпты дамуын қамтамассыз ету үшін минералды
жэне органикалық қоспаларды қосу;
3) Газондарды қиып ... ... ... мен ... ... ... жетілдіру, анық және негізделген анықтамаларды
нышандау, терминологиядағы әр түрлі оқылуларды жою тек ... ... ... зерттеу мен бөлімінде ғана емес, сонымен
қатар неғұрлым оңтайлы инвестициялау нышандарын іздестіруде де ғылыми мәнге
ие. Жобаны ... ... ... бірі және ... ... экономиканың нақты секторы жобаларына ... ... ... ... ... ... елде және ... әлі пайдаланылмаған. Оған қоса, көбінің түсінігі, ... банк ... ... ... ... не ... жуық
түсінік, ал кей жағдайларда дұрыс ... ... ... ала ... ... мәні ... жобаны несиелеуге анықтама беріледі.
Өлшемдер, қағидаттар, ерекшеліктер мен оның ... ... ... ... ... ... мәні ... үшін берілген ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі ұзақ мерзімге банктің несиелеуіне өзгеше,
оның спецификалық ерекшеліктері ... ... ... ... ... немесе басқа да алашақтар алдында қамсыздандырудың
көп қолданылатын әрі бір ғана көзі өміршең ... ... өзі ... ... ... ... құрылатын немесе ... ... ... ... ... ҚР «ҚР ... мен ... қызмет туралы» Заңына жобаны несиелеу
туралы өзгерістер енгізу. Онда осы ... ... ... көрсететін, жобаны несиелеу туралы нақты экономикадағы
субъетілердің инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... ерешкліктеріндегі, оны
аралас қамсыздандырудағы (кепіл және ... өзі) рөлі мен ... ... және ... ... ... ... осы кездегі банктердің рөлі, жобалық талдаудың мәні мен ... ... ... жеке бап ... ... ҚР «инвестициялар туралы» Заңына жобаны ... ... ... ірі ... ... даму ... туралы, жобалық тәуекелдіктерді
басқару туралы өзгерістер енгізу.
5 Жобаны қаржыландыруда банктің орны мен рөлі ерекше. Банк ең ... ... ... алашақ ретінде, кепілгер ретінде, ... ... ... ... ... ... ... немесе банктік консорциум менеджері ретінде және тағы басқа. Бір
сөзбен айтқанда, оның рөлі ... ... ... абсолютті
өзгереді және де ол инвестициялық қызметте орталық орынды алады (оорынға
ие), өйткені өзіне жоғарылатылған ...... ... Оның ... ... ... сәтті өткізілуі мен пайдалануға
мерзімінде объектіні енгізутікелей тәуелді.
6 Жобаны несиелеу ... ... ... ... оның ... ... ... өз салымын енгізеді және оның сенімділігі мен
пайдалылығын банк үшін ... ... ... ... ... ... ... құрылды. Ол бойынша қарастырутехнологиясын,
инвестициялық жоба талдауын, несиелеу сызбасын құру мен жобаны несиелеуді
беру ... бас ... ... елестетуге болады.
7 Инвестициялық жобаны, оны өткізудің бизнес – жоспары мен берешектің
несиеге қабілеттілігімен танысу, жобаны несиелеу кезіндегі ... ... ... ... Бұл ... банк пен оның ... үлкен
жауапкершілік жатыр. Инвестициялық жобаны өткізудегі жобалық талдау мен
бизнес – ... ... ... ... ... ... Дипломдық
жұмыста банк мамандарына өндірісті басқару мен ұйымдастырудың сапасын жеке
тексеруді жүзеге ... және ... ... мен ... пен берешектің несиеге қабілеттілігін анықтауға мүмкіндік
беретін ... ... ... ... ... ... ... банкке инвестициялық несиені беру туралы неғұрлым
заңды (негізделген) шешім қабылдауға мүмкіндік береді. ЖОО – да ... ... ... ... жүзеге асыру керек. Іс ... ... әлі ... дейін дайындамайды. Банктерде жобалардың,
бизнес – жоспардың сапалы ... ... ... ... анықтайтын мамандар жоқ. Жобалық талдау бойынша маман – бұл
тек банктік білімі ғана емес, сонымен қатар инженерлік ... ... ... және ... ... ... ... бар, жан –
жақты экономист.
8 Кәсіпорынға ұзақ мерзімді несиені бөлу туралы шешім ... банк ... ... ... ... ... керек.
Бұл жерде екі мәселе бірден туындайды: ... банк ... ... ... ішкі механизмін құруы керек және ... мен ... ұзақ ... несиелерді беру технологияларынан мәнді
ерекшеленетін, инвестициялық ... ... ... жөндеуі
керек, екіншіден, кәсіпорынның несиеге қабілетін анықтау мәселесін, негізгі
қордың дамуына ... ... өнім ... ... ұзақ ... ... үшін шешу.
Берешектің несиеге қабілетін бағалау әдістері АҚ ... ... жоба ... айтылған. Жалпы банк
қызметкерлерінің өз елестеулерін айыстыру керек. Оларда ... ... ... ... жоқ. Олар ... ... ... ... ... ЖОО – да банк қызметкерлерін несиенің
басты қамсыздандырушысы, несие қайтарылмаған жағдайда ... және ... ... ... ... болатын, мүліктік несие ... ... ... Ал бұл ... ... ұзақ мерзімге
несиелеу үшін жарамсыз. Біріншіден, уақыт ұзақтығы ... ... үшін ... және ... өз ... жоғалтады; екіншіден, көптеген
берешектерде баламалы ... ... ... үшін ... өшемдерде бере
алатын негізгі қорлары жоқ.
9 «Алашақ пен ... ... ...... ... ... ... несиелік келісім мен заң шығарудағы құқықтық нормалар
негізінде құрылатын, оны нақтылайтын несиелік келісімдер болып ... ... ... ... болып саналатындықтан, бұл құжаттарды
дайындау мен қол қою ... ... ... ... ... ... керек. Тәуекелдікпен байланысты ... ... мен ... ... ... ... ... табуы керек.
10 Дипломдық жұмыста тәуекелдік теориясы мен оларды жобаны несиелеуде
пайдалану қарастырылады. «Жобалық қызмет ... ... ... және ... ... ... ... түрлері
сипаттамасы беріледі. Автормен ... цикл ... ... ... ... өткізілді. Ол жобалық тәуекелдіктің ... ... ... ... және оларды мезгілінде анықтауға және олармен
күресуге мүмкіндік береді.
11 Жобаны ... ... мен ... ... негізінде
инвестициялық жобаны ұйымдастыру кезінде ... ... ие, ... ... басқару қағидаттары, әдістері мен аспаптары
нышандалады.
12 Халық шаруашылығындағы мәніне ие, ірі маңызды жобаларды банктердің
зейнетақы, сақтандыру ... ... құру жолы ... ... болады, Үкімет немесе облыс әкімдері кепілдіктеріне немесе жобалық
тәуекелдіктердің бөлігін өздеріне алулары керек. Олай ... ... ... ... ... ... ... ынтамен
кірісетін еді.
Пайдаланылған әдебиет көздері
1 Баймуратов У.Б. Национальная экономическая система. – ... ... – 530 ... ... В.Ю., ... Д.С., ... М.В. ... финансирование:
Мировой опыт и перспективы для России. – М.: АНКИЛ, 2001. – 307 б.
3 Москвин В.А. ... ... ... – М.: ... ... 2001. – 208 ... Бирман Г., Шмидт С. Экономический анализ инвестиционных проектов. – М.:
Банки и ... ... 1997. – 405 ... Ольшаный А. Банковское кредитование: российский и зарубежный опыт. – М:
Русская ... ... 2000. – ... ... дело / под ред. О.И. ... – М: ... и Статистика,
2000. – 283б.
7 Банковское дело / под ред. Г.Н. Белоглазовой. – Питер, 2004. – ... ... ... и использование инвестиций в экономике
Казахстана: стратегия и механизм. – Алматы: ... 1998, – 240 ... ... РК «Об ... ... // Советы Казахстана 20 января
1995
10 Закон РСФСР «Об иностранной ... в ... ... в
сфере капитальных вложений» 20.02.1999 ж. №39 –Ф3
11 Бочаров В.В. ...... ... ... ... М.: Финансы и статистика, 1993
12 Смирнов А.Л. Организация финансирования инвестиционных проектов – ... ... ... ... М. ... сущность и мировой опыт предоставления
потребительского // ... ... – 2002. - №8. – 48-52 ... ... РК «О ... и ... деятельности в РК»
15 Лисак Б.И. Секьюритизация ссудных ... ... ... ... ... – 2003. - №2. – 9-13 б.б.
16 Лисак Б.И. Анализ кредитоспособности и ... ... при ... ... // Банки Казахстана. – 2001. - №6. –
3-12 б.б.
17 Сеитбеков А. Виды и типы кредитов в ... ... ... //
Саясат (Политика). – 2003. - №3 – 50-52 б.б.
18 Котлер В.В. Основы маркетинга – М.: Прогресс, ... ... В.В. ... банков и рынок клиентуры // Деньги и кредит. –
2001. - №7. - 52 ... 2003 – 2005 ж.ж. АҚ ... ... ... Назарбаев Н.А. Казахстан – 2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех казахстанцев. // ... ... – 1997 – ... ... А.1 - ... ... мәліметтері, (млн. теңге)
| |2003 |2004 |2005 ... | | | ... ақша |22,054 |34,108 |31,390 ... мен | | | ... | | | ... | | | ... ... |17,831 |51,715 |87,879 ... нетто |110,719 |127,747 |239,847 ... ... |5,441 |6,523 |6,745 ... да ... |1,292 |5,399 |7,203 ... ... |157,337 |225,492 |373,064 ... | | | ... | | | ... мен ... |44,156 |58,653 |120,857 ... қаржылық | | | ... | | | ... ... | | | ... |81,008 |105,757 |139,224 ... ... |13,310 |31,286 |73,507 ... | | | ... да |3,212 |9,031 |7,463 ... | | | ... |141,686 |204,727 |341,051 ... | | | ... ... |0,809 |1,010 |1,330 ... ... |14,842 |19,755 |30,683 ... ... |157,337 |225,492 |373,064 ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 143 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық инвестиция портфелінің түсінігі, мазмұны және түрлері16 бет
Қазақстан даму банкінің қызметі жəне инвестициялық жобаларды несиелеуі15 бет
Инвестициялық жобаларды жоспарлау83 бет
Инвестициялық жобалаудың теориялық және ғылыми-практикалық проблемаларын және оның Қазақстан экономикасының экономикалық өсуі жағдайындағы ролін зерттеп, соның негізінде инвестициялық жобалаудың басқару тиімділігін жетілдіруге байланысты ұсыныстар жасау76 бет
Инвестициялық жобаны бағалау19 бет
Компаияның инвестициялық стратегиясын қалыптастыру32 бет
Нақтылы инвестициялық жобаларды бағалау73 бет
Қазақстан Респуликасының инвестициялық жобаларды қаржыландыру42 бет
Қр-ның экономикалық өсіміне экспортты-импорттық операциялардың әсері туралы90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь