Бастауыш сынып қазақ тілі сабағында инновациялық технологияларды қолданудың тиімділігі


Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І тарау. Оқыту технологияларының түрлері мен мазмұны ... ... ... 5
1.1. Деңгейлеп оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2. Жобалап оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.3. Модульдік оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.4. Дамыта оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

ІІ тарау. Бастауыш сыныптарда жаңа технологиялық әдістерді пайдалану
2.1. Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытудың әдіс . тәсілдері ... ...28
2.2. Қазақ тілінен дамыта оқыту сабағының үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... .44
2.3. Қазақ тіліннен жай сөйлемдерді оқытуда тест тапсырмаларын пайдалану үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
Кіріспе

«Білім беру ж‰йесініњ басты міндеті – ±лттыќ жєне жалпы адамзаттыќ ќ±ндылыќтар, ѓылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды ќалыптастыруѓа жєне кєсіби шыњдауѓа баѓытталѓан білім алу ‰шін ќажетті жаѓдайлар жасау, оќытудыњ жања технологияларын енгізу, білім беруді аќпараттандыру», - делінген Ќазаќстан Республикасыныњ «Білім туралы» Зањында.
Ќазіргі тањда елімізде болып жатќан жањартулар оќу-тєрбие ж±мыстарыныњ баѓыт-баѓдарыныњ заман талабына сай жасалуын міндеттейді.
Ж±мыстыњ кµкейкестілігі: ХХІ ѓасыр – жеке т±лѓаны ќалыптастыру, ізгілендіру, дамыту ѓасыры. Олай болса, м±ѓалімдердіњ алдында т±рѓан бірден-бір маќсат оќушылар алѓан білімдерін пайдаѓа асырып, µз бетінше єрекет ете алатын, оларды т‰рлі µмірлік жаѓдайда ќолдана білетін, µмірге µзіндік кµзќарасы бар азамат болып жетілуіне кµмектесу.
М±ѓалімніњ шеберлігініњ негізі кµрсеткіштерініњ бірі - єдістеме саласындаѓы ѓылыми жањалыќтар мен озыќ тєжірибені жетік мењгеру, игеру. Оларды µзініњ к‰нделікті ќызметіне пайдалана білу, м±ѓалімніњ шыѓармашылыќ ењбегі ењ алдымен сабаќпен байланысты.
Таќырыпты тањдау себебі: Б‰гінгі к‰ні мемелекеттік тілді оќытудыњ єдіс-тєсілдеріне аса зор кµњіл бµлінуде екені бєрімізге белгілі. Оныњ ‰стіне келешек маман ретінде ±стаздыќ ж±мысты бастамас б±рын µз мамандыѓымды жете білу маќсатында жања технологиялыќ єдістерді зерттеп білу ќажет деген талап «Мемлекеттік тілді мењгертуде оќытудыњ жања
Пайдаланылѓан єдебиеттер
1. ЌР Тілдерді ќолдану мен дамытудыњ 2001-2011 жылдарѓа арналѓан мемлекеттік баѓдарламасы, 7 аќпан, 2001ж.
2. Назарбаев Н. Инновациялар мен оќу-білімді жетілдіру арќылы білім экономикасына. Егемен Ќазаќстан, 27 мамаыр, 2006ж.
3. Оразбаева Ф. Тілдік ќатынас: телориясы мен єдістемесі. Алматы, 2000ж.
4. Ысќаќ Б. Тіл дамытудыњ ѓылыми негіздері. Алматы, 1997ж.
5. Т±рѓынбаева Б.А. Дамыта оќыту технологиялары, Алматы, 2000ж.
6. Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. Москва, 1987.
7. Занков Л.В. Избранные труды, Москва, 1990
8. Тєжібаев Т. жалпы психология, Алматы, 1998ж.
9. Ќазаќ тілі жєне єдебиеті№3,5, 2001ж.
10. Сарманов Е., Сапаров С. Оќытудыњ жања технологиялары, Шымкент, 2005ж.
11. Апатова Н.В. Информационные технологии в школьном образовании, Москва, 1994
12. Байзаќ ‡. Оќытудыњ кредиттік технология ж‰йесі. Таным жєне тєрбие. №4, 2005
13. Адамбаева Ж. Орыс мектебініњ 4-5 кластарында ќазаќ тілін оќыту, Алматы, 1984ж.
14. Карл Фрей. Жобалау єдісі. Бельц. 1977
15. Ќазаќ маќал-мєтелдері. Алматы, 1990
16. Мемлекеттік тілді оќытуда инновациялыќ технологияларды пайдалану. Семинар баѓдарламасы. Шымкент, 2007ж.
17. Маманов Ы. Орыс мектептерінде ќазаќ тілін оќыту. Алматы, 1977
18. Рахметова С. Тіл дамыту методикасыныњ негіздері. Алматы, 1987
19. Аќбаева К. Оќу орыс тілінде ж‰ретін мектептерді ќазаќ тілін оќытудыњ кейбір мєселелері. Алматы, 1997
20. Ж±мабаев М. Педагогика. Алматы, 1989
21. М±ќанов М. Педагогикалыќ психология очерктері, Алматы, 1962
22. Сеневко Т.К. Современные образовательные технологии. Москва, 1998
23. Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды, Москва, 1989
24. Ќайдар Є. Ќазаќ тілініњ µзекті мєселелері. Алматы, 1998
25. Ысќаќ Б. Тіл мєдениетініњ негіздері, Шымкент, 2000
26. Бекм±хамедова Х. Орыс тілін оќыту єдістемесі, Алматы, 1978
27. Ысќаќ Б. Ќазаќ тілінен сыныптан тыс ж±мыстар, Алматы, 2000
28. Байтанаева-Молдалиева Д., Оразбаева Э. Мемлекеттік тілді мењгертуде ж‰ргізілетін сµздік минимум, Шымкент, 2003

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге




ЌАЗАЌСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖЄНЕ ЃЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Педагогика жєне психология кафедрасы

ДИПЛОМ Ж¦МЫСЫ

Таќырыбы: Бастауыш сынып ќазаќ тілі сабаѓында инновациялыќ технологияларды ќолданудыњ тиімділігі.

Кафедра мењгерушісі,

Орындаѓан:

Ѓылыми жетекшісі:

Мазм±ны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І тарау. Оќыту технологияларыныњ т‰рлері мен мазм±ны ... ... ... 5

1.1. Дењгейлеп оќыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

1.2. Жобалап оќыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

1.3. Модульдік оќыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..1 5

1.4. Дамыта оќыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

ІІ тарау. Бастауыш сыныптарда жања технологиялыќ єдістерді пайдалану

2.1. Бастауыш сыныптарда ќазаќ тілін оќытудыњ єдіс – тєсілдері ... ...28

2.2. Ќазаќ тілінен дамыта оќыту сабаѓыныњ ‰лгісі ... ... ... ... ... ... ... . ... 44

2.3. Ќазаќ тіліннен жай сµйлемдерді оќытуда тест тапсырмаларын пайдалану ‰лгісі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46

Ќорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

Пайдаланылѓан єдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59



Кіріспе

Білім беру ж‰йесініњ басты міндеті – ±лттыќ жєне жалпы адамзаттыќ ќ±ндылыќтар, ѓылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды ќалыптастыруѓа жєне кєсіби шыњдауѓа баѓытталѓан білім алу ‰шін ќажетті жаѓдайлар жасау, оќытудыњ жања технологияларын енгізу, білім беруді аќпараттандыру, - делінген Ќазаќстан Республикасыныњ Білім туралы Зањында.

Ќазіргі тањда елімізде болып жатќан жањартулар оќу-тєрбие ж±мыстарыныњ баѓыт-баѓдарыныњ заман талабына сай жасалуын міндеттейді.

Ж±мыстыњ кµкейкестілігі: ХХІ ѓасыр – жеке т±лѓаны ќалыптастыру, ізгілендіру, дамыту ѓасыры. Олай болса, м±ѓалімдердіњ алдында т±рѓан бірден-бір маќсат оќушылар алѓан білімдерін пайдаѓа асырып, µз бетінше єрекет ете алатын, оларды т‰рлі µмірлік жаѓдайда ќолдана білетін, µмірге µзіндік кµзќарасы бар азамат болып жетілуіне кµмектесу.

М±ѓалімніњ шеберлігініњ негізі кµрсеткіштерініњ бірі - єдістеме саласындаѓы ѓылыми жањалыќтар мен озыќ тєжірибені жетік мењгеру, игеру. Оларды µзініњ к‰нделікті ќызметіне пайдалана білу, м±ѓалімніњ шыѓармашылыќ ењбегі ењ алдымен сабаќпен байланысты.

Таќырыпты тањдау себебі: Б‰гінгі к‰ні мемелекеттік тілді оќытудыњ єдіс-тєсілдеріне аса зор кµњіл бµлінуде екені бєрімізге белгілі. Оныњ ‰стіне келешек маман ретінде ±стаздыќ ж±мысты бастамас б±рын µз мамандыѓымды жете білу маќсатында жања технологиялыќ єдістерді зерттеп білу ќажет деген талап Мемлекеттік тілді мењгертуде оќытудыњ жања технологияларын пайдалану жолдары деген таќырыпты тањдауыма себеп болды.

Ж±мыстыњ маќсаты: Ќазіргі уаќытта Ќазаќстанда білім берудіњ µзіндік ‰лгісі ќалыптасуда, білім алушыныњ т±лѓалыќ дамуына баѓытталѓан жања оќыту технологиялар пайда болуда. Диплом ж±мысыныњ маќсаты жања технологиялардыњ т‰рлері мен мазм±нын сипаттап, жоѓары оќу орындарында мемлекеттік тілді мењгертудіњ жања технологиялыќ єдістерін кµрсету болып табылады.

Зерттеу объектісі ретінде жања технологиялыќ єдістерге байланысты теориялыќ жєне практикалыќ материалдар, В.Давыдовтыњ, А.Зайцевтыњ, Ф.Оразбаеваныњ, Е.Сармановтыњ, Б.Т±рѓынбаева, т.б. ењбектері, Ќазаќ тілі жєне єдебиеті, Ќазаќ тілі жєне єдебиеті орыс мектебінде журналдары алынды.

Диплом ж±мысында мынадай ѓылыми зерттеу єдістері пайдаланылды: сипаттама єдісі, талдау-жинаќтау єдісі.

Диплом ж±мысыныњ ќ±рылысы: Диплом ж±мысы кіріспеден, екі тараудан, ќорытынды мен пайдаланылѓан єдебиеттер тізімінен т±рады.

І тарау. Оќыту технологияларыныњ т‰рлері мен мазм±ны

Ќоѓамымыздыњ ќазіргі даму кезењіндегі басты мєселелердіњ бірі - білім беру ж‰йесінде оќыту ‰рдісін технологияландыру.

Осыѓан орай оќытудыњ єрт‰рлі технологиялары жасалып, іс-тєжірибеге енуде. Жања технологияларды ќолдану негізінде келешек ±рпаќтыњ еркін дамуына жан-жаќты білім алуына белсенді, шыѓармашыл болуына жаѓдай жасалады. Педагогикалыќ технологиялардыњ атќаратын ќызметіне ќарай келесі кесте ±сынылады.

Кесте -1

Ынтымаќтастыќ педагогикасы. Талап ету педагогикасынан ќарым-ќатынас педагогикасын кµші. Б±л балаѓа ізгілік т±рѓысынан ќарау, оќыту мен тєрбиеніњ ажырамас бірлігі:

- м±ѓалім – оќушы, оќушы – м±ѓалім, оќушы-оќушы, оќушы да субъект, м±ѓалім де субъект;

- оќушыныњ жеке басына ізгілік ќарым-ќатынас;

- оќушы мен м±ѓалім арасындаѓы µзара т‰сінушілік, ынтымаќтастыќ ќарым-ќатынас.

Білім беруді ізгілендіру технологиясы. Оќушыны азамат етіп тєрбиелеу, олардыњ танымдыќ к‰шін ќалыптастыру жєне дамыту, баланыњ жаны мен ж‰регіне жылылыќ ±ялату.

Проблемалыќ оќыту технологиясы. Оќушыны µз бетімен іздеуге ‰йрету, олардыњ танымдыќ жєне шыѓармашылыќ икемділіктерін дамыту. Атап айтќанда;

- оќушыныњ белсенділігін арттыру;

- оќу материалында баланы ќызыќтыратындай мєселе;

- оќушы материалды сезім м‰шелері арќылы ѓана ќабылдап ќана ќоймайды, білімге деген ќажеттілігін ќанаѓаттандыру маќсатында мењгерту;

- оќытудыњ бала µмірімен, ењбегімен байланыстыру.

Тірек сигналдары арќылы оќыту технологиясы мынаны кµздейді:

- білім, білік, даѓдыны ќалыптастыруды;

- барлыќ баланы оќытуды;

- оќытуды жеделдету, ‰немі ќайталау, міндетті кезењдік баќылау жоѓары дењгейдегі ќиыншылыќ, блокпен оќыту, тірек сигналдарын ќолдануды;

- тек баѓдарды ќарым-ќатынас, ыќпал; ізгілік еркімен оќытуды;

- єр оќушыныњ жобасыныњ жариялыѓын т‰зетуге, µсуге, табысќа жетуге жаѓдай жасауды;

- оќыту мен тєрбиеніњ бірлігін.

Т‰сіндіре оза оќыту технологиясы. Оќу материалыныњ бірізділігі, ж‰йелілік саралау, єр оќушыѓа берілетін тапсырманыњ ќолайлылыѓы; баѓдарламаныњ кейбір таќырыптардыњ ќиыншылыѓын жењуге, таќырыптарды біртіндеп оњайлату єдісін ќолдану. Сабаќты пысыќтауѓа єуелі озатты, сосын орташаны, ењ соњында нашар оќушылар ќатыстырылады. Бірте-бірте толыќ дербестікке жету, сыныпта ќалыпты жаѓдай ќалыптастыру, т‰сіністік µзара кµмек ынтымаќтастыќ ќарым-ќатынас; оќушыныњ ќателігін ескерту, біраќ жазѓырмау; тапсырмасы тек єр оќушыныњ м‰мкіндігіне ќарай беріледі; білім, білік даѓдыны дамытып мењгерту; т‰сіндіруді ќабылдау.

Міндетті нєтижелерге негізделген дењгей саралап оќыту технологиясы. Білім, білік, даѓдыны мењгерту, мемлекеттік стандарт кµлемінде білім беру. Єр оќушыны оныњ ќабілеті мен м‰мкін дењгейіне орай оќыту, оќытуды оќушыларды єр т‰рлі топтарыныњ ерекшелігіне сєйкес бейімдеу, ыњѓайлау. Білімініњ базалыќ дењгейі барлыќ оќушылар ‰шін міндеттілік оќушыларѓа берілген тапсырманыњ сараланып, тапсырма оќушыныњ к‰ші жететіндей жайлы ќолайлы болуы шарт.

Баѓдарламалыќ оќыту технологиясы. Ѓылыми негізде т‰зілген баѓдарлама негізі оќытушылыќ тиімділігін арттыру, баланыњ жаќсы ќасиеттерін ескере отырып оќыту. Оќыту ќ±ралдарыныњ кµмегімен баѓдарламаныњ оќу материалдарын кадр, файл сияќты оќыту бµлігі арќылы логикалыќ бірізділікпен берілген.

Оќытудыњ компьютерлік технологиясы. Аќпаратпен ж±мыс істей білуді ќалыптастырып жєне ќатынас ќабілетін дамыту, жеке баланы аќпараттыќ ќоѓамѓа даярлау. М±нда оќушыныњ тікелей компьютермен ќатынасу арќылы орындалады. Яѓни баланыњ жаќын ќасиетттеріне ќарай компьютерге бейім информатикамен есептеу технологиясыныњ негізгі ±ѓымдарын білу, т.б.

Оќу жєне жазу арќылы сын т±рѓысынан дамыту. Аталмыш баѓдарламныњ ерекшелігі ішкі ќ±рылымында. Ќ±рылым 3 дењгейден т±ратын оќыту ‰йретудіњ моделі. Білімніњ болашаќта пайдаѓа асуы, ќажетке жарауын ќалыптастырады. Аќпаратты талдай, жинаќтай отырып, ішінен ќажеттісін алуѓа ‰йретеді. Сын т±рѓысынан ойлау баѓдарламасы ќызыѓушылыќты ояту, маѓынаны тану, ой толѓанысы кезењдерінен т‰зіледі. Б±л сабаќтаѓы аса ќажетті мєнді, мањызды єрекет болып табылады. Осы сабаќ кезінде ‰йрену не ‰йренгенін саралап салмаќтап, оны ќандай жаѓдайда, ќаншалыќты керектігін ой елегінен µткізеді. Белсенді т‰рде µз білім жолына ќайта ќарап µзгерістер енгізді.

¤здігінен дамыту технологиясы. Баланы жан-жаќты дамыту, дербестікке тєрбиелеу, бала саласында нєрселер єлемі мен ойлау єрекетініњ бірігуі. Оќыту баланыњ дамуына сєйкес табиѓи (жасанды емес) болуы керек, сонда бала µзін-µзі дамытады. Монтессори педагогикасыныњ ±раны баланыњ м±ѓалімге мына меніњ µзімніњ жасауыма кµмектесіп жібер деуіне жету. Баланыњ туѓанынан азамат болѓанѓа дейінгі барлыќ µмірі – оныњ еркіндігі мен дербестігініњ дамуы болып табылады. Онда оќытудыњ бірыњѓай баѓдарламасы болмайды, єркім табиѓат берген даму жолымен ж‰реді. Мектепте сабаќ болмайды, єр к‰н жалпы жиыннан басталады. Жиыннан кейін єркім µз еркімен ќалаѓан ж±мысымен айналысады.

1.1. Дењгейлеп оќыту технологиясы

Білім алушылардыњ даму дењгейініњ біркелкі болмауынан, олардыњ жеке ќабілеттерініњ єрт‰рлі болуынан топта ‰лгермеушілер мен оќу ‰здіктері пайда болады.1 Сондыќтан м±ѓалім сабаќтыњ барлыќ кезењдерінде: жања материалды беру, бекіту, ќайталау, тексеру, баѓалау кезінде дењгейлеп, саралап оќытуды ±йымдастыруы тиіс.

Дењгейлеп оќыту идеясыныњ авторы Н.П.Гузик сыныптаѓы оќушыларды да, соѓан сєйкес оќу баѓдарламаларын да А, В, С – ‰ш дењгейге бµлуді ±сынады.

А - баѓдарламасындаѓы тапсырмалар базалыќ стандарт т‰рінде белгіленеді. Оларды орындай отырып оќушы пєн бойынша ќайталау дењгейінде наќты материалды мењгереді. Материалды алѓаш мењгеру ж±мыстарыныњ б±л дењгейініњ µзіндік ерекшеліктері бар. Ол материалдыњ сан рет ќайталануын, маѓыналыќ топтарды бµлу, негізгі ойды табу даѓдысын, есте саќтау тєсілдерін білуді, т.с.с. талап етеді.

В - баѓдарламасын орындамас б±рын А баѓдарламасындаѓы тапсырмаларды єрбір оќушы орындауѓа міндетті. В - баѓдарламасы ќолдануѓа арналѓан есептерді орындау ‰шін ќажет, ол оќушылардыњ оќу, ой єрекетініњ арнайы тєсілдерін мењгеруін ќамтамасыз етеді. Сондыќтан б±л баѓдарламаѓа бірінші дењгейдегі материалды кењейтетін, негізгі білімді дєлелдейтін, суреттейтін, наќтылайтын ±ѓымныњ ќолданылуы мен ж±мыс істеуін кµрсететін ќосымша мєліметтер енгізіледі. Б±л дењгей мєліметтер кµлемін кењейтіп, негізгі материалды терењ т‰сінуге кµмектеседі.

С - баѓдарламасыныњ орындалуы оќушыларды алѓан білімді шыѓармашылыќпен ќолданылатын дењгейге кµтереді. Б±л баѓдарлама оќу ж±мысы мен ой єрекетініњ тєсілдерін жєне деректі оќу материалын еркін игеруді кµздейді. ¤з білімімен мєселелер шешуде оќушыѓа оныњ логикалыќ

1. Сарманов Е., Сапаров С. Оќытудыњ жања технологиялары. Шымкент, 2005.

ойлауын дамытатын мєліметтер беріп оны шыѓармашылыќпен ќолдану перспективасын ашады. Оќушыѓа µзін ќосымша ж±мыста кµрсетуге м‰мкіндік береді.

А - баѓдарламасы оќытудыњ міндетті нєтижесіне сєйкес келеді.

В - баѓдарламасы оќулыќтан ќосымша есептер мен жаттыѓулардыњ енгізілуін кµздейді.

С - баѓдарламасы ќосымша оќу-єдістемелік єдебиеттерден алынѓан тапсырмалардан т±рады.

Єр пєндегі оќу баѓдарламасын тањдау оќушыныњ µзімен ойласа отырып ж‰ргізіледі. Єрбір таќырып бойынша µткізілетін сабаќтар кезектесіп келетін бес типтен ќ±ралады.

Бірінші – таќырыпты жалпы талдау сабаќтары (оларды лекциялар деп атайды).

Екінші – ќиыстырылѓан семинар сабаќтарда оќушылардыњ µзіндік ж±мысыныњ процесінде оќу материалдарыныњ терењдей талдануы. М±ндай сабаќтар бірнеше рет 3-5 дейін µткізіледі.

‡шінші – ќорытындылау жєне білімді ж‰йелеу сабаќтары.

Тµртінші – материалды пєнаралыќ ќорытындылау сабаќтары (оларды таќырыпты ќорѓау сабаќтары деп те атайды).

Бесінші – пратикум сабаќтар.

Барлыќ оќушы білім стандарты дењгейін толыќ игергеннен кейін ѓана жања материалѓа ауысу ж‰зеге асырылады. Жалпы сыныптыќ топтыќ жєне жеке ж±мыстар арасындаѓы ‰йлесушілік базалыќ стандарт дењгейінде оќушылар біліміндегі аќаулыќтарды аныќтауѓа м‰мкіндік береді.

Оќушылардыњ біліміндегі аќаулыќтарды жою ‰шін олармен сыныптан тыс жеке ж±мыстар ж‰ргізуге тура келеді. Єр пєнді дењгейлік баѓдарламаны тањдау оќушыныњ µзіне ±сынылады. Осылайша ортаќ базалыќ білім минимумы ќамтамасыз етілуімен ќатар єр жеке т±лѓаныњ шыѓармашылыќ дамуына де кењістік ашылады.

Білімді баќылау кезінде дењгейлеу терењдей т‰сіп, єрбір оќушыныњ жетістігі есепке алынады. Яѓни білім берудіњ буындары; т‰сіндіру, бекіту, тексеру барлыѓы дењгейлеп ж‰ргізілуі тиіс.

Кесте-1

Кезењдер
М±ѓалімніњ іс-єрекеті
Оќушыныњ іс-єрекеті
Диагностикалыќ кезењ
Оќушылардыњ білім дењгейін диагностикалау
М±ѓаліммен бірлесе отырып оќу дењгейін тањдау
Оќушыларды топќа бµлу
Єр дењгей ‰шін оќу мазм±ны мен ќойылатын наќты талаптарды айќындау
Топтардаѓы оќыту талаптарыныњ жобасын талќылауѓа ќатысу
Оќытуды іске асыру
М±ѓалімніњ материалды оќу топтарын беруі
µзініњ оќу іс-єрекетін ±йымдастыруы
Білімді мењгерту нєтижесін баѓалау
Атќарылѓан ж±мыстар нєтижесі бойынша оќушыларды баѓалау (Кері байланыстыњ д±рыс орнатылуы)
Нєтижелері бойынша µзара жєне µзін-µзі баѓылауды ж‰зеге асыру

Дењгейлеп оќыту технологиясыныњ басты артыќшылыѓы:

- єрбір оќушыныњ даму дењгейіне сай оќу материалын мењгеруін ќамтамасыз ететіндігі болып табылады;

- дењгейлеп оќыту – оќылатын аќпараттыњ азаюы арќылы емес, оќушыларѓа ќойылатын талаптардыњ єрт‰рлілігі арќылы ж‰зеге асады. Топтарѓа бµлуде оќушылардыњ даму ерекшеліктерін ќабылдау, ойлау, зейін, есте саќтау, т.б. ескеру керек;

- м±ѓалім єрбір топ ‰шін талаптардыњ ара жігі айќындалѓан наќты ж‰йелерін ќ±рып ±сынып отыруы тиіс. Оќушылар біліміндегі аќаулыќтарды жоюѓа баѓытталѓан ж±мыстар уаќтылы ж‰ргізіліп отырылѓаны жµн.

1.2. Жобалап оќыту технологиясы

Жобалап оќыту технологиясыныњ негізін салушы Карл Фрей. Ол жоюалау єдісі туралы былай дейді:1

- оќушылардан болсын немесе оќытушы тарапынан болсын практикалыќ мањызы бар бір жоба (проект) ±сынылуы тиіс.

- жобаѓа ќатысушылар оќыту т‰рі, міндеттерді атќару туралы µзара келіседі;

- оќушылар алѓан білімдерін танымдыќ жєне практикалыќ міндеттерді шешуге пайдаланады. Жеткіліксіз білімді єрт‰рлі аќпарат кµздерінен µз бетінше оќып ‰йренеді;

- ±жымда ж±мыс істеп ‰йренеді;

- зерттеу біліктерін (проблеманы аныќтау, аќпарат жинау, баќылау, тєжірибе ж‰ргізу, талдау, жорамал жасау, ќорытындылау) мењгереді;

- оќушылардыњ ж‰йелі ойлауы дамиды.

Жобалап оќыту технологиясыныњ объектілері наќты µмірден алынѓан практикалыќ мањызы бар жобаѓа енуі тиіс. Осындай ќолдануѓа мысал ретінде бір болуы ыќтимал жоба келтірейік.

Жоба таќырыбы: Кµлкент кµлі

Зерттелетін таќырыпќа жаќын оќу пєндері: экология, сызу, экономика, гоеграфия, єдебиет, информатика.

Жобаныњ маќсаты: Кµлдіњ экономикалыќ жаѓдайын зерттеу.

Жобаныњ міндеттері:

1. Оќушыларды µз бетінше аќпарат жинауѓа ‰йрету.

2. Социологиялыќ с±раулар ж‰ргізу.

3. Экологиялыќ проблемаѓа талдау жасау.

4. Экономикалыќ талдау жасау.

5. Жоба таќырыбы бойынша балаларды жеке жєне µзгелермен бірлесе ж±мыс істеуге ‰йрету.

Карл Фрей Жобалау єдісі, Бельц, 1977

1.3. Модульдік оќыту технологиясы

Модульдік оќыту технологиясында оќушы µзінше маќсатты жеке баѓдарламамен (толыќ немесе бµлімдерімен) оќитындай етіп оќыту процесін µзгертеді, ќайта ќ±рады.1

Модульдік оќытудыњ µзегі – оќу модулі. Оќу модулі дегеніміз не екенін наќты аныќтап алуымыз керек. Ол:

1) аќпараттардыњ аяќталѓан блогынан;

2) оќушы іс-єрекетініњ маќсатты баѓдарламасынан;

3) баѓдарламаны табысты ж‰зеге асыру бойынша берілген м±ѓалімніњ н±сќауларынан т±рады.

Модульдік оќыту - білім мазм±ны. Білімді игеру ќарќыны, µз бетінше ж±мыс істей алу м‰мкіндігі, оќытудыњ єдісі мен тєсілдері бойынша µзге тєсілдерге ќараѓанда ерекшеліктері бар. Б±л технологияныњ µзгелерден ерекшелігі мынадай:

1. Оќу мазм±ны ќойылѓан маќсатќа сєйкес мењгерілетін жекеленген кешендер т‰рінде ±сынылады. Маќсат оќушы ‰шін ќойылып онда оќылатын мазм±н кµлемі мен мењгеру дењгейі аныќталады.

2. Оќушы м±ѓалімнен ж±мыс істеудіњ тиімді жолдары кµрсетілген жазбаша н±сќау алады. Жазбаша н±сќаулар єрбір модуль ‰шін ќ±рылады.

3. М±ѓалімніњ оќушылармен ќарым-ќатынас т‰рі µзгереді. Ол аќыл беруші мен орындаушы арасындаѓы ќатынас арќылы ж‰зеге асады.

4. Оќушы уаќытыныњ кµбінде µз бетінше ж±мыс атќарады. Ол маќсат ќоюѓа, µзін жоспарлауѓа, µзін ±йымдастыруѓа жєне баѓалауѓа ‰йренеді.

5. Модульдік оќытудыњ басты маќсаты оќушыныњ µз бетінше ж±мыс істей алу м‰мкіндігін дамыту. Ол оќушыныњ ж‰йелі т‰рде ж‰ргізілетін белсенді іс-єрекетіне негізделген. Оќушыныњ єркезде ѓана емес ж‰йелі іс-єрекеті болѓанда ѓана білім мазм±ны саналы мењгеріледі. Сондыќтан

1 Сарманов Е., Сапаров С. Оќытудыњ жања технологиялары. Шымкент, 2005.

м±ѓалімніњ дайындаѓан тапсырмалары оќушыларды оќу маќсатына баѓыттайтын, жетелейтін болуы керек.

6. М±ѓалім балалардыњ µзін-µзі баќылау жєне баѓалау ж‰йесін ќ±рып, сол арќылы рефлексивті оќу процесі ж‰руіне ыќпал етуі тиіс.

7. Модульдік технология дамыта оќыту идеясын пайдаланады. Егер оќушы тапсырманы µзгелердіњ кµмегін пайдаланып орындаса ол µзініњ жаќын даму аймаѓында деп есептеледі. Б±ѓан баланыњ психикасы дамиды, ертењ ол тапсырманы µзі орындаса оќушы актуальді даму аймаѓына енеді. Осылай жања дењгейде келесі цикл бастау алады.

8. Модульдік технология баѓдарламалап оќыту идеясын да пайдаланады. Баѓдарламалап оќытудыњ оќушыныњ µз бетінше ж±мыс істеуі, нєтижелерді салыстыру, µзін-µзі баќылау сияќты элементтері модуль єдісінде де ќолданылады.

М±ѓалім мен оќушыныњ іс-єрекетініњ ж‰йесі

1. Сыныптаѓы оќу мазм±нын модульдер жинаѓы т‰рінде ќ±ру. Єрбір модульдік баѓдарламаѓа ат беріледі. Содан соњ кешенді дидактикалыќ маќсат аныќталады, онда алѓан білімніњ оќушыныњ дамуына, білімі мен біліктілігіне єсері кµрсетіледі.

2. Єр блоктаѓы міндетті оќу кµлеміне сєйкес келетін негізгі мазм±н, баѓытты аныќтау.

3. Аныќталѓан єрбір модуль ‰шін ‰ш дењгейдегі дидактикалыќ маќсат аныќталады, сµйтіп модульдер ж‰йесі ќалыптасады.

4. Єр оќушыныњ м‰мкіндіктеріне, бейіміне ќарай технологиялыќ карта жасалады. Онда пєнаралыќ байланыс, ќиын мењгерілетін таќырыптар жєне оќушыныњ ќиындыќты жењу жолдары кµрсетіледі.

5. Оќушылардыњ дайындыѓын аныќтайтын алдыњѓы баќылау тапсырмалары беріледі.

6. Оќу элементтері ќ±рылады. Оќу элементтеріне маќсат ќою, оќушылардыњ іс-єрекет алгоритмі, білім мен даѓдыны мењгеру дењгейін аныќтайтын баќылау жєне т‰зету тапсырмалары кіреді.

7. Оќу жєне дидактикалыќ материалдар жењіл, т‰сінікті, наќты, мєнерлі, диалогты т‰рде т‰сіндіріледі.

8. Тапсырмалардыњ орындалу барысын ќорытындылайтын модуль элементі резюме толтырылады. Соњѓы баќылау тапсырмалары ќ±рылады, ол модуль мазм±нын мењгеру дењгейін аныќтайды.

Модульді ќ±растырудыњ ќадамдары

Оќушылардыњ білімді мењгеру процесін баќылау жєне басќару ‰шін кері байланыстыњ мањызы ‰лкен. Сондыќтан аѓымдаѓы жєне аралыќ баќылауларды уаќытылы ж‰ргізіп отыру керек. Модуль ќ±рылымы сабаќтыњ типіне сєйкес болады.

Сыныптаѓы курс кµлеміне кешенді дидактикалыќ (КДМ), ал моудль кµлемінде кіріктірілген, интеграциялыќ (КИДМ) маќсат, ал сабаќ ‰шін жеке дидактикалыќ маќсат (ЖДМ) ќойылады. Модуль ќ±рудыњ ќадамдары мынадай:

1. Модульдіњ кіріктірілген маќсатын аныќтау.

2. Сабаќтыњ типіне ќарай оќу элементтеріне бµлу.

3. Єрбір оќу элементтерініњ маќсатын аныќтау.

4. Єрбір оќу элементтерініњ мазм±нын аныќтау.

5. Оќушыларѓа берілетін кењестер мен н±сќауларды аныќтау.

Оќу элементтерін былай ќ±ру керек.

Оќу элементтері №
Тапсырмаларда кµрсетілген оќу материалдары
М±ѓалім кењесі

Оќушыларѓа арналѓан тапсырмаларѓа ќойылатын талаптар: мазм±ны мен танымдыќ дейгейі сараланѓан, проблеманы ќойып, оны шешуге баѓытталѓан, білімді игеру механизмін кµрсететін жєне ќайталау материалын ќосатын (таблица, ќ±растыру, салыстырмалы мінездеме беру) болуы тиіс жєне ол модуль маќсатымен кіріктіріледі. Оќушыныњ іс-єрекеті оныњ жаќын даму аймаѓынан µтеді де, баланыњ µзін-µзі басќаруына баѓыттайды, ќарым-ќатынас даѓдысын ќалыптастырады, уаќытты тиімді пайдалануѓа м‰мкіндік береді, єр сабаќта оќушыныњ рефлексивті ќабілетін ж‰зеге асырады.

Атап айтатын жаѓдай сол: м±ѓалімніњ іс-єрекеті т‰бегейлі µзгереді. Оныњ негізгі маќсаты – модульдік баѓдарламаны, модульдерді ќ±ру. Сабаќта ол ±йымдастырады, ‰йлестіреді, кењес береді, баќылайды, модульдік оќытудыњ м‰мкіндіктерін пайдалана отырып оќытуды рефлексивті ж‰йеге т‰сіреді.

Бір блокты мењгеруде м±ѓалім ж±мысын келтірейік.

1. Балаларды оќу маќсатымен таныстыру.

2. Сыныпты берілген тарау бойынша жоспармен таныстыру.

3. М±ѓалімніњ материалды кµбіне баяндау т‰рінде оќыту.

4. Диагностикалыќ тест бойынша аѓымдаѓы тексеруді µткізу.

5. Тексеру бойынша тарауды толыќ мењгерген оќушыларды аныќтау.

6. Тарауды толыќ мењгермеген оќушылармен т‰зету оќуларын ж‰ргізу.

7. Диагоностикалыќ тест ж‰ргізіп т‰зету нєтижесін тексеру.

Модульдік оќыту технологиясында мынадай ќиындыќтар болуы м‰мкін:

- оќушылардыњ µз бетінше оќуѓа дайындыќ дењгейі тµмен болуы м‰мкін;

- уаќыт тапшылыѓы туындап берілген уаќытта материалды оќып ‰йренуге оќушылар ‰лгермеуі м‰мкін.

Ќолданылатын терминдер:

Модуль - бір ж‰йеніњ ажыратылатын, µзінше дербес бµлігі, Джон Локк: рефлекция дегеніміз аќылдыњ µз єрекетіне баќылау жасауы - деген аныќтама берген.

М.Жанпейісова ±сынѓан Аќтµбе облысында сыналѓан педагогикалыќ технологияныњ мазм±ны тµмендегідей:

1. Жалпы оќу маќсатын ќою.

2. Жалпы т±жырымдалѓан маќсатты аныќтау.

3. Оќушылардыњ білім дењгейін алын ала аныќтау.

4. Жедел кері єсер негізінде оќыту ‰дерісіне т‰зетулер енгізу.

5. Нєтижені баѓалау.

Осындай ќ±рылыстаѓы блоктардан т±ратын оќу процесі модульдік сипат алады. Алдыњѓы жалпы модульдік оќу технологиясынан М.Жанпейісова н±сќасыныњ ерекшелігі сол, м±нда балаларды оќуѓа ±мтылдыру емес, жеке танымдыќ єркеттерін ±йымдастыру, оќу поцесіне диалогтыќ ќатынас негезінде ќ±ру кµзделген. Мысалы, бір блокты мењгеруде м±ѓалімніњ ж±мысы мынадай болады:

1. Балаларды оќу маќсатымен таныстыру.

2. Мазм±ны жаѓынан мањызды таќырыппен жєне тарау бойынша ќ±рылѓан блоктармен оќушыларды таныстыру.

3. М±ѓалім сызба, кесте ќолдана отырып матариалды ќысќаша баяндайды. Оќушыларды зерттеуге іздеуге жетелейді.

4. Диалогтыќ ќарым-ќатынас негезінде оќушылардыњ танымтыќ іс-єрекетін ±йымдастыру. Оќушылардыњ іс-єрекет нітижесін баѓалау.

5. Оќу материалына бірнеше рет орала отырып тарауды аяќтау. ¤тілген тарау бойынша тестілеу ж‰ргізу.

6. ‡ш дењгейлік ж‰йемен дайындалѓан билеттер бойынша зачет, баќылау ж±мысы, сын ж±мысын µткізу.

Модульді ‰ш бµлімнен т±рады деп ќарастыруѓа болады.

1. Кіріспе бµлімі (модульге, таќырыпќа ену)

2. Диалог, с±ќбат арќылы оќушылардыњ танымдыќ іс-єрекетін ±йымдастыру бµлімі.

3. Ќорытында бµлім (баќылау ж±мыстары)

Єр модульдегі саѓаттар саны єрт‰рлі. Б±л баѓдарлама бойынша тарауѓа бµлінген саѓат санына байланысты.

М.Жанпейісова ж‰ргізген зерттеулер 7-12 саѓаттан т±ратын оќу модулі µте тиімді екендігін кµрсетті. Кіріспе бµлімге 1-2 сабаќ, ќорытынды бµлімге 2-3 сабаќ, ќалѓаны т‰гелдей с±ќбат бµліміне беріледі. Б±л єрбір оќушыныњ білімді мењгеру, дайындыќ дењгейіне ќарай оќу материалын ‰ш дењгейде ќарастыру ќажеттігінен туындаѓан.

Мысалы м±ѓалім 9 саѓатќа арнап оќу модулін ќ±рса, 1 саѓат – кіріспе бµліміне, 2 саѓат – ќорытынды бµліміне, 6 саѓат – с±ќбат бµліміне бµлінеді. Осы с±ќбат бµлімінде сыныптаѓы 4-7 баладан т±ратын топтарѓа бµліп, олардыњ µзара єрекетін ±йымдастыру керек. М±ѓалім б±л жерде ынталандырушы рµлінде болады.

М±ѓалымніњ алдын ала дайындыќ ж±мыстары келесі т‰рде болады:

1. Тарау немесе блок бойынша мењгерілуі тиіс білім, білік, даѓдыны аныќтау. Модульдегі негізгі ±ѓымды бµліп кµрсету.

2. Таќырып бойынша тірек-сызбаларды салу.

3. Тексеру бµлімі ‰шін оќу модулініњ б‰кіл мазм±ны бойынша 15-20 тапсырмадан т±ратын тест ќ±растыру. Зачет немесе баќылау ж±мысы ‰шін модуль бойынша с±раќтар мн тапсырмалар блогын ќ±растыру.

4. Диалогтыќ с±ќбат бµлімі 3 дењгейдегі µз бетінше ж±мысќа арналѓан тапсырмаларды б‰кіл сынып ‰шін дайындау.

Модульдіњ єр бµлімінде пайдаланатын єдістемелер

1. Кіріспе бµлімінде Л.Фридман келесі іс-єрекеттерді ±сынады:

1. Проблемалыќ ситуация тудыру.

2. Негізгі оќу міндетін аныќтау.

3. ¤зін-µзі баќылау жєне баѓалау.

4. Ж±мыс жоспарын жасау жєне талќылау.

2. Диалогтыќ, с±ќбат бµлімі.

Б±л бµлімде сабаќтарды µткізудіњ єрт‰рлі т‰рлері ќолданылады. Оќытылатын оќу материалыныњ мазм±нына ќарай жењіл дењгейдегі тапсырмалар, орта дењгейдегі жєне ќиын дењгейдегі зерттеу элементтері бар барынша к‰рделенген тапсырмаларды єр оќушы ‰шін алдын ала дайындап ќою керек.

Кµтерілген мєселе бойынша пікір алмасуды ±йымдастыру педагогикалыќ тєжірибеде кењінен белгілі. Мысалы Дµњгелек стол, Форум, Симпозиум, Британдыќ дебат, Аквариум техникасы сияќты кµптеген пікір алмасулар белгілі. М±ѓалім пікірталастыњ µзі ќалѓан кез келген т‰рін алады.

3. Оќу модулініњ ќорытынды бµлімі. Оќу модулініњ ќорытынды бµлімінде бірінші міндетте тест, екінші м±ѓалімніњ ќалауы бойынша баќылау ж±мысы алынады.

Оќушылардыњ оќу білігі

Оќыту жалпы табиѓаты жаѓынан жєне оны ±йымдастыру ерекшеліктері жаѓынан алып ќараѓанда к‰рделі процесс, Психологтар ќолайлы жаѓдай жасалѓан кезде баланыњ оќуѓа деген ќабілеті жаќсы дамитындыѓын атап кµрсетіп, м±ѓалім оќушыѓы осындай жаѓдай жасауы тиіс деп кµрсетеді.

Єрбір оќушыныњ оќу білігі (даѓдысы) – оныњ оќу тєсілі деп есептеуімізге болады. Осы біліктердіњ бастылары:

1. Оќушылардыњ µзін-µзі ±йымдастыруы.

2. Оќу-интеллеутуалды немесе логикалыќ білік.

3. Оќу аќпараттыќ білік

4. Оќу коммуникативтік білік.

Жања технологияларды игеру

Жања технологияларды ‰йрену кезінде кµптеген міндеттер шешіледі. Мысалы, педагогика мен дидактиканыњ кейбір мєселелері жања аспектіде ќаралады, м±ѓалімдер жања технология туралы жања білім алады, технологияны практикада ќолданып ‰йренеді. Ол ‰шін:

1. М±ѓалімніњ жања технологияларѓа бет б±руы, ынта ќоюы.

2. Ќолда бар технологиялыќ ресурстарѓа талдау жасалуы.

3. ¤з іс-єрекеттерінр жоспарлауы, тиімді ±йымдастыруы жєне оѓан талдау жасап отыруы.

4. Ж±мысын белгілі технологиялардыњ біріне бейімдеуі керек.

1.4 Дамыта оќыту технологиясы

Дамыта оќыту технологиясыныњ авторлары белгілі ѓалымдар Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдов. Олар дамыта оќыту деп оќыту маќсат-міндеттері, єдіс-тєсілдері баланыњ даму зањдылыќтарына сєйкестендірілген оќыту1- деп атайды.

Ал адам ±ѓымыныњ психологиялыќ аныќтамасы – жањару процесс жањаныњ µмірге келіп, ескініњ жоѓалуы деген маѓынаны білдіреді. Барлыќ табиѓат ќ±былыстары сияќты бала психикасы да ‰немі даилектикалыќ жолмен дамып, µзгеріп, бір дењгейден екінші дењгейге µтіп отырады. Ѓалымдардыњ зерттеулері баланыњ даму процесіне ‰ш т‰рлі к‰ш пен ‰ш т‰рлі фактордыњ ќатысатындыѓын дєлелдейді.

1. Биологиялыќ фактор. Б±л ата-анадан ауысќан, туа біткен жєне µмір с‰ру барысында ќабылданѓан дененіњ барлыќ м‰шелерініњ, оныњ барлыќ ж‰йелі ќ±былысыныњ ерекшелігін білдіретін, бала организмініњ ортамен ќарым-ќатынасыныњ нєтижесі.

2. Єлеуметтік фактор. Бала µмір с‰ретін орта, ењ алдымен адамдардыњ ортасы. Бќл сондай-аќ баламен ќарым-ќатынас жасайтын адамдардыњ сипаттары, мінез-ќ±лыќ жєне аќыл-ой бейнелері, олардыњ м‰дделері мен пікірлері, істері мен сµздері, талаптары мен даѓдылары, ±мтылыстары, яѓни бала µсіп дамитын рухани орта.

3. Баланыњ µз белсенділігі. Даму процесіне єсер ететін б±л ‰шінші к‰ш болып саналады.

Оќитын пєн ќандай да жања, баѓалы болмасы, м±ѓалімніњ шеберлігі ќаншама жоѓары болмасы, егер м±ѓалім баланыњ µз белсенділігін туѓыза алмаса, оѓан ±сынылѓан іс пен ењбекте баланыњ єрекетке ќатынасуы єрекет к‰ткеннен нєтиже бермейді. Баланыњ организмі дамуы мен жеке басы ретінде ќалыптасуы белсенділік арќылы ж‰зеге асады.

Оќыту мен дамыту арасында тыѓыз байланыс бар. Ѓалымдар алѓаш рет бала дамуыныњ екі аймаѓы болатындыѓы жайлы теория ±сынады.

1. Бала дауыныњ жаќын аймаѓы – баланыњ тек ‰лкендердіњ кµмегі арќылы атќара алатын істері.

2. Бала дамуыныњ ќол жеткен аймаѓы – баланыњ ‰лкендердіњ кµмегінсіз істей алатын істері.

Дамыта оќытудыњ В.В.Давыдов жасаѓан ж‰йесініњ кµздеген маќсаттарына жету тек баланыњ белсенділігіне байланысты. Осыѓан орай, б±л ж‰йеніњ єдіс-тєсілдері де оќушыныњ белсенділігін ±йымдастыруыды, талдап, кµмектесіп отыруды кµздейді. Дамыта оќытуда баланыњ ізденушілік-зерттеушілік єрекетін ±йымдастыру басты назарда ±сталады. Ол ‰шін бала µзініњ б±ѓан дейінгі білетін амалдарыныњ, тєсілдерініњ жања мєселені шешуге жеткіліксіз екенін сезетіндей жаѓдайѓа т‰су керек. Содан барып, оныњ білім алуѓа деген ынта-ыќыласы артады, білім алуѓа єрекеттенеді. Сабаќ мынадай жаѓдайда ‰ш ќ±рамдас бµліктерден т±ратын болады:

1. Оќу маќсаттарыныњ ќойылуы.

2. Оны шешудіњ жолдарын бірлесе ќарастыру.

3. Шешімніњ д±рыстыѓын дєлелдеу.

Б±л ‰шеуі – дамыта оќытудыњ В.В.Давыдов жасаѓан ж‰йесініњ негізгі

1 Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды. Москва, 1989. Давыдов В.В. Проблемы развивающеге изучения, Москва, 1986

компоненттері. Маќсатты шешу іштей талќылау, сонан соњ жинаќтау арќылы ж‰зеге асады. М±ѓалім сабаќ процесін ±йымдастырушы, баѓыттаушы адам ретінде. Шешім табылѓан кезде єркім оныњ д±рыстыѓын µзінше дєлелдей білуге ‰йренеді. Єрине, жауаптар барлыќ жаѓдайда д±рыс бола бермес, дегенмен, єр бала жасаѓан ењбегініњ нєтижесімен бµлісіп, дєлелдеуге талпыныс жасайды, жеке тєжірибесін ќорытындылап ‰йренеді.

Дамыта оќыту деп ол баланыњ білім алуѓа єрекет етуін ±йымдастыратын оќытуды атаѓан. Жаман м±ѓалім аќиќатты µзі айтып береді, ал жаќсы м±ѓалім оќушыныњ µзін ізденуге жетелейді деген ќаѓиданы негізге алады. Дамыта оќытуды ±йымдастыру, балаѓа аќыл-ой єрекетін мењгеруге жаѓдай жасау деп ќарастыру керек. Дамыта оќыту – сабаќтардаѓы ерекше ахуал, м±ѓалім мен оќушы арасындаѓы ерекше ќарым-ќатынас. М±ѓалім – б±л жаѓдайда дайын білімді т‰сіндіріп ќоюшы, баќылаушы, баѓалаушы емес, танымдыќ іс-єрекетті ±йымдастыратын ±жымдыќ істердіњ ±йытќысы. Тек осындай оќыту ѓана баланыњ интеллектісініњ кµзін ашып, шыѓармашылыѓын дамытады. Оќушыныњ шыѓармашылыќ ќабілеті де оныњ ойлау мен практикалыќ єрекеттері арќылы ѓана дамиды. Ойлауѓа ‰йрететін сабаќтарды дамыта оќыту сабаќтары деп білеміз. Дамыта оќыту технологиясын барлап ќарасаќ, ењ алдымен нені дамыту керек деген с±раќтарѓа жауап іздестіреді. Єрине, ол оќушыныњ:

1) сезім т‰йсігін;

2) ќабылдауын, т±тынуын, ынтасын;

3) зейінін, есте ±стауын;

4) ±ѓынуын;

5) ойлау, ќиялдау, болжау ќабілетін;

6) ерік-ќайратын;

7) оќу іс-єрекеттерін, даѓды – машыќтарын;

8) жауапкершілігін, дербестігін, µз бетінше ізденісін (жеке адам ќасиеттерін).

Дамыта оќыту ж‰йесінде м±ѓалім мен оќушы арасындаѓы ќарым-ќатынас жања ќаѓидаларѓа негізделеді. Олар – ынтымаќтастыќ µзара сыйластыќ, т‰сіністік сияќты ќасиеттер. Б±л технологияныњ мањызды таѓы бір ерекшелігі – сынып оќушыларын жаќсы, жаман оќушылар деп бµлмей, барлыќ баланыњ дамуы ‰шін ќолайлы жаѓдай туѓызуды маќсат т±туы. Нашар оќушыныњ да µз шамасы келгенше, ќабілеті жеткен жерге дейін ењбек етуі ойластырылѓан. Сол арќылы да ол µзін м‰мкін дєрежеге дейін дамыта алады. Б±л жолда оныњ ќателесуі, жањылуы єбден м‰мкін. Тек м±ѓалім тарапынан кµрсетілген сабырлылыќ байсалдылыќ оныњ µз к‰шіне деген сенімін арттырып, алѓа жетелейді деп есептелінеді.

Оќушы дамуныыњ негізі болып табылатын єрекет, оќу єрекеті єрбір сабаќтыњ µзегі деп т‰сіну керек. Сабаќтыњ єрекет теориясына сєйкес ±йымдастырылуы – баланыњ жеке басын дамытудыњ басты кепілі. Ол ‰шін м±ѓалім мына ќаѓидаларды есінде ±стауы ќажет. Баланыњ бойындаѓы ќ±марлыѓын, ќызыѓушылыѓын жойып алмай, оныњ алѓа жылжуѓа деген табиѓи талап-тілектерін, с±раныс пен м±ќтаждарын ескеру, шыѓармашылыѓын жетілдіру, µзін-µзі дамытатын т±лѓа ќалыптастыру. М±ѓалім бала бойындаѓы жаратушылыќ сапалардыњ болатындыѓын мойындауы, єрі ќарай дамытуы керек.

Дамыта оќытумен дєст‰рлі оќыту ж‰йесініњ айырмашылыќтары, ерекшеліктері мен µзгешеліктеріне тоќталсаќ. Дєст‰рлі сабаќтарда м±ѓалімніњ міндеттері, атќарар істері де ±шан-тењіз. Ол тыњдайды, с±раќ ќояды, жазады, т‰сіндіреді, кµрсетеді, тексереді, баѓалайды. Оѓан оќушылар кедергі келтірмей, тып-тыныш отырып тыњдау керек. Дамыта оќыту ж‰йесінде оќу маќсатын шешу кезінде, яѓни м±ѓалім мен оќушы іс-єрекетініњ негізінде ж‰зеге асады. Демек, м±ѓалім мєселе ќояды, ойлаудыњ жолдарын ашады, єрекеттіњ барысында баѓдар береді, жетелейді. Яѓни оќушы белсенді субъектіге айналады да, ал м±ѓалім кµмек беруші, ±йымдастырушы, баѓыт беруші дењгейде болады. Дєст‰рлі оќытуда балаѓа білім, білік, даѓды алуѓа ќажетті аќыл, сана бар деп есептеп, сол аќылѓа білімді ќ±ю керек деген кµзќарасќа, ал дамыта оќыту бала бойындаѓы табиѓи ќабілеттерді жања белестерге кµтеруді маќсат т±татын принциптерге негізделеді. Дєст‰рлі оќыту жаттауѓа, есте саќтауѓа ‰йретсе, дамыта оќыту дербес ж±мыс істеуге, алѓан білімді пайдалана білуге ‰йретеді.

Дєст‰рлі жєне дамыта оќыту ж‰йелерініњ айырмашылыќтары.1

Жеке т±лѓаны ќалыптастыру оќушыныњ µзі арќылы, оныњ іс-єрекетін ±йымдастыру арќылы ойлау даѓдыларын дамыта отырып ж‰зеге асырылады. Сабаќта дамыта оќыту технологиясы жиі пайдаланудыњ тиімді жаѓы оќушылардыњ аќыл-ойы мен µзіндік т±жырымы арќылы жања таќырыпты саналы т‰рде мењгеру даѓдыларын ќалыптастырады. Білімді мењгеру осы ж‰йеніњ єр сатысында дами т‰седі.

Єрбір ±стаз µз Отанын шексіз с‰йетін, білімді, іскер, ажамгершілігі мол, парасатты, мєдениетті жан-жаќты жетілген ±рпаќ дайындауѓа міндетті. Яѓни, сабаќта єр т‰рлі єдіс-тєсілдерді пайдалану, оќушылардыњ жеке басын ќ±рметтей отырып, білім беру – ќазіргі оќытудыњ негізгі талабы. ¤йткені оќушылардыњ бєрініњ ойлау ќабілеті бірдей емес. Сондыќтан б±л мєселеге психологиялыќ т±рѓыдан ќарап, педагогикалыќ єрекет, єдістемелік шеберлікпен келу керек.

Ќазіргі тањда оќытушы мен оќушы арасындаѓы ќарым-ќатынас µз дєрежесінде кµрінбей келеді. Оќушыларды ќ±рметтеу, олардыњ жеке басын с‰йіспеншілікпен ќарау, сµйлесу, пікір алысу, ойын білу, оќушы ќабілетін мµлшерлеу, білімге ынталандыру, белсенділігін арттыру, оќушы білімін єділ баѓалау сияќты толып жатќан мєселелерге мєн берілуі керек. Б±л оќыту ж‰йесініњ жас ±рпаќтыњ оќуѓа деген ынтасы мен білім алуѓа ќызыѓушылыѓын арттыру, єділ баѓалау, єр істі аќылдасу оќытушыныњ беделін арттырады.

1 Т±рѓанбаева Б.А. Дамыта оќыту технологиялары, Алматы, 2000ж

ІІ тарау. Бастауыш сыныптарда жања технологиялыќ єдістерді пайдалану

2.1Бастауыш сыныптарда ќазаќ тілін оќытудыњ єдєс – тєсілдері

Бастауыш сынып оќушыларыныњ ќазаќ тілінде тіл байлыѓын дамыту єдістеріне тоќталмаќ б±рын біз жалпы ќазаќ тілін оќытудаѓы єдістерді ќарастырайыќ.

Белгілі бір пєнді ‰йрету барысында оќушылардыњ єрекетін ±йымдастыруды оќытудыњ єдісі дейміз. Оќыту єдістерін оќушы мен м±ѓалімніњ ара ќатынасын білдіреді. Б±л олардыњ бірлесіп єрекет ету тєсілдері болып табылады.

Оќыту єдістері мектептегі оќыту ж‰йесіне байланысты т‰рлі кезењдерде, µзгерістерге ±шырап отырды. Мысалы, 1932 ж. 25 тамыздаѓы ќаулыда оќыту єдістері 4-ке бµліп кµрсетілген: 1) ауызша мазм±ндау; 2) оќулыќты пайдалану; 3) µздігінен жазба ж±мыстарын орындау; 4) лабораторияда оќыту єдістері.

Дидакт Р.Лембергтіњ "Дидактические очерки" кітабында мектептегі оќыту єдістерін 10 т‰рге бµліп кµрсетеді: ауызша мазм±ндау, байќау, оќулыќпен ж±мыс, єњгіме, лабораториялыќ, маќсатќа жету, жаттыѓу, оќушыныњ хабарлауы, практикалыќ ж±мыс, кµркем µнерді пайдалану [132].

1965 ж. жарыќ кµрген "Ќазаќ тілін оќыту методикасы" атты ењбекте Д.Єлімжанов пен Ы.Маманов оќыту єдістерініњ 6 т‰рін кµрсетеді: байќау, т‰сіндіру, єњгіме, жаттыѓу, кітапты пайдалану, грамматикалыќ талдау [133].

Ал С.Рахметова оќыту єдістерін негізінен 3 топќа бµлген.

1) балалардыњ оќу-таным єрекетін ±йымдастыру жєне оны іске асыру єдістері;

2) оќу-таным єрекетіне т‰рткі (мотивация) жасау, єсер ету єдістері;

3) оќу-таным єрекеттерініњ тиімділігін тексеру єдістері [6, -14].

Б±лардыњ єрќайсысына бірнеше жекелеген єдіс енеді. Мысалы, 1-ші топќа

- сµздік, кµрнекілік жєне практикалыќ єдістер (олар ќабылдау мен есте саќтауѓа негізделеді);

- индуктивтік, дедуктивтік єдістер (логикалыќ ойлауѓа негізделеді), µздігінен орындау, м±ѓалімніњ басшылыѓымен орындау єдістері (ќиялѓа, ерікке негізделеді).

Ал 2-ші топќа балалардыњ ќызыѓу м‰ддесін туѓызу, зейінін жинаќтау жєне оќуда борыш, жауапкершілік туѓызу єдістері;

3-ші топќа ауызша тексеру, жазуша тексеру, лабораториялыќ-практикалыќ тексеру жєне µзін-µзі тексеру єдістері енеді.

Ќазаќ тілін оќыту барысында б±л єдістердіњ ќайсысыныњ ќай кезде тиімді екенін м±ѓалімніњ µзі айќындап алып, тањдап ќолданады.

Тіл дамыту єдістерін тілдіњ єр саласына тоќтала отырып ќарастырѓанды жµн кµрдік.

Тµрт жылдыќ бастауыш мектеп баѓдарламасында: Баѓдарламаныњ маќсаты — бастауыш сынып шєкірттеріне єр пєн бойынша мењгеруге тиісті білім мµлшерін саналы т‰рде игертіп, оќушылардыњ іс-єрекетке икемділігін ќалыптастыру болып табылады[134]. Ал мектептегі Ќазаќ тілін оќытудыњ мазм±ны мен єдістері баѓдарлама талаптарына сай оќушылардыњ тиянаќты білім мен даѓдылар алуына м‰мкіндік беретін болуѓа тиіс, — деп жазылѓан [5,-3-4]. Бастауыш сыныпќа арналѓан типтік оќу жоспары негізінде жасалѓан б±л баѓдарламада белгіленген білім берудіњ мазм±ны жєне балалардыњ оќуѓа деген икемділігі мен даѓдыларын аныќтау саласында кµптеген ѓалым-єдіскерлер, тєжірибелі ±стаздар мен ѓылыми-зерттеу мекемелері ш±ѓылдануда. Мектепке арналѓан оќыту мазм±ны жайында М.Н.Скаткин, М. А. Данилов, И. Я. Лернер, С. Рахметовалар µз ењбектерінде ќарастырѓан.

И. Я. Лернер оќыту мазм±нына тµмендегідей іс-єрекет тєжірибелерді жатќызады:

1). табиѓат, ќоѓам, іс-єрекет амалдары жєне адам жайында білім ж‰йелері;

2). игерілген білімдерді іс-ж‰зіне асыру, практикада пайдадану;

3). шыѓармашылыќ іс-єрекет тєжірибесі;

4) іс-єрекетке эмоционалды ќатынас тєжірибесі [135,-18-21]. Мектеп табалдырыѓын алѓаш рет аттаѓан балада ќоршаѓан орта жайында біршама т‰сінігі болѓанымен, ќоѓам, табиѓат ќ±былыстары туралы пайымдауы µте тар. Ќарапайым болып келеді. Сондыќтан мектептіњ алѓашќы міндеттерініњ бірі — оќушылардыњ, ќоршаѓан ортамен табиѓат туралы білімдерін терењдету, сол арќылы кењістік пен уаќыт жайында т‰сінігін кењейту.

Мектепке дейінгі кезењде бала тілі бір жаќты, тек от басы, ошаќ ќасында пайдаланатын сµздер ѓана болуы м‰мкін. Атап айтќанда, оныњ сµздік ќорында ауыспалы маѓыналы, жалпылыќ мєнді жєне т‰рлі білім саласында ќолданылатын термин сµздер аз кездеседі, кейбіреуінде тіпті кездеспейді де. Бастауыш сыныптарда балалардыњ сµздік ќорын молайта т‰су, тілін дамыту екі баѓытта µтеді: біріншіден, ана тілініњ ќ±рылымын, грамматикалыќ емлелерді ‰йрену арќылы болса, екіншіден, сµздік ќорлары жања сµздермен толыѓу арќылы µтеді [136,-84].

Бастауыш сынып оќушыларыныњ сµздік ќорын дамытуда мынадай маќсаттар ќойылады:

1. Ќоршаѓан ортадаѓы заттар мен ќ±былыстар жµнінде т‰сініктері мен білімініњ кењеюі негізінде сµздік ќорын молайту;

2. Оќушылар сµздік ќ±рамындаѓы сµздердіњ маѓынасын аныќтау, оларды сµйлеуде (ауызша, жазбаша) ќолдану, пайдалану дєрежесін белгілеу;

3. Сµздік ќорын ауыспалы маѓыналы сµздермен молайту;

4. Оќыѓан мєтіндеріне, не м±ѓалім сµзінде пайдалануѓа жаттыќтыру, пассив сµздерді активтендіру;

5. Сµздерді д±рыс оќып, ќатесіз жазуѓа даѓдыландыру.

Бастауыш сынып оќушыларыныњ сµздік ќорын байыту ‰шін мынадай ж±мыстар жасау керек:

1) ќоршаѓан ортаны баќылау (табиѓат, балалардыњ оќу, ойын, ењбек іс-єрекеттері);

2) ќ±рдастары жєне ‰лкендермен ќарым-ќатынас жасау;

3) сыныпта жєне сыныптан тыс оќу. Оќылѓан мєтін мазм±нын талдау жєне ол туралы пікірлесу;

4) арнаулы тілдік, орфографиялыќ жєне орфоэпиялыќ жаттыѓулар ж‰ргізу арќылы ќазаќ тілі грамматикасын игеру;

5) єњгіме, ертегі, µлењ т. б. мазм±нын баяндату, олардыњ ерекшеліктерін, тілін талдау, т‰рлі таќырыптарда мазм±ндама жєне шыѓарма жаздыру арќылы баланыњ сµздік ќорын молайтуѓа болады. Яѓни б±л жаттыѓу ж±мыстары тіл дамыту (ауызша жєне жазбаша) кµздеріне жатады [85].

Баланыњ негізгі сµздік ќоры, ењ алдымен, сол сыныпта ж‰ргізілетін пєн оќулыќтары, пайдаланылатын кµрнекі ќ±ралдар жєне сыныптан тыс оќуѓа арналѓан кµркем єдебиеттермен аныќталады. Бірінші, екінші сыныптарда игерілетін сµздер осы сыныптарда ж‰ргізілген оќу ќ±ралдарында берілген, міне сондыќтан оќушылардыњ сµздік ќ±рамына ‰немі мєн беріп отырѓаны жµн. М±ѓалім сабаќ барысында балаларѓа т‰сініксіз бірде-бір сµз маѓынасы аныќталмай, назардан тыс ќалмауыѓа тиіс.

Балалар жања сµздермен тек сыныпта µткізілетін сабаќтарда ѓана танысып ќоймайды, сонымен бірге µз беттерінше кітап оќу, т‰рлі сыныптан тыс ж‰ргізілетін ж±мыстарѓа ќатысу, кино, театр, саяхатќа бару, радио тыњдау жєне теледидар баѓдарламасын кµру нєтижесінде де жања сµздер ‰йреніп, тіл сындырады. Оќушылардыњ аќпарат, білім кµздерінен µз беттерінше мењгерген сµздерді д±рыс не б±рыс пайдалануды да м±ѓалімніњ міндеті болып есептеледі. Бала сµзінде пайда болѓан жања сµз, сµз тіркестердіњ мєн-маѓынасын ашып, іс-тєжірибеде пайдаланудыњ жолын да м±ѓалім кµрсетеді.

Маѓынасы т‰сініксіз сµздерді мењгерту кµбінесе ана тілі, ќазаќ тілі сабаќтарында ж‰ргізіледі. Б±л ж±мыстар мынадай єдіс-тєсілдер арќылы орындалады.

Оќушылардыњ сµздік ќорын байытудыњ, яѓни жања сµздердіњ маѓыналарын игертудіњ тєжірибеде сыналѓан мынадай тєсілдері бар:

1. Сµз бейнелейтін заттыњ не ќ±былыстыњ µзін кµрсету. Б±л єдіс сыныпта сабаќ барысында, мектеп, аудан, ќала м±ражайларын аралаѓанда: туѓан µлкеніњ табиѓатымен танысу маќсатында саяхатќа шыќќанда, бау-баќшаларымен танысу барысында жиі ќолданылады. Мысалы, бірінші сынып оќушыларын ауыл баќшасына апарып, кµкµніс т‰рлерімен (ќияр, ќызанаќ, ќыша, ќызылша, сєбіз, пияз, ќауын, ќарбыз, асќабаќ, баѓбан, ќатар, ж‰йек т. б.). оларды егіп, баптау жолымен таныстыруѓа болады (б±л жерде кµрнекі єдістер пайдаланылѓан –Є.Исабаевтыњ єдістеріне сєйкес беріліп отыр [137,-162].

2. Зат не ќ±былыстыњ суретін, макетін, ќатырылѓан с±лбасын (чучело, муляж) кµрсету тєсілі. Осы тєсіл арќылы сµз маѓынасын т‰сіндіруге болады. Мысалы, м±ѓалім жыртќыш ќ±стар (б‰ркіт, лашын, с±њќар, ќаршыѓа, ќырѓи, к‰йкентай т. б.) жµнінде т‰сінік бергенде єрќайсысыныњ суреттерін кµрсете отырып, олардыњ бір-бірінен айырмашылыќтарын, ерекшеліктерін салыстыра отырып т‰сіндірсе, оќушылар жыртќыш ќ±с атауларын жењіл ќабылдайды (кµрнекілік єдісі).

3. Сµз маѓынасын синонимдер арќылы аныќтау тєсілі. Жања ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бастауыш сынып қазақ тілі сабағында инновациялық технологияларды қолданудың тиімділігі туралы
Бастауыш сыныпта инновациялық технологияларды қолданудың психологиялық аспектілері
Тарих сабағында жаңа технологияларды қолданудың тиімділігі
Тұрлаулы мүшелерді оқытуда ақпараттық технологияларды қолданудың тиімділігі
Қазақ тілі сабағында жаңа технологиялардың тиімділігі
Биологияны оқытуда ақпараттық коммуникациялық технологияларды қолданудың тиімділігі
Шетел тілі сабағында инновациялық педагогикалық технологияларды пайдаланудың теориялық негіздері
Бастауыш сыныптардағы қазақ тілі сабақтарында грамматикалық ойындарды қолданудың әдістемесі
Бастауыш мектептің қазақ тілі сабағында ойын технологиясын қолданудың тиімді әдістемесін ұсыну
Бастауыш сыныпта қазақ тілі сабағында дидактикалық ойындарды пайдалану
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь