Бастауыш сынып қазақ тілі сабағында инновациялық технологияларды қолданудың тиімділігі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І тарау. Оқыту технологияларының түрлері мен мазмұны ... ... ... 5
1.1. Деңгейлеп оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2. Жобалап оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.3. Модульдік оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.4. Дамыта оқыту технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

ІІ тарау. Бастауыш сыныптарда жаңа технологиялық әдістерді пайдалану
2.1. Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытудың әдіс . тәсілдері ... ...28
2.2. Қазақ тілінен дамыта оқыту сабағының үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... .44
2.3. Қазақ тіліннен жай сөйлемдерді оқытуда тест тапсырмаларын пайдалану үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
Кіріспе

«Білім беру ж‰йесініњ басты міндеті – ±лттыќ жєне жалпы адамзаттыќ ќ±ндылыќтар, ѓылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды ќалыптастыруѓа жєне кєсіби шыњдауѓа баѓытталѓан білім алу ‰шін ќажетті жаѓдайлар жасау, оќытудыњ жања технологияларын енгізу, білім беруді аќпараттандыру», - делінген Ќазаќстан Республикасыныњ «Білім туралы» Зањында.
Ќазіргі тањда елімізде болып жатќан жањартулар оќу-тєрбие ж±мыстарыныњ баѓыт-баѓдарыныњ заман талабына сай жасалуын міндеттейді.
Ж±мыстыњ кµкейкестілігі: ХХІ ѓасыр – жеке т±лѓаны ќалыптастыру, ізгілендіру, дамыту ѓасыры. Олай болса, м±ѓалімдердіњ алдында т±рѓан бірден-бір маќсат оќушылар алѓан білімдерін пайдаѓа асырып, µз бетінше єрекет ете алатын, оларды т‰рлі µмірлік жаѓдайда ќолдана білетін, µмірге µзіндік кµзќарасы бар азамат болып жетілуіне кµмектесу.
М±ѓалімніњ шеберлігініњ негізі кµрсеткіштерініњ бірі - єдістеме саласындаѓы ѓылыми жањалыќтар мен озыќ тєжірибені жетік мењгеру, игеру. Оларды µзініњ к‰нделікті ќызметіне пайдалана білу, м±ѓалімніњ шыѓармашылыќ ењбегі ењ алдымен сабаќпен байланысты.
Таќырыпты тањдау себебі: Б‰гінгі к‰ні мемелекеттік тілді оќытудыњ єдіс-тєсілдеріне аса зор кµњіл бµлінуде екені бєрімізге белгілі. Оныњ ‰стіне келешек маман ретінде ±стаздыќ ж±мысты бастамас б±рын µз мамандыѓымды жете білу маќсатында жања технологиялыќ єдістерді зерттеп білу ќажет деген талап «Мемлекеттік тілді мењгертуде оќытудыњ жања
Пайдаланылѓан єдебиеттер
1. ЌР Тілдерді ќолдану мен дамытудыњ 2001-2011 жылдарѓа арналѓан мемлекеттік баѓдарламасы, 7 аќпан, 2001ж.
2. Назарбаев Н. Инновациялар мен оќу-білімді жетілдіру арќылы білім экономикасына. Егемен Ќазаќстан, 27 мамаыр, 2006ж.
3. Оразбаева Ф. Тілдік ќатынас: телориясы мен єдістемесі. Алматы, 2000ж.
4. Ысќаќ Б. Тіл дамытудыњ ѓылыми негіздері. Алматы, 1997ж.
5. Т±рѓынбаева Б.А. Дамыта оќыту технологиялары, Алматы, 2000ж.
6. Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. Москва, 1987.
7. Занков Л.В. Избранные труды, Москва, 1990
8. Тєжібаев Т. жалпы психология, Алматы, 1998ж.
9. Ќазаќ тілі жєне єдебиеті№3,5, 2001ж.
10. Сарманов Е., Сапаров С. Оќытудыњ жања технологиялары, Шымкент, 2005ж.
11. Апатова Н.В. Информационные технологии в школьном образовании, Москва, 1994
12. Байзаќ ‡. Оќытудыњ кредиттік технология ж‰йесі. Таным жєне тєрбие. №4, 2005
13. Адамбаева Ж. Орыс мектебініњ 4-5 кластарында ќазаќ тілін оќыту, Алматы, 1984ж.
14. Карл Фрей. Жобалау єдісі. Бельц. 1977
15. Ќазаќ маќал-мєтелдері. Алматы, 1990
16. Мемлекеттік тілді оќытуда инновациялыќ технологияларды пайдалану. Семинар баѓдарламасы. Шымкент, 2007ж.
17. Маманов Ы. Орыс мектептерінде ќазаќ тілін оќыту. Алматы, 1977
18. Рахметова С. Тіл дамыту методикасыныњ негіздері. Алматы, 1987
19. Аќбаева К. Оќу орыс тілінде ж‰ретін мектептерді ќазаќ тілін оќытудыњ кейбір мєселелері. Алматы, 1997
20. Ж±мабаев М. Педагогика. Алматы, 1989
21. М±ќанов М. Педагогикалыќ психология очерктері, Алматы, 1962
22. Сеневко Т.К. Современные образовательные технологии. Москва, 1998
23. Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды, Москва, 1989
24. Ќайдар Є. Ќазаќ тілініњ µзекті мєселелері. Алматы, 1998
25. Ысќаќ Б. Тіл мєдениетініњ негіздері, Шымкент, 2000
26. Бекм±хамедова Х. Орыс тілін оќыту єдістемесі, Алматы, 1978
27. Ысќаќ Б. Ќазаќ тілінен сыныптан тыс ж±мыстар, Алматы, 2000
28. Байтанаева-Молдалиева Д., Оразбаева Э. Мемлекеттік тілді мењгертуде ж‰ргізілетін сµздік минимум, Шымкент, 2003
        
        ЌАЗАЌСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖЄНЕ ЃЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Педагогика жєне психология кафедрасы
ДИПЛОМ Ж¦МЫСЫ
Таќырыбы: Бастауыш сынып ќазаќ тілі сабаѓында инновациялыќ
технологияларды ќолданудыњ тиімділігі.
Кафедра мењгерушісі,
Орындаѓан:
Ѓылыми ... ... ... ... ... мен
мазм±ны............5
1.1. Дењгейлеп оќыту
технологиясы............................................................9
1.2. Жобалап оќыту
технологиясы............................................................12
1.3. Модульдік оќыту
технологиясы.........................................................15
1.4. Дамыта оќыту
технологиясы..............................................................22
ІІ тарау. Бастауыш сыныптарда жања технологиялыќ єдістерді
пайдалану
2.1. Бастауыш сыныптарда ... ... ... єдіс ... Ќазаќ тілінен дамыта оќыту сабаѓыныњ
‰лгісі.................................44
2.3. Ќазаќ тіліннен жай сµйлемдерді ... тест ... беру ... ... ... – ±лттыќ жєне жалпы
адамзаттыќ ќ±ндылыќтар, ѓылым мен практика жетістіктері
негізінде жеке адамды ќалыптастыруѓа жєне кєсіби шыњдауѓа
баѓытталѓан білім алу ... ... ... ... жања ... ... білім беруді
аќпараттандыру», - делінген Ќазаќстан Республикасыныњ
«Білім туралы» Зањында.
Ќазіргі тањда елімізде болып жатќан жањартулар оќу-тєрбие
ж±мыстарыныњ баѓыт-баѓдарыныњ ... ... сай ... кµкейкестілігі: ХХІ ѓасыр – жеке т±лѓаны ќалыптастыру,
ізгілендіру, дамыту ѓасыры. Олай болса, м±ѓалімдердіњ ... ... ... ... алѓан білімдерін пайдаѓа
асырып, µз бетінше єрекет ете алатын, оларды т‰рлі µмірлік
жаѓдайда ќолдана білетін, µмірге µзіндік кµзќарасы бар ... ... ... ... негізі кµрсеткіштерініњ бірі - єдістеме
саласындаѓы ѓылыми жањалыќтар мен озыќ ... ... ... ... ... ... ќызметіне
пайдалана білу, м±ѓалімніњ шыѓармашылыќ ењбегі ењ алдымен
сабаќпен байланысты.
Таќырыпты тањдау себебі: Б‰гінгі к‰ні мемелекеттік тілді
оќытудыњ єдіс-тєсілдеріне аса зор ... ... ... белгілі. Оныњ ‰стіне келешек маман ретінде ±стаздыќ
ж±мысты бастамас б±рын µз мамандыѓымды жете білу маќсатында
жања ... ... ... білу ... деген талап
«Мемлекеттік тілді мењгертуде оќытудыњ жања технологияларын
пайдалану жолдары» деген таќырыпты тањдауыма себеп болды.
Ж±мыстыњ маќсаты: Ќазіргі уаќытта ... ... ... ... ќалыптасуда, білім алушыныњ т±лѓалыќ дамуына
баѓытталѓан жања оќыту технологиялар пайда болуда. Диплом
ж±мысыныњ маќсаты жања технологиялардыњ т‰рлері ... ... ... оќу ... ... мењгертудіњ жања технологиялыќ єдістерін кµрсету
болып табылады.
Зерттеу объектісі ретінде жања технологиялыќ єдістерге
байланысты теориялыќ жєне ... ... ... Ф.Оразбаеваныњ, Е.Сармановтыњ,
Б.Т±рѓынбаева, т.б. ењбектері, «Ќазаќ тілі жєне єдебиеті»,
«Ќазаќ тілі жєне єдебиеті орыс мектебінде» журналдары
алынды.
Диплом ж±мысында мынадай ѓылыми ... ... ... ... ... ... ж±мысыныњ ќ±рылысы: Диплом ж±мысы кіріспеден, екі
тараудан, ќорытынды мен пайдаланылѓан єдебиеттер
тізімінен т±рады.
І тарау. Оќыту технологияларыныњ т‰рлері мен мазм±ны
Ќоѓамымыздыњ ќазіргі даму кезењіндегі ... ... бірі ... беру ... ... ... ... орай оќытудыњ єрт‰рлі технологиялары жасалып,
іс-тєжірибеге енуде. Жања технологияларды ќолдану
негізінде келешек ±рпаќтыњ еркін дамуына жан-жаќты білім
алуына белсенді, шыѓармашыл ... ... ... ... ... ќызметіне
ќарай келесі кесте ±сынылады.
Кесте -1
0100090000037400000002001c00000000000400000003010800050000000b0200000000050000000c027306f20e040000002e0118001c000000fb029cff0000000000009001000000cc0440001254696d6573204e657720526f6d616e0000000000000000000000000000000000040000002d0100000400000002010100050000000902000000020d000000320a5a0000000100040000000000f10e720620002d001c000000fb021000070000000000bc02000000cc0102022253797374656d00000000000018000000a4c9170001000000e304000000000000040000002d010100030000000000
Ынтымаќтастыќ педагогикасы. Талап ету педагогикасынан
ќарым-ќатынас педагогикасын кµші. Б±л балаѓа ізгілік
т±рѓысынан ... ... мен ... ... ... ...... оќушы – м±ѓалім, оќушы-оќушы, оќушы да
субъект, м±ѓалім де субъект;
- оќушыныњ жеке басына ізгілік ... ... мен ... ... µзара т‰сінушілік, ынтымаќтастыќ
ќарым-ќатынас.
Білім беруді ізгілендіру технологиясы. Оќушыны азамат етіп
тєрбиелеу, олардыњ танымдыќ к‰шін ќалыптастыру жєне
дамыту, ... жаны мен ... ... ... ... технологиясы. Оќушыны µз бетімен іздеуге
‰йрету, олардыњ танымдыќ жєне шыѓармашылыќ икемділіктерін
дамыту. Атап айтќанда;
- оќушыныњ белсенділігін арттыру;
- оќу ... ... ... ... ... материалды сезім м‰шелері арќылы ѓана ќабылдап ќана
ќоймайды, білімге ... ... ... ... ... бала µмірімен, ењбегімен байланыстыру.
Тірек сигналдары арќылы оќыту технологиясы мынаны кµздейді:
білім, білік, даѓдыны ќалыптастыруды;
барлыќ баланы оќытуды;
оќытуды жеделдету, ‰немі ќайталау, ... ... ... ... ќиыншылыќ, блокпен оќыту, тірек
сигналдарын ќолдануды;
тек баѓдарды ќарым-ќатынас, ыќпал; ізгілік еркімен оќытуды;
єр оќушыныњ жобасыныњ жариялыѓын т‰зетуге, µсуге, табысќа
жетуге жаѓдай ... мен ... ... оза ... ... Оќу ... бірізділігі,
ж‰йелілік саралау, єр оќушыѓа берілетін тапсырманыњ
ќолайлылыѓы; баѓдарламаныњ кейбір таќырыптардыњ
ќиыншылыѓын жењуге, таќырыптарды біртіндеп оњайлату єдісін
ќолдану. Сабаќты пысыќтауѓа єуелі озатты, сосын орташаны, ... ... ... ... Бірте-бірте толыќ
дербестікке жету, сыныпта ќалыпты жаѓдай ќалыптастыру,
т‰сіністік µзара кµмек ынтымаќтастыќ ... ... ... ... ... тапсырмасы
тек єр оќушыныњ м‰мкіндігіне ќарай беріледі; білім, білік
даѓдыны дамытып мењгерту; т‰сіндіруді ќабылдау.
Міндетті нєтижелерге негізделген дењгей саралап оќыту
технологиясы. Білім, ... ... ... стандарт кµлемінде білім беру. Єр оќушыны
оныњ ќабілеті мен м‰мкін дењгейіне орай оќыту, оќытуды
оќушыларды єр т‰рлі топтарыныњ ерекшелігіне ... ... ... ... ... барлыќ
оќушылар ‰шін міндеттілік оќушыларѓа берілген тапсырманыњ
сараланып, тапсырма оќушыныњ к‰ші жететіндей жайлы ќолайлы
болуы шарт.
Баѓдарламалыќ оќыту ... ... ... ... ... оќытушылыќ тиімділігін арттыру, баланыњ
жаќсы ќасиеттерін ескере отырып ... ... ... ... оќу ... кадр, файл
сияќты оќыту бµлігі арќылы логикалыќ бірізділікпен
берілген.
Оќытудыњ компьютерлік технологиясы. Аќпаратпен ж±мыс істей
білуді ... жєне ... ... ... ... «аќпараттыќ ќоѓамѓа» даярлау. М±нда оќушыныњ тікелей
компьютермен ќатынасу арќылы орындалады. Яѓни баланыњ жаќын
ќасиетттеріне ќарай компьютерге бейім ... ... ... ... ... т.б.
Оќу жєне жазу арќылы сын т±рѓысынан дамыту. Аталмыш
баѓдарламныњ ерекшелігі ішкі ќ±рылымында. ... ... ... ... ‰йретудіњ моделі. Білімніњ болашаќта
пайдаѓа асуы, ќажетке жарауын ќалыптастырады. Аќпаратты
талдай, жинаќтай ... ... ... ... ... ... ... баѓдарламасы ќызыѓушылыќты ояту, маѓынаны
тану, ой толѓанысы кезењдерінен т‰зіледі. Б±л сабаќтаѓы аса
ќажетті мєнді, мањызды єрекет ... ... Осы ... ... не ... ... ... оны ќандай
жаѓдайда, ќаншалыќты керектігін ой елегінен µткізеді. Белсенді
т‰рде µз білім жолына ќайта ќарап µзгерістер енгізді.
¤здігінен дамыту технологиясы. Баланы жан-жаќты дамыту,
дербестікке ... бала ... ... ... ... єрекетініњ бірігуі. Оќыту баланыњ дамуына сєйкес
табиѓи (жасанды емес) болуы керек, сонда бала ... ... ... ... баланыњ
м±ѓалімге «мына меніњ µзімніњ жасауыма кµмектесіп жібер»
деуіне жету. Баланыњ туѓанынан азамат болѓанѓа ... ... – оныњ ... мен ... ... ... табылады.
Онда оќытудыњ бірыњѓай баѓдарламасы болмайды, єркім табиѓат
берген даму жолымен ж‰реді. Мектепте сабаќ болмайды, єр к‰н
жалпы жиыннан басталады. Жиыннан кейін ... µз ... ... ... ... ... технологиясы
Білім алушылардыњ даму дењгейініњ біркелкі болмауынан, олардыњ
жеке ќабілеттерініњ єрт‰рлі ... ... ... ... ... ... болады.1 Сондыќтан м±ѓалім сабаќтыњ
барлыќ кезењдерінде: жања материалды беру, бекіту,
ќайталау, тексеру, баѓалау кезінде дењгейлеп, саралап
оќытуды ±йымдастыруы тиіс.
Дењгейлеп оќыту идеясыныњ ... ... ... ... ... ... оќу ... да А, В, С – ‰ш дењгейге
бµлуді ±сынады.
«А» - баѓдарламасындаѓы тапсырмалар базалыќ стандарт ... ... ... ... ... пєн ... дењгейінде наќты материалды мењгереді.
Материалды алѓаш мењгеру ж±мыстарыныњ б±л ... ... бар. Ол ... сан ... маѓыналыќ топтарды бµлу, негізгі ойды
табу даѓдысын, есте саќтау тєсілдерін білуді, т.с.с. талап
етеді.
«В» - баѓдарламасын орындамас б±рын «А» баѓдарламасындаѓы
тапсырмаларды ... ... ... ... «В» ... ... арналѓан есептерді орындау ‰шін
ќажет, ол оќушылардыњ оќу, ой єрекетініњ арнайы тєсілдерін
мењгеруін ќамтамасыз етеді. Сондыќтан б±л баѓдарламаѓа
бірінші ... ... ... ... ... суреттейтін, наќтылайтын ±ѓымныњ
ќолданылуы мен ж±мыс істеуін кµрсететін ќосымша мєліметтер
енгізіледі. Б±л дењгей мєліметтер кµлемін кењейтіп, негізгі
материалды терењ т‰сінуге кµмектеседі.
«С» - ... ... ... ... ... ќолданылатын дењгейге кµтереді. Б±л
баѓдарлама оќу ж±мысы мен ой ... ... ... оќу ... ... ... ... ¤з білімімен
мєселелер шешуде оќушыѓа оныњ логикалыќ
1. Сарманов Е., Сапаров С. Оќытудыњ жања технологиялары.
Шымкент, 2005.
ойлауын дамытатын мєліметтер беріп оны ... ... ... ... µзін ... ... ... береді.
«А» - баѓдарламасы оќытудыњ міндетті нєтижесіне сєйкес келеді.
«В» - баѓдарламасы оќулыќтан ќосымша есептер мен ... ... - ... ќосымша оќу-єдістемелік єдебиеттерден
алынѓан тапсырмалардан т±рады.
Єр пєндегі оќу баѓдарламасын тањдау оќушыныњ ... ... ... Єрбір таќырып бойынша µткізілетін
сабаќтар кезектесіп келетін бес типтен ...... ... ... ... (оларды лекциялар
деп атайды).
Екінші – ќиыстырылѓан семинар сабаќтарда оќушылардыњ µзіндік
ж±мысыныњ процесінде оќу материалдарыныњ терењдей талдануы.
М±ндай сабаќтар бірнеше рет 3-5 ... ...... жєне ... ... ...... пєнаралыќ ќорытындылау сабаќтары (оларды
таќырыпты ќорѓау сабаќтары деп те атайды).
Бесінші – пратикум сабаќтар.
Барлыќ оќушы білім стандарты дењгейін толыќ ... ... жања ... ... ... асырылады. Жалпы сыныптыќ
топтыќ жєне жеке ж±мыстар арасындаѓы ‰йлесушілік базалыќ
стандарт дењгейінде оќушылар біліміндегі аќаулыќтарды
аныќтауѓа м‰мкіндік береді.
Оќушылардыњ біліміндегі ... жою ... ... сыныптан
тыс жеке ж±мыстар ж‰ргізуге тура келеді. Єр пєнді дењгейлік
баѓдарламаны тањдау оќушыныњ µзіне ±сынылады. Осылайша ортаќ
базалыќ білім минимумы ќамтамасыз ... ... єр ... шыѓармашылыќ дамуына де кењістік ашылады.
Білімді баќылау кезінде дењгейлеу терењдей т‰сіп, єрбір
оќушыныњ жетістігі есепке алынады. Яѓни білім ... ... ... ... ... ... ... іс-єрекеті
Оќушыныњ іс-єрекетіДиагностикалыќ кезењОќушылардыњ білім
дењгейін диагностикалауМ±ѓаліммен бірлесе отырып оќу
дењгейін тањдауОќушыларды топќа бµлу Єр ... ... ... мен ... наќты талаптарды айќындауТоптардаѓы
оќыту талаптарыныњ жобасын талќылауѓа ќатысуОќытуды ... ... оќу ... ... ... ... ... нєтижесін
баѓалауАтќарылѓан ж±мыстар нєтижесі бойынша
оќушыларды баѓалау (Кері байланыстыњ д±рыс
орнатылуы)Нєтижелері бойынша µзара жєне µзін-µзі
баѓылауды ж‰зеге асыру
Дењгейлеп ... ... ... ... єрбір оќушыныњ даму дењгейіне сай оќу материалын мењгеруін
ќамтамасыз ететіндігі болып табылады;
- дењгейлеп оќыту – ... ... ... ... ... ... талаптардыњ єрт‰рлілігі арќылы
ж‰зеге асады. Топтарѓа бµлуде оќушылардыњ ... ... ... ... есте ... ... керек;
- м±ѓалім єрбір топ ‰шін талаптардыњ ара жігі айќындалѓан наќты
ж‰йелерін ќ±рып ±сынып отыруы тиіс. Оќушылар біліміндегі
аќаулыќтарды жоюѓа ... ... ... ... жµн.
1.2. Жобалап оќыту технологиясы
Жобалап оќыту технологиясыныњ негізін салушы Карл ... ... ... ... ... ... оќушылардан болсын немесе оќытушы тарапынан болсын практикалыќ
мањызы бар бір жоба ... ... ... ... ... оќыту т‰рі, міндеттерді атќару туралы µзара
келіседі;
- оќушылар алѓан білімдерін танымдыќ жєне практикалыќ
міндеттерді шешуге ... ... ... ... кµздерінен µз бетінше оќып ‰йренеді;
- ±жымда ж±мыс істеп ... ... ... (проблеманы аныќтау, аќпарат жинау,
баќылау, тєжірибе ж‰ргізу, талдау, жорамал жасау,
ќорытындылау) мењгереді;
- оќушылардыњ ж‰йелі ойлауы дамиды.
Жобалап оќыту технологиясыныњ объектілері наќты µмірден ... ... бар ... енуі ... ... ... ... бір болуы ыќтимал жоба келтірейік.
Жоба таќырыбы: «Кµлкент кµлі»
Зерттелетін таќырыпќа жаќын оќу пєндері: экология, сызу,
экономика, гоеграфия, ... ... ... ... ... ... зерттеу.
Жобаныњ міндеттері:
Оќушыларды µз бетінше аќпарат жинауѓа ‰йрету.
Социологиялыќ с±раулар ж‰ргізу.
Экологиялыќ проблемаѓа талдау жасау.
Экономикалыќ талдау жасау.
Жоба таќырыбы бойынша балаларды жеке жєне ... ... ... ... Фрей ... ... ... 1977
1.3. Модульдік оќыту технологиясы
Модульдік оќыту технологиясында оќушы µзінше маќсатты жеке
баѓдарламамен (толыќ немесе бµлімдерімен) ... ... ... ... ... ... ... µзегі – оќу модулі. Оќу модулі дегеніміз не
екенін ... ... ... ... ... аяќталѓан блогынан;
оќушы іс-єрекетініњ маќсатты баѓдарламасынан;
баѓдарламаны табысты ж‰зеге асыру бойынша берілген ... ... ... - ... ... ... игеру ќарќыны, µз
бетінше ж±мыс істей алу м‰мкіндігі, оќытудыњ єдісі мен
тєсілдері бойынша µзге тєсілдерге ќараѓанда ерекшеліктері
бар. Б±л ... ... ... ... Оќу ... ќойылѓан маќсатќа сєйкес мењгерілетін жекеленген
кешендер т‰рінде ±сынылады. Маќсат оќушы ‰шін ќойылып онда
оќылатын ... ... мен ... ... ... ... м±ѓалімнен ж±мыс істеудіњ тиімді жолдары кµрсетілген
жазбаша н±сќау алады. Жазбаша н±сќаулар єрбір модуль ‰шін
ќ±рылады.
3. М±ѓалімніњ оќушылармен ќарым-ќатынас т‰рі µзгереді. Ол аќыл
беруші мен ... ... ... ... ... ... ... уаќытыныњ кµбінде µз бетінше ж±мыс атќарады. Ол маќсат
ќоюѓа, µзін жоспарлауѓа, µзін ±йымдастыруѓа жєне ... ... ... ... ... оќушыныњ µз бетінше ж±мыс
істей алу м‰мкіндігін дамыту. Ол ... ... ... белсенді іс-єрекетіне негізделген. Оќушыныњ
єркезде ѓана емес ж‰йелі іс-єрекеті болѓанда ѓана білім мазм±ны
саналы мењгеріледі. Сондыќтан
1 Сарманов Е., ... С. ... жања ... ... ... ... ... оќу маќсатына
баѓыттайтын, жетелейтін болуы керек.
6. М±ѓалім балалардыњ µзін-µзі баќылау жєне баѓалау ж‰йесін
ќ±рып, сол арќылы рефлексивті оќу ... ... ... тиіс.
7. Модульдік технология дамыта оќыту идеясын пайдаланады. Егер
оќушы тапсырманы µзгелердіњ кµмегін пайдаланып орындаса ол
µзініњ жаќын даму аймаѓында деп ... ... ... ... ... ол ... µзі ... оќушы
актуальді даму аймаѓына енеді. Осылай жања дењгейде келесі
цикл бастау алады.
8. Модульдік технология баѓдарламалап оќыту идеясын да
пайдаланады. Баѓдарламалап оќытудыњ ... ... ... ... нєтижелерді салыстыру, µзін-µзі
баќылау сияќты элементтері модуль єдісінде де ќолданылады.
М±ѓалім мен оќушыныњ іс-єрекетініњ ж‰йесі
1. Сыныптаѓы оќу мазм±нын модульдер жинаѓы т‰рінде ќ±ру. ... ... ат ... Содан соњ кешенді
дидактикалыќ маќсат аныќталады, онда алѓан білімніњ
оќушыныњ дамуына, білімі мен біліктілігіне єсері
кµрсетіледі.
2. Єр блоктаѓы міндетті оќу кµлеміне сєйкес келетін ... ... ... ... ... модуль ‰шін ‰ш дењгейдегі дидактикалыќ
маќсат аныќталады, сµйтіп модульдер ж‰йесі ќалыптасады.
4. Єр оќушыныњ м‰мкіндіктеріне, бейіміне ќарай ... ... Онда ... ... ќиын ... жєне оќушыныњ ќиындыќты жењу жолдары кµрсетіледі.
5. Оќушылардыњ дайындыѓын аныќтайтын алдыњѓы баќылау
тапсырмалары беріледі.
6. Оќу элементтері ќ±рылады. Оќу элементтеріне маќсат ќою,
оќушылардыњ ... ... ... мен ... ... ... баќылау жєне т‰зету
тапсырмалары кіреді.
7. Оќу жєне дидактикалыќ материалдар жењіл, т‰сінікті, наќты,
мєнерлі, диалогты т‰рде т‰сіндіріледі.
8. ... ... ... ... ... ... ... Соњѓы баќылау тапсырмалары
ќ±рылады, ол модуль мазм±нын мењгеру дењгейін ... ... ... ... ... процесін баќылау жєне басќару ‰шін
кері байланыстыњ мањызы ‰лкен. Сондыќтан аѓымдаѓы жєне аралыќ
баќылауларды ... ... ... ... ... ќ±рылымы
сабаќтыњ типіне сєйкес болады.
Сыныптаѓы курс кµлеміне кешенді дидактикалыќ (КДМ), ал моудль
кµлемінде кіріктірілген, интеграциялыќ (КИДМ) маќсат, ал
сабаќ ‰шін жеке ... ... (ЖДМ) ... ... ... ... ... маќсатын аныќтау.
Сабаќтыњ типіне ќарай оќу элементтеріне бµлу.
Єрбір оќу элементтерініњ маќсатын аныќтау.
Єрбір оќу элементтерініњ мазм±нын аныќтау.
Оќушыларѓа берілетін ... мен ... ... ... ... ќ±ру ... ... №Тапсырмаларда кµрсетілген оќу
материалдарыМ±ѓалім кењесіОќушыларѓа арналѓан
тапсырмаларѓа ќойылатын талаптар: мазм±ны мен танымдыќ дейгейі
сараланѓан, проблеманы ќойып, оны шешуге баѓытталѓан, білімді
игеру механизмін кµрсететін жєне ... ... ... ќ±растыру, салыстырмалы мінездеме беру) болуы тиіс
жєне ол модуль маќсатымен кіріктіріледі. Оќушыныњ іс-єрекеті
оныњ жаќын даму ... ... де, ... ... басќаруына
баѓыттайды, ќарым-ќатынас даѓдысын ќалыптастырады, уаќытты
тиімді пайдалануѓа м‰мкіндік береді, єр сабаќта оќушыныњ
рефлексивті ќабілетін ... ... ... ... сол: ... ... ... Оныњ негізгі маќсаты – модульдік баѓдарламаны,
модульдерді ќ±ру. Сабаќта ол ±йымдастырады, ‰йлестіреді, кењес
береді, баќылайды, модульдік ... ... ... ... ... ... т‰сіреді.
Бір блокты мењгеруде м±ѓалім ж±мысын келтірейік.
Балаларды оќу маќсатымен таныстыру.
Сыныпты берілген тарау бойынша жоспармен таныстыру.
М±ѓалімніњ материалды кµбіне баяндау ... ... тест ... аѓымдаѓы тексеруді µткізу.
Тексеру бойынша тарауды толыќ мењгерген оќушыларды аныќтау.
Тарауды толыќ мењгермеген оќушылармен «т‰зету» оќуларын
ж‰ргізу.
Диагоностикалыќ тест ж‰ргізіп «т‰зету» нєтижесін ... ... ... мынадай ќиындыќтар болуы
м‰мкін:
оќушылардыњ µз бетінше оќуѓа дайындыќ дењгейі тµмен болуы
м‰мкін;
уаќыт тапшылыѓы туындап берілген уаќытта материалды оќып
‰йренуге ... ... ... ... - бір ... ... µзінше дербес бµлігі, Джон
Локк: «рефлекция дегеніміз аќылдыњ µз єрекетіне баќылау жасауы»
- деген аныќтама ... ... ... облысында сыналѓан педагогикалыќ
технологияныњ мазм±ны тµмендегідей:
1. Жалпы оќу маќсатын ќою.
2. Жалпы т±жырымдалѓан ... ... ... білім дењгейін алын ала аныќтау.
4. Жедел кері єсер ... ... ... ... ... ... баѓалау.
Осындай ќ±рылыстаѓы блоктардан т±ратын оќу процесі модульдік
сипат алады. Алдыњѓы жалпы модульдік оќу технологиясынан
М.Жанпейісова н±сќасыныњ ерекшелігі сол, м±нда ... ... ... жеке ... ... ... ... диалогтыќ ќатынас негезінде ќ±ру кµзделген.
Мысалы, бір блокты мењгеруде м±ѓалімніњ ж±мысы мынадай
болады:
Балаларды оќу маќсатымен таныстыру.
Мазм±ны жаѓынан мањызды ... жєне ... ... ... оќушыларды таныстыру.
М±ѓалім сызба, кесте ќолдана отырып матариалды ќысќаша
баяндайды. Оќушыларды ... ... ... ... ... ... танымтыќ
іс-єрекетін ±йымдастыру. Оќушылардыњ іс-єрекет
нітижесін баѓалау.
Оќу материалына бірнеше рет орала отырып тарауды аяќтау.
¤тілген тарау бойынша тестілеу ж‰ргізу.
‡ш дењгейлік ж‰йемен дайындалѓан билеттер ... ... ... сын ... µткізу.
Модульді ‰ш бµлімнен т±рады деп ќарастыруѓа болады.
Кіріспе бµлімі (модульге, таќырыпќа ену)
Диалог, с±ќбат арќылы оќушылардыњ танымдыќ іс-єрекетін
±йымдастыру бµлімі.
Ќорытында бµлім (баќылау ... ... ... саны ... Б±л ... ... бµлінген саѓат санына байланысты.
М.Жанпейісова ж‰ргізген зерттеулер 7-12 саѓаттан т±ратын оќу
модулі µте ... ... ... ... ... ... ... бµлімге 2-3 сабаќ, ќалѓаны т‰гелдей с±ќбат
бµліміне беріледі. Б±л єрбір оќушыныњ білімді мењгеру,
дайындыќ дењгейіне ќарай оќу материалын ‰ш ... ... ... ... 9 саѓатќа арнап оќу модулін ќ±рса, 1 саѓат –
кіріспе бµліміне, 2 саѓат – ќорытынды бµліміне, 6 саѓат –
с±ќбат бµліміне бµлінеді. Осы ... ... ... 4-7
баладан т±ратын топтарѓа бµліп, олардыњ µзара єрекетін
±йымдастыру керек. М±ѓалім б±л жерде ынталандырушы
рµлінде болады.
М±ѓалымніњ алдын ала дайындыќ ж±мыстары ... ... ... Тарау немесе блок бойынша мењгерілуі тиіс білім, білік,
даѓдыны ... ... ... ±ѓымды бµліп кµрсету.
2. Таќырып бойынша тірек-сызбаларды салу.
3. Тексеру бµлімі ‰шін оќу модулініњ б‰кіл мазм±ны бойынша 15-20
тапсырмадан т±ратын тест ќ±растыру. ... ... ... ... ... ... ... мн тапсырмалар блогын ќ±растыру.
4. Диалогтыќ с±ќбат бµлімі 3 дењгейдегі µз бетінше ж±мысќа
арналѓан тапсырмаларды б‰кіл сынып ... ... єр ... ... ... ... ... Л.Фридман келесі іс-єрекеттерді ±сынады:
1. Проблемалыќ ситуация тудыру.
2. Негізгі оќу ... ... ... баќылау жєне баѓалау.
4. Ж±мыс жоспарын жасау жєне талќылау.
2. Диалогтыќ, с±ќбат бµлімі.
Б±л бµлімде сабаќтарды µткізудіњ єрт‰рлі т‰рлері ќолданылады.
Оќытылатын оќу ... ... ... ... ... орта ... жєне ќиын дењгейдегі зерттеу
элементтері бар барынша к‰рделенген тапсырмаларды єр оќушы
‰шін алдын ала ... ќою ... ... ... ... ... ... тєжірибеде кењінен белгілі. Мысалы
«Дµњгелек стол», «Форум», «Симпозиум», «Британдыќ дебат»,
«Аквариум техникасы» сияќты кµптеген пікір алмасулар ... ... µзі ... кез келген т‰рін алады.
3. Оќу модулініњ ќорытынды бµлімі. Оќу модулініњ ќорытынды
бµлімінде бірінші міндетте тест, екінші м±ѓалімніњ ќалауы
бойынша ... ... ... оќу ... ... ... жаѓынан жєне оны ±йымдастыру ерекшеліктері
жаѓынан алып ќараѓанда к‰рделі процесс, Психологтар ќолайлы
жаѓдай жасалѓан ... ... ... ... ... ... атап кµрсетіп, м±ѓалім оќушыѓы осындай жаѓдай
жасауы тиіс деп кµрсетеді.
Єрбір оќушыныњ оќу білігі (даѓдысы) – оныњ оќу ... ... ... Осы ... ... ... µзін-µзі ±йымдастыруы.
2. Оќу-интеллеутуалды немесе логикалыќ білік.
3. Оќу аќпараттыќ білік
4. Оќу коммуникативтік білік.
Жања технологияларды игеру
Жања технологияларды ‰йрену кезінде кµптеген ... ... ... мен дидактиканыњ кейбір
мєселелері жања аспектіде ќаралады, м±ѓалімдер жања
технология туралы жања ... ... ... ќолданып ‰йренеді. Ол ‰шін:
1. М±ѓалімніњ жања технологияларѓа бет б±руы, ынта ќоюы.
2. Ќолда бар технологиялыќ ресурстарѓа талдау жасалуы.
3. ¤з ... ... ... ... жєне оѓан
талдау жасап отыруы.
4. Ж±мысын белгілі технологиялардыњ біріне бейімдеуі керек.
1.4 Дамыта оќыту технологиясы
Дамыта ... ... ... ... ... ... Олар ... оќыту деп «оќыту
маќсат-міндеттері, єдіс-тєсілдері баланыњ даму зањдылыќтарына
сєйкестендірілген оќыту»1- деп атайды.
Ал адам ±ѓымыныњ психологиялыќ аныќтамасы – жањару процесс
жањаныњ ... ... ... ... деген маѓынаны
білдіреді. Барлыќ табиѓат ќ±былыстары сияќты бала
психикасы да ‰немі даилектикалыќ жолмен дамып, µзгеріп,
бір дењгейден екінші дењгейге µтіп ... ... ... даму ... ‰ш ... к‰ш пен ‰ш
т‰рлі фактордыњ ќатысатындыѓын дєлелдейді.
1. Биологиялыќ фактор. Б±л ата-анадан ауысќан, туа біткен жєне
µмір с‰ру барысында ќабылданѓан дененіњ барлыќ м‰шелерініњ,
оныњ ... ... ... ... ... ... ... ќарым-ќатынасыныњ нєтижесі.
2. Єлеуметтік фактор. Бала µмір с‰ретін орта, ењ ... ... Бќл ... баламен ќарым-ќатынас
жасайтын адамдардыњ сипаттары, мінез-ќ±лыќ жєне аќыл-ой
бейнелері, олардыњ м‰дделері мен пікірлері, істері мен
сµздері, талаптары мен даѓдылары, ±мтылыстары, яѓни бала µсіп
дамитын ... ... ... µз ... Даму ... єсер ететін б±л
‰шінші к‰ш болып саналады.
Оќитын пєн ќандай да жања, баѓалы болмасы, м±ѓалімніњ шеберлігі
ќаншама жоѓары болмасы, егер ... ... µз ... ... оѓан ... іс пен ... баланыњ єрекетке
ќатынасуы єрекет к‰ткеннен нєтиже бермейді. Баланыњ организмі
дамуы мен жеке басы ретінде ќалыптасуы белсенділік арќылы
ж‰зеге асады.
Оќыту мен ... ... ... ... бар. ... алѓаш
рет бала дамуыныњ екі аймаѓы болатындыѓы жайлы ... Бала ... ... ...... тек ‰лкендердіњ кµмегі
арќылы атќара алатын істері.
2. Бала дамуыныњ ќол жеткен аймаѓы – ... ... ... ... ... оќытудыњ В.В.Давыдов жасаѓан ж‰йесініњ кµздеген
маќсаттарына жету тек баланыњ белсенділігіне
байланысты. Осыѓан ... б±л ... ... ... ... ... талдап, кµмектесіп
отыруды кµздейді. Дамыта оќытуда баланыњ
ізденушілік-зерттеушілік єрекетін
±йымдастыру басты назарда ±сталады. Ол ‰шін бала
µзініњ б±ѓан дейінгі ... ... ... мєселені шешуге жеткіліксіз екенін сезетіндей жаѓдайѓа
т‰су керек. Содан барып, оныњ ... ... ... ... ... ... єрекеттенеді. Сабаќ мынадай жаѓдайда ‰ш
ќ±рамдас бµліктерден т±ратын болады:
1. Оќу маќсаттарыныњ ќойылуы.
2. Оны шешудіњ жолдарын бірлесе ... ... ... ... ‰шеуі – дамыта оќытудыњ В.В.Давыдов жасаѓан ж‰йесініњ
негізгі
1 Эльконин Д.Б. ... ... ... ... ... В.В. ... ... изучения, Москва, 1986
компоненттері. Маќсатты шешу іштей талќылау, сонан соњ ... ... ... М±ѓалім сабаќ процесін ±йымдастырушы,
баѓыттаушы адам ретінде. Шешім табылѓан кезде єркім оныњ
д±рыстыѓын µзінше дєлелдей білуге ... ... ... ... ... бола ... ... єр бала жасаѓан
ењбегініњ нєтижесімен бµлісіп, дєлелдеуге талпыныс жасайды,
жеке тєжірибесін ќорытындылап ‰йренеді.
Дамыта оќыту деп ол баланыњ білім алуѓа єрекет етуін
±йымдастыратын ... ... ... ... µзі ... ... ал ... м±ѓалім оќушыныњ
µзін ізденуге жетелейді деген ќаѓиданы негізге алады. Дамыта
оќытуды ±йымдастыру, ... ... ... мењгеруге жаѓдай
жасау деп ќарастыру керек. Дамыта оќыту – сабаќтардаѓы ерекше
ахуал, м±ѓалім мен оќушы арасындаѓы ерекше ќарым-ќатынас.
М±ѓалім – б±л ... ... ... ... ... ... ... танымдыќ іс-єрекетті
±йымдастыратын ±жымдыќ істердіњ ±йытќысы. Тек
осындай оќыту ѓана баланыњ интеллектісініњ кµзін ашып,
шыѓармашылыѓын дамытады. Оќушыныњ шыѓармашылыќ ќабілеті ... ... мен ... ... ... ѓана ... ‰йрететін сабаќтарды дамыта оќыту сабаќтары деп
білеміз. Дамыта оќыту технологиясын барлап ќарасаќ, ењ
алдымен нені дамыту керек ... ... ... ... ол ... т‰йсігін;
ќабылдауын, т±тынуын, ынтасын;
зейінін, есте ±стауын;
±ѓынуын;
ойлау, ќиялдау, болжау ќабілетін;
ерік-ќайратын;
оќу іс-єрекеттерін, даѓды – машыќтарын;
жауапкершілігін, дербестігін, µз бетінше ізденісін (жеке адам
ќасиеттерін).
Дамыта ... ... ... мен ... ... жања ќаѓидаларѓа негізделеді. Олар –
ынтымаќтастыќ µзара сыйластыќ, т‰сіністік сияќты ќасиеттер.
Б±л ... ... таѓы бір ...... ... жаман оќушылар деп бµлмей, барлыќ
баланыњ дамуы ‰шін ќолайлы жаѓдай туѓызуды маќсат т±туы.
Нашар оќушыныњ да µз шамасы келгенше, ќабілеті ... ... ... етуі ... Сол арќылы да ол µзін м‰мкін
дєрежеге дейін дамыта алады. Б±л жолда оныњ ќателесуі,
жањылуы єбден ... Тек ... ... кµрсетілген
сабырлылыќ байсалдылыќ оныњ µз к‰шіне деген сенімін арттырып,
алѓа жетелейді деп есептелінеді.
Оќушы дамуныыњ негізі ... ... ... оќу ... ... ... деп ... керек. Сабаќтыњ єрекет теориясына
сєйкес ±йымдастырылуы – баланыњ жеке ... ... ... Ол ... м±ѓалім мына ќаѓидаларды есінде ±стауы ќажет.
Баланыњ бойындаѓы ќ±марлыѓын, ќызыѓушылыѓын жойып алмай, ... ... ... ... ... ... пен
м±ќтаждарын ескеру, шыѓармашылыѓын жетілдіру, µзін-µзі
дамытатын т±лѓа ќалыптастыру. М±ѓалім бала бойындаѓы
жаратушылыќ сапалардыњ ... ... ... ... ... ... ... оќыту ж‰йесініњ айырмашылыќтары,
ерекшеліктері мен µзгешеліктеріне тоќталсаќ. Дєст‰рлі
сабаќтарда м±ѓалімніњ міндеттері, атќарар істері де
±шан-тењіз. Ол ... ... ... жазады,
т‰сіндіреді, кµрсетеді, тексереді, баѓалайды. Оѓан
оќушылар кедергі келтірмей, тып-тыныш отырып тыњдау керек.
Дамыта оќыту ... оќу ... шешу ... ... мен оќушы іс-єрекетініњ негізінде ж‰зеге асады.
Демек, м±ѓалім мєселе ќояды, ойлаудыњ жолдарын ашады,
єрекеттіњ барысында баѓдар береді, жетелейді. Яѓни оќушы
белсенді ... ... да, ал ... ... ... баѓыт беруші дењгейде болады. Дєст‰рлі
оќытуда балаѓа білім, білік, даѓды алуѓа ќажетті аќыл, ... деп ... сол ... ... ќ±ю ... ... ... дамыта оќыту бала бойындаѓы табиѓи ќабілеттерді жања
белестерге кµтеруді маќсат т±татын принциптерге
негізделеді. Дєст‰рлі оќыту жаттауѓа, есте саќтауѓа
‰йретсе, дамыта оќыту ... ... ... ... білімді
пайдалана білуге ‰йретеді.
Дєст‰рлі жєне дамыта оќыту ж‰йелерініњ айырмашылыќтары.1
Жеке т±лѓаны ќалыптастыру оќушыныњ µзі арќылы, оныњ іс-єрекетін
±йымдастыру ... ... ... ... ... ж‰зеге
асырылады. Сабаќта дамыта оќыту технологиясы жиі
пайдаланудыњ тиімді жаѓы оќушылардыњ аќыл-ойы мен
µзіндік т±жырымы арќылы жања таќырыпты саналы т‰рде
мењгеру ... ... ... ... ... єр ... дами ... ±стаз µз Отанын шексіз с‰йетін, білімді, іскер,
ажамгершілігі мол, парасатты, мєдениетті жан-жаќты
жетілген ±рпаќ дайындауѓа міндетті. Яѓни, сабаќта єр т‰рлі
єдіс-тєсілдерді ... ... жеке ... ... ... беру – ќазіргі оќытудыњ негізгі талабы. ¤йткені
оќушылардыњ бєрініњ ... ... ... ... ... ... психологиялыќ т±рѓыдан ќарап, педагогикалыќ єрекет,
єдістемелік шеберлікпен келу керек.
Ќазіргі тањда оќытушы мен оќушы арасындаѓы ќарым-ќатынас ... ... ... ... ... олардыњ
жеке басын с‰йіспеншілікпен ќарау, сµйлесу, пікір алысу, ойын
білу, оќушы ќабілетін мµлшерлеу, білімге ынталандыру,
белсенділігін арттыру, оќушы білімін єділ ... ... ... ... мєн ... ... ... ж‰йесініњ жас ±рпаќтыњ оќуѓа деген ынтасы мен білім
алуѓа ќызыѓушылыѓын арттыру, єділ баѓалау, єр істі аќылдасу
оќытушыныњ беделін арттырады.
1 Т±рѓанбаева Б.А. ... ... ... ... ... тарау. Бастауыш сыныптарда жања технологиялыќ єдістерді
пайдалану
2.1Бастауыш сыныптарда ќазаќ тілін ... єдєс – ... ... ... ... ... тіл байлыѓын дамыту
єдістеріне тоќталмаќ б±рын біз жалпы ќазаќ тілін оќытудаѓы
єдістерді ќарастырайыќ.
Белгілі бір пєнді ‰йрету барысында ... ... ... єдісі дейміз. Оќыту єдістерін
оќушы мен м±ѓалімніњ ара ќатынасын білдіреді. Б±л олардыњ
бірлесіп єрекет ету ... ... ... ... ... ... ж‰йесіне байланысты т‰рлі
кезењдерде, µзгерістерге ±шырап отырды. Мысалы, 1932 ж.
25 тамыздаѓы ќаулыда оќыту єдістері 4-ке бµліп кµрсетілген: 1)
ауызша мазм±ндау; 2) ... ... 3) ... жазба
ж±мыстарын орындау; 4) лабораторияда оќыту єдістері.
Дидакт Р.Лембергтіњ "Дидактические очерки" кітабында мектептегі
оќыту ... 10 ... ... ... ауызша мазм±ндау,
байќау, оќулыќпен ж±мыс, єњгіме, лабораториялыќ, маќсатќа
жету, жаттыѓу, оќушыныњ хабарлауы, практикалыќ ж±мыс, кµркем
µнерді пайдалану [132].
1965 ж. жарыќ кµрген ... ... ... ... атты ... пен ... ... єдістерініњ 6 т‰рін кµрсетеді:
байќау, т‰сіндіру, єњгіме, жаттыѓу, ... ... ... ... ... ... ... негізінен 3 топќа бµлген.
1) балалардыњ оќу-таным єрекетін ... жєне оны іске ... ... ... ... ... ... єсер ету
єдістері;
3) оќу-таным єрекеттерініњ тиімділігін тексеру єдістері [6,
-14].
Б±лардыњ єрќайсысына бірнеше жекелеген єдіс енеді. Мысалы, 1-ші
топќа
- сµздік, кµрнекілік жєне ... ... ... ... ... саќтауѓа негізделеді);
- индуктивтік, дедуктивтік єдістер (логикалыќ ойлауѓа
негізделеді), µздігінен орындау, м±ѓалімніњ
басшылыѓымен орындау ... ... ... 2-ші ... ... ... м‰ддесін туѓызу, зейінін
жинаќтау жєне оќуда борыш, жауапкершілік туѓызу
єдістері;
3-ші топќа ауызша тексеру, жазуша тексеру,
лабораториялыќ-практикалыќ ... ... ... єдістері енеді.
Ќазаќ тілін оќыту барысында б±л єдістердіњ ќайсысыныњ ќай кезде
тиімді екенін м±ѓалімніњ µзі айќындап алып, тањдап ќолданады.
Тіл ... ... ... єр ... ... отырып
ќарастырѓанды жµн кµрдік.
Тµрт жылдыќ бастауыш мектеп баѓдарламасында: «Баѓдарламаныњ
маќсаты — бастауыш сынып шєкірттеріне єр пєн бойынша
мењгеруге тиісті ... ... ... ... ... ... ... ќалыптастыру болып
табылады»[134]. Ал мектептегі «Ќазаќ тілін оќытудыњ
мазм±ны мен єдістері баѓдарлама талаптарына сай
оќушылардыњ тиянаќты ... мен ... ... ... болуѓа тиіс», — деп жазылѓан
[5,-3-4]. Бастауыш сыныпќа арналѓан типтік оќу жоспары
негізінде жасалѓан б±л баѓдарламада белгіленген білім
берудіњ мазм±ны жєне ... ... ... ... ... ... ... кµптеген ѓалым-єдіскерлер,
тєжірибелі ±стаздар мен ѓылыми-зерттеу мекемелері
ш±ѓылдануда. Мектепке арналѓан ... ... ... М. А. ... И. Я. ... С. ... ... ќарастырѓан.
И. Я. Лернер оќыту мазм±нына тµмендегідей іс-єрекет
тєжірибелерді жатќызады:
1). табиѓат, ќоѓам, іс-єрекет амалдары жєне адам ... ... ... ... ... ... ... пайдадану;
3). шыѓармашылыќ іс-єрекет тєжірибесі;
4) іс-єрекетке эмоционалды ќатынас тєжірибесі ... ... ... рет ... ... ... ... біршама т‰сінігі болѓанымен, ќоѓам, табиѓат ќ±былыстары
туралы пайымдауы µте тар. ... ... ... ... ... ... бірі — оќушылардыњ,
ќоршаѓан ортамен табиѓат туралы білімдерін терењдету,
сол арќылы кењістік пен уаќыт жайында т‰сінігін кењейту.
Мектепке дейінгі кезењде бала тілі бір ... тек от ... ... ... ... ѓана болуы м‰мкін. Атап айтќанда,
оныњ сµздік ќорында ауыспалы маѓыналы, жалпылыќ мєнді жєне
т‰рлі білім саласында ќолданылатын термин сµздер аз
кездеседі, кейбіреуінде тіпті ... де. ... ... ... ... ... т‰су, тілін дамыту
екі баѓытта µтеді: біріншіден, ана тілініњ ќ±рылымын,
грамматикалыќ ... ... ... ... ... ... жања ... толыѓу арќылы
µтеді [136,-84].
Бастауыш сынып оќушыларыныњ сµздік ќорын дамытуда мынадай
маќсаттар ќойылады:
1. Ќоршаѓан ортадаѓы ... мен ... ... ... ... кењеюі негізінде сµздік ќорын молайту;
2. Оќушылар сµздік ќ±рамындаѓы сµздердіњ маѓынасын аныќтау,
оларды сµйлеуде (ауызша, жазбаша) ... ... ... ... ... ... ... сµздермен молайту;
4. Оќыѓан мєтіндеріне, не м±ѓалім сµзінде пайдалануѓа
жаттыќтыру, пассив ... ... ... ... ... ... жазуѓа даѓдыландыру.
Бастауыш сынып оќушыларыныњ сµздік ќорын байыту ‰шін мынадай
ж±мыстар жасау керек:
1) ќоршаѓан ортаны баќылау (табиѓат, балалардыњ оќу, ойын, ... ... жєне ... ... жасау;
3) сыныпта жєне сыныптан тыс оќу. Оќылѓан мєтін мазм±нын талдау
жєне ол туралы пікірлесу;
4) арнаулы ... ... жєне ... жаттыѓулар
ж‰ргізу арќылы ќазаќ тілі грамматикасын игеру;
5) єњгіме, ертегі, µлењ т. б. мазм±нын баяндату, олардыњ
ерекшеліктерін, тілін талдау, ... ... жєне ... ... ... баланыњ сµздік
ќорын молайтуѓа болады. Яѓни б±л жаттыѓу ж±мыстары тіл
дамыту (ауызша жєне жазбаша) кµздеріне жатады [85].
Баланыњ негізгі сµздік ќоры, ењ ... сол ... пєн ... ... ... жєне ... тыс ... арналѓан кµркем єдебиеттермен
аныќталады. Бірінші, екінші сыныптарда игерілетін сµздер осы
сыныптарда ж‰ргізілген оќу ќ±ралдарында берілген, міне
сондыќтан оќушылардыњ сµздік ќ±рамына ‰немі мєн ... жµн. ... ... ... ... ... сµз маѓынасы аныќталмай, назардан тыс ќалмауыѓа
тиіс.
Балалар жања ... тек ... ... ... ѓана
танысып ќоймайды, сонымен бірге µз беттерінше кітап оќу, т‰рлі
сыныптан тыс ж‰ргізілетін ж±мыстарѓа ќатысу, кино, театр,
саяхатќа бару, радио тыњдау жєне ... ... ... де жања ... ... тіл ... ... білім кµздерінен µз беттерінше
мењгерген сµздерді д±рыс не б±рыс пайдалануды да
м±ѓалімніњ міндеті ... ... Бала ... ... жања сµз, сµз тіркестердіњ мєн-маѓынасын ашып,
іс-тєжірибеде пайдаланудыњ жолын да м±ѓалім кµрсетеді.
Маѓынасы т‰сініксіз сµздерді мењгерту кµбінесе ана тілі, ќазаќ
тілі ... ... Б±л ... ... арќылы орындалады.
Оќушылардыњ сµздік ќорын байытудыњ, яѓни жања сµздердіњ
маѓыналарын игертудіњ тєжірибеде сыналѓан мынадай
тєсілдері бар:
1. Сµз ... ... не ... µзін ... Б±л ... ... барысында, мектеп, аудан, ќала м±ражайларын
аралаѓанда: туѓан µлкеніњ табиѓатымен танысу маќсатында
саяхатќа шыќќанда, ... ... ... ... ... ... ... оќушыларын ауыл баќшасына
апарып, кµкµніс т‰рлерімен (ќияр, ќызанаќ, ќыша, ќызылша,
сєбіз, пияз, ќауын, ќарбыз, асќабаќ, баѓбан, ќатар, ж‰йек
т. б.). оларды егіп, баптау ... ... ... ... ... ... пайдаланылѓан –Є.Исабаевтыњ єдістеріне
сєйкес беріліп отыр [137,-162].
2. Зат не ... ... ... ... ... ... кµрсету тєсілі. Осы тєсіл арќылы сµз
маѓынасын т‰сіндіруге болады. Мысалы, м±ѓалім жыртќыш
ќ±стар (б‰ркіт, лашын, с±њќар, ... ... ... ... ... ... ... єрќайсысыныњ суреттерін кµрсете
отырып, олардыњ бір-бірінен айырмашылыќтарын, ерекшеліктерін
салыстыра отырып т‰сіндірсе, ... ... ќ±с ... ... ... ... Сµз маѓынасын синонимдер арќылы аныќтау тєсілі. Жања
сµздердіњ маѓыналарын оќушыларѓа айќын танытудыњ
тиімді тєсілдерініњ бірі — маѓынасы ... ... ... ашу жєне ... (осы ... синонимдер
сµздігін ќолданѓан д±рыс). М±ѓалімніњ кµмегімен оќушылар
бейтаныс сµздіњ маѓынасын µздеріне б±рыннан таныс сµздер
арќылы аныќтайды. ... ... ... ... отыратын
дєрежеге жетті (Иманжанов). Б±л сµйлемдегі дербес сµзініњ
маѓынасын жеке, бµлек, дара, саяќ деген синонимдер арќылы
т‰сіндіруге болады.
Оќушылардыњ сµздік ќорын байыту маќсатында ... ... есте ... таѓы бір ... бар. ... кез келген сµздіњ µзіне тєн рењкі болатыны белгілі.
Демек олардыњ, маѓыналары ќанша ... ... ... ... ... ... кездескен жања сµздіњ маѓынасын
оныњ синонимдері арќылы т‰сіндіргенде, м±ѓалім ќосымша
аныќтама бере кетуі д±рыс болар еді.
Бастауыш сыныптада пайдаланатын пєн ... ... ... кездеседі. Сабаќ барысында м±ндай
фразеологизмдерді де синоним сµздер арќылы
т‰сіндіріліп, контекстік маѓынасын ... ... ... ... кµзді ашып ж±мѓанша — тез,
лезде, кµзі ілінді – ±йыќтады, су ж‰рек – ќорќаќ, ж‰рек
ж±тќан — батыр, ер т. б. ... ... ... ... ... ... морфологиялыќ ќ±рамын талдау тєсілі. Кейбір жања
сµздердіњ маѓынасын морфологиялыќ ќ±рамын талдау арќылы
т‰сіндіруге болады. Б±л тєсілдіњ артыќшылыѓы сол
морфологиялыќ талдау арќылы оќушы ќазаќ ... ... жања сµз ... ... ... болады.
Сондыќтан м±ндай тєсілді т‰бір мен ќосымша, біріккен сµздер,
ж±рнаќ пен жалѓау таќырыптарын µткеннен кейін кездесетін жања
сµздерді т‰сіндіруге болады. ... ... ... ... т. б. сµздердіњ т‰бір морфемаларын таптыру арќылы
б±лардыњ т‰бірлес сµздер екенін, бір сµзден тараѓанын
танытуѓа болады.
5. Оќушыларѓа жања сµз ... ... ... беру. Бізді ќоршаѓан заттар мен ќ±былыстар негізгі
жєне негізгі емес белгілерден т±рады. Сондыќтан заттарѓа не
ќ±былыстарѓа аныќтама бергенде олардыњ ... ... µзі де ... ... тілі ... ... ... т‰сініксіз сµздер жиі
кездеседі. Мысалы, сахна, саябаќ, ењбекаќы, шањыраќ т. б.
М±ѓалім б±л сµздерге логикалыќ аныќтаманы былайша беруіне
болады. ... - ... мен ... µнер ... ... - уыќтар бекітілетін киіз ‰йдіњ дµњгелек шењберлі
тµбесі.
6. Жања ... ... ... ... ... ... жања
сµздердіњ маѓынасы сµйлем ішінде пайдалану арќылы да
т‰сіндіріледі. Ќазаќ тілі жаттыѓуларында кездесетін ырыќ
сµзініњ тек сµйлем ішінде пайдалану ... ... ... шµпке ж‰гірген ќойлар маѓан ырыќ берер
емес.
Жања сµздіњ маѓынасын айќындау маќсатында ќ±рылѓан
сµйлемдердегі басќа сµздер оќушыларѓа толыќ
т‰сінікті болуы шарт.
7. Сµз ... ... ... ... Жања ... ... ... бірі – сµздерді
антонимдерімен салыстыру. Т‰сіндіргелі отырѓан жања
сµздіњ антонимі оќушыларѓа ... ... ... ... ... ... тілі оќулыѓындаѓы жаттыѓуларда кездесетін ирек,
баяу, кішіпейіл, ќатігез, ќоян ж‰рек т. б. Сµздердіњ
маѓынасын антонимдері ... ... ... ... ирек - ... баяу - тез, ... - ... дµрекі, ќатыгез - мейірімді, ќоян
ж‰рек – батыр (ескере кететін жєйіт: бастауыш сынып оќушылары
маѓынасын т‰сінбейтін сµздіњ антонимін де білмеуі м‰мкін, сол
уаќытта ... ... ... ... ... керек).
Сµздерді антонимдермен салыстырып ќана ќою жеткіліксіз,
сонымен бірге б±л сµздермен сµйлем ... ... ... ±заќ ... ... ... ... µмірден мысалдар келтіре отырып
т‰сіндіру тєсілі. Мысалы, батыр, батыл, ерж‰рек сµздерініњ
маѓынасын М.Мєметова, Є. Молдаѓ±лова, Б. ... ... ... ... істері арќылы ашу (т‰сіндірме сµздікті
ќолдану).
«Сµз» деген ±ѓым мектеп жасына ... ... ... Бала ... аталмыш такырыптар балаларѓа
кез келген заттарды кµрсету арќылы ‰йретіледі. Мысалы,
мынау—дєптер, анау—ќаѓаз, б±л—кітап, ол—таќта т. б.
Осындай мысалдар келтіріп, єрбір заттыњ, ... ... деп ... ... ... ...... сµздіњ жеке-жеке ±ѓымды білдіруін т‰сіндіру,
єрбір заттар мен ќ±былыстардыњ атауы сµз деп есептелетіндігін
±ѓындыру.
Тєрбиеші балаларѓа єр т‰рлі заттардыњ (‰й жићаздарыныњ,
жан-жануарлардыњ, ќ±стардыњ, µсімдіктер мен ... т. б.) ... ... ... «сµз» деген ±ѓым
т‰сіндіріле бастайды. М±ндай сабаќтарда ‰й
жићаздарыныњ аттары да (сандыќ, ж‰к аяќ, ... ... т. б.), ањ ... да ... арыстан, ќасќыр,
т‰лкі, т. б.), адам аттары да ... ... ... т. ... ... ... береді. Нєтижеде балабаќша
тєрбиеленушілеріне ќойылатын негізгі єдістемелік
талаптардыњ бірі — ж‰йелілік ±станымы б‰зылады.
Осыныњ салдарынан оќу ... єлі ... ... ... мен т‰сіну дењгейі ќалыптаспаѓан сєбилер ±сынылѓан
материалды ќабылдай алмайды.
Аталѓан олќылыќты болдырмау ‰шін ... ... ... арналѓан сабаќтарды ж‰йелілік ±станым негізінде
ж‰ргізілетін логикалыќ жаттыѓулармен жетілдіру керек болады,
яѓни, сµз ±ѓымын ‰йрету кез келген заттарды не ... ... ... кµрсету арќылы емес, ондай
таным кµзі заттарды белгілі топќа, ... ... ... ... арќылы, яѓни ж‰йелілік ±станыммен
‰йретілетін болса ѓана тиімді нєтиже береді.
Бастауыш мектептіњ бірінші сыныбы ‰шін логикалыќ сµз топтарыныњ
тµмендегідей ... ... ... ... кµреміз:
1) жеміс аттарын білдіретін сµздер (алма, шие, ж‰зім, µрік.)
2) кµкµніс аттарын білдіретін сµздер ... ... ... ‰й ... аттарын білдіретін сµздер (ќой, ешкі, сиыр,
жылќы, т‰йе.).
4) тµл аттарын ... ... ... ... ... лаќ,
б±зау).
5) к±с аттарын білдіретін сµздер (‰йрек, ќаз, тауыќ, торѓай,
б‰ркіт).
6) киім аттарын білдіретін сµздер (кµйлек, шалбар, ... ... ... ыдыс ... ... сµздер (кесе, ќасыќ, шанышќы, табаќ,
тостаѓан.)
8) ањ аттарын білдіретін сµздер (аю, ... ... ... аѓаш ... білдіретін сµздер (ќараѓаи, ќайыњ, терек,
шырша).
10) дене м‰шелерініњ аттарын білдіретін ... (бас, ќол, ... ... ‰й ... аттарын білдіретін сµздер (кілем, алаша,
орындыќ, диван, теледидар).
12) кісі аттарын білдіретін сµздер (Болат, Сєуле, Айг‰л,
Аќмарал).
13) даќыл аттарын білдіретін сµздер (бидай, ... ... ... сµз типтеріндегі сµздер міндетті т‰рде логикалыќ
ж‰йелілік ±станымы бойынша оќытуды керек етеді. Яѓни,
єрбір сµз топтарын бµлінбей игертіледі. М±ныњ µзі арнайы
сµйлем ќ±рамдарын ... ... ... Осындай сµйлем
ќ±рамдарыныњ логикалыќ, байымдауѓа байланысты екі т‰рі
бар: біріншісі, жалпылауыш компоненті б±рын ... ... ... ... ... ... (т‰сіндірме) компоненті
б±рын келген сµйлем ќ±рылымы (мысалы, ќозы, лаќ, б±зау,
бота - ... ... ... ... ... заттыњ
±ѓымды білдіретін жеке сµздерді бір сµзбен атауѓа, жалпы
атауды жеке-дара таратып, талдап ... ... ... ... ж‰йесін, жалпы ой-µрісін дамытуѓа ‰лкен
м‰мкіндіктер жасайды.
Сµз ±ѓымын мењгерту ... ... ... арќылы оќылады.
Тіл байлыѓын дамыту мєселесі – к‰рделі єрі ±заќ ж‰ргізілетін
процесс, сондыќтан бастауыш сыныптарында тіл байлыѓын дамыту
ж±мыстарыныњ алдына ... бір ... ... Тіл ... ж±мысын белгілі таќырыптарѓа негіздей отырып, м±ѓалім
тілдік процестіњ тµмендегідей басты мєселелерін ‰йрету маќсат
етуі керек.
Ол мєселелер мыналар: белгілі бір ... ... ... сµздік ќорын байту арќылы оќушылардыњ тіл байлыѓын
дамыту, мєтінде кездесетін жања сµздерді ‰йрету, маѓынасын
±ќтыра отырып, оларды жасайтын ... ... ... ... ойын ... жєне ... ... жеткізе
білуге даѓдыландыру, сµз бен сµзді байланыстыруѓа
машыќтандыру.
Тіл байлыѓын дамыту – ‰немі ж‰йелі т‰рде ж‰ргізіліп отыратын
оќу ж±мысы. Олай болса, тіл ... ... ... сµз ... ... єр ... ... ойын ж‰йелі т‰рде жеткізуі. Тіл байлыѓын дамыту
оќушылардыњ ойлау ќабілетімен тыѓыз байланысты болѓандыќтан,
олардыњ ойлау процесі ‰немі кењейтіп отыру м±ѓалімніњ басты
нысанасы ... ... ... бастауыш сыныбында тіл
байлыѓын дамыту ж±мыстары оќушылардыњ жалпы ойын
дамытуѓа баѓытталады. ... ... ... ...... ... ойын дамыту деген сµз.
Енді біз оќушылардыњ сµздік ќорын байыту ... тіл ... ... жаттыѓулардыњ негізгі т‰рлеріне тоќталайыќ.
Оќушылардыњ тіл байлыѓын дамутыдаѓы кестемен ж±мыс
Сабаќта оќушылардыњ сµздік ќорын молайтуѓа, тіл байлыѓын
дамытуѓа арналѓан кестелерді пайдаланудыњ мєні ... ... ... ... ... ... ... негіздерін ж‰йелі мењгеруге м‰мкіндік жасайды.
Соны ескере отырып, біз ... ... сµз ... ... ... ... берілген кестеде мазм±ны мен ќ±рылысы «сµз» таќырыбын
‰йретуге ... ... ... ... ... ... жасаудыњ нєтижесінде оќушылар мынадай даѓдыларѓа
ие болады:
1.сµздерді жеке-дара, µзара байланыссыз ќабылдамай, ... ... ... ... ... ... жеке ... саналы т‰рде ажыратып талдап
‰йренеді;
3.жалпы жєне жеке ±ѓымды білдіретін сµздердіњ ќатысымен ... ... аса ... ... ... мењгереді.
Балалардыњ тілініњ дамуыныњ динамикасы былай болѓан.
Баланыњ алѓашќыда тілі «апа», «ата» деген сµздерге келеді.
Осы алѓашќы сµздерден кейін оныњ сµздік ќоры тез ... ... ... ... негізгі кµрсеткіші - бала тілініњ дамуы.
Даярлыѓы бар 6-7 жастаѓы баланыњ ... ... ... ќ±ру ... ... ал ... ... жастаѓы бала сµздерініњ байланысы жоќ, грамматикалыќ
ќателері кµп болады, µз ойын жай сµйлем арќылы
жеткізеді.
1 - сыныпта ... ... ... тіл ... бірінші рет келген баланыњ сµздік ќоры мен сµйлеу
ќабілеттілігі бірдей дєрежеде бола бермейді. Кейбір
ата-аналарыныњ ќолында тєрбиеленген ќыз-балалар арасында
м±ндай ќабілет ... ... ... ... ... ... ... єдепті тєрбиелейміз деген маќсатпен:
«µзінен ‰лкен кісініњ бетіне тіке ќарама. Сµйлегенде немесе
жауап бергенде, дауысыњды ќатты шыѓармай аќырын ... ... ... ... кµзінше жарыса сµйлеме.
Біреуге жауап бергенде, айтар сµзіњ ќысќа болсын» т.б. деп
тєрбиелейді, талап етеді. Жастайынан м±ндай мінез
ќалыптасќан, сєбилер кµпшілік ... ... ... ... ... ... ±яњдыќ жасап,
сµйлеместен тµмен ќарап немесе саусаѓын аузына салып, айтайын
деген ойын жеткізе алмайды. Сµйлегенде де, жауап бергенде де
дµрексізденіп, µз ... µзі ерсі ... ... ... ... - ... оймен оларѓа тіке, батыл ќарай
алмай, тµмен ќарап т±рып ќана естілер-естімес жауап берумен
шектеледі.
Бала — ... игі ... ... ... ‰міт
болашаѓы. Бала тєрбиесі ата-ана ‰шін к‰рделі де жауапты
мін. Жас шыбыќ иілгіш болса, жас ... ... ... ... ... болатыны баршамызѓа мєлім.
Ата-ананыњ ‰йдегі іс-єрекеті балаларыныњ кµз алдынан µтеді.
Сондыќтан ... ... ... бала ... ыќпалы
зор.
Жеткіншекті тіл мєдениетіне баулудыњ тєрбиелік мєні µте зор.
Балаларды мектепке жан-жаќты даярлау маќсатымен тілді барлыќ
жаѓынан дамыту керек. ... ана тілі ... ... ... ... ... ... айтќан пікірдіњ дєйектілігін,
бейнелігін ‰немі ќадаѓалау керек. Сонда ѓана ... ... ... жєне ... дыбыстыќ ќ±рамын
ажыратуѓа тез жаттыѓады. Жања баѓдарламаѓа сєйкес
даярлыќ тобында оќитын 6 жастаѓы балалар сауат ашу
кезінде 42 єріпті, яѓни ... ... ... ... дейінгі кезењ - оќу жылыныњ бастапќы 4 аптасы. Б±л уаќыт
ішінде даярлыќ топ ... ... ... сµз, ... деген
±ѓымдармен танысады. Екі-‰ш сµзден ауызша сµйлем ќ±рай
білуге жєне сµздердіњ орын тєртібін білуге ‰йренеді.
Осындай єзірлік ж±мыстарынан кейін олар а, ш, н, о, ... жєне ... ... ... балалардыњ еркін жігерін арттырады, дене
к‰шініњ жігерін арттырады. Бала жасынан ... ... не ... ... ... келе ... ... жасына дейінгі жас сєбидіњ жастыѓына ќарамастан, ќолынан
келетін ж±мысты істейтін деген ... ... ... 6
ай µткеннен соњ бала µзінше тамаќ жеуге єрекетенеді,
±саќ-т‰йек заттарды бір орнынан екінші орынѓа єкеліп
ќою сияќты аздаѓан тапсырмаларды орындай алады.
2-3 ... ... ... ... киімдерін шешіп,
орнына ќоя алады.
М±ндай жаѓдайларда балалардыњ ќолданатын заттары, ќол жуѓыш,
орамал, киім ілетін орны ... ... ... керек. 3-5
жастаѓы балдырѓандар µздері тамаќтанып, киініп, ересектердіњ
ж±мысына ... ... ... ... ... бала ... жинап, тамаќ ішкен ыдыстарын жуып,
тазалап, орындарына кояды. ‰й ішін, ‰й мањайын сыпыруѓа, еденді
жууѓа, аяќ киімдерін ... ... ... ... жарайды.
Баланыњ жасы µскен сайын ‰й ішінде атќаратын ќызметі де
кµбейіп, к‰рделене береді. Сонымен ќатар ата-аналардыњ
туѓан жер мен Отанды с‰юге ... ... ... ќарсы сезімге тєрбиелейді.
Балалар ертегідегі оќиѓаларды ынтыѓа ќабылдайды жєне оѓан
сенеді. Олардыњ адамгершілік ќасиеттері мектепке дейін-аќ
ќаланатыны ... ... жас бала ... ењ ќымбат
ќасиетті - аяушылыќ сезімін тудырады.
Сєбидіњ бєрі т±рмысынан ењбек-с‰йгіш, ќайырымды бола бермейді.
Ата-ана мен тєрбиешініњ міндеті балаѓа сєби ... пен ... ... ... Талапќа
сай білім беру, сабаќтыњ тиімді, ќызыќты µтуі м±ѓалімніњ жеке
оќушыны тани білуіне де ... ... ... ... жан ... ... логикалыќ, жєне
психологиялыќ дамуына, ±ѓу, сезу, т‰сіну ќабілетіне ‰немі
зер салу — ±стаз парызы. Єсіресе жеке ... ... ... сµз ... ... ... ... ойын баяндай білуі, сµйлемді толыќ аяќтай
білуі, с±раќќа жауап беруі, µзін ќоршаѓан д‰ниені тану
таразыдан µткізілуі керек.
6-7 ... ... ... ... т±раќсыз болѓанымен тез
ќабылдаѓыш келеді. Біраќ ±ќќанын тез ±мытып ќалады. Біраз
к‰ннен кейін с±расањ жауап бере алмайды. Б±л зейінніњ
т±раќсыздыѓынан м±ндай ... ... жеке ... есте ... ќызыќты болуы керек. Ќабылдауы баяу
немесе мінезі т±йыќ, кµп ... ... ... ... ... ... ... оны ширату, сабаќта сµзге
тарту, кµњілдендіру, µзге оќушыныњ берген жауабын
ќайталаттыру немесе ... ... ... ... ... ... Берген жауабын наќтылап,
аныќтап µзініњ µзгелерден ќалмай жауап беріп т±рѓанына
кµзін ... ... ... ... Ќабылдауы нашар
оќушыныњ жауапкершілігі де тµмен болады.
Ќазіргі кезде сабаќты ѓылыми - теориялыќ, жєне практикалыќ
даѓды ќалыптастыру жаѓынан оќытуды жетілдіре т‰судіњ
тиімді жолдарын ... ... ... µздігінен
ж±мыс істей білуіне ерекше кµњіл бµлудіњ жєне сапалы
оќытудыњ єдіс тєсілдерін ±сынады. Оќушыларѓа ... ... ... игертудегі ±стаз ролін еш нєрсе де
алмастыра алмайтынын білеміз. Шєкіртке білім берудіњ негізі -
сабаќ. Сондыќтан да м±ѓалімніњ басты міндеті -сабаќты ѓылыми
мазм±нѓа сай, ... ... жєне ... ... ... ... пайдалану арќылы µткізу, осыѓан
орай торѓайдыњ, шєйнектіњ, дєптер суреттерін таќтаѓа іліп
ќойып, кµрсеткіш таяќшамен бірінші буынды (Тор...) ... ... ... ... олар ... ... отырып
ауызша жауап бере алады. Сонымен ќатар осы сµздерде неше
дауысты дыбыстар болса, сонша буын болатындыѓында ескере
кетуімізге болады. Сµзді буынѓа бµліп ... ... ... ... ... ... есте ... д±рыс. Осылайша
балаларды д±рыс сµйлеуге жаттыќтырамыз. Оќушылардыњ,
ой-µрісін, сана сезімін отбасыныњ, ќоѓамдыќ ортаныњ
мектептегі оќыту мен тєрбиеніњ єсерінен ќалыптасып
дамиды.
2 - ... ... ... ... тіл ... оќушыларыныњ ересектерімен мен ќарым-ќатынасын, т‰сініп
танымдыќ іс-єрекеті µзгереді. Сондыќтан олардыњ аќыл-ойын
дамыту ... ... ... ќ±ра ... таќырып мазм±нына
сай, тєрбие негізін наќты оќушыныњ санасына д±рыс ќ±я білудіњ
мањызы зор.
Оќушыныњ ой-µрісін дамытуда м±ѓалімніњ білімділігі, мєдениеті,
±стамдылыѓы, ... ... ... ... ... ... оќу ... т‰сініп ќана ќоймай, оны керек
жерінде, яѓни тєжірибеде ќолдана білуі керек.
Жетілдірілген баѓдарлама оќушыларѓа т‰рлі
пєндерден білім берумен ... ... ... ... да ... Ал аќыл-ойдыњ дамуы тілдіњ
дамуымен тікелей байланысты. ¤йткені тіл ойдыњ сыртќы кµрінісі.
Бала тілін дамытуда оларѓа т‰рлі жаттыѓулар, сан алуан ... ... ... µлењ ... ... арќылы іске асады. Бастауыш сыныпта
ертегілер оќытудыњ мањызы зор. Ертегі - сабаќтыњ сыныптан
тыс оќудаѓы бір саласы. Ондаѓы кейіпкердіњ ... ... ... ... ... ... ... мысќыл,
ќуаныш, реніш) ќажеттігіне оќушылардыњ кµзін жеткізу
керек.
Ертегі - балалардыњ ой-µрісін дамытып, тіл байлыѓын арттырады.
Мысалы: «Т‰лкі мен ... ... ... ... неге ... сияќты ертегілерді балаларѓа алдымен
µзіміз оќып беріп, одан кейін балалардыњ т‰сінігін с±рап д±рыс
емес жерін с±раќ ќойып толыќтыру арќылы да ... ... ... ... ... єбден болады.
Тіл сабаѓыныњ маќсаты - оќушыларѓа єбден тілімізді мењгерту.
Бастауыш сыныптарды бітіргенде оќушылар байланыстырып
сµйлеудіњ ќарапайым т‰рлерін толыќ ... ... ... ... ... ... к‰н, ... тоќсан
сайын к‰рделене т‰седі.
Сµздік ж±мысы бастауыш оќушысыныњ ойын дамытумен тыѓыз
байланысты екені белгілі. Тілді, оныњ грамматикалыќ
курсын мењгеру оќушыларѓа µз пікірлерін айтуѓа, с±рауѓа,
ќорытынды ... ... мен ... ... ... байланыстарды ањѓара білуге м‰мкіндік береді. Мектепте
ж‰ргізілетін сµздік ж±мысы ауызша, жазбаша ... екі ... тіл ... ... ... ... оќу, ... айтып беру арќылы орындалса, жазбаша тіл дамыту
мазм±ндама, шыѓарма т.б.с.с жазу ж±мыстары арќылы ... Б±л ... ... ... болмасын, сµз
арќылы оќушыны дєл ойлауѓа ‰йретуге, оныњ шыѓармашылыќ
ќабілетін арттыруѓа сµйлеудіњ мазм±ны мен формасыныњ
бірлігін арттыруѓа, ќамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... оќушыларыныњ сµздік ќорыныњ даму
динамикасын берген[19,-51].
Біз оныњ берген кестеніњ бастауыш мектеп оќушыларыныњ сµздік
ќорыныњ даму динамикасына тоќталмаќпыз:
р/сЖас шамасыСµздік
ќоры1.6.6-6.1138712.7.0-7.557823.7.6.-7.1189304.8.0-8.11125665.9.0-9.11148626.10.015686
Б±л кестені ѓалым бастауыш сынып ... ... ... ... ... біз «Ќазаќ тілі» оќулыќтарындаѓы тіл байлыѓын дамытуѓа
арналѓан тапсармаларды екі топќа бµліп (шыѓарма жазуѓа жєне
мазм±ндама ... ... ... мына ... ... тіл ... ... арналѓан
тапсырмалар
сыныптарСµйлем ќ±растыруѓа арналѓан тапсырмалармазм±ндама
жазуѓа арналѓан тапсырмаларшыѓарма жазуѓа арналѓан
тапсырмалар1-сыныпсµздіњ тура маѓынасын ањѓару, ... ... ... ... білу, олардыњ ара жігін
ажырату«Ќысќы ойын», «Наѓашы ата», «Наурыз», «Жылдыњ
тµрт мезгілі», »Кім болам», «Меніњ атам» таќырыптарѓа
єњгімелер ... ... ... ... ... ... суреттегі жануарлардыњ атын атап, атауларды
ќатыстырып сµйлем жазу, № 103. ... ... ... ... № 187. ... ... (70 б.) с±раќтарѓа
жауап беру
№26 Мєтінініњ мазм±нын айтып беру, дайын мєтін бойынша
таќырыбын ќою, жоспар жасау, жалпы фоннан негізгі
фигураны ажырату, негізгі ... ойды ... ... 66. ... шешіп, єњгiме ќ±растыру, "Менiњ сыйлыѓым"
таќырыбына ауызша єњгіме ќ±растыру, №30.Ертегіні єрі ќарай
жолѓастыру
№ 131. Абай мен М±хтар Єуезов туралы білетінін айту, № 160. ... ... 165. ... ... ... ... № 166. "Тоќылдаќ–
пайдалы ќ±с" таќырыбына 4-5 сµйлемнен т±ратын мєтін
ќ±растыру,
№ 168. Аталѓан таќырып жєне ... ... ... ... № 176. "Єдепті бала-арлы бала" таќырыбына шыѓарма
жазу.2-сынып№11. ... ... ... ... суреттегі
жануарлардыњ атын атап, атауларды ќатыстырып сµйлем жазу, №
103. ... ... ... сµйлем ќ±растыру. № 187. Суретке
ќарап (70 б.) с±раќтарѓа жауап беру
№26 Мєтінініњ мазм±нын айтып беру, дайын ... ... ќою, ... жасау, жалпы фоннан негізгі
фигураны ажырату, негізгі айтылмаќ ойды табу№17 "Онтай",
№ 66. ... ... ... ќ±растыру, "Менiњ сыйлыѓым"
таќырыбына ауызша єњгіме ќ±растыру, №30.Ертегіні єрі ќарай
жолѓастыру
№ 131. Абай мен М±хтар Єуезов ... ... ... № 160. ... сипаттау,
№ 165. Жоспар бойынша мєтін ќ±растыру, № 166. "Тоќылдаќ–
пайдалы ќ±с" ... 4-5 ... ... ... 168. ... ... жєне ... сµздерді пайдаланып мєтін
ќ±рау, № 176. "Єдепті бала-арлы бала" таќырыбына шыѓарма
жазу.3-сынып№121. "Ењбекќор ќ±мырсќа" таќырыбына 3-4
сµйлемнен туратын ... ... ... ... ... ... єрі ... жалѓастыр.
дайындалѓан жартылай мєтінді ары ќарай µз беттерінше
жалѓастыру,ќысќа немесе толыќ мазм±ндама жазу, ой
ќорытындыла
рын жасауТуѓан жері туралы єњгімелеу,"Бау-баќ шаныњ ... ... ... ... ... Сурет
бойынша єњгіме ќ±растыру,
№114.Сурет бойынша кітапхана мєнінде єњгіме ќ±растыру.
№117. "Меніњ Отаным - ... ... ... ... ... таќырыбына шаѓын шыѓарма жазу.
№246. Кітапханаѓа барѓаны жайлы єњгімелеу.
№277. Мєтінді єрі ... ... ... ... ... "Кім ... " таќырыбына шыѓарма жазу.
№ 252. Суретке ќарап, шаѓын ... ... ... № 254. ... ... ... б. ¦ста ... єњгіме ќ±растыру. 4-сынып№111 µз ойын дєлел
деу (тіл дамыту)
№112 µз ойыњды дєлелде.... №119. Сµз тіркестерге етістіктер
ќойып сµйлем ... ... ... ... ... ... таќырыбына єњгіме жазу, №100.
Берілген таќырыпќа єњгіме ќ±растыру,№103.жоспар бойынша
єњгіме ќ±растыру,
№113 «Мейірімді ањшы» таќырыбына шыѓарма жазу, №420. Ертегiнi
єрi ќарай ... ... єрі ... жалѓастыру,
№443. Ауа райы туралы шаѓын єњгіме жазу,
№445.Б. Момыш±лы туралы білетінін єњгімелеу,
№47. Ыбырай Жаќаев туралы не ... "Ас ... ... ... ... ќ±растыру,
№561.т±рѓан жердіњ (ќала, ауыл т.б.) кµктемгі тіршілігін
сипаттап шыѓарма жазу.
Оќулыќтарда шыѓарма жазуѓа тµмендегідей тапсырмалар берілген:
1-сыныпта -6 ... –37 ... - 67 ... -51 ... ... Осы ... тіл байлыѓын
дамытуѓа ‰лкен єсерін тигізеді.
Осы тапсырмаларды саралап отырып, біз жалпы тіл байлыѓын дамыту
єдістемесіне тоќталмаќпыз.
Є.Исабаев «Ќазаќ тілін оќыту методикасында» ... ... ... «сµйлем ќ±рату єдісі», «шыѓарма
жаздыру єдісі», «д±рыс сµйлеуге даѓдыларын ќалыптастырудыњ
тєсілдері», »Диалогтыќ жєне монологтыќ сµйлеуді ... ... тіл ... ... [137].
Бастауыш сыныпта ќазаќ тілін оќыту єдістемесін негізін
ќ±растырѓан ... бірі – ... ... сыныпта ќазаќ тілін оќыту єдістемесінде тіл
байлыѓын дамытудыњ профессор С.Рахметова сауат ашу
кезењнен басталатынын µзініњ «Ќазаќ тілін оќыту
єдістемесі» атты ... ... ... «Сауат ашу жєне тіл дамыту єдістемесі» (Сауат ашу кезењде
баланыњ тілі мен ойын ... ... ... ... ... ... ‰шін єліппедегі мєтіндер
мен берілген сµздер µмірдіњ єр саласын ќамтиды: балалар мен
‰лкендер µмірі, табиѓат ќ±былыстары, баланы ... ... ... ... ... ... ... «Єдебиеттік оќу жєне тіл дамыту єдістемесі» бµлімінде мєтінді
ќабылдауѓа байланысты ж‰ргізілетін ж±мыстарѓа тоќтала отырып,
осы ж±мыстарды ж‰ргізгенде «...балаларды µз ... ... аќыл ойы мен ... ... ... ... тигізеді» - деп кµрсеткен [6,-59].
3) «Грамматика жєне тіл дамыту» бµлімінде коммуникативтік
єдістерге тоќтала отырып, эвристикалыќ жєне проблемалыќ
єдістер оќушылардыњ тіл ... ... ... ... ... ... ... жєне тіл дамыту»
5)Байланыстырып сµйлеу [6,-95; 110].
Ѓалымныњ пікірінше бастауыш мектептерде ж‰ргізілетін тіл дамыту
ж±мысы негізінен мынадай маќсаттарды кµздейді:
1) оќушылардыњ байќаѓыштыќ ... ... мен ... ... єр ... ... талдап
салыстыру негізінде µз беттерімен ќорытынды шыѓара білуге
‰йрету;
2) оќушыларѓа ќазаќ єдеби тілі ... сай, µз ... ... жазып бере алатындай, даѓдылар, біліктер ќалыптастыру;
3) оќушыларды ана ... ... оныњ ... ... ... ... де нєзік сµз байлыѓын ќолдана білуге жєне оны сезініп,
ќ±рметтей білуге тєрбиелеу;
4) ќазаќ тілі ... ... ... ... жазу ... септігі тиетін мазм±ндама мен шыѓарма ж±мыстарыныњ
оњай да тиімді т‰рлерін іріктеп алып ±сыну;
5) мазм±ндама мен шыѓарма мєтіндері ... ... µз ... шын ... бірі-біріне достыќ, туысќандыќ рухта,
бауырластыќ сезімге, ќоѓамымызѓа саналы да белсенді ќызмет
ете білуге тєрбиелеу [6,-117-118].
Белгілі ѓалым Б.Ысќаќов «Тіл дамытудыњ психолонгвистикалыќ
негіздері» атты ... ... ... ... дамытудыњ маќсаттары мен міндеттерін, психологиялыќ,
лингвистикалыќ негіздерін ќарастырып отырып, былай деген:
«Бастауыш сыныптарда ж‰ргізілетін тіл ... ... ... ... ... ... ... деген икемділігі мен
даѓдыларын ќалыптастыруѓа ыќпал етеін єдіс-тєсілдер мен
формалар, принциптер мен ... ... ... ... ... ... бр ... [85,-3].
Екі ѓалымныњ да тіл дамыту туралы пікірлеріне ... ... ... тіл ... дамыту єдістемесін ±сынып
отырмыз. Тілді ‰йрету маќсаты туралы Ф.де Соссюр былай
деген болатын: «Обучение неродному языку требует не
закрепления стереотипных навыков ... а ... ... умений свободно выбирать оптимальную для
данного случая речевую стартегию» ... ... ... ... оќыту сабаѓыныњ ‰лгісі
Сабаќтыњ таќырыбы: Сан есім
Сабаќтыњ маќсаты:
а) білімділік: студенттердіњ сан есімнен алѓан білімдерін
ныѓайту, тиянаќтау, мысалдар арќылы жања ... ... ... ќазаќ тілін, салт-дєст‰рін ќ±рметтеуге тєрбиелеу.
б) дамытушылыќ: студенттердіњ тапќырлыќ, ізденімпаздыќ
ќасиеттерін, сµйлеу мєдениетін ќалыптастыру.
Сабаќтыњ т‰рі: шыѓармашылыќќа баулу, таќырып бойынша
студенттердіњ білімін дамыту сабаѓы.
Сабаќтыњ ... ... ... ... ... ... ... математика, тарих.
Кµрнекілігі: сµзж±мбаќ, ребустар, плакаттар, кеспе ќаѓаз,
семантикалыќ карталар, «Киелі сандар», ќаѓаздан жасалѓан
талдыњ макеті мен алмалар, ... ... ... ... ... 1) ... ... тапсырмасын с±рау;
топпен ж±мыс: І топ – «Жеті ќазына»
ІІ топ – «‡ш байлыќ»
ІІ Екі топтыњ жарысы:
а) сан есімнен µтілген материалдар ... сан ... ... ... ж±мбаќ, жањылтпаштар
ІІІ таќтаѓа мысалды студенттердіњ µздеріне жаздырту арќылы жања
сабаќты т‰сіндіру.
ІV Кітаппен ж±мыс
V ... ... ... ... ... ... ... Т‰рлі ойындар. (Сµзж±мбаќ шешу, ребус шешу, «Адасќан сµздер»
немесе ... ... ... сан ... ... ... ... тарату (тест орнына)
ІХ Екі топтыњ топ басшыларыныњ жарысы.
І топ басшысына 12 айдыњ ќазаќша атауы
ІІ топ ... 12 ... ... ... ... ... топ ... «Жорѓа»
1. Синонимге мысал келтір
2. –шањ, -шењ неніњ ... ... неше ... ... ... дыбыстар ќалай жасалады?
5. Жалѓаудыњ неше т‰рі бар?
6. Ќазаќ тілінде неше дауысты дыбыс бар?
7. ... -сіз ... ... Сан есім ... ... ... бµлінеді?
9. Дерексіз зат есімге мысал келтір?
ІІ топ басшысына «Топтастыру стратегиясы»
?????? ?????, ????????, ????? ?????????
???????? ?????: ????, ???????
?????? ????? ???????? ?????? ... ... ... ... 3. ... 5. ... Реттік 4. Болжалдыќ 6. Бµлшектік
Х «Киелі сандар»
Жеті» санына байланысты
1. Жеті – жинаќтыќ сан есім
2. Жеті ќазына
3. Жеті к‰н (аптаныњ)
4. Жеті ... Жеті ... ... Жеті нан ... Жеті ... ... ќазына»
1. Ер жігіт
2. С±лу єйел
3. Ж‰йрік ат
4. Ќыран ќ±с
5. ... ... ... ... ... санына байланысты
‡ш арсыз
тамаќ
±йќы
к‰лкі
‡ш дауасыз
µлім
кєрілік
ауру
‡ш байлыќ
денсаулыќ
аќжаулыќ
он саулыќ
‡ш бєйтерек
Сєкен
Бейімбет
Ілияс
«‡ш» санымен байланысты
Тєуелдіктіњ ІІІ ... ІІІ ... 3 ... дыбыстардыњ ‰шке бµлінуі
Дауыссыз дыбыстардыњ ‰шке бµлінуі
ХІ «Поэзия минуты», «Жалѓасын тап», «Біріншіден не жаман? ...»
Сµзж±мбаќ
1. Дыбысталуы єрт‰рлі, біраќ маѓынасы бірдей сµздер.
2. ... ... Жыл ... ... ... сµз маѓынасына ќарай ќандай зат есім?
5. «Ќалыњ» сµзініњ антонимі
6. Ќ±лыптыњ ќожасы
7. Жыл атауы
СИНОНИМАТАТЫШЌАНДЕРЕКСІЗСИРЕККІЛТМЕШІН
«Адасќан сµздер» неме ... ... ... сан ... ... ... ... білекті, жыѓады.
Мен ек ... курста оќимын /-інші/
Меніњ інім биыл он бір... сыныпты бітіреді /-інші/
Тµрт аяќтыда ... тату /бота/
Екі аяќтыда .... тату ... ... ... ... ... к‰нін асырар /ќырыќ/
ХІІ Сабаќты маќалмен т‰йіндеу.
І топ Алтау ала болса, ауыздаѓы кетеді,
Тµртеу т‰гел болса, тµбедегі келеді.
ІІ топ Білекті бірді ... ... ... 3. Ќазаќ тілінен жай сµйлемдерді оќытуда тест ... ... ... ењ ... мєселеніњ бірі — оќытудыњ
нєтижесін тексеру. Тексерудіњ барлыќ т‰рін, єдісін,
формасын ќажетті жаѓдайда орындау, ... ... ... ... ... жоѓарлатып, оќушылар ‰лгеріміндегі
кемшілікті дер кезінде ашуѓа м‰мкіндік береді.
Оќушылар білімін тексерудіњ т‰рлі єдістемелік ... ... ... т.б. ... ќарастырылды.
Оќушылардыњ даярлыќ дењгейін тексерудіњ т‰рлі формаларыныњ
ішінде соњѓы кезде негізгі орындардыњ бірін тест бойынша
тексеру алып ж‰р. Тест - аѓылшын ... (test) ... ... ... ... ... білдіреді. Ењ
алѓашќы педагогикалыќ тестіні 1864 жылы аѓылшын Дж.Фишер
к±растырып, оны Гринвич госпиталіндегі мектепте
пайдаланѓан. Кейбір мамандар білімді тест т‰рінде
тексеруді ... ... ... мен ... ... деп есептейді.
Тест тапсырмалары ќолдану аясына ќарай: педагогикалыќ,
єлеуметтік, т.б. болып бµлінсе, оныњ ішіндегі
педагогикалыќ тест ... ... ... ... ... ... жеке ... жања материалды игеру, µздігінен дамуы) жєне
баќылау тапсырмалары (тоќсан, семестр, жылдыњ аяѓында,
к‰нделікті ... ... ... ... дайындыѓын
тексеру, диагностика жасау) болып бµлінуі м‰мкін.1i
Педагогикалыќ тест єдісі оќушылардыњ ... ... ... ретінде тек шетелдерде ѓана емес,
біздіњ мектепте де кењінен ќолданылуда, соњѓы бірнеше
жылдаѓы жоѓарѓы оќу ... ... ... ... ... осы єдіске негізделген. Мектеп
бітірушілердіњ кємелеттік аттестат алу ... ... мен ... ... ... ќабылдау емтихандарын біріктіріп ќ±рудыњ
жоспарлануы (2004) оќу ‰рдісінде тест тапсырмаларын
ќолданудыњ кµкейкестілігін аша т‰седі.
Енді педагогикалыќ баќылау тест тапсырмаларын (б±дан ары ... ќ±ру мен оѓан ... ... ... ќ±ру ... ... басталады, содан соњ
Ќазаќстан Республикасы мемлекеттік жалпыѓа міндетті білім
стандарты аныќтап берген оќушылар дайындыѓыныњ міндетті
(минимум) ... ... ... ... мен оќулыќ мазм±ныны белгіленген таќырып бойынша
талдау нєтижесінде тексерілетін жєне мењгеруге тиісті ... ... ... ... Содан кейін осы ењ
мањызды ±ѓымдарды, ќ±былыстарды, зањдылыќтарды, олардыњ
арасындаѓы себеп-салдарына байланысты тексеруге арналѓан
тест тапсырмалары ... ... ... талаптар:
тест тапсырмалары белгілі бір ж‰йелі ойды бейнелейтін
логикалыќ аныќтама (т±жырым) т‰рінде болады;
форманыњ д±рыс тандалуы;
тапсырманыњ ќысќа да н±сќа болуы;
жауаптыњ аныќталѓан ... ... ... ... ... ... форма шењберіндегі д±рыс жауаптарды
баѓалаудыњ бірдей болуы.
Тапсырманыњ белгілі бір ойды ... ... ... µзі с±рак т‰ріндегі тапсырмада ќолданылатын
ќосымша сµздер мен белгілерді болдырмай, ... ... ... ... ќабылдауына
ќиындыќ тудыратын, маѓынасы к‰њгірт, аныќ зерттелмеген,
сирек кездесетін сµздер мен таныс емес белгілерді
ќолдануѓа ... ... ... ... білім тексеру єдісі жєне тест
тапсырмаларыныњ мазм±ны кµптеп сыналуда, дегенмен б±л єдіс
алдаѓы уаќытта да кењінен колданыла беретіндігі даусыз.
Оныњ себебі, ... тест ... ... ... ... ... де, оќушыныњ да уаќыты ‰немделеді.
Екіншіден, єр оќушыѓа жеке тапсырма берілетіндіктен
кµшіріп алу м‰мкіндігі болмайды. Демек оќушы пєн бойынша µз
білімініњ объективті ... ... ... тест тек білім
тексеріп кана ќоймай, оќыту функциясын атќаратындыќтан єрбір
тестілеуден кейін оќушы білімі терендей т‰седі. Себебі, оќушы
д±рыс жауапты таба ... ... ... ... таќырыпты
ќайталап окиды, пысыктайды. Тµртіншіден, кейінгі кездегі тест
тапсырмалары дењгейленіп берілуде:
I дењгей-тану,
II денгей ... ... ... жєне ... ±ѓына отырып ќолдану.
Сондай-аќ IV дењгей-шыѓармашылыќ дењгей, оќушы білімініњ ењ
жоѓарѓы дењгейі, терењ білім кµрінісі болып ... пен ... ... арналѓан тестердіњ бірнеше
т‰рлері бар. Тіл сабаќтарына ыњѓайлыѓына ќарай солардыњ
бірнешеуіне тоќталып, олардыњ дайындыќ ... ... ... Жиі ќоданылатын б±л тест бойынша берілген
с±раќтыњ бірнеше ... ... ... ішінен тек
д±рыс жауап ќана тањдап алынуы керек. Жауаптар саны ‰штен
кем болмауы шарт.
Мысалы:
1. Синтаксис нені зерттейді?
а) сµз ... ... ... сµз тіркесін, сµйлемді
2. Атаулы сµйлемді кµрсет?
а) ... дала ... Аяз ... ... т‰ні бойы соќты
3. Жаќсыз сµйлем дегеніміз не?
а) т±рлаулы м‰шелері ... ... ... бір ѓана ... ... сµйлемніњ оќшау т‰рі
4. Берілген бес сµздіњ тµртеуі ортаќ бір белгімен байланысады.
Бесінші сµз олармен ‰йлеспейді. Сол сµздіњ астын сыз.
а) сµйлем є) сµз ... б) сан есім в) ... ... ... ... є) ... б) пысыќтауыш в) аныќтауыш
г) т±рлаусыз м‰ше
а) толымды сµйлем є) жаќгы сµйлем б) ... ... в) ... г) ... ... сµйлем
ІІ. Балама жауапты тест. Белгілі бір т‰сінік ереженіњ д±рыс ... ... ... ... бір ... ... ... «ия», «жоќ» (д±рыс, д±рыс емес) сµздері арќылы
жазылады.
Мысалы:
1. А) Жай ... ... ойды ... д±рыс емес
Є) Сµйлем ќ±ралѓа ќатысќан сµздерді сµйлем м‰шелері дейді.
д±рыс
Б) Сµйлем м‰шесі бола алатындары: шылау сµздер, ... ... ... А) Т±рлаусыз м‰ше ќатыспаѓан жай сµйлемді жалањ сµйлем
дейміз. д±рыс
Є) Бастауышы жоќ сµйлем жаќты сµйлем бола ... ма? ... ... ... іс – ... жайында баяндайтын жай сµйлем т‰рі.
д±рыс емес
3. А) бидай µњді – есімді сµз тіркесі. д±рыс
Є) ќиын сµз - етістікті сµз ... ... ... ... мањы - ... ... тіркес. д±рыс
4. А) Толымды сµйлем басќа сµйлемге тєуелді болмай дербес
айтылады ма? ия
Є) толымсыз сµйлем диалогта кездеседі. Д±рыс
Б) Жалањ сµйлем жаќты да, ... да ... ... ... ... А) Бастауыш т±лѓалы сµзі бар идиомдар жаќсыз сµйлем болмайды.
д±рыс емес
Є) ... ... ... ... ... ... ... — сµз тіркесін, сµйлемді зерттейді. Д±рыс
III. Толыќтыру тест. Сыналушы бос ... ... ... ... сµз ... ќоюы ... Б±ндай тест грамматикалыќ
ережелерді, кµркем тексті толыќтыруѓа ќолданылады.
Мысалы:
1. А) "Синтаксис" деген сµз ... ... болу ... болу ... ... тиісті м‰шелері жай сµйлемді толымсыз сµйлем
дейміз. (ќандай?)
2. А) Сµздер тек сµйлемде ѓана ... ... ... ... ... жай сµйлемді жалањ
сµйлем дейміз. (ќайткен?)
Б) ... ... ... А) Сµз ... ... ... ... сµйлемніњ ќ±рамында ___________________болмайды.
(не?)
Б) Бірыњѓай м‰шелердіњ арасында_________ ќойылады.
(не?)
ІV Сєйкестендіру тесті. Екі баѓанаѓа орналасќан сµздерді бір –
бірімен маѓанасына мазм±нына ќарай сєйкестендіріп топтастыру
керек.
Мысалы: Жай ... ... ... ... ... а) ... Атаулы сµйлем є) Оѓан тандануѓа болмайды.
3. Жаќсыз сµйлем б) Жазык Дала.
4. Толымсыз сµйлем в) К‰н де ... ... ... а) Ќ±ба жон.
2. Жалањ сµйлем є) — ... ... ... б) ... ж‰ріп кетті.
4. Толымсыз сµйлем в)Жер жыртќан тракторлар г‰рілі
алыстан ќ±лаќќа шалынады.
______________________________________________________________
1.Жалањ сµйлем. а)Ќ±рамында бастауыш ... ... ... ... є)Баяндауыштыњ бір µзі сµйлемге ±йытќы
3. Жаќты сµйлем болатын сµйлем.
4. ... ... ... ... ... сµйлем.
5. Толымсыз сµйлем в)Т±рлаулы я т±рлаусыз м‰шелерініњ
бірі т‰сіп калѓан сєйлем
г) Айтылуѓа тиісті м‰шелері ... ... ... ... ... ... ... тек бірінші дењгейін ѓана тексереді деген
пікір білдіреді. Ал О.С. Зайцев д±рыс жауапты саналы т‰рде
тандау оќушыныњ ... пен ... ... т‰сініп,
жауаптардыњ мазм±нын талдай алѓанда ѓана ж‰зеге асады
деп есептей т±ра В.П.Беспалькомен келіспейді. I, II, III
дењгейлі тест тапсырмаларын ќ±растырумен ... ... IV ... тапсырманы
ќ±растырѓанда оќушыныњ µте жоѓары білім дєрежесін
аныќтауѓа болады.»11
Зайцев О.С. Научные основы тестового контроля. М.1994г.
Сонымен оќушылардыњ білім-білігініњ дењгей мен ... ... ... ... ... тест ... тиімді болмаќ. Кµптеген
дамыѓан шет елдерде ауызша сынаќ (емтихандар) ж‰ргізілмей,
оныњ орнына неше т‰рлі жазбаша тест т‰рлерін ќолданатыны да
осыдан болса керек. ... бір ... жай ... орынды
жерінде, маќсат пен ќажеттілікке ќарай ойластыра ќолдану
ќажеттігі. Єсіресе тіл мен ... ... ... ... ... кµшу орынды бола бермеуі м‰мкін.
Олай дегеніміз тіл мен єдебиет пєндері µзініњ табиѓатында
жанды ќарым-ќатынас ќ±ралы ретінде сµздіњ мєнін кµрсететін,
сµйлеу ... мен тіл ... ... ... ... ... орай б±л пєндердіњ µзіне тєн ерекшеліктері
ескерілуі керек. Атап айтќанда, байланыстырып шебер
сµйлеу, ... ой ... ішкі єсер мен ... ... ... ... байќау сипатындаѓы
ж±мыстарда оќушыныњ ауызша жауабын кµп жаѓдайда тест ... ... ... Сондыќтан да тестті орынды ќолдана
білу, ќажет жерінде ауызша сынаќ-емтихан ж‰йесін де ыѓыстырмау
жµн деп білеміз.
Ќорытынды
«Бастауыш сынып ќазаќ тілі ... ... ... тиімділігі»
таќырыбында жазылѓан диплом ж±мысы бойынша мынадай
ќорытындыѓа келеміз.
1. ХХІ ... – жеке ... ... ... дамыту
ѓасыры. Мамандардыњ алдында т±рѓан бірден-бір маќсат -
оќушылар алѓан білімдерін пайдаѓа асырып, оларды µз
бетінше ... ... ... ... ... ... кµзќарасы бар азамат болып жетілуіне кµмектесу.
2. Тіл маманы шеберлігініњ негізгі кµрсеткішініњ бірі єдістеме
саласындаѓы озыќ тєжірибені жетік мењгеріп, µз
шыѓармашылыѓында ... сол ... ... ... ... белсенді болуына жаѓдай жасау.
3. М±ѓалім сабаќтыњ барлыќ кезењдерінде дењгейлеп, ... ... Сол ... ... ... іске ... Дењгейлеп оќыту идеясыныњ
авторы Н.П.Гузик ‰ш дењгейге бµліп оќуды ±сынады: «А»-
оќытудыњ міндетті ж‰йесіне сєйкес; «В» - ќосымша
жаттыѓулар кµзделеді; «С» - ... ... ... ... ... ... негізін салѓан Карл Фрей. Б±л
технология бойынша белгілі бір таќырыпќа студенттерді
ќызыќтырып, жоба ... ... ... ... ... Б±л ... ... дайындыќ ж±мыстарыныњ
орындалуын талап етеді.
5. Модульдік оќыту технологиясында оќушы µзінше маќсатты жеке
баѓдарламамен ... етіп оќу ... ... ... яѓни оќу модулі ќ±растырылады. М±ѓалімнен тапсырма
алѓан оќушы µз ... ... ... ... ... ... ... модульдік технологиясы диалогтік негізде жєне 3
бµлімнен т±рады; 1) ... ... ... ену); 2) ... ... ... ... 3) ќорытынды (баќылау
ж±мыстары).
6. Дамыта оќыту технологиясыныњ авторлары Д.Б.Эльконин,
В.В.Давыдов. Олар дамыта оќыту деп ... ... ... даму ... ... ... ... психологиялыќ аныќтамасы – жањару процесі,
жањаныњ µмірге келіп, ескініњжоѓалуы деген маѓынаны
білдіреді. Дамыта оќыту баланыњ белсенділігін
±йымдастырумен іске асады.
7. Ќазаќстанныњ єлемдегі бєсекеге барынша ... ... кіру ... ... ... ... ... білім беру ж‰йесініњ білім алушыларѓа б‰гінгі
к‰нніњ талабына сай сапалы білім беру маќсатын алѓа ... ... ... ... беру ... ќол ... Ќазаќстан Республикасыныњ білімге ќоятын талабы д‰ние ж‰зі
елдерініњ білім талабына сай ... ... ... ... ... ... мењгерту ж±мысы сабаќтан тыс уаќытта т‰рлі
интеллектуалды ойын сабаќтарында, ... ... ... ... жања технологиялыќ єдістер кµп,
оны єрбір маман ерекшеліктеріне, ... ... ... µз
бетінше шешеді жєне б±л ж±мыс тіл мамандарынан алдын-ала
дайындыќ пен асќан шеберлікті, ізденімпаздылыќты талап
етеді.
Пайдаланылѓан єдебиеттер
1. ЌР Тілдерді ќолдану мен дамытудыњ ... ... ... ... 7 ... ... ... Н. Инновациялар мен оќу-білімді жетілдіру арќылы
білім экономикасына. Егемен ... 27 ... ... Оразбаева Ф. Тілдік ќатынас: телориясы мен єдістемесі.
Алматы, 2000ж.
4. Ысќаќ Б. Тіл дамытудыњ ... ... ... ... ... Б.А. ... оќыту технологиялары, Алматы, 2000ж.
6. Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте.
Москва, ... ... Л.В. ... труды, Москва, 1990
8. Тєжібаев Т. жалпы психология, Алматы, 1998ж.
9. Ќазаќ тілі жєне ... ... ... Е., ... С. ... жања ... ... Апатова Н.В. Информационные технологии в школьном
образовании, Москва, 1994
12. Байзаќ ‡. ... ... ... ... ... ... №4, ... Адамбаева Ж. Орыс мектебініњ 4-5 кластарында ќазаќ ... ... ... Карл ... Жобалау єдісі. Бельц. 1977
15. Ќазаќ маќал-мєтелдері. Алматы, 1990
16. ... ... ... ... ... ... баѓдарламасы. Шымкент, 2007ж.
17. Маманов Ы. Орыс мектептерінде ќазаќ тілін оќыту. Алматы,
1977
18. Рахметова С. Тіл дамыту методикасыныњ негіздері. Алматы,
1987
19. ... К. Оќу орыс ... ... ... ... ... ... мєселелері. Алматы, 1997
20. Ж±мабаев М. Педагогика. Алматы, 1989
21. М±ќанов М. Педагогикалыќ психология очерктері, Алматы, 1962
22. ... Т.К. ... ... ... Москва,
1998
23. Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды, Москва, 1989
24. ... Є. ... ... ... ... ... 1998
25. Ысќаќ Б. Тіл мєдениетініњ негіздері, Шымкент, 2000
26. ... Х. Орыс ... ... ... ... ... Ысќаќ Б. Ќазаќ тілінен сыныптан тыс ж±мыстар, Алматы, 2000
28. Байтанаева-Молдалиева Д., ... Э. ... ... ж‰ргізілетін сµздік минимум, Шымкент, 2003
«Бастауыш сынып ќазаќ тілі сабаѓында
инновациялыќ технологияларды
ќолданудыњ тиімділігі» таќырыбында
жазылѓан диплом ж±мысына
ПІКІР
Студент б‰гінгі к‰ні ... ... ... беруші
мамандарѓа аса ќажетті таќырыпты ќозѓап, жања
технологиялыќ єдістерді, олардыњ авторлары мен
ењбектерін зерттеп, ортаѓа салѓан. Дењгейлеп оќыту,
жобалап оќыту, ... ... ... оќыту
технологияларыныњ мазм±нын ашып, мектепке
дейінгі мекемелерде немесе мектепте б±л технологияларды
єр маман µз ... ... ... ... сµз ... ... студент бастауыш сыныптарды оќытуда б‰гінгі
к‰ні орын алып отырѓан мєселелерге толыѓыраќ ... ... ... ... ... тиімді єдіс –
тєсілдері жайында ой толѓайды. Ќазаќ тіліне ‰йрету оны
д±рыс оќыту ж±мыстары сабаќтан тыс ... ... ... іс – ... ... табуы
ќажет деп айта келіп студент тест тапсырмаларын пайдалану
‰лгісін ±сынады.
Ќозѓалѓан таќырып тіл мамандарына аса ... жєне ... ... ... ... ... ... тілі сабаѓында
инновациялыќ технологияларды
ќолданудыњ тиімділігі» таќырыбында
жазылѓан диплом ж±мысына
ПІКІР
Тіл маманы шеберлігініњ негізгі кµрсеткішініњ бірі - єдістеме
саласындаѓы озыќ тєжірибені жетік мењгеріп, келешек ... ... ... ... екенін т‰сініп, оны игеруді µзіне
маќсат еткен студент жања технологиялыќ єдістерді зерттеп,
зерделеуде кµптеген ж±мыс жасаѓан.
Сонымен бірге б‰гінгі к‰ні ... ... ... тілін
оќытуда дамыта оќыту жєне осыѓан орай тест тапсырмаларын
орынды пайдалануда ±сынады.
Білім беру ... ... ...... ... ... алу ... ќажетті жаѓдайлар жасау,
оќытудыњ жања технологияларын енгізу керек екенін ескерсек,
студент диплом ж±мысы б‰гінгі к‰ні єдістеме саласындаѓы
µзекті мєселені ќозѓап отыр ... ... ... ... ќауымѓа µте ќажетті жєне
ол ќорѓауѓа ±сынылады.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып қазақ тілі сабағында инновациялық технологияларды қолданудың тиімділігі туралы43 бет
Бастауыш сыныпта бейнелеу өнері сабағында акварель техникасын қолдану ерекшелігі мен тиімділігі55 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Бастауыш сынып оқушыларымен дене тәрбиесі сабағын жүргізудің әдістемелік ерекшеліктері16 бет
Бастауыш сынып оқушыларын ана тілі сабағы арқылы отансүйгіштікке тәрбиелеу64 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Corel Draw программасын түрлі графикалық бейнелерді өңдеуге қолданудың әдістемелік негіздері21 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Ағылшын тілі сабағында дидактикалық ойындар арқылы оқушының ауызша сөйлей алу және жазу дағдысын қалыптастыру7 бет
Ағылшын тілі сабағында жаңа технологияларды пайдалану8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь