Тұқымқуалаушылық, өзгергіштік және тұқымқуалау туралы жалпы түсініктер. Фенотип және генотип туралы түсінік


1. Тұқымқуалаушылық, өзгергіштік және тұқымқуалау туралы жалпы түсініктер. Фенотип және генотип туралы түсінік.
2. Қазіргі генетиканың негізгі түсініктері. Тұқымқуалау типтері.
3. Аллельді гендердің өзара қарым.қатынасы (мысалығы моногибридті шағылыстыру).
4. Аллельсіз гендердің өзара қарым.қатынастары.
5. Цитогенетикалық әдіске сипаттама.
6. Иммунологиялық әдіске және аналитикалық биохимия әдістеріне сипаттама, олардың ақпараттық маңыздылығы.
7. Молекулярлы.цитогенетикалық және молекулярлы.биологиялық әдістер, принциптері, қолдану аймағы, ақпараттық маңыздылығы.
8. ДНҚ.диагностикикалау ерекшелігі
9. Симптоматикалық емдеу және оның практикада қолданылуы.
10. Патогенетикалық емдеу және оған жаңа көзқарастар.
Белгілердің моногенді тұқымқуалауы, аутосомды және тіркес тұқымқуалау.
Ағза кариотипінде хромосома жиынтығы диплоидты, сомалық жасушаларда көптеген гендер жұп аллельмен көрсетілінген.
Ағзаға тән кез келген белгінің дамуы гендердің өзара күрделі әрекеттесуінің нәтижесі болып табылады. Гендердің өзара әрекеттесулері аллельді және аллельді емес гендер арасында түрліше сипатта жүреді.
Белгілердің тұқымқуалау типтері екі топқа бөлінеді: аутосомды және жынысты тіркес.
Аутосомды тұқымқуалау кезінде аутосомада орналасқан гендер екі жиынтық түрінде болады, яғни ағза гендерді ата-анасынан алып отырады. Гаметогенез кезінде барлық жыныс жасушалары әрбір аллель жұптарынан бір генді алып отырады. Особтарда белгілердің жетілуі аллельді гендердің әсеріне, олардың варианттары мен ген қатынастарына тәуелді болыд. Тұқымқуалаушылық аутосомды доминантты немес аутосомды рецессивті типтерге бөлінеді.
Аллель – бұл локуста орналасқан жұп гендер. Зиготаға аллельдің бірі шешесінен, екіншісі - әкесінен түседі.
Моногибридті және дигибридті шағылыстыру кезіндегі доминанттылық, рецессивтілік және толымсыз доминанттылық құбылыстары аллельді гендер арасындағы өзара әрекеттесу түрлері болып табылады. Мұнда аллельді жұп геннің біреуі доминантты қасиет көрсетіп, гетерозиготалы күйде де гомозиготалы даралардағы сияқты айқын көрініс береді, ал рецессивті геннің әсері байқалмай жасырын қалады. Мұны толық доминанттылық деп атайды. Намазшамгүл өсімдігіне жүргізген тәжірибеде аллельді гендердің екеуінің де әсері бірдей байқалады, сондықтан аралық сипаттағы формалар қалыптасады. Мұны толымсыз доминанттылық деп атайды.
Кодоминанттылық – егер гендер белсенділігі тепе-тең болса. Мысалы: АВО қан жүйесі.
1. С.А.Әбілов. Молекулалық биология және генетика: Оқулық.- Шымкент: «Асқаралы» баспасы, 2008.
2. С.А.Әбілов. Молекулалық биология және генетика: Оқулық.- 2-ші, түзет. Ж. Толық, 2010.
3. Бегімқұл Б. Медициналық генетика негіздері: оқулық.- Астана: Фолиант, 2008.
4. Е.Куандыков, С.А.Әбілов. Медициналық биология және генетика.- Алматы

Пән: Биология
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 8 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ЖОСПАР

1. Тұқымқуалаушылық, өзгергіштік және тұқымқуалау туралы жалпы түсініктер.
Фенотип және генотип туралы түсінік.
2. Қазіргі генетиканың негізгі түсініктері. Тұқымқуалау типтері.
3. Аллельді гендердің өзара қарым-қатынасы (мысалығы моногибридті
шағылыстыру).
4. Аллельсіз гендердің өзара қарым-қатынастары.
5. Цитогенетикалық әдіске сипаттама.
6. Иммунологиялық әдіске және аналитикалық биохимия әдістеріне сипаттама,
олардың ақпараттық маңыздылығы.
7. Молекулярлы-цитогенетикалық және молекулярлы-биологиялық әдістер,
принциптері, қолдану аймағы, ақпараттық маңыздылығы.
8. ДНҚ-диагностикикалау ерекшелігі
9. Симптоматикалық емдеу және оның практикада қолданылуы.
10. Патогенетикалық емдеу және оған жаңа көзқарастар.

Белгілердің моногенді тұқымқуалауы, аутосомды және тіркес
тұқымқуалау.
Ағза кариотипінде хромосома жиынтығы диплоидты, сомалық жасушаларда
көптеген гендер жұп аллельмен көрсетілінген.
Ағзаға тән кез келген белгінің дамуы гендердің өзара күрделі
әрекеттесуінің нәтижесі болып табылады. Гендердің өзара әрекеттесулері
аллельді және аллельді емес гендер арасында түрліше сипатта жүреді.
Белгілердің тұқымқуалау типтері екі топқа бөлінеді: аутосомды және
жынысты тіркес.
Аутосомды тұқымқуалау кезінде аутосомада орналасқан гендер екі
жиынтық түрінде болады, яғни ағза гендерді ата-анасынан алып отырады.
Гаметогенез кезінде барлық жыныс жасушалары әрбір аллель жұптарынан бір
генді алып отырады. Особтарда белгілердің жетілуі аллельді гендердің
әсеріне, олардың варианттары мен ген қатынастарына тәуелді болыд.
Тұқымқуалаушылық аутосомды доминантты немес аутосомды рецессивті типтерге
бөлінеді.
Аллель – бұл локуста орналасқан жұп гендер. Зиготаға аллельдің бірі
шешесінен, екіншісі - әкесінен түседі.
Моногибридті және дигибридті шағылыстыру кезіндегі доминанттылық,
рецессивтілік және толымсыз доминанттылық құбылыстары аллельді гендер
арасындағы өзара әрекеттесу түрлері болып табылады. Мұнда аллельді жұп
геннің біреуі доминантты қасиет көрсетіп, гетерозиготалы күйде де
гомозиготалы даралардағы сияқты айқын көрініс береді, ал рецессивті геннің
әсері байқалмай жасырын қалады. Мұны толық доминанттылық деп атайды.
Намазшамгүл өсімдігіне жүргізген тәжірибеде аллельді гендердің екеуінің де
әсері бірдей байқалады, сондықтан аралық сипаттағы формалар қалыптасады.
Мұны толымсыз доминанттылық деп атайды.
Кодоминанттылық – егер гендер белсенділігі тепе-тең болса. Мысалы:
АВО қан жүйесі.
Аллельсіз гендер.
Аналық жыныстарда бір Х-хромосоманың белсенсіз түрде болуы байқалады.
Бұл кездейсоқ құбылыс. Нәтижесінде ағзаның әртүрлі жасушаларында белсенсіз
әртүрлі Х-хромосомалар болады және әртүрлі аллельде фенотипті көріну
байқалады. Мысалы: аллельсіз лимфоциттер
Аллельсіз гендердің өзара әрекеттесуінің 4 типі бар.
Комплементарлық.
Эпистаздық: доминантты, -доминантты гендердің арасында, рецессивті, -
рецессивті гендердің арасында.
Полимерия.
Гендердің көп жақты әсері.
Комплементарлық деп екі немесе бірнеше аллельді емес доминантты
гендердің бірін-бірі толықтырып жаңа белгіні жарыққа шығаруын айтады.
Эпистаз. Бұл гендердің комплементарлық әрекеттесуіне кері жүретін
құбылыс, яғни бір ген екінші генді басып тастап, оның белгісін жойып
жібереді.
Доминантты эпистазда, доминантты аллельдің гені А басқа аллельдегі
ген В немесе в көрінуіне кедергі жасайды және ұрпақтағы ажырау олардың
фенотипті мәніне тәуелді және келесі қатынаста 12:3:1 немесе 13:3
көрсетіледі.
Рецессивті эпистазда белгілі белгіні В анықтайтын ген, гомозиготалы
рецессивті аллельде аа көріне алмайды. Екі дигетерозиготаның ұрпағындағы
ажырауы 9:3:4 қатынасымен көрсетіледі.
Полимерия.
Қандай болмасын бір белгінің қалыптасуына бірігіп әсер ететін гендерді
полимерлі гендер деп атайды. Ал бір белгінің дамуын қуаттайтын бірнеше
аллельді емес гендердің бірігіп қызмет атқару құбылысын полимерия деп
атайды. Полимерия құбылысын 1908 жылы швед генетигі, әрі селокционері
Нильсон-Эле ашты.
Мысалы: адамдардың тері пигментациясы гендердің төрт жұптарымен
анықталынады, доминантты гомозиготалы аллельде барлық төрт жұп максимальді
көрінеді Р1Р1Р2Р2Р3Р3Р4Р4 , минимальді рецессивті гомозиготалы аллельді
особтарға дейін р1р1р2р2р3р3р4р4. Төрт жұп гетерозиготалы екі мулаттар
арасындағы неке 24=16 гамета типтерін түзеді, мұнда 1256-максимальді тері
пигментациясы, 1256-минимальді, ал қалғандары аралық белгілердің
экспрессивтілігімен көрсетіледі.
Х-тіркес тұқымқуалау. Х-хромосома барлық аталық және аналық
кариотиптерінде кездеседі. Гомогаметті жынысты даралар гендерді ата-
анасынан алады және ұрпақтарына беріп отырады. Гетерогаметті жынысты
даралар бір Х-хромосоманы гомогаметті ата-анасынан алып тек қана
гомогаметті ұрпаққа береді.
Сүтқоректілерді аталық жыныс, Х-тіркесті генді шешесінен алып қыздарына
береді. Мұндай кезде аталық жыныс кейде аналық Х-тіркес белгілері ұлдарына
берілмейді.
Гомогаметті жыныс белгілері аллельді гендердің әсеріне байланысты
түзіледі, олар Х-тіркес доминантты және Х-тіркес рецессивті тұқымқуалау
болып түзіледі. Х-тіркес доминантты белгілер дрозофиллдің қызыл түсті көзі
ұрпаққа аналық дара арқылы беріледі.
Х-тіркес рецессивті белгі ақ көзді дрозофилла, аналық дара ата-
анасындағы қатынасты аллельден алады. Аталық дара рецессивті аллельді
шешесінен алады. Х-тіркесте аутосома сияқты белгілердің аралық көріну
гетерозиготада байқалады. Мысалы: мысықтың тері пигментациясы Х-тіркес
геноммен бақыланады, әртүрлі аллельдер ХА қара түсті, ал ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Генетикалық өзгергіштік
Популяция генетикасы, популяция және таза линия жайында түсінік
Белгілердің тұқым қуалау заңдылықтары
Тұқым қуалайтын өзгергіштік
Өзгергіштік, оның себептері мен зерттеу әдістері
Генетика негіздері
Генетика пәні бойынша дәріс кешені
Организмдердің индикаторлық мәні. Экологиялық қуыстар туралы түсінік, потенциалдық және жүзеге асырылған экологиялық қуыстар туралы ақпарат
Хромосомадан тыс тұқым қуалау заңдылықтары
Эволюциялық генетика
Пәндер