Қазақстан Республикасынның үкіметі, оның қызметтері мен өкілеттілігі


Мазмұны

І.тарау. үкіметтің қалыптасуының ғлемдің тғжірбиесін салыстырмалы талдау.
1.1. үкіметтің атқарушы билік органы ретінде қалыптасуының ғлемдік тғжірбиесі.
1.2. Қазақстандық жаңа конститутциялық құрылыс: үкімет қызметінің мғні мен міндеттері.

ІІ.тарау. Тәуелсіз Қазақстан үкіметі . атқарушы биліктің негізі ретінде.
2.1. Атқарушы билік органдарындағы ғкімшілік реформасы жғне үкіметтің қалыптасуының кезеңдері.
2.2. үкіметтің қазіргі қоғамның экономикалық . ғлеуметтік, мғдени . рухани салаларын дамытудағы қызметі.

ІІІ. Қорытынды.

IV. Пайдаланылған ғдебиеттер тізімі мен сілтемелер
Кіріспе

Зерттеу таќырыбыныњ µзектілігі. Аталмыш ж±мыс аясы Ќазаќстан Республикасындаѓы атќарушы биліктіњ ќажеттілігі, мањыздылыѓы, оныњ реформаларыныњ ж‰зеге асырылу баѓытын, сондай-аќ мемлекеттік саяси институтын ќалыптастырудаѓы ‰кіметтіњ рµлін, ж±мысын жѓне болашаѓын баѓалау ‰шін оны ж‰йелеп, топтастырудыњ мѓнін аныќтауѓа арналѓан.
Б‰гінгі к‰нде мемлекет басшысы ќоѓам алдында наќтылы міндеттер ќойып отырѓандыѓы бѓріне аян. Б±л – еліміздіњ ѓлемді бѓсекеге барынша ќабілетті елу елдіњ ќатарына кіру стратегиясын ж‰зеге асыру. Ќазіргі кезде біз «Электронды ‰кімет» ж‰йесін ќалыптастырудамыз. Б±л ж‰йе алдаѓы уаќытта мемлекет пен халыќтыњ арасында тыѓыз ќарым – ќатынас орнататын байланыс органы болады. [1] Сол сияќты байланыс органы болып табылатын «Электронды ‰кімет» порталыныњ ж‰йесімен танысу.
Б±л таќырыпты тањдаудаѓы басты себебім, саяси ж‰йедегі билік ерекшеліктерін ескере отырып, Ќазаќстан Республикасы ‰кіметініњ ќызметініњ, µкілеттілігініњ тиімді ж‰зеге асырылу жолдарын аныќтай отырып, ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ ѓлемдік тѓжірибесін салыстырмалы т‰рде талдау. Ќазаќстан Республикасыныњ ‰кіметі, оныњ ќызметі мен µкілеттіктерініњ тиімді ж‰зеге асырылу жолдарын аныќтау б‰гінгі зерттеу ж±мысымныњ µзектілігіне айналмаќ.
Зерттеудіњ маќсаты мен міндеті. Б±л зерттеудегі негізгі маќсат атќарушы биліктіњ ењ басты міндеті болып табылатын – басшылыќты айќын т‰рде ашып кµрсету.
Ќоѓамдаѓы саяси беделге ие бола отырып, ортаќ ж±мыстарды басќару ісін µзіне алады. Б±л міндетті басќару ‰шін атќарушы биліктіњ бес функциясы бар. 1) ол мемлекет саясатыныњ негізгі баѓыттарын белгілейді.
2) сол баѓыттардыњ ж‰зеге асырылуын, µмірге енгізілуін баќылайды.
3) атќарушы билік ж‰ргізіліп отырѓан саясатты ќолдауды б±ќараны жѓне ќ±ралдарын оњ ќоѓамдыќ пікір ќалыптастыруда пайдалану мањызды болып табылады.
4) атќарушы биліктіњ мањызды фукциясы – б±л салтанатты басшылыќ, яѓни ±лттыќ мемлекет бірлігініњ символы ретінде кµріну ќасиеті.
5) б±л даѓдарыс жаѓдайындаѓы басшылыќ. Атќарушы билік м±ндай кезде зањды жолмен шектеусіз µкілеттіліктерге ие болады.
Зерттеу объектісі. Ќоѓамныњ саяси ж‰йесіндегі Ќазаќстан Республикасы ‰кіметініњ ќалыптасуыныњ саяси тарихын, атќарушы билік билік реформасын жѓне ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ негізгі кезењдерін, ‰кіметтіњ ќазіргі ќоѓамдаѓы экономикалыќ – ѓлеуметтік жѓне саяси, рухани – мѓдени саладаѓы ќызметтерініњ м‰мкіндігін аныќтау.
Ѓлемніњ бѓсекеге неѓ±рлым ќабілетті елу елініњ ќатарына ќосылу жµніндегі басты міндеттіњ сыртында, ѓкімшілік реформаларды ж‰зеге асырып, Ќазаќстан экономикасыныњ, бірінші кезекте шикізаттыќ емес сектордаѓы µнімділігін арттыру, жања ‰кіметтіњ басым маќсаттарыныњ бірі болмаќ. [2]
Зерттеу пѓні. Саяси µмірде атќарушы биліктіњ ќызметі мен маќсаты саясатпен тыѓыз байланыста болѓандыќтан, оныњ маќсаты мен ќызметі, міндеті мен зерттелу объектісі, оныњ ќажеттілігі саясаттану пѓнінде кењінен ќолданылып, саясаттану пѓнініњ аясында толыѓымен ќарастырылады.
Ќазіргі заманда жоѓарѓы оќу орындарында тоталитарлыќ тѓртіп, коммунистік идеология тудырѓан марксистік т±рѓыдаѓы жасанды пѓндердіњ орнына б‰кіл д‰ние ж‰зі мойындап, таныѓан, µркениетті елдерде кµптен оќытылып ж‰рген µрелі, µмір елегінен µткен, біздіњ б‰гінгі заманымыздыњ талабына сай келетін іргелі ѓылымдар енгізіле бастады. Солардыњ ішінде ерекше орын алатыны – саясаттану негіздері. [3]
Зерттеу ѓдістері. Зерттеліп отырѓан мѓселелерге байланысты салыстырмалы ж‰йелілік, конститутцияѓа негізделген атќарушы билік зањдарымен таныстырып, саяси, тарихи талдау жасау. Саяси, экономикалыќ, ѓлеуметтік ќызметтерін аныќтау.
Ж±мыстыњ негізгі мазм±ны.
1. Саяси µмірдегі Ќазаќстан Республикасыныњ ‰кіметініњ ќажеттілігі мен µзектілігі, ќызметі мен µкілеттілігі, ќазіргі жаѓдайы, м‰мкіндіктері мен міндеттемелері, реформалары мен баѓдарламаларыныњ мањыздылыѓы ќарастырылѓан.
2. ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ ѓлемдік тѓжірбиесін салыстырмалы талдау.
3. Тѓуелсіз Ќазаќстан ‰кіметі – атќарушы биліктіњ негізі ретінде.
4. ‰кіметтіњ ќазіргі ќоѓамдаѓы экономикалыќ – ѓлеуметтік, рухани – мѓдени салаларын дамытудаѓы ќызметін талдау.
Зерттеу обьектісініњ дењгейі. Зерттеу барысында кµптеген тыњ ѓдебиеттерді пайдаландым. Шет ел ѓалымдарыныњ атќарушы билік хаќындаѓы ѓлемдік тѓжірбиесіндегі теорияларын оќыдым. Сол тѓжірбиелер арќылы Ќазаќстан Республикасы ‰кіметініњ ќалыптасуыныњ саяси тарихына салыстырмалы т‰рде талдау жасадым. Ѓйгілі аѓылшын ойшылы Джон Локк (1632-1704) µзініњ «Басќару туралы екі трактат» атты ењбегінде атќарушы биліктіњ мынандай теориясын ±сынады: «...атќарушы билік µзіне, µз ішіндегі, яѓни µзініњ бµліктері болып табылатын барлыѓына ќатынаста ќоѓамныњ муниципальдыќ зањдарын орындауды ќамтиды», [4] - деп атап µткен. Ал Ќазаќстанныњ саясаттанушысы Диас Жамбулов мынандай т‰сініктеме береді: «Атќарушы билік зањ шыѓарушы µкілдік органдар ќалыптастырады. Атќарушы биліктіњ зањ шыѓарушы биліктіњ баќылауында болып, олардыњ алдында есеп береді». [5]
Пайдаланылѓан ѓдебиеттер.

1. Интернет ж‰йесі - http : // www.googl.kz, «E.GOV.KZ».
2. Сейфолла Шайынѓазы «Ізденістер мен іркілістер немесе ж‰ріп µткен жолѓа кµз салсаќ». // Егемен Ќазаќстан, №93-94 (25066), 28 наурыз, ж±ма, 2008 жыл.
3. Жамбулов Д. Саясаттану: Оќулыќ. ¤згеріссіз 3 – басылымы. – Алматы: Жеті жарѓы, 2007 ж. – 280 бет.
4. Локк Д. Басќару туралы екі трактат / Ауд. М.¤. Иманбаев. – Алматы: Раритет, 2004. – 280 бет.
5. Бжезинский З. Великая шахматная доска. Превосхрдство Америки и ее геостратегические императивы. М.: Международные отношения 1998. с. 43-44.
6. Интернет ж‰йесі – ћttp : // www.googl.ru.
7. Куницин Г.И. Самоопределение нации-история вопроса и современность // Вопросы философии. 1989. №5, с.67.
8. «Алаш» автономиясыныњ ќ±рамына Семей, Аќмола, Торѓай, Орал, Сырдария, Ферѓана, Жетісу; бµкей облыстары, Закаспий облысыныњ Ордамаѓыш уезі, Самарќан облысыныњ Жизак уезі жѓне Алтай губерниясыныњ Би, Словгород, Змеиногор уездерініњ ќазаќ ж±ртшылыѓы кірді.
9. Алаш-Орда, Сборник документов, Сост. Н.мартыненко. Алматы, Айкап, 1992, с. 69, 96.
10. Программа партии Алаш. Сб. Документов, Алаш-Орда с. 88.
11. История Советской Конститутции (в документах) 1917-1956. // Предтсл. и общ. Ред. С.С.Студеникина, Сост. А.А:Алпатов, Н.Т.Совененков. М., Госюриздат. 1957, с. 143-145.
12. Зиманов С.З. В.И.Ленин и советская национальная государственность в Казахстане. Алма-Ата, Наука, 1970, с. 228.
13. Зиманов С.З., Даулетова С.А., Исмагулов М. Казахский революционный комитет. Алма-Ата, Наука, 1981.
14. Собрание Законадательство Казахской СССР (1920-1936 годы) сост. Г.С.Сапаргалиев, А.Б. Бульгекбаев, Х.Б.Ахметов, Алма-Ата, Юридическая Комиссия Совета министров Казахской ССР.
15. Баймаханов М.Т. Союзная республика-форма национальной государственнасти. В кн., Конститутционные основы статуса союзной республики, с. 31.
16. казахстан В цифрах. Краткий статический справочник за 1920-1935 годы. Алма-Ата, 1936, с. 99-101.
17. Котов К.Ф. Коренизация советского государственного отрота Казахстана (1920-1936). // Труды Казахского государственного университета им. С.М.Кирова. Серия Юридическая, Алма-Ата, Казгосиздат, 1956г.
18. Конститутция (основной Закон) Казахской ССР. Алма-Ата, Казахстан, 1975, с. 3.
19. Ќарањыз: Об итогах выборов Президента Казахской ССР. Сообщение Центральной избирательной комисси по выбором Президента Казахской ССР. «Казахстанская правда». 1991, 7 декабря.
20. Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан. 1991, №48-50, с. 585.
21. Ќарањыз: Ќазаќстан Республикасыныњ Конститутциясы. Алматы; «Ќазаќстан», 1993, 4-бет.
22. Ќазаќстан Республикасы Парламентініњ Жаршысы, 1996 ж., №4, 217 ќ±жат, 1998ж., №20, 245-ќ±жат.
23. Ќазаќстан Республикасыныњ Зањы Ќазаќстан Республикасыныњ Конститутциясына µзгерістер мен толыќтырулар енгізу туралы. №6. 2007. Аќиќат.
24. Назарбаев Н.Ѓ. Ќазаќстан экономикалыќ, ѓлеуметтік – саяси жедел жањару жолында. Ќазаќстан Республикасыныњ Президенті Н±рс±лтан Назарбаевтыњ Ќазаќстан халќына Жолдауы – Астана: Елорда, 2005 – 48 бет.
25. Ќазаќстан Республикасы Премьер – министрі Кѓрім Мѓсімовтыњ 2007-2009 жылдарѓа арналѓан баѓдарламасы.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге




ЌАЗАЌСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫЊ БІЛІМ ЖЃНЕ ЃЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Тарих факультеті

Саясаттану кафедрасы

Дипломдыќ ж±мыс

Ќазаќстан Республикасынныњ‭ ‬‰кіметі,‭ ‬оныњ‭ ‬ќызметтері‭ ‬ мен‭ ‬µкілеттілігі.

Дипломдыќ ж±мыстыњ таќырыбы

Мазм±ны

І-тарау.‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќалыптасуыныњ‭ ‬ѓлемдіњ тѓжірбиесін салыстырмалы талдау.
.1.‭ ‬‰кіметтіњ атќарушы билік органы ретінде‭ ‬ќалыптасуыныњ‭ ‬ѓлемдік тѓжірбиесі.
1.2.‭ ‬Ќазаќстандыќ жања конститутциялыќ‭ ‬ќ±рылыс:‭ ‬‰кімет‭ ‬ќызметініњ мѓні мен міндеттері.

ІІ-тарау.‭ ‬Тєуелсіз‭ ‬Ќазаќстан‭ ‬‰кіметі‭ –‬атќарушы биліктіњ негізі ретінде.
.1.‭ ‬Атќарушы билік органдарындаѓы‭ ‬ѓкімшілік реформасы жѓне‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќалыптасуыныњ кезењдері.
2.2.‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќазіргі‭ ‬ќоѓамныњ экономикалыќ‭ –‬ѓлеуметтік,‭ ‬мѓдени‭ –‬рухани салаларын дамытудаѓы‭ ‬ќызметі.

ІІІ.‭ ‬Ќорытынды.

IV.‭ ‬Пайдаланылѓан‭ ‬ѓдебиеттер тізімі мен сілтемелер.

Кіріспе

Зерттеу таќырыбыныњ‭ ‬µзектілігі.‭ ‬Аталмыш ж±мыс аясы‭ ‬Ќазаќстан Республикасындаѓы атќарушы биліктіњ‭ ‬ќажеттілігі,‭ ‬мањыздылыѓы,‭ ‬оныњ реформаларыныњ ж‰зеге асырылу баѓытын,‭ ‬сондай-аќ мемлекеттік саяси институтын‭ ‬ќалыптастырудаѓы‭ ‬‰кіметтіњ рµлін,‭ ‬ж±мысын жѓне болашаѓын баѓалау‭ ‬‰шін оны ж‰йелеп,‭ ‬топтастырудыњ мѓнін аныќтауѓа арналѓан.
Б‰гінгі к‰нде мемлекет басшысы‭ ‬ќоѓам алдында наќтылы міндеттер‭ ‬ќойып отырѓандыѓы бѓріне аян.‭ ‬Б±л‭ –‬еліміздіњ‭ ‬ѓлемді бѓсекеге барынша‭ ‬ќабілетті елу елдіњ‭ ‬ќатарына кіру стратегиясын ж‰зеге асыру.‭ ‬Ќазіргі кезде біз‭ ‬Электронды‭ ‬‰кімет‭ ‬ж‰йесін‭ ‬ќалыптастырудамыз.‭ ‬Б±л ж‰йе алдаѓы уаќытта мемлекет пен халыќтыњ арасында тыѓыз‭ ‬ќарым‭ –‬ќатынас орнататын байланыс органы болады.‭ ‬[1‭] ‬Сол сияќты байланыс органы болып табылатын‭ ‬Электронды‭ ‬‰кімет‭ ‬порталыныњ ж‰йесімен танысу.‭
Б±л таќырыпты тањдаудаѓы басты себебім,‭ ‬саяси ж‰йедегі билік ерекшеліктерін ескере отырып,‭ ‬Ќазаќстан Республикасы‭ ‬‰кіметініњ‭ ‬ќызметініњ,‭ ‬µкілеттілігініњ тиімді ж‰зеге асырылу жолдарын аныќтай отырып,‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќалыптасуыныњ‭ ‬ѓлемдік тѓжірибесін салыстырмалы т‰рде талдау.‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ‭ ‬‰кіметі,‭ ‬оныњ‭ ‬ќызметі мен‭ ‬µкілеттіктерініњ тиімді ж‰зеге асырылу жолдарын аныќтау б‰гінгі зерттеу ж±мысымныњ‭ ‬µзектілігіне айналмаќ.
Зерттеудіњ маќсаты мен міндеті.‭ ‬Б±л зерттеудегі негізгі маќсат атќарушы биліктіњ ењ басты міндеті болып табылатын‭ –‬басшылыќты айќын т‰рде ашып кµрсету.
Ќоѓамдаѓы саяси беделге ие бола отырып,‭ ‬ортаќ ж±мыстарды басќару ісін‭ ‬µзіне алады.‭ ‬Б±л міндетті басќару‭ ‬‰шін атќарушы биліктіњ бес функциясы бар.‭ ‬1‭) ‬ол мемлекет саясатыныњ негізгі баѓыттарын белгілейді.‭
2‭) ‬сол баѓыттардыњ ж‰зеге асырылуын,‭ ‬µмірге енгізілуін баќылайды.‭
) атќарушы билік ж‰ргізіліп отырѓан саясатты‭ ‬ќолдауды б±ќараны жѓне‭ ‬ќ±ралдарын оњ‭ ‬ќоѓамдыќ пікір‭ ‬ќалыптастыруда пайдалану мањызды болып табылады.
‭) ‬атќарушы биліктіњ мањызды фукциясы‭ –‬б±л салтанатты басшылыќ,‭ ‬яѓни‭ ‬±лттыќ мемлекет бірлігініњ символы ретінде кµріну‭ ‬ќасиеті.
‭) ‬б±л даѓдарыс жаѓдайындаѓы басшылыќ.‭ ‬Атќарушы билік м±ндай кезде зањды жолмен шектеусіз‭ ‬µкілеттіліктерге ие болады.
Зерттеу объектісі.‭ ‬Ќоѓамныњ саяси ж‰йесіндегі‭ ‬Ќазаќстан Республикасы‭ ‬‰кіметініњ‭ ‬ќалыптасуыныњ саяси тарихын,‭ ‬атќарушы билік билік реформасын жѓне‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќалыптасуыныњ негізгі кезењдерін,‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќазіргі‭ ‬ќоѓамдаѓы экономикалыќ‭ –‬ѓлеуметтік жѓне саяси,‭ ‬рухани‭ –‬мѓдени саладаѓы‭ ‬ќызметтерініњ м‰мкіндігін аныќтау.
Ѓлемніњ бѓсекеге неѓ±рлым‭ ‬ќабілетті елу елініњ‭ ‬ќатарына‭ ‬ќосылу жµніндегі басты міндеттіњ сыртында,‭ ‬ѓкімшілік реформаларды ж‰зеге асырып,‭ ‬Ќазаќстан экономикасыныњ,‭ ‬бірінші кезекте шикізаттыќ емес сектордаѓы‭ ‬µнімділігін арттыру,‭ ‬жања‭ ‬‰кіметтіњ басым маќсаттарыныњ бірі болмаќ.‭ [‬2‭]
Зерттеу пѓні.‭ ‬Саяси‭ ‬µмірде атќарушы биліктіњ‭ ‬ќызметі мен маќсаты саясатпен тыѓыз байланыста болѓандыќтан,‭ ‬оныњ маќсаты мен‭ ‬ќызметі,‭ ‬міндеті мен зерттелу объектісі,‭ ‬оныњ‭ ‬ќажеттілігі саясаттану пѓнінде кењінен‭ ‬ќолданылып,‭ ‬саясаттану пѓнініњ аясында толыѓымен‭ ‬ќарастырылады.
Ќазіргі заманда жоѓарѓы оќу орындарында тоталитарлыќ тѓртіп,‭ ‬коммунистік идеология тудырѓан марксистік т±рѓыдаѓы жасанды пѓндердіњ орнына б‰кіл д‰ние ж‰зі мойындап,‭ ‬таныѓан,‭ ‬µркениетті елдерде кµптен оќытылып ж‰рген‭ ‬µрелі,‭ ‬µмір елегінен‭ ‬µткен,‭ ‬біздіњ б‰гінгі заманымыздыњ талабына сай келетін іргелі ѓылымдар енгізіле бастады.‭ ‬Солардыњ ішінде ерекше орын алатыны‭ –‬саясаттану негіздері.‭ [‬3‭]
Зерттеу‭ ‬ѓдістері.‭ ‬Зерттеліп отырѓан мѓселелерге байланысты салыстырмалы ж‰йелілік,‭ ‬конститутцияѓа негізделген атќарушы билік зањдарымен таныстырып,‭ ‬саяси,‭ ‬тарихи талдау жасау.‭ ‬Саяси,‭ ‬экономикалыќ,‭ ‬ѓлеуметтік‭ ‬ќызметтерін аныќтау.
Ж±мыстыњ негізгі мазм±ны.‭
.‭ ‬Саяси‭ ‬µмірдегі‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ‭ ‬‰кіметініњ‭ ‬ќажеттілігі мен‭ ‬µзектілігі,‭ ‬ќызметі мен‭ ‬µкілеттілігі,‭ ‬ќазіргі жаѓдайы,‭ ‬м‰мкіндіктері мен міндеттемелері,‭ ‬реформалары мен баѓдарламаларыныњ мањыздылыѓы‭ ‬ќарастырылѓан.
.‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќалыптасуыныњ‭ ‬ѓлемдік тѓжірбиесін салыстырмалы талдау.
.‭ ‬Тѓуелсіз‭ ‬Ќазаќстан‭ ‬‰кіметі‭ –‬атќарушы биліктіњ негізі ретінде.
.‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќазіргі‭ ‬ќоѓамдаѓы экономикалыќ‭ –‬ѓлеуметтік,‭ ‬рухани‭ –‬мѓдени салаларын дамытудаѓы‭ ‬ќызметін талдау.
Зерттеу обьектісініњ дењгейі.‭ ‬Зерттеу барысында кµптеген тыњ‭ ‬ѓдебиеттерді пайдаландым.‭ ‬Шет ел ѓалымдарыныњ атќарушы билік хаќындаѓы‭ ‬ѓлемдік тѓжірбиесіндегі теорияларын оќыдым.‭ ‬Сол тѓжірбиелер арќылы‭ ‬Ќазаќстан Республикасы‭ ‬‰кіметініњ‭ ‬ќалыптасуыныњ саяси тарихына салыстырмалы т‰рде талдау жасадым.‭ ‬Ѓйгілі аѓылшын ойшылы Джон Локк‭ (‬1632-1704‭) ‬µзініњ‭ ‬Басќару туралы екі трактат‭ ‬атты ењбегінде атќарушы биліктіњ мынандай теориясын‭ ‬±сынады:‭ ‬...атќарушы билік‭ ‬µзіне,‭ ‬µз ішіндегі,‭ ‬яѓни‭ ‬µзініњ бµліктері болып табылатын барлыѓына‭ ‬ќатынаста‭ ‬ќоѓамныњ муниципальдыќ зањдарын орындауды‭ ‬ќамтиды‭‬,‭ [‬4‭] ‬-‭ ‬деп атап‭ ‬µткен.‭ ‬Ал‭ ‬Ќазаќстанныњ саясаттанушысы Диас Жамбулов мынандай т‰сініктеме береді:‭ ‬Атќарушы билік зањ шыѓарушы‭ ‬µкілдік органдар‭ ‬ќалыптастырады.‭ ‬Атќарушы биліктіњ зањ шыѓарушы биліктіњ баќылауында болып,‭ ‬олардыњ алдында есеп береді‭‬.‭ [‬5‭]
Ѓылыми жањалыѓы.‭ ‬Аталмыш ж±мыс‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ Їкіметі,‭ ‬оныњ‭ ‬ќызметтері мен ґкілеттілігіндегі кґптеген‭ ‬ѓылыми жањалыќтармен‭ ‬±штасып жатыр.‭ ‬E.GOV.KZ‭ ‬Электрондыќ‭ ‬‰кімет‭ ‬веб‭ –‬порталыныњ иесі‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ Аќпараттандыру жѓне байланыс агенттігі болып табылады.‭
Портал аќпараттыќ жѓне интерактивті мемлекеттік‭ ‬ќызметтерді алу‭ ‬‰шін‭ ‬ќажетті бірден‭ –‬бір кіру н‰ктесі болып табылады.
Сонымен‭ ‬ќатар‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ‭ ‬‰кіметініњ‭ ‬ѓлеуметтік‭ –‬экономикалыќ,‭ ‬рухани‭ –‬мѓдени салаларындаѓы атќаратын‭ ‬ќызметтеріндегі ѓылыми жањалыќтар орасан зор.‭ ‬Олардыњ барлыѓын‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ Президенті Н.Ѓ.Назарбаевтыњ‭ ‬Ќазаќстан халќына жолдаѓан Жолдауларынан бастау алады.



I.‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќалыптасуыныњ‭ ‬ѓлемдік тѓжірбиесін салыстырмалы талдау.

1.1.‭ ‬‰кіметтіњ атќарушы билік органы ретінде‭ ‬ќалыптасуыныњ‭ ‬ѓлемдік тѓжірбиесі.

Билік туралы мѓселені‭ ‬ќарастырѓанда,‭ ‬ењ бастысы оныњ негізінде жатќан‭ ‬ќатынастардыњ‭ ‬ѓмбебаптыќ сипатын ескере кеткеніміз жµн.‭ ‬Ѓлемде‭ ‬‰стемдік‭ ‬ќ±рып т±рѓан жалпыѓа бірдей‭ ‬µзара тѓуелділік элементтері‭ –‬тѓуелділік,‭ ‬‰стемдік жѓне баѓынушылыќ осы‭ ‬ќатынастардыњ‭ ‬µзегі болып табылады.‭
Демократиялыќ саяси ж‰йе ойдаѓыдай‭ ‬µз ісін атќару‭ ‬‰шін,‭ ‬ѓдетте,‭ ‬мемлекеттік билікті зањ шыѓарушы,‭ ‬атќарушы,‭ ‬сот билігі етіп‭ ‬‰ш тармаќќа бµледі.‭ ‬Оныњ негізін салушы аѓылшын ойшылы Джон Локк‭ (‬1632-1704‭) ‬пен француз ѓалымы Ш.Л.‭ ‬Монтескье‭ (‬1689-1753‭) ‬болды.‭
Атќару органдары мемлекеттік органныњ неѓ±рлым кµпті‭ ‬ѓрт‰рлі тармаќты ж‰йесі.‭ ‬Оѓан орталыќ жергілікті органдар,‭ ‬президент,‭ ‬‰кімет,‭ ‬премьер-министр,‭ ‬басќа да министрлер таѓайындаѓан лауазымды адамдар жатады.‭ ‬Солардыњ ішінде ортаќ‭ ‬ќ±зырлау органдарында жѓне арнайы‭ ‬ќ±зыры бар кµптеген салалы органдар мамандандырылѓан мекемелер де бар.‭ ‬Кµптеген конститутцияѓа сѓйкес атќару билігі Президент пен бірге‭ ‬‰кіметке де тѓн.‭ ‬¤йткені‭ ‬‰кімет билікті президент секілді алып ж‰реді.‭ ‬Кµбінесе‭ ‬‰кімет ресми т‰рде министрлер кењесі немесе кабинеті деп аталады.‭ ‬Мысалы,‭ ‬Швецияда ол мемлекеттік кењес,‭ ‬Швейцарияда федералдыќ кењес,‭ ‬Россияда ресми т‰рде‭ ‬‰кімет,‭ ‬Ќазаќстанда министрлер кабинеті деп аталады.‭ ‬Оныњ тµраѓасы кµбінесе премьер‭ –‬министр.‭ ‬Италияда ресми т‰рде министр кењесініњ тµраѓасы,‭ ‬Германияда канслер,‭ ‬Норвегияда мемлекеттік министр,‭ ‬кейбір м±сылман елдерінде уѓзір деп аталады.‭ ‬Б±л лауазым жоќ президенттік республикада‭ (‬АЌШ‭) ‬министрлік кењесі болмайды.‭ ‬Тµраѓаныњ‭ ‬µкілеттілігін зањ бойынша президент атќарады.‭ ‬‰кімет‭ ‬ѓрт‰рлі тѓсілмен‭ ‬ќ±рылады.‭ ‬Барлыќ елдерде жања‭ ‬‰кімет парламент пен президент сайлауынан соњ таѓайындалады.‭ ‬Президентті жања мерзімге‭ ‬ќайта сайлаѓан кезде жѓне парламент сайлауында сол партияныњ‭ ‬µзі жењіп шыќќан жаѓдайда б±рынѓы‭ ‬‰кімет ішінара саќталѓанымен,‭ ‬зањ ж‰зінде жања‭ ‬‰кімет болады:‭ ‬б±рынѓысы‭ ‬µз‭ ‬µкілеттілігін тоќтатады.‭ ‬Ќазаќстанда да дѓл осындай т‰рмен дамиды.‭ ‬Парламент сайлауыныњ нѓтижесіне‭ ‬ќарай,‭ ‬оѓан‭ ‬µз міндетін жања‭ ‬‰кімет‭ ‬ќ±рылѓанѓа дейін атќара беруге‭ ‬µкілеттілік береді.
Партиялыќ‭ ‬ќ±рам т±рѓыдан алѓанда‭ ‬‰кімет бір партиялы,‭ ‬екі партиялы,‭ ‬азшылыќ жѓне партияда жоќ болады.‭ ‬Бір партиялы‭ ‬‰кімет дуалистік монархияда‭ ‬ќ±рылады.‭ ¦‬лы Британия,‭ ‬Франция,‭ ‬Канада,‭ ‬Австралия,‭ ‬Египет,‭ ‬Сенегал осы елдерге тѓн.‭ ‬Парламентте басты партияныњ ешќайсысы басым кµпшілікке ие болмаѓан жаѓдайда ондай кµпшілікке ие болу‭ ‬‰шін оѓан азѓандай депутаттыќ орын жетіспей‭ ‬ќалѓанда парламенттік республиканыњ жѓне парламенттік монархияда екі партиялы‭ ‬‰кімет‭ ‬ќ±рылады.
Дамыѓан Батыс елдерініњ‭ ‬‰кіметі прагматикалыќ тѓсілдер арќылы б±рынѓы социалистік елдермен ынтымаќтастыќты ныѓайтып,‭ ‬оларды‭ ‬µзініњ ыќпал аймаѓына тарту саясатын‭ ‬±станып отыр.‭ ‬Батыстыќ алпауыттардан Ресейдіњ б±л елдерге ыќпалын‭ ‬ѓлсіретуді кµздеген маќсатта аныќ ањѓарылып,‭ ‬ќалады.‭ ‬Б±рынѓы КСРО-ныњ Еуразиялыќ кењістігініњ рµлін амариканыњ ірі кењестанушысы З.Бжезинский аныќтап берді:‭ ‬Ѓлемдік‭ ‬‰стемдікті‭ ‬ќолда‭ ‬±стап‭ ‬ќалу‭ ‬‰шін,‭ ‬±лы шахмат таќтасында‭ ‬µз партиямызды ойнап шыѓуымыз керек.‭ ‬АЌШ-тыњ т±раќты т‰рдегі халыќаралыќ басылымдаѓы-американдыќтардыњ‭ ‬ќауіпсіздігі мен молшылыѓыныњ ењ мањызды іс‭‬...‭ [‬6‭]
Ќазаќстан Республикасын демократиялыќ,‭ ‬зайырлы,‭ ‬ќ±ќыќтыќ жѓне‭ ‬ѓлеуметтік мемлекет деп жариялады.‭ ‬Ќазаќстан Республикасы‭ –‬президенттік басќару нысанындаѓы бірт±тас мемлекет.‭ ‬Республикада мемлекеттік билік бірт±тас,‭ ‬ол Конститутция мен зањдар негізінде зањ шыѓарушы,‭ ‬атќарушы жѓне сот тармаќтарына бµліну,‭ ‬олардыњ тежемелік‭ ‬ѓрі тепе‭ –‬тењдік ж‰йесін пайдалану арќылы,‭ ‬µзара іс‭ –‬ќимыл жасау принципіне сѓйкес ж‰зеге асырылады.‭ ‬Республика Президенті мемлекет басшысы,‭ ‬оныњ ењ жоѓарѓы лауазымды т±лѓасы болып табылады.
Ќазаќстан Республикасында атќарушы билікті‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ‭ ‬‰кіметі ж‰зеге асырады.‭ ‬Ол‭ ‬Ќазаќстанда атќарушы органдардыњ ж‰йесін басќарады.‭ ‬‰кімет‭ –‬жалпы‭ ‬ќ±зыретті атќарушы биліктіњ жоѓарѓы органы,‭ ‬µйткені‭ ‬µзініњ‭ ‬ќызметініњ барысында мемлекеттіњ барлыќ функциясын‭ ‬µз бойына таратады.‭ ‬Ол‭ ‬Ќазаќстан Республикасы Конститутциясын,‭ ‬конститутциялыќ жѓне аѓымдаѓы зањдарды,‭ ‬Президенттіњ нормативті жарѓыларын,‭ ‬халыќаралыќ шарттарды орындауды‭ ‬±йымдастырады,‭ ‬µзге атќарушы органдардыњ оларды орындауына‭ ‬ѓрдайым баќылау жасайды.
Ќазаќстан‭ ‬‰кіметініњ‭ ‬ќ±рамында Премьер‭ –‬министр,‭ ‬оныњ орынбасарлары,‭ ‬министрлер бар.‭ ‬Оны Республика Президенті‭ ‬ќ±рады.
‰кімет‭ ‬µзініњ б‰кіл‭ ‬ќызметінде Республика Президентініњ алдында жауапты.‭ ‬‰кімет м‰шелері‭ ‬ќ±зыретініњ шегінде‭ ‬µз бетінше шешім‭ ‬ќабылдайды.‭ ‬Республика Премьер‭ –‬министрініњ алдында‭ ‬µздеріне‭ ‬ќатысты мемлекеттік органдардыњ ж±мысы жѓне‭ ‬µздеріне тапсырылѓан ж±мыс аясыныњ дербес жауап береді.‭ ‬М±нымен‭ ‬ќоса‭ ‬‰кімет Республика Парламентіне,‭ ‬ал оныњ м‰шелері палаталардыњ алдында есеп береді.
Президенттік басќаруда,‭ ‬ѓдетте,‭ ‬мемлекеттіњ де,‭ ‬‰кіметтіњ де баяншысы президент болып саналады.‭ ‬Егер президентті жалпыѓа бірдей,‭ ‬тікелей,‭ ‬ќ±пия сайлау арќылы халыќ сайласа,‭ ‬онда мемлекетті президенттік республика деп атайды.‭ ‬Ондай президенттіњ билігі зор.‭ ‬Мысалы,‭ ‬АЌШ,‭ ‬Франция т.б.‭ ‬Президент‭ ‬‰кіметті‭ ‬µзі таѓайындап,‭ ‬µзі басќарады.‭ ‬М±ндай билік алѓаш рет АЌШ-та орнады.‭ [‬7‭] ‬Б±л елдіњ басќаруы президенттік демократияныњ ішінде ењ‭ ‬‰лгісіне жататындыќтан оѓан толыѓыраќ тоќталайыќ.‭ ‬АЌШ-та президент тµрт жылѓа сайланады.‭ ‬Онда премьер‭ –‬министр болмайды.‭ ‬Президент мемлекетті де,‭ ‬‰кіметті де басќарады.‭ ‬Ол департаменттердіњ‭ (‬министерсволардыњ аты‭) ‬басшыларын,‭ ‬министр кабинетін жѓне‭ ‬‰кіметті таѓайындайды.‭ ‬Олар тек Президенттке ѓана есеп береді.‭ ‬Атќарушы билік шењберіндегі шешімдердіњ бѓрін президент‭ ‬ќабылдайды.‭ ‬Ол саясаттыњ ішкі жѓне сыртќы басты баѓыттарын айќындайды,‭ ‬т±раќтылыќты бейнелейді.‭ ‬Ал‭ ‬‰кімет б±л кезде к‰нделікті істермен,‭ ‬елді басќару мѓселелерімен айналысады.‭ ‬Президенттік билік тµрелік ететін‭ ‬ѓділќазы сияќты рµлді атќарады.‭ ‬Мысалы,‭ ‬экономикалыќ баѓыт‭ ‬ќиыншылыќтар тудырса,‭ ‬‰кімет айналысуы м‰мкін.‭ ‬Жања‭ ‬‰кімет басќа саясат ж‰ргізеді,‭ ‬ал мемлекеттіњ бастыѓы баяѓы орнында‭ ‬ќала береді.‭
АЌШ-тыњ федеративті‭ ‬‰кіметі‭ –‬АЌШ-тыњ мемлекеттік басќару ж‰йесініњ атауы.‭ ‬Ол‭ ‬1787‭ ‬жылы‭ ‬ќабылданѓан АЌШ Конститутциясына негізделген.‭ ‬Мемлекеттік басќару‭ ‬ќ±рылысы‭ ‬-‭ ‬федеративті республика.‭ ‬Федеративті‭ ‬‰кімет тек Конститутцияда жазылѓан зањдармен ѓана шектеледі.
Федеративті‭ ‬‰кімет билікті бµлу принципімен жѓне тѓуелсіз‭ ‬‰ш билік тармаѓымен:‭ ‬зањ шыѓарушы,‭ ‬атќарушы жѓне сот билігіне негізделінген принциптерімен ж±мыс істейді.
Биліктіњ атќарушы тармаѓы.‭ ‬АЌШ президенті‭ –‬мемлекеттіњ,‭ ‬‰кіметтіњ басшысы,‭ ‬ќарулы к‰штердіњ‭ ‬ќолбасшысы.‭ ‬АЌШ президенті‭ ‬4‭ ‬жылдыќ мерзімге сайланады,‭ ‬дегенмен,‭ ‬б±л орынды екі мерзіміне ѓана шектелген‭ (‬АЌШ Конститутциясыныњ‭ ‬22-ші т‰зітілуімен келісілген‭)‬.‭ [‬8‭]
АЌШ-тыњ федеративті‭ ‬‰кіметініњ атќарушы органы.
1‭) ‬АЌШ президенті.
2‭) ‬АЌШ-тыњ вице-президенті.
3‭) ‬АЌШ-тыњ атќарушы департаменті.
‭) ‬Тѓуелсіз агенттіктер жѓне‭ ‬‰кіметтік корпорациялар.
5‭) ‬Кењестер,‭ ‬комиссиялар мен комитеттер.
6‭) ‬Федеральді консультативті комитеттер.‭ ‬
АЌШ Конститутциясы.‭ ‬Америка‭ ‬Ќ±рама Штатыныњ саяси ж‰йесі‭ ‬1787‭ ‬жылы‭ ‬ќабылданѓан Конститутция негізінде аныќталѓан,‭ ‬сонымен‭ ‬ќатар АЌШ-тыњ т‰зетілген Конститутциясы мен‭ ‬µзге де зањдар негізінде‭ ‬ќ±рылѓан.‭ ‬АЌШ-тыњ Конститутциясы АЌШ-тыњ федеративті‭ ‬‰кіметіне мемлекеттік билікті негіздеуіне толыќ м‰мкіндік береді.‭ ‬АЌШ Конститутциясында билікті бµлу принципі‭ ‬ќойылѓан.‭ ‬Осы арќылы федеративті‭ ‬‰кімет бір-бірінен бµлек‭ ‬ѓрекет етуші зањ‭ ‬шыѓарушы,‭ ‬атќарушы жѓне сот билігі органдарынан т±рады.

1.2.‭ ‬Ќазаќстандыќ жања конститутциялыќ‭ ‬ќ±рылыс:‭ ‬‰кімет‭ ‬ќызметініњ мѓні мен міндеттері.

Б±рынѓы Ресей империясы‭ ‬ќол астындаѓы‭ ‬±лттардыњ саяси жаѓынан‭ ‬µзін‭ ‬-‭ ‬µзі билеу барысындаѓы процестерді езілген‭ ‬±лттардыњ жеке,‭ ‬тіпті оныњ ішінде буржуазиялыќ мемлекет‭ [‬9‭] ‬ќ±руѓа‭ ‬ѓрекеттенеді деген пікірді теріске шыѓарды.‭ ‬Мѓселе‭ ‬±лттардыњ‭ ‬µзін‭ ‬-‭ ‬µзі билеуге‭ ‬±лттыќ сананыњ‭ ‬ќандай дењгейде жетіп,‭ ‬оныњ м‰мкін болатын‭ ‬ќандай тарихи жаѓдайларѓа байланысты екендігінде.
Ќазаќстанда‭ ‬±лттыњ‭ ‬µзін‭ ‬-‭ ‬µзі билеу идеялары Ресейдегі‭ ‬1905‭ ‬-‭ ‬1907‭ ‬жылдарда революциядан кейін-аќ пайда болды.‭ ‬Ал,‭ ‬1917‭ ‬жылѓа аќпан буржуазиялыќ‭ ‬-‭ ‬демократиялыќ революциясынан кейін‭ ‬ќазаќ этнополитогенезінде конститутциялыќ‭ ‬-‭ ‬демократиялыќ баѓыттаѓы‭ ‬±лттыќ интеллигенция тарапынан жања‭ ‬ќазаќ мемлекеттігін‭ ‬ќ±руѓа деген‭ ‬±мтылыс оянып,‭ ‬±лттыќ санада к‰шті серпіліс болѓандыѓы байќалады.‭ ‬Олар Ресейдегі‭ ‬µзгерістерді‭ ‬ќолдай отырып,‭ ‬облыстыќ жѓне жалпы‭ ‬ќазаќ‭ ‬-‭ ‬ќырѓыз съездерінде Ресейдіњ федеративті‭ ‬-‭ ‬демократиялыќ‭ ‬ќ±рылымын бекітетін Б‰кілресейлік‭ ‬ќ±рылтай жиналысын‭ ‬µткізуді‭ (‬Орынбор‭ ‬1917‭ ‬жыл,‭ ‬5‭ ‬-‭ ‬13‭ ‬желтоќсан‭) ‬мѓдениеті,‭ ‬тарихы жѓне бірыњѓай сµйлеу тілі белгілері бойынша‭ ‬ќазаќтар т±ратын бірќатар облыстар мен аймаќтарды аумаќтыќ‭ ‬-‭ ‬±лттыќ‭ ‬Алаш‭ ‬автономиясы етіп‭ ‬ќ±ру туралы‭ ‬ќаулы‭ ‬ќабылдады.‭ [‬10‭]
Автономияныњ барлыќ атќарушы‭ ‬µкілеттілігі‭ ‬25‭ ‬м‰шеден т±ратын‭ ‬Алашорданыњ уаќытша халыќтыќ кењесіне‭ ‬берілді.‭ ‬Ќазаќтар арасында т±ратын барлыќ‭ ‬±лттыњ‭ ‬µкілдеріне мѓдени автономия,‭ ‬аз‭ ‬±лттардыњ‭ ‬ќ±ќыѓы жѓне Алаш автономиясы мекемелерінде тењ дѓрежедегі‭ ‬µкілеттіктерін саќтау кепілдері берілді.‭ ‬М.Дулатов пен басќа да‭ ‬±лт басшыларыныњ‭ (‬Ѓ.Бµкейханов,‭ ‬Ж.Досм±хамедов,‭ ‬Х.Досм±хамедов,‭ ‬А.Байт±рсынов‭)‬,‭ ‬пікірлері бойынша,‭ ‬Алаш автономиясыныњ Конститутциясы Б‰кілресейлік‭ ‬ќ±рылтай жиналысында бекітілуі тиіс болатын.‭ ‬Алашорданыњ т±рѓын орны болып Семей‭ ‬ќаласы алынды да,‭ ‬Кейін Алаш автономиясыныњ батыс бµлігін басќару‭ ‬‰шін Алашорда‭ ‬‰кіметініњ Батыс бµлімі‭ [‬11‭] ‬±йымдастырылды.
Алайда,‭ ‬Алашорда‭ ‬‰кіметі бірќатар тарихи жаѓдайларѓа байланысты‭ (‬уаќытша Сібір‭ ‬‰кіметініњ сенімсіздігі,‭ ‬орыс генералдарыныњ сеператизмнен к‰діктенуі,‭ ‬ќазаќ‭ ‬ќоѓамыныњ революционер мен контрреволюционерлерге бµлінуі,‭ ‬ењ аќырында‭ ‬Ќазаќстанда кењес‭ ‬µкіметініњ орнауы‭) ‬µз ойларын іске асыра алмады.‭ ‬Біраќ Алаш партиясы ойластырѓан‭ ‬Ќазаќстан мемлекеттігі мен сол кезењдегі оныњ тѓуелсіздігініњ дѓрежесі б‰гінгі тањда да кµњіл аударуѓа т±рарлыќ.
‰кімет басында‭ ‬ќ±рылтай жиналысы,‭ ‬ал белгілі мерзім аралыѓында мемлекеттік дума мен‭ ‬ќ±рылтай жиналысында белгілі‭ ‬-‭ ‬бір уаќытќа сайланатын президент т±рады.‭ ‬Президент министрлер кењесі арќылы басќарып,‭ ‬ќ±рылтай жиналысы мен мемлекеттік дума алдында жауапты.‭ ‬Ал зањ шыѓару билігі‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬‰стінен баќылап отыратын мемлекеттік дума‭ ‬ќолына шоѓырланѓан.‭ ‬Барлыќ адамдар шыѓу тегіне,‭ ‬діни нанымы мен жынысына‭ ‬ќарамастан сайлау‭ ‬ќ±ќыѓына ие.‭ ‬Депутаттарды сайлау тікелей,‭ ‬тењ дѓрежеде жѓне жасырын дауыс беру арќылы ж‰ргізіледі.‭ [‬12‭]
Ќазаќтардыњ автономиялыќ‭ ‬±лттыќ‭ ‬-‭ ‬демократиялыќ Алаш мемлекеттігініњ Алашорда‭ ‬‰кіметі азамат соѓысы жаѓдайында‭ ‬1917‭ ‬жылдыњ желтоќсанынан‭ ‬1919‭ ‬жылдыњ желтоќсанына дейін екі жыл‭ ‬µмір с‰рді,‭ ‬ал зањды т‰рде‭ ‬µзініњ‭ ‬µмір с‰руін Омбы‭ ‬ќаласындаѓы Уаќытша Б‰кілресейлік‭ ‬‰кіметтіњ жарлыѓы бойынша‭ ‬1918‭ ‬жылдыњ‭ ‬22‭ ‬ќазанында‭ (‬4‭ ‬ќарашада‭) ‬тоќтатты.‭ [‬13‭]
Сонымен бірге Алашорда‭ ‬‰кіметініњ аз ѓана тарихи уаќыт аралыѓында Алаш автономиясыныњ жобасын ж‰зеге асыруы Орталыќ Азиядаѓы‭ ‬ќазаќ ж±ртшылыѓыныњ Барлыќ‭ ‬±лттардыњ мемлекеттік бірігуініњ‭ ‬ќажет екендігін т‰сінуіне объективті ыќпал еткен‭ ‬ќажетті кезењ болып табылды.‭ ‬Б±л пікірдіњ д±рыстыѓына‭ ‬-‭ ‬Ќазаќстандаѓы Кењес‭ ‬‰кіметініњ‭ ‬±лттыќ‭ ‬-‭ ‬аумаќтыќ автономия идеясыныњ тарихи сабаќтастыѓы‭ (‬Ѓ.Жангелдин,‭ ‬Т.Бокин,‭ ‬С.Мењдешов,‭ ‬Н.Н±рмаќов,‭ ‬С.Сейфуллин жѓне т.б.‭) ‬дѓлел бола алады.
жылы‭ ‬ќабылданѓан РКФСР Конститутциясы Ресей Кењестік Республикасын ерікті‭ ‬±лттардыњ еркін одаѓы негізінде кењес‭ ‬±лттыќ республикалар федерациясы деп жариялады‭ (‬2-бап‭)‬,‭ ‬ал оныњ‭ ‬11-бабы‭ ‬айрыќша т±рмысы мен‭ ‬±лттыќ‭ ‬ќ±рамы жаѓынан ерекшеленетін‭ ‬облыстарѓа,‭ ‬облыстыќ автономиялыќ одаќтарѓа бірігу‭ ‬ќ±ќыѓын берді.‭ ‬Олар да‭ ‬Федерация негізінде‭ ‬РКФСР‭ ‬ќ±рамына енді.‭ [‬14‭]
Ќазаќстанныњ егемендікке жетудегі конститутциялыќ даму дѓуірін‭ ‬Ресейдіњ артта‭ ‬ќалѓан шыѓысындаѓы Т‰ркістан,‭ ‬Ќазаќстан сияќты аймаќтарда халыќтыњ‭ ‬µзін‭ ‬-‭ ‬µзі билеу процесін тура‭ ‬µтпелі кезењдер мен осы жолда кездескен‭ ‬ќиындыќтарды кµрсетпей,‭ ‬кµзге елестетуге болмайды‭‬,‭ [‬15‭]‬-деп жазды С.З.Зиманов.‭ ‬К‰рделілігі кµп,‭ ‬негізінен,‭ ‬кењес‭ ‬µкіметі‭ ‬ќамќорлыѓы мен басшылыѓыныњ‭ ‬ќол астында‭ ‬µткен б±л дѓуірдіњ мѓнін объективті т‰рде аныќтау‭ ‬‰шін,‭ ‬Ќазаќстан мемлекеттігініњ конститутциялыќ‭ ‬ќалыптасуындаѓы барлыќ кезењдердіњ мазм±нын ашудыњ мѓні бар.‭
Б±ѓан‭ ‬1918‭ ‬жылы‭ ‬10‭ ‬шілдеде Б‰кілресейлік кењестердіњ V съезінде РКФСР Конститутциясыныњ‭ ‬ќабылдануынан кейін,‭ ‬Кырревком басќарѓан‭ [‬16‭] ‬µлкелік автономияны‭ ‬ќ±рудаѓы дайындыќ ж±мыстары мен‭ ‬1920‭ ‬жылдан‭ ‬1937‭ ‬жылѓа дейінгі аралыќта‭ ‬Ќазаќстан автономиялыќ кењестік мемлекеттігініњ Ресей Кењестік Федеративтік Социалистік Республикасы‭ ‬ќ±рамында дамуы жатады.
ЌАКСР Кењестер съезінде‭ ‬ќабылданѓан‭ (‬Орынбор‭ ‬4‭ ‬ќазан‭ ‬1920‭ ‬жыл‭) ‬Ќырѓыз АКСР-і ењбекшілерініњ‭ ‬ќ±ќыќтар Декларациясы‭‬,‭ ‬шын мєнінде,‭ ‬Ќазаќ Автономиялыќ Республикасыныњ бірінші конститутциялыќ актісі болды.‭ ‬Онда былай делінді:‭ ‬ЌАКСР-і автономиялыќ бірлік ретінде РКФСР-ге біріккен ерікті Кењес Республикаларыныњ Федеративтік Одаѓына кіреді‭‬.‭ [‬17‭]
Республиканыњ‭ ‬±лттыќ-т±рмыстыќ ерекшеліктері есепке алына отырып,‭ ‬1918‭ ‬жылѓы РКФСР Конститутциясы негізінде жасалынѓан‭ ‬ЌАКСР Конститутциясыныњ жобасы‭ ‬1924‭ ‬жылы‭ ‬Ќазаќстан Кењестерініњ IV съезінде‭ ‬ќабылданѓан болатын.‭ ‬Кењестер Одаѓыныњ‭ ‬ќ±рылуы мен‭ ‬1926‭ ‬жылѓы РКФСР Конститутциясыныњ‭ ‬ќабылдануына байланысты,‭ ‬Ќазаќстан Орталыќ атќару комитеті‭ ‬1926‭ ‬жылдыњ‭ ‬18‭ ‬аќпанында РКФСР БОАК-і бекітетін‭ ‬ЌАКСР Конститутциясы жобасыныњ тїпкілікті редакциясын‭ ‬ќабылдауды маќ±лдады.‭ ‬Дегенмен,‭ ‬20‭ ‬жылдыњ екінші жартысында‭ ‬ќабылданѓан ґзге де автономиялыќ республикалардыњ конститутциялары сияќты,‭ ‬ол РКФСР Бїкілодаќтыќ Орталыќ атќару комитетінде‭ ‬ќаралмады.‭ ‬Осыѓан байланысты М.Т.Баймаханов былай деп жазды:‭ ‬Алайда оныњ‭ (‬ЌАКСР Конститутциясын‭ ‬-‭ ‬автор‭) ‬барлыќ республикалыќ жєне жергілікті органдар‭ ‬ќызмет барысында їнемі басшылыќќа алып отырды,‭ ‬ол азаматтардыњ‭ ‬ќимыл-єрекетіне‭ ‬єсер етті,‭ ‬республикада‭ ‬ќалыптасќан‭ ‬ќ±ќыќтыќ тєртіптіњ негізі болды‭‬.‭ [‬18‭]
Кґптеген жаѓдайларды‭ ‬ЌАКСР-ніњ билеуші жоѓары органдары Федеративтік зањ актілеріне РКФСР Орталыќ атќару комитеті бекітуге тиіс толыќтыру мен ґзгертілер енгізді.‭ ‬Мєселен,‭ ‬Ќазаќстан Орталыќ атќару комитеті сессиясында‭ ‬1922‭ ‬жылдыњ шілде айында РКФСР‭ ‬Ќылмыстыќ кодексі патриархалдыќ‭ ‬-‭ ‬феодалдыќ‭ ‬ќатынас пен рулыќ т±рмыстыќ‭ ‬ќалдыѓы болып есептелінетін‭ ‬ќылмыстар туралы тараумен толыќтырылды.‭ ‬Б±л толыќтырулар РКФСР Орталыќ атќару комитетініњ‭ ‬1924‭ ‬жылѓы‭ ‬16‭ ‬ќазандаѓы‭ ‬ќаулысымен бекітілді.
Ќазаќстандаѓы‭ ‬±лттыќ‭ ‬-‭ ‬мемлекеттік‭ ‬ќ±рылыстыњ келесі‭ ‬ќ±рамдас бґлігіне республикадаѓы кењестік аќпараттарѓа жергілікті‭ ‬±лт ґкілдерін тарту саясаты жатады.‭ ‬Б±л саяси‭ ‬-‭ ‬єлеуметтік мєселе екі жаќты процесс тїрінде шешіліп жатты.‭ ‬Оныњ бірі іс‭ ‬-‭ ‬ќаѓаздарын ана тілінде аудару арќылы мемлекеттік аппаратты‭ ‬ќалыњ б±ќараѓа жаќындату болса,‭ ‬екіншісі жергілікті‭ ‬±лт ґкілдерін‭ ‬кењес мемлекеттік аппаратыныњ‭ ‬ќызметі тарту болды.‭ [‬19‭]
Ќазаќстанныњ б±дан кейінгі конститутциялыќ эволюциясы КСР одаѓыныњ‭ ‬ќ±рамындаѓы‭ (‬1937-1991ж.ж.‭) ‬Ќазаќ Кењес Республикасыныњ мемлекеттігініњ кезењі деп атауѓа болады.‭ ‬Б±л жылдары республика Кењестік федерацияныњ субьектісініњ жоѓарѓы статусына ие болып,‭ ‬Ќазаќ КСР-ініњ‭ ‬1937‭ ‬жєне‭ ‬1978‭ ‬жылдардаѓы Конститутцияларына сєйкес формальді‭ –‬зањды тїрде егемен мемлекет болып дамыды.
жылы маусым айында‭ ‬Ќазаќстан Орталыќ атќару комитетініњ Президиумы ВКП‭ (‬б‭) ‬Ќазаќстан Ґлкелік Комитетініњ бірінші хатшысы Л.И.Мирзоянныњ тґраѓалыѓымен конститутциялыќ комиссияны‭ ‬ќ±рды.‭ ‬Ќазаќ КСР Конститутциясыныњ жобасы‭ ‬1937‭ ‬жылы‭ ‬9‭ ‬аќпанда республикалыќ басылымдарда жарияланды.‭ ‬1937‭ ‬жылы‭ ‬26‭ ‬наурызда ґткен Кењестердіњ Бїкілќазаќстандыќ Тґтенше Х съезі‭ ‬ж±мысшылар мен шаруалардыњ Сциалистік Республикасыныњ Конститутциясын бекітті.‭ [‬20‭]
Ќазаќстан басќа да одаќтас республикалардыњ саясатымен салыстырѓанда,‭ ‬ґзініњ мемлекеттік дамуында саналы тїрде,‭ ‬орталыќтану баѓытын т±раќты тїрде жїргізіп отырѓанымен,‭ ‬1991‭ ‬жылы тамыз айында КСРО Президентін Конститутцияда кґрсетілмеген жаѓдайда,‭ ‬билікті босатќан мемлекеттік тґњкерістіњ сєтсіздікке‭ ‬±шырауынан кейін,‭ ‬б±л‭ ‬±мтылысын‭ ‬±стамды тїрде орталыќтан алшаќтау баѓытына ауыстырды.‭ ‬Ќазаќстанныњ толыќ мемлекеттік тєуелсіздікке‭ ‬±мтылуы енді‭ ‬±лттыќ сана сезімініњ шапшањ ґсуін‭ ‬ѓана емес,‭ ‬республикада басталѓан жањаруларды тоталитарлыќ орталыќтыњ басып тастауымен‭ ‬ќорѓау‭ ‬ќажеттігінен де туындады.
Ќабылданѓан‭ ‬Ќазаќ КСР Жоѓарѓы Кењесініњ‭ ‬Ќалыптасќан жаѓдайды баѓалау жєне республика егемендігін ныѓайту жґніндегі шаралар туралы‭ ‬ќаулысы Одаќќа баѓынатын мекемелер мен‭ ‬±йымдардыњ іс жїзінде республика‭ ‬ќарамаѓына ґтіп,‭ ‬Ќазаќстанныњ дербес сыртќы‭ ‬-‭ ‬экономикалыќ‭ ‬ќызметін жїзеге асыруына негізгі бастама болды.‭ ‬1991‭ ‬жылы‭ ‬25‭ ‬тамызда‭ ‬ќабылданѓан‭ ‬Ќазаќ КСР Конститутциясына‭ (‬негізгі Зањына‭) ‬ґзгерістер мен толыќтырулар енгізу туралы‭ ‬Зањы республика Президентініњ ґз міндеттерін атќара алмайтындыѓы‭ ‬Ќазаќ КСР Жоѓарѓы Кењесініњ шешімімен бекітілген жаѓдайда,‭ ‬оныњ отставкаѓа кетуініњ конститутциялыќ тєртібін‭ ‬ќарастырды.‭
Шынайы мемлекеттік егемендік пен‭ ‬ѓлеуметтік модернизацияѓа жету‭ ‬‰шін‭ ‬Ќазаќстанѓа партократиялыќ бата емес,‭ ‬зањды деп танылѓан мемлекеттік билік‭ ‬ќажет еді.‭ ‬1991‭ ‬жылы‭ ‬1‭ ‬желтоќсанда Республика Президентініњ тікелей сайлауы‭ ‬µтті.‭ ‬Оѓан жалпы тізімнен‭ ‬88,23‭ ‬%‭ ‬сайлаушылар‭ ‬ќатысты.‭ ‬Дауыс беруге‭ ‬ќатысќан сайлаушылардыњ‭ ‬98,78‭ ‬%‭ ‬даусымен б‰кіл‭ ‬ќазаќстандыќтардыњ Президенті болып,‭ ‬Н±рс±лтан Назарбаев сайланды.‭ [‬21‭] ‬Осы жылдыњ‭ ‬10‭ ‬желтоќсанында республиканыњ жоѓарѓы кењесі‭ ‬Ќазаќ Кењестер Социалистік республикасыныњ аталуын‭ ‬µзгерту туралы‭ ‬зањ‭ ‬ќабылдады.‭ ‬Б±л зањ бойынша б±рынѓы атау‭ ‬Ќазаќстан Республикасы болып‭ ‬µзгертілді.‭ [‬22‭] ‬Ќазаќ КСР мен Кењестер Одаѓыныњ‭ ‬ќ±ќыќ сабаќтастыѓы‭ ‬-‭ ‬жања мемлекеттіњ д‰ниеге келу процессі басталып кетті.
жылы‭ ‬ќабылданѓан‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ Конститутциясы‭ ‬µзініњ конститутциялыќ‭ ‬ќ±рылымыныњ негіздерініњ бірі ретінде‭ ‬Ќазаќстан Республикасындаѓы мемлекеттіњ зањ шыѓарушы,‭ ‬атќарушы жѓне сот органдарын бµлу принципін бекітті.‭ [‬23‭]
Б±л таптыќ идеология мен бір партиялыќќа негізделген мемлекеттіњ тоталитарлыќ‭ ‬±йымдасудан арылып,‭ ‬елдіњ‭ ‬ќазіргі конститутционализмініњ‭ ‬µркениетті принциптерін зањды т‰рде‭ ‬ќабылдауы болды.‭ ‬Екінші жаѓынан,‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ мемлекеттік‭ ‬µмірінде билікті бµлу принципін‭ ‬±стау демократиялыќ‭ ‬ќоѓамда‭ ‬ѓлеуметтік органдардыњ‭ ‬µзара байланысын зањды т‰рде наќтылау мен оњашалау‭ ‬ѓрбір мемлекеттік органдардыњ‭ ‬µкілеттіктерін шектеуге м‰мкіндік береді.‭ ‬Немесе оны,‭ ‬екінші сµзбен,‭ ‬мемлекеттік органныњ ішкі‭ ‬ќызметін ретке келтіру деп айтуѓа болады.‭
К‰шті мемлекеттік билік туралы мѓселені зањ шыѓарушы жѓне атќарушы сияќты билік тармаќтары жања саяси жѓне‭ ‬ѓлеуметтік‭ ‬µмір шындыѓында жергілікті‭ ‬ќатынастарды реттеудіњ объективті т‰рде‭ ‬ќалыптасќан шартты‭ ‬ѓдісі болатын.
Мемлекет билігініњ‭ ‬ѓрбір тарамдары жоѓары дѓрежеге ие болып,‭ ‬мемлекетте‭ ‬µз‭ ‬ќызметтерін дербес т‰рде ж‰ргізеді.
Республика Президенті басќаратын биліктіњ атќарушы тармаѓыныњ‭ ‬ќызмет‭ ‬ѓрекеті ол шыѓаратын Жарлыќтар,‭ ‬ќаулылар мен‭ ‬µкімдер ѓана емес,‭ ‬сонымен бірге республика Президенті‭ ‬ќол‭ ‬ќойѓан жѓне биліктіњ атќарушы жѓне шыѓарушы тармаќтарыныњ біріккен келісімін білдіретін жалпыќазаќстандыќ зањдарды ж‰зеге асыруѓа баѓытталады.‭ ‬¤йткені,‭ ‬билік тармаќтарыныњ жалпы алѓандаѓы к‰ші,‭ ‬мемлекет т±тастыѓы осы зањдардыњ жалпыѓа бірдей міндеттілігімен,‭ ‬жоѓарылылыѓымен аныќталады.‭ ‬Б±ѓан жергілікті‭ ‬µкілеттіктер мен атќарушы органдардыњ кейде‭ ‬µз тараптарынан шыѓарып отыратын жергілікті шешімдерініњ еш‭ ‬ѓсері болмайды.‭ ‬Кѓсіби саны жаѓынан санаѓа сыйымды болып келетін горизонтальды т±рѓыда сайлау негізінде‭ ‬ќ±рылѓан,‭ ‬ѓкімшілік‭ ‬ѓкіміне‭ ‬ќатысты наќты бір баќылау жѓне‭ ‬ќарсы шыѓу‭ ‬µкілеттеріне ие,‭ ‬жергілікті‭ ‬µзін-µзі басќару органдары атќарушы биліктіњ‭ ‬ќ±рылымына кіреді.
жылы Конститутцияныњ‭ ‬Ќазаќстанда президенттік басќарудыњ жања ж‰йесін‭ ‬ќалыптастыруы атќарушы биліктіњ алатын орны мен жауапкершілігін арттырады.‭ ‬Б±дан былай‭ ‬‰кімет‭ ‬Ќазаќстан Республикасында дербес т‰рде атќарушы билікті ж‰зеге асырады.‭ ‬Енді‭ ‬1993‭ ‬жылѓы Конститутцияда кµрсетілгендей‭ (‬75-бапты‭ ‬ќарањыз‭)‬,‭ ‬Президент емес,‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬µзі атќарушы органдардыњ ж‰йесін басќарып,‭ ‬олардыњ‭ ‬ѓркеттеріне басшылыќ жасайды‭ (‬1995‭ ‬жылѓы Конститутцияныњ V бµлімі,‭ ‬64-бап,‭ ‬І-бµлік‭)‬.
Алдыњѓы Конститутциядан бір‭ ‬µзгешелігі,‭ ‬жања Конститутцияныњ‭ ‬66‭ ‬бабында‭ ‬Ќазаќстан Республикасы‭ ‬‰кіметіне берілетін б‰кіл‭ ‬µкілеттіктер жан-жаќты кµрсетілген.‭ ‬Ол:
-‭ ‬Мемлекеттіњ‭ ‬ѓлеуметтік‭ ‬-‭ ‬экономикалыќ саясатыныњ,‭ ‬оныњ‭ ‬ќорѓаныс‭ ‬ќабілетін,‭ ‬ќауіпсіздігін ныѓайтудыњ,‭ ‬ќоѓамдыќ тѓртіпті‭ ‬ќамтамасыз етіп,‭ ‬оны ж‰зеге асырудыњ негізгі баѓыттарын аныќтайды жѓне олардыњ ж‰зеге асырылуын‭ ‬±йымдастырады‭;
-‭ ‬Парламентке республиканыњ бюджеті жѓне оныњ атќарылуы туралы есепті‭ ‬ѓзірлеп‭ ‬±сынады,‭ ‬бюджеттіњ атќарылуын‭ ‬ќамтамасыз етеді‭;
-‭ ‬Мѓжіліске зањ жобаларын енгізеді,‭ ‬оныњ орындалуын‭ ‬ќамтамасыз етеді‭;
-‭ ‬Мемлекеттік меншікті басќаруды‭ ‬±йымдастырады‭;
-‭ ‬Республиканыњ сыртќы саясатын ж‰ргізу жµнінде шаралар‭ ‬ѓзірлейді‭;
-‭ ‬Министрліктердіњ,‭ ‬мемлекеттік комитеттердіњ,‭ ‬µзге де орталыќ жѓне жергілікті атќарушы органдардыњ‭ ‬ќызметіне басшылыќ жасайды‭;
-‭ ‬¤з‭ ‬ќарамаѓындаѓы органдардыњ актілерініњ к‰шін жояды,‭ ‬толыќ немесе ішінара‭ ‬ѓрекет етуін тоќтатады‭;
-‭ ‬‰кімет‭ ‬ќ±рамына кірмейтін орталыќ атќарушы органдарыныњ басшыларын‭ ‬ќызметке таѓайындайды немесе‭ ‬ќызметтен босатады‭;
-‭ ‬Мемлекеттік бюджеттіњ орындалуын баќылау жµніндегі есеп комитетініњ тµрт м‰шесін бес жылѓа таѓайындайды‭;
-‭ ‬сонымен‭ ‬ќатар‭ ‬‰кімет‭ ‬µзіне Конститутцияда,‭ ‬Ќазаќстан Республикасы Президентініњ зањдары мен актілерінде ж‰ктелген‭ ‬µзге де‭ ‬ќызметтерді орындайды.
1995‭ ‬жылѓы‭ ‬30‭ ‬тамыздаѓы республикалыќ референдумда‭ ‬ќабылданѓан‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ Конститутциясына‭ [‬24‭] ‬µзгерістер мен толыќтырулар енгізілген.‭ ‬2007‭ ‬жылдыњ‭ ‬21‭ ‬мамырында‭ ‬ќабылданѓан аталмыш Конститутцияныњ‭ ‬64‭ –‬бабыныњ‭ ‬2‭ ‬тармаѓына‭ ‬µзгерістер енгізілді.‭ ‬67‭ –‬баптыњ‭ ‬2‭) ‬тармаќшасы алап тасталынды.‭ ‬68‭ –‬баптыњ‭ ‬2‭ ‬тармаѓы‭ ‬µзгертілді.‭ ‬70‭ –‬бапта‭ ‬1‭ ‬жѓне‭ ‬3‭ ‬тармаќтарына‭ ‬µзгерістер енгізілген.‭ [‬25‭]
‰кімет‭ ‬ќабылдайтын шешімдердіњ республикада‭ ‬ѓрекет ететін‭ ‬ќ±ќыќтар арасында алатын орны‭ ‬2007‭ ‬жылѓы Конститутцияныњ‭ ‬69‭ ‬-‭ ‬бабыныњ‭ ‬3‭ ‬бµлігінде былай кµрсетілген:‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќаулылары жѓне Премьер-министрдіњ‭ ‬µкімдері Конститутцияѓа,‭ ‬зањ актілеріне,‭ ‬республика Президентініњ жарлыќтары мен‭ ‬µкімдеріне‭ ‬ќайшы келмеуге тиіс‭‬.‭ ‬Мына нѓрсені баса айтып кету‭ ‬ќажет:‭ ‬‰кімет алќалы орган болып табылады жѓне‭ ‬µзініњ б‰кіл‭ ‬ќызметінде Республика Президентініњ алдында жауапты,‭ ‬ал Конститутцияда кµзделген жаѓдайларда Парламент мѓжілісініњ жѓне Парламенттіњ алдында жауапты.‭ (‬64-баптыњ‭ ‬2-бµлігі‭)‬.‭ ‬Б±л республика‭ ‬‰кіметініњ‭ ‬Ќазаќстан мемлекетініњ органы ретінде зањды деп табылуынан туындайды.
Негізгі зањныњ‭ ‬65‭ ‬бабына сѓйкес республика Президенті Премьер-министр‭ ‬±сынѓан‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќ±рылымы туралы пікірін басшылыќќа ала отырып,‭ ‬‰кіметті‭ ‬ќ±рады.‭ ‬Ал Премьер‭ –‬министрдіњ‭ ‬µзін Палаталардыњ біріккен мѓжілісіндегі Парламенттіњ келісуімен‭ (‬53‭ –‬бап,‭ ‬5-тармаѓы‭) ‬Президент таѓайындайды.‭ ‬Республика Президенті Премьер-министрді немесе‭ ‬‰кімет м‰шесін‭ ‬ќызметтен босатуѓа хаќылы.
‰кімет республика Парламенті алдында есеп береді.‭ ‬Оныњ мѓнісі мынада:‭ ‬Палаталардыњ біріккен мѓжілісінде Премьер‭ –‬министрдіњ‭ ‬‰кімет баѓдарламасы туралы баяндамасы тыњдалады.‭ ‬Оныњ маќ±лдануы да,‭ ‬ќабылданбай тасталуы да м‰мкін.‭ ‬Баѓдарламаны‭ ‬ќайтадан‭ ‬ќабылдамай тастау‭ ‬ѓр палата депутаттары жалпы саныныњ‭ ‬‰штен екісініњ кµпшілік даусымен ж‰зеге асырылуы м‰мкін жѓне б±л‭ ‬‰кіметке сенімсіздік кµрсетілгенін білдіреді‭ (‬53-бап,‭ ‬6-тармаќ‭)‬.‭ ‬Сонымен бірге Парламенттіњ‭ ‬ѓр Палатасы дербес,‭ ‬яѓни басќа Палатаныњ‭ ‬ќатысуынсыз депутаттардыњ жалпы саныныњ кемінде‭ ‬‰штен бірініњ бастамасы бойынша,‭ ‬республика‭ ‬‰кіметі м‰шелерініњ‭ ‬µз‭ ‬ќызметі мѓселелері жµніндегі есептерін тыњдауѓа жѓне‭ ‬‰кімет м‰шесі республика зањдарын орындамаѓан ретте Палаталар депутаттары жалпы саныныњ‭ ‬‰штен екісініњ кµпшілік даусымен оны‭ ‬ќызметтен босату туралы республика Президентіне‭ ‬µтініш жасауѓа хаќылы‭ (‬57-бап,‭ ‬6-тармаќ‭)‬.
жылѓы Конститутцияда кµрсетілген‭ ‬ќ±зырет Президентке Парламент пен‭ ‬‰кіметтіњ арасындаѓы‭ ‬ќарым‭ ‬-‭ ‬ќатынасќа тµреші‭ ‬ќызметін атќаруѓа,‭ ‬мемлекеттік даѓдарыстар мен‭ ‬ќайшылыќтарды шешуге немесе жазѓыртуѓа м‰мкіндік береді.‭ ‬Мѓселен,‭ ‬Парламент‭ ‬‰кіметке сенімсіздік білдірген жаѓдайда‭ (‬53‭ ‬-‭ ‬бап,‭ ‬7-тармаќ‭)‬,‭ ‬‰кімет орнынан т‰сетіні туралы республиканыњ Президентіне мѓлімдейді.‭ ‬Орнынан т‰суді‭ ‬ќабылдау немесе‭ ‬ќабылдамау туралы мѓселені республиканыњ Президенті он к‰н мерзімде‭ ‬ќарайды‭ (‬70‭ ‬-‭ ‬бап,‭ ‬3‭ ‬жѓне‭ ‬4‭ ‬бµліктер‭)‬.‭ ‬Парламенттіњ сенімсіздік білдіруіне байланысты‭ ‬‰кіметтіњ орнынан т‰суі‭ ‬ќабылданбаѓан жаѓдайда Президент Парламентті таратуѓа хаќылы‭ (‬70‭ –‬бап,‭ ‬6-бµлік‭)‬.‭ ‬Сонымен‭ ‬ќатар республиканыњ Президенті‭ ‬µз бастамасы бойынша,‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬µкілеттігін тоќтату туралы шешім‭ ‬ќабылдауѓа немесе оныњ кез-келген м‰шесін‭ ‬ќызметтен босатуѓа хаќылы.‭ ‬Премьер‭ –‬министрді‭ ‬ќызметтен босату б‰кіл‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬µкілеттігі тоќтатылѓанын білдіреді.‭ ‬Б±л нормада‭ ‬2007‭ ‬жылѓы‭ ‬Ќазаќстан Республикасы Конститутциясыныњ‭ ‬68‭ ‬бабында кµрсетілген‭ ‬‰кіметтіњ алќалы т‰рде жауап беру принципі кµрініс тапќан.
жылѓы‭ ‬30‭ ‬тамыздаѓы республикалыќ референдумда‭ ‬ќабылданѓан‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ Конститутциясыныњ‭ ‬µзгерістер мен толыќтырулар енгізілген.‭ ‬2007‭ ‬жылдыњ‭ ‬21‭ ‬мамырында‭ ‬ќабылданѓан аталмыш конститутцияныњ‭ ‬64‭ ‬бабыныњ‭ ‬2‭ ‬тармаѓына‭ ‬µзгерістер енгізілді,‭ ‬67-баптыњ‭ ‬2‭) ‬тармаќшасы алып тасталынды.‭ ‬68-баптыњ‭ ‬2‭ ‬тармаѓы‭ ‬µзгертілген.‭ ‬70‭ ‬бапта‭ ‬1жѓне‭ ‬3‭ ‬тармаќтарына‭ ‬µзгерістер енгізілген.
Атќарушы билікке‭ ‬‰кімет пен‭ ‬ѓкімшілік жатады.‭ ‬Олардыњ зањ шыѓарушы‭ ‬µкілдік органдар‭ ‬ќалыптастырады.‭ ‬Атќарушы билік зањ шыѓарушы биліктіњ баќылауында болып,‭ ‬олардыњ алдында есеп береді.‭ ‬Оныњ ж±мысы зањѓа негізделіп,‭ ‬зањ шењберінде іс істеуі керек.‭ ‬Сырттай‭ ‬ќараѓанда ол зањ шыѓарушы билікке тѓуелді.‭ ‬Біраќ іс ж‰зінде ол саяси ж‰йеніњ мањызды бµлігіне айналѓан жѓне‭ ‬ќоѓамдыќ‭ ‬µмірде зор рµл атќарады.‭ ‬‰кімет саяси шешімдер‭ ‬ќабылдайды‭ (‬біраќ олар конститутция шењберінде болуы жѓне зањѓа негізделуі керек‭)‬.‭ ‬Ал‭ ‬ѓкімшілік ол шешімдерді ж‰зеге асырады.‭

ІІ-тарау.‭ ‬Тѓуелсіз‭ ‬Ќазаќстан‭ ‬‰кіметі‭ –‬атќарушы биліктіњ негізі ретінде.

.1.‭ ‬Атќарушы билік органдарындаѓы‭ ‬ѓкімшілік реформасы жѓне‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬ќалыптасуыныњ кезењдері.

Ќазаќстандаѓы ж‰йелі‭ ‬ќайта‭ ‬ќ±рулардыњ он жеті жылы баѓдарында‭ ‬ќоѓамдаѓы экономикалыќ‭ –‬саяси институттар т‰бегейлі реформаланды.‭ ‬Ќазіргі кезењде еліміздіњ одан‭ ‬ѓрі‭ ‬µркендеуіне‭ ‬ќажет басым мѓселелердіњ бірі атќарушы биліктіњ басќару ж‰йесін жетілдіру болып табылады.‭ ‬Б±л‭ ‬‰рдісті ж‰зеге асыру‭ ‬‰шін атќару биліктегі басќару институттарын дамыту шарт.‭ ‬М±ныњ‭ ‬µзі басќару ж‰йесініњ тиімділігін арттыру болып табылады.
жылдыњ жазында Елбасымыздыњ бастамасымен елімізде президенттік‭ –‬парламенттік республика‭ ‬ќ±руѓа баѓытталѓан конститутциялыќ реформалардыњ ж‰ргізілуі,‭ ‬демократиялыќ жањѓыртуларды ж‰зеге асырудыњ елеулі‭ ‬ќадамы болып табылады.‭ ‬Парламенттіњ тµменгі палатасында басымдыќќа ие болѓан мажоритарлыќ сайлау ж‰йесініњ пропорционалдыќ ж‰йеге ауыстырылуы партиялардыњ саяси сахнадаѓы рµлін т‰бегейлі к‰шейтті.‭ ‬‰кіметті‭ ‬ќ±ру тѓртібі‭ ‬µзгерді,‭ ‬енді ол биліктіњ зањ шыѓарушы тармаѓы алдында есеп беретін болады.‭
Ќолымыз жеткен жаѓдайды жѓне дамудыњ алдаѓы келешегін аскере келе:
-‭ ‬билікті одан‭ ‬ѓрі орталыќсыздандыру‭;
-‭ ‬мемлекеттік басќару ж‰йесін реттеу мен оныњ тиімділігін арттыруѓа баѓытталѓан атќарушы билікті реформалауды одан‭ ‬ѓрі ж‰ргізу‭ ‬ќажет деп білемін.‭ [‬26‭]
Біз атќарушы билік ж‰йесін орталыќсыздандыру баѓытында белгілі‭ ‬ќадамдар жасадыќ,‭ ‬ѓкімдердіњ сайланбалылыѓын енгізуге‭ ‬ќажетті жаѓдай туѓыздыќ.‭ ‬Біз биылѓы тамыз айында облыстардаѓы Астана жѓне Алматы‭ ‬ќалаларындаѓы аудандар‭ ‬ѓкімдерініњ сынаќ т‰ріндегі сайлауларын‭ ‬µткіземіз жѓне кезењ‭ –‬кезењмен ауылдыќ округтер,‭ ‬ауылдар,‭ ‬кейбір‭ ‬ѓкімдерін сайлауды‭ ‬ќолѓа алып,‭ ‬2007‭ ‬жылы оны аяќтаймыз.‭ [‬27‭] ‬Сонымен бір мезгілде‭ ‬‰кімет‭ ‬Ќазаќстан Республикасындаѓы жергілікті‭ ‬µзін‭ ‬-‭ ‬µзі басќару ж‰йесін айќындайтын,‭ ‬мемлекеттік басќару дењгейлері арасындаѓы‭ ‬µкілеттіктерді шектеу процесін аяќтайтын зањ жобаларын‭ ‬ѓзірлеп,‭ ‬Парламенттіњ‭ ‬ќарауына енгізуі керек.‭ ‬Б±ѓан‭ ‬ќоса‭ ‬‰кімет‭ ‬Ќазаќстандаѓы Жергілікті‭ ‬µзін‭ ‬-‭ ‬µзі басќарудыњ дамуын‭ ‬ќолдау жµнінде мемлекеттік баѓдарлама‭ ‬ѓзірлеуге тиіс.
Олар халыќтыњ елімізде ж‰ргізіліп жатќан‭ ‬ѓлеуметтік‭ –‬экономикалыќ жѓне саяси реформалардан хабардар болуына,‭ ‬пікір алмасулар мен‭ ‬±сыныстар жасауѓа м‰мкіндік туѓызуы тиіс.‭ ‬Б±л‭ –‬атќарушы органдардыњ халыќтыњ алдындаѓы жауапкершілігі мен есептілігін арттыруѓа‭ ‬ќол жеткізудіњ халыќты мемлекеттік басќару процесіне кењінен тартудыњ‭ ‬ѓдісі.‭ ‬М±ндай кездесулер‭ ‬ќоѓамдыќ‭ –‬саяси‭ ‬µмірдіњ б±лжымас ережесіне айналуы тиіс.
Ѓкімшілік реформаларды одан‭ ‬ѓрі терењдете беру ќажет.‭ ‬Б±рынѓы кµнерген жѓне ырыќќа кµнбейтін мемлекеттік тетікті‭ ‬‰здік‭ ‬ѓлемдік тѓжірібиеге с‰йене отырып,‭ ‬азаматтарымыздыњ м‰ддесі‭ ‬‰шін осы заманѓы,‭ ‬ќоѓамдыќ‭ –‬саяси процестерді серпінді басќаруѓа ќабілетті тетікке айналдыру ісін аяќтауымыз керек.‭ [‬28‭]
Алќалы орган ретінде‭ ‬‰кіметтіњ‭ ‬µзініњ ж±мысыныњ тиімділігін жѓне‭ ‬ѓрбір‭ ‬‰кімет м‰шесі‭ –‬министрдіњ дербес жауапкершілігін арттыру ќажет.
‰кімет дербестікке ие жѓне барлыќ атќарушы билік тармаќтары‭ ‬‰шін жауап береді.‭ ‬Ол еліміз Конститутциясы‭ ‬µзіне берген ќ±ќыќтар мен‭ ‬µкілеттіктерді толыѓымен пайдалануы керек.
Мемлекеттік органдар тарапынан азаматтар мен‭ ‬±йымдарѓа кµрсетілетін ќызметтердіњ сапасын жаќсарту мен мерзімін ќысќарту‭ ‬‰шін‭ ‬электронды‭ ‬‰кімет‭ ‬ќалыптастыруды жеделдету ќажет.‭ [‬29‭]
Мемлекеттік ќызметті жетілдіру жµніндегі шаралар кешенін іске асыру‭ –‬атќарушы билікті реформалаудыњ кілті болмаќ.
Б±л‭ ‬‰шін:
мемлекеттіњ‭ ‬ѓкімшілік‭ ‬ќызметтер кµрсетуін жетілдіру‭;
басќарудыњ бюрократтануын бѓсењдету‭;
мемлекеттік аппараттыњ кѓсіби дењгейін оњтайландыру‭ ‬ќажет.
Оѓан негіз бар.‭ ‬Ќазаќстанда‭ ‬ќазірдіњ‭ ‬µзінде‭ ‬Мемлекеттік‭ ‬ќызмет туралы‭ ‬Зањ‭ ‬ќабылданѓан.‭ ‬Мемлекеттік‭ ‬ќызметке‭ ‬ќабылдау конкурстыќ негізде компьютерлік тестілеу арќылы ж‰зеге асырылады.‭ ‬Жылына мыњ жарымнан астам адам білім алатын мемлекеттік‭ ‬ќызмет академиясы‭ ‬ќ±рылѓан.
‰кімет‭ ‬µзініњ к‰ш‭ –‬жігерін жалпы реттеушілік функциялар мен ереже туындатушылыќ ж±мыстарѓа шоѓырландыруы керек.
Оныњ‭ ‬ќ±рылымы мемлекеттік саясат басымдыќтарына сѓйкес т‰зелуге тиіс болса,‭ ‬министрліктер‭ –‬мемлекеттік‭ ‬ќызметтіњ т‰рлеріне‭ ‬ќарай наќты функционалдыќ бµлініс негізінде жасаќталуѓа тиіс.
Елбасы‭ ‬‰кіметке мемлекеттік органдар‭ ‬ќызметініњ тиімділігі мен сапасын баѓалаудыњ бірыњѓай ж‰йесін‭ ‬ѓзірлеуді тапсырды.‭ ‬Ѓрбір мемлекеттік ведомствоныњ т±тастай жѓне жекелеген алѓандаѓы шенеуніктіњ‭ ‬ќызметін баѓалаудыњ стандартты атќарылѓан ж±мысыныњ тиімділігі болуѓа тиіс.
Ќазаќстан‭ ‬µз тѓуелсіздігін алѓаннан бергі уаќыт аралыѓында жеті рет‭ ‬‰кімет жањартќан болатын.‭ ‬Ќазіргі‭ ‬‰кімет басшысы Премьер‭ –‬министр Кѓрім Мѓсімов‭ ‬2007‭ ‬жылдыњ‭ ‬ќањтар айынан бастап‭ ‬‰кімет босында отыр.
‭ ‬Ќазаќстан Республикасы Їкіметініњ стратегиялыќ маќсаты
Їкімет‭ ‬ќызметініњ орта мерзімді кезењдегі стратегиялыќ маќсаты орныќты даму принциптерініњ негізінде елдіњ бєсекеге‭ ‬ќабілеттілігін арттыру болып табылады.‭
Їкімет кїш-жігерді‭ ‬Ќазаќстанныњ халыќаралыќ бєсекеге‭ ‬ќабілеттілігін жєне оныњ азаматтарыныњ ґмір сїру сапасын арттыру їшін‭ ‬ќолайлы институционалдыќ жєне экономикалыќ жаѓдай жасауѓа барынша баѓыттайды.‭
Осы маќсатќа‭ ‬ќол жеткізу їшін‭ ‬Ќазаќстан Республикасы Їкіметініњ‭
–‬жылдарѓа арналѓан баѓдарламасыныњ мынадай басым баѓыттары белгіленген.
Мемлекеттік жоспарлау
Маќсаты‭ –‬Мемлекеттік жоспарлаудыњ стратегиялыќ маќсаттарѓа‭ ‬ќол жеткізуге жєне елдіњ‭ ‬єлеуметтік-экономикалыќ дамуыныњ басым міндеттерін іске асыруѓа баѓдарланѓан т±тас жєне тиімді жїйесін‭ ‬ќалыптастыру.
Міндеттері‭ –‬.Мемлекеттік органдардыњ шешімдер‭ ‬ќабылдаудаѓы дербестігін жєне олардыњ тїпкілікті нєтижелерге‭ (‬маќсатты индикаторлар‭) ‬ќол жеткізуге жауапкершілігін арттыруѓа баѓытталѓан баѓдарламалыќ‭ ‬ќ±жаттарды‭ ‬єзірлеуге жєне‭ ‬±стауѓа жања тєсілдерді кґздейтін мемлекеттік жоспарлау жїйесін‭ ‬єзірлеу жєне енгізу.‭
2.‭ ‬Мемлекеттік жоспарлаудыњ‭ ‬ќисынды жігін‭ ‬ќ±ру:‭ ‬мемлекеттік маќсаттар‭ –‬мемлекеттік органдардыњ стратегиялыќ маќсаттары‭ –‬тактикалыќ міндеттер‭ –‬іс-шаралар‭ –‬ресурстар‭ –‬бюджет.
.‭ ‬Мемлекеттік органдар‭ ‬ќызметініњ жєне олардыњ бюджет‭ ‬ќаражатын пайдалануыныњ ашыќтыѓын жєне‭ ‬ќоѓамныњ баќылауында болуын‭ ‬ќамтамасыз ету.
.‭ ‬Мемлекеттіњ стратегиялыќ маќсаттарына‭ ‬ќол жеткізу тиімділігініњ мониторингін жїзеге асыру бґлігінде мемлекеттік статистика жїйесін жетілдіру.
Фискалдыќ саясат
Маќсаты‭ –‬Ел экономикасыныњ ґнімділігі мен оны‭ ‬єртараптандыруды арттыру,‭ ‬єлеуметтік-экономикалыќ дамудыњ басым міндеттерін шешу маќсатында салыќ-бюджет саясатыныњ тетіктерін жетілдіру.‭
Міндеттері‭ –‬.Салыќ-бюджет жїйесініњ орныќтылыѓын‭ ‬ќамтамасыз ету,‭ ‬фискалдыќ тєртіпті арттыру,‭ ‬мемлекеттік шыѓыстардыњ‭ ‬ќалыпты‭ ‬ќатањ саясатын жїргізу жєне‭ ‬¦лттыќ‭ ‬ќордыњ активтерін тиімді басќаруды жїзеге асыру.‭
2.‭ ‬Экономикаѓа салыќ жїктемесін оњтайландыруѓа,‭ ‬салыќтыќ рєсімдерді оњайлатуѓа жєне олардыњ ашыќтыѓын арттыруѓа баѓытталѓан салыќ саясатын жїргізу жолымен шаруашылыќ жїргізуші субъектілер мен халыќтыњ іскерлік белсенділігініњ ґсуін ынталандыру.
.‭ ‬Бюджет‭ ‬ќаражатыныњ мемлекеттік‭ ‬єлеуметтік-экономикалыќ саясаттыњ негізгі міндеттерін шешуге ж±мсалуын‭ ‬ќамтамасыз ету.‭
Инфляцияѓа‭ ‬ќарсы саясат жєне‭ ‬ќаржы секторын дамыту‭
Маќсаты‭ –‬Ырыќтандыру жаѓдайында баѓа т±раќтылыѓын,‭ ‬ќаржы секторыныњ орныќтылыѓы мен бєсекеге‭ ‬ќабілеттілігін‭ ‬ќамтамасыз ету.‭
Міндеттері‭ –‬.Инфляцияныњ дењгейін берілген параметрлерде‭ ‬±стап т±ру.
2.‭ ‬Ќазаќстанныњ‭ ‬ќаржы секторын ныѓайту,‭ ‬оныњ орныќтылыѓын жєне бєсекеге‭ ‬ќабілеттілігін арттыру,‭ ‬кєсіпорындар мен халыќтыњ‭ ‬ќаржы секторыныњ‭ ‬ќызметтерімен‭ ‬ќамтылуын кењейту,‭ ‬оныњ жекелеген сегменттерін одан‭ ‬єрі дамыту.
.‭ ‬Ќазаќстан Республикасыныњ ТМД мен Орталыќ Азия ґњірі шењберінде‭ ‬ќаржы аѓындарын тиімді‭ ‬ќайта бґлуді‭ ‬ќамтамасыз ететін ґњірдіњ негізгі‭ ‬ќаржы орталыѓы ретінде‭ ‬ќалыптасуы.
Нєтижелері‭ –‬Ќолданылатын шаралар:‭ ‬инфляцияны жылына‭ ‬5‭ –‬%‭ ‬дењгейінде‭ ‬±стауѓа‭;‬ отандыќ‭ ‬ќаржы секторыныњ даму дењгейін,‭ ‬оныњ орныќтылыѓын,‭ ‬бєсекеге‭ ‬ќабілеттілігін арттыруѓа,‭ ‬б±л ґз кезегінде‭ ‬Ќазаќстанныњ ТМД мен Орталыќ Азия ґњірі шењберінде негізгі‭ ‬ќаржы орталыѓына айналуѓа мїмкіндік береді‭ ‬єрі т±тастай алѓанда республика экономикасыныњ дамуына оњ‭ ‬єсер етеді‭; ‬халыќтыњ инвестициялыќ сауаттылыѓы дењгейін арттыруѓа‭; [‬30‭]
Бєсекені дамыту,‭ ‬бєсекелі ортаны‭ ‬ќорѓау жєне табиѓи монополиялардыњ‭ ‬ќызметін тиімді реттеу
Маќсаты‭ –‬Еркін бєсекені одан‭ ‬єрі дамыту,‭ ‬табиѓи монополиялардыњ‭ ‬ќызметін реттеу.
Міндеттері‭ –‬.Еркін бєсекелі орта‭ ‬ќ±ру жєне нарыќтыњ барлыќ субъектілеріне тењ жаѓдай жасау.
2.‭ ‬Инвестицияларды активтерді жањѓыртуѓа жєне жањартуѓа баѓыттауды ынталандыратын табиѓи монополиялар субъектілерініњ‭ ‬ќызметін реттеудіњ тиімді жїйесін‭ ‬ќалыптастыру,‭ ‬олар‭ ‬±сынатын‭ ‬ќызметтердіњ сапасын арттыру.
.‭ ‬Бєсекені‭ ‬ќорѓау жїйесін жетілдіру.
Бизнестік ортаны дамыту жєне кєсіпкерлікті‭ ‬ќолдау
Маќсаты‭ –‬Кєсіпкерлікті тиімді дамыту їшін зањнамалыќ жєне институционалдыќ сипатта‭ ‬ќолайлы жаѓдай жасау,‭ ‬єкімшілік кедергілерді одан‭ ‬єрі‭ ‬ќысќарту,‭ ‬шаѓын жєне орта бизнесті,‭ ‬оныњ ішінде мемлекеттік холдингтердіњ‭ ‬ќолдауы.
Міндеттері‭ –‬.Бизнесті дамытуды бґгейтін‭ ‬єкімшілік кедергілерді жою.
2.‭ ‬Бизнес ахуалды жаќсарту.
.‭ ‬Шаѓын жєне орта бизнесті мемлекеттік холдингтермен ынтымаќтастыќќа тарту їшін ынталыќ туѓызу.
Мемлекеттік меншікті тиімді басќару‭
Маќсаты‭ –‬Корпоративтік басќару принциптерін енгізу арќылы мемлекеттік меншікті басќару тиімділігін арттыру.
Міндеттері‭ –‬Мемлекет‭ ‬ќатысатын акционерлік‭ ‬ќоѓамдарда корпоративтік басќару принциптерін енгізу.
Табиѓатты пайдалану жєне‭ ‬ќоршаѓан ортаны‭ ‬ќорѓау
Маќсаты‭ –‬Халыќтыњ ґмір сїру сапасын арттырудыњ экономикалыќ,‭ ‬єлеуметтік жєне экологиялыќ аспектілерініњ тењгерімі негізінде орныќты дамуѓа жєне‭ ‬ќоршаѓан ортаны‭ ‬ќорѓауѓа кґшу їшін жаѓдай жасау арќылы табиѓи ресурстарды‭ ‬±тымды жєне тиімді пайдалану.
Міндеттері‭ –‬.Елдіњ‭ ‬єлеуметтік-экономикалыќ дамуын жоспарлауѓа орныќты даму принциптерін енгізудіњ тиімді тетігін жасау.
2.‭ ‬Табиѓи ресурстарды,‭ ‬оныњ ішінде су,‭ ‬орман,‭ ‬балыќ ресурстарын,‭ ‬жануарлар‭ ‬єлемін,‭ ‬ерекше‭ ‬ќорѓалатын табиѓи аумаќтарды,‭ ‬жањартылатын энергия кґздерін орныќты жєне‭ ‬±тымды пайдалану їшін жаѓдай жасау.
.‭ ‬Нысаналы кґрсеткіштер мен квоталарды белгілеу,‭ ‬Экологиялыќ кодекстіњ ережелерін іске асыру,‭ ‬экологиялыќ-экономикалыќ ынталандыруды енгізу есебінен‭ ‬ќоршаѓан ортаѓа эмиссияларды тґмендету.‭
.‭ ‬Экология‭ (‬жердіњ тозуы,‭ ‬биологиялыќ‭ ‬єртїрлілік жєне басќалар‭) ‬жєне климатты саќтау мєселелерінде трансшекаралыќ жєне халыќаралыќ ґзара іс-ќимылды‭ ‬ќамтамасыз етуде‭ ‬Ќазаќстанныњ рґлін жандандыру.
.‭ ‬Ењ жања экологиялыќ таза технологияларды пайдалана отырып,‭ ‬ґндірістер‭ ‬ќ±руды немесе‭ ‬ќазіргі кєсіпорындарды‭ ‬ќайта жањартуды ынталандыратын тиімді тетіктерді‭ ‬ќалыптастыру жєне стратегиялыќ су ресурстарын‭ ‬ќорѓау саласында халыќаралыќ стандарттарды енгізу,‭ ‬халыќты ауыз сумен‭ ‬ќажетті мґлшерде жєне кепілдік беретін сапада
Білім беру,‭ ‬кадрларды даярлау жєне‭ ‬ќайта даярлау жїйесін дамыту
Маќсаты‭ –‬Ќазіргі заманѓы білім берудіњ,‭ ‬кадрларды даярлау мен‭ ‬ќайта даярлаудыњ наќты экономикалыќ жаѓдайларѓа барабар бєсекеге‭ ‬ќабілетті жїйесін дамыту.
Міндеттері‭ –‬.Білім беру жїйесін басќарудыњ жања моделін енгізу.
2.‭ ‬Білім беру‭ ‬ќызметтерініњ жоѓары сапасын‭ ‬ќамтамасыз ету.
.‭ ‬Жаћандыќ экономиканыњ талаптарына жауап беретін‭ ‬ќазіргі заманѓы кєсібилігі жоѓары ж±мыс кїшін даярлау жїйесін дамыту.
орныќты‭ ‬ќамтамасыз етуге‭ ‬ќол жеткізу.
Ѓылымды дамыту
Маќсаты‭ –‬Жања білімдерді тиімді дамыту мен пайдалануды‭ ‬ќамтамасыз ететін бєсекеге‭ ‬ќабілетті‭ ‬±лттыќ инновациялыќ жїйеніњ негіздерін‭ ‬ќ±ру.
Міндеттері‭ –‬.Ѓылыми жєне инновациялыќ‭ ‬ќызмет їшін‭ ‬ќазіргі заманѓы инфраќ±рылымды дамыту.
2.‭ ‬Академиялыќ‭ ‬ѓылыми мекемелер мен жоѓары оќу орындары ыќпалдастыѓын‭ ‬ќамтамасыз ету.
.‭ ‬Ѓылыми зерттеулерді‭ ‬ќаржыландырудыњ тиімді жїйесін‭ ‬ќ±ру.
.‭ ‬Ѓылыми-зерттеуді жєне конструкторлыќ‭ ‬ќызметті жїргізуде жеке меншік сектор їшін ынталандырулар туѓызу.
.‭ ‬Ѓылыми кадрларды даярлау сапасын арттыру жєне‭ ‬ќазаќстандыќ‭ ‬ѓылымныњ‭ ‬єлемдік‭ ‬ѓылымѓа кірігуі їшін жаѓдайлар жасау.
.‭ ‬Ѓылыми‭ ‬ќызметкерлердіњ жалаќысыныњ дењгейін арттыру.
Медициналыќ‭ ‬ќызметтердіњ жоѓары сапасын‭ ‬ќамтамасыз ету‭
Маќсаты‭ –‬Денсаулыќ саќтаудыњ‭ ‬ќолжетімді жєне бєсекеге‭ ‬ќабілетті жїйесін‭ ‬ќ±ру.
Міндеттері‭ –‬.‭ ‬Денсаулыќ саќтауды басќарудыњ жања моделін енгізу.
2.‭ ‬Медициналыќ кґмектіњ‭ ‬ќолжетімділігі мен сапасын арттыру.
.‭ ‬Денсаулыќ саќтаудыњ‭ ‬єлеуметтік мєні бар проблемаларын шешу.
.‭ ‬Медициналыќ,‭ ‬фармацевтикалыќ білімніњ жєне денсаулыќ саќтау саласындаѓы‭ ‬ѓылыми зерттеулердіњ сапасын арттыру.
Халыќты‭ ‬єлеуметтік‭ ‬ќолдау,‭ ‬ењбек‭ ‬ќатынастары жєне кґші-ќон
Маќсаты‭ ‬-‭ ‬Ґњірлік жєне салалыќ аспектілерін ескере отырып атаулы‭ ‬єлеуметтік кґмек саясатын жетілдіру жєне ењбек‭ ‬ќатынастарын дамыту.
Міндеттері‭ –‬.‭ ‬Халыќты‭ ‬єлеуметтік‭ ‬ќорѓаудыњ кґп дењгейлі жїйесін дамыту.
2.‭ ‬Нарыќтыќ‭ ‬ќатынастарѓа негізделген атаулы‭ ‬єлеуметтік кґмек кґрсету‭ (‬т±рмысы тґмен азаматтарѓа,‭ ‬оныњ ішінде‭ ‬єйелдер мен жастарѓа‭)‬,‭ ‬ана мен баланы‭ ‬єлеуметтік‭ ‬ќорѓау жїйесін ныѓайту жґніндегі‭ ‬ќаѓидаттарды жетілдіру.
.‭ ‬Ґњірлік ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасынның үкіметі, оның қызметтері мен өкілеттілігі жайлы
Қазақстан Республикасынның үкіметі, оның қызметтері мен өкілеттілігі жайында
Қазақстан үкіметі
Қазақстан Респуликасының Үкіметі
Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы
Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі
Қазақстан Республикасының Үкіметі
Қазақстан Республикасыньң үкіметі
Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы түсінік
Қазақстан Республикасындағы бюджет саясаты және оның қызметтері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь