Зат алмасудың жалпы заңдылықтары


Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Зат алмасудың жалпы заңдылығы
2. Углеводтардың қорытылуы.
3. Күйіс қайырмайтын мал асқазанында углеводтардың қорытылуы.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Астың маңыздылығы мен сіңімділігі оның құрамына байланысты. Нанның,ет пен сүттің сіңімділігі мен маңыздылығы олардағы табиғаттың ерекше маңызды және организмнің негізгі қызметі. Зат алмасуы тоқталысымен тірілік жойылады. Оның барысында организмге түрлі қуаты бар қоректік заттар, тұздар мен су ліреді де, бұл заттардың ыдырауынан пайда болған денеге қажетсіз улы заттар денеден шығарылады. Жаңадан қабылданған заттардан организмдегі ұлпалардың клеткаларының өздеріне бейімделген заттар жасалады. Бұл ассимиляция, яғни организмге неген заттарды өздеріне бейімдеп өзгерту. Мұнымен бірге организмде клеткалар мен олардың бөлшектері ескіреді, олар ыдырайды, яғни диссимиляция байқаладыАссимиляция мен диссимиляцияның нәтижесінде организм ескіріп тозған қажетсіз заттарды сыртқа шығарады және қызметіне қажетті қуат алады.
Зат алмасуы баланың өсіп, дамуы кезінде күшті болады.
Бұл адамның жас ерекшелігінің ауқымды бір көрсеткіші. Балаларда ассимилияция диссимиляциядан басым болады, олар тек ересек адамға ғана теңеседі. Бала кезінде ассимиляция басым болса, қартайғанда, керсінше диссимиляция басым болады.Бұлзаңдылық түрлі ауруларға, сыртқы ортаныың қауырт жағдайларының әсеріне байланысты бұзылады.
Адам организміндегі клеткалардың құрамында көптеген химиялық заттар бар. Олар органикалық және бейорганикалық болып екі топқа бөлінеді. Органикалық заттарға; белок,май, көмірсу, гормондар мен ферменттер, ал бейорганикалық заттарға; су,түрлі минерал тұздары жатады. Дені саулығы бар ересек, 70кг салмағы бар, адамның организмінде шамамен 40-45л су ,15-17кг белок , 7-10кг май, 2,5-3 кг тұздар, 0,5-0,8 кг көмірсу болады. Бірақ дененің химиялық құрамы біркелкі тұрақты болмайды. Организмдегі үнемі болып жататын синтездеу мен ыдырау қажетті заттармен ұдайы дұрыс және жеткілікті шамада қамтамасыздандыруды талап етеді. Организмге қажетті “құрылыс материалдары ” денеге тамақтану арқылы жеткізіледі. Әр адам өмір бойы өзінің салмағынан анағұрлым артық белоктар,майлар, көмірсу ,тұздар мен суды қабылдайды. Мысалы, 65-70 жас өмір сүрген кісі шамамен 50т су ішетін көрінеді, ал жейтін белогы 2,5 т, майлары 2 т, көмірсулері 10 т, 200-300 кг ас тұзын жейді екен. Бұл зат алмасуы ның организмде күшті екенін көрсетеді. Егер денеде зат алмасуы болмаса, адам организмінде қанша заттар жиналып қалар еді!

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 12 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Зат алмасудың жалпы заңдылығы
2. Углеводтардың қорытылуы.
3. Күйіс қайырмайтын мал асқазанында углеводтардың қорытылуы.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Астың маңыздылығы мен сіңімділігі оның құрамына байланысты.
Нанның,ет пен сүттің сіңімділігі мен маңыздылығы олардағы табиғаттың
ерекше маңызды және организмнің негізгі қызметі. Зат алмасуы тоқталысымен
тірілік жойылады. Оның барысында организмге түрлі қуаты бар қоректік
заттар, тұздар мен су ліреді де, бұл заттардың ыдырауынан пайда болған
денеге қажетсіз улы заттар денеден шығарылады. Жаңадан қабылданған
заттардан организмдегі ұлпалардың клеткаларының өздеріне бейімделген заттар
жасалады. Бұл ассимиляция, яғни организмге неген заттарды өздеріне бейімдеп
өзгерту. Мұнымен бірге организмде клеткалар мен олардың бөлшектері
ескіреді, олар ыдырайды, яғни диссимиляция байқаладыАссимиляция мен
диссимиляцияның нәтижесінде организм ескіріп тозған қажетсіз заттарды
сыртқа шығарады және қызметіне қажетті қуат алады.
Зат алмасуы баланың өсіп, дамуы кезінде күшті болады.
Бұл адамның жас ерекшелігінің ауқымды бір көрсеткіші. Балаларда
ассимилияция диссимиляциядан басым болады, олар тек ересек адамға ғана
теңеседі. Бала кезінде ассимиляция басым болса, қартайғанда, керсінше
диссимиляция басым болады.Бұлзаңдылық түрлі ауруларға, сыртқы ортаныың
қауырт жағдайларының әсеріне байланысты бұзылады.
Адам организміндегі клеткалардың құрамында көптеген химиялық заттар
бар. Олар органикалық және бейорганикалық болып екі топқа бөлінеді.
Органикалық заттарға; белок,май, көмірсу, гормондар мен ферменттер, ал
бейорганикалық заттарға; су,түрлі минерал тұздары жатады. Дені саулығы бар
ересек, 70кг салмағы бар, адамның организмінде шамамен 40-45л су ,15-17кг
белок , 7-10кг май, 2,5-3 кг тұздар, 0,5-0,8 кг көмірсу болады. Бірақ
дененің химиялық құрамы біркелкі тұрақты болмайды. Организмдегі үнемі
болып жататын синтездеу мен ыдырау қажетті заттармен ұдайы дұрыс және
жеткілікті шамада қамтамасыздандыруды талап етеді. Организмге қажетті
“құрылыс материалдары ” денеге тамақтану арқылы жеткізіледі. Әр адам өмір
бойы өзінің салмағынан анағұрлым артық белоктар,майлар, көмірсу ,тұздар мен
суды қабылдайды. Мысалы, 65-70 жас өмір сүрген кісі шамамен 50т су ішетін
көрінеді, ал жейтін белогы 2,5 т, майлары 2 т, көмірсулері 10 т, 200-300 кг
ас тұзын жейді екен. Бұл зат алмасуы ның организмде күшті екенін көрсетеді.
Егер денеде зат алмасуы болмаса, адам организмінде қанша заттар жиналып
қалар еді!

Зат алмасудың жалпы заңдылығы
Tіpi организм дегеніміз — белгілі құрылымы бар биологиялық, система. Tipi
организмде үзіліссіз зат алмасу жүріп жатады. Зат алмасу дeгeнiмiздiң, өзi
организмде жүріп жататын барлық, химиялық процестердің жиынтығы.
Организмдегі зат алмасу тіршіліктің негізгі белгісі болып табылады. Tipi
организм зат алмасудың нәтижесінде пайда болып жарыққа шығады, тipшiлiк
етеді, өcin жетіледі және өледі.
Соңғы кездерде әдебиеттерде зат алмасу дегеннің орнына метаболизм
деген термин жиі қолданылатын болды. Бұл екеуі де 6ip ғана мағына береді,
сондықтан өзара 6ipiн-6ipi ауыстырады. Осы екі синонимнін екеуі де
пайдаланылады. Организмдегі зат алмасу (метаболизм) өзара тығыз байланысты
екі процестен — катаболизм мен анаболизмнен құралады.
Катаболизм (гректің kata — төмен, ballen — тастау деген сөздерінен
шыққан) дегеніміз күрделі органикалық, қосылыстардың ыдырап, қарапайым
молекулаларға айналуы. Азық-түлік, жем-шеп арқылы организмге енген және
тканьдер мен органдарға барған белоктар, липидтер, углеводтар бірқатар
катаболиздік реакциялар нәтижесінде ыдырап, ақырғы өнімдерге (СО2, Н 2О,
NH3) айналады да, сыртқа бөлініп шығады. Катаболиздік реакциялар кезінде
органикалық молекулалардан бос энергия бөлініп шығады және олар АТФ
макроэргиялық, байланысында, басқа да нуклеотидтерде жиналады. Жиналған
осы энергия тipi организмнің тіршілік әрекетін іске асыру үшін
жұмсалады.
Анаболизм (гректің ana — жоғары деген сөзінен шыққан) — бұл белоктар,
липидтер, нуклеин қышқылдарының және клетка мен тканьдегі басқа да
биомолекулалардың синтезі. Мұндай синтез катаболизм кезінде пайда болған
заттардың есебінен іске асады. Анаболизм реакциялары кезінде АТФ
макроэргиялык байланыстарынан босап шыққан энергия жұмсалады. Анаболизм
пpoцeci кезінде организмнің құрам бөліктері қалыптасады және жаңа бөліктер
түзіліп жаңарады. Ал организмді тұтастай алып қарастыратын болсақ, ересек
организмнің дене құрамы бірқатар уақыт бойы оншама өзгере қоймайтыны
белгілі.
Клеткадағы катаболиздік және анаболиздік реакциялар 6ipiнен-6ipi тәуелсіз
болады және 6ip мезгілде жүреді. Бұл екеуі зат алмасудың біртұтастығын және
оның мазмұнын көрсетеді. Бұл реакцияларды ферменттер катализдейді және оны
эндокриндік жүйе мен орталық нерв жүйесі басқарып, реттейді. Катаболизм
және анаболизм нәтижесінде түзілетін қосылыстар метаболиттер немесе аралық
өнімдер деп аталады. Катаболизм диссимиляция деп, ал анаболизм ассимиляция
деп те аталады.
Heгiзгi қоректік заттар (белоктар, углеводтар, липидтер) — күрделі де
жоғары молекулалы қосылыстар. Сондықтан олар ас қорыту жолында ішек-қарын
қабырғасы арқылы сорылып, организмге ене алмайды. Ол заттар организмге
сіңіп, оның құрам бөлігіне айналу үшін, оларды ыдырату және қарапайым
молекулалалы заттарға айналдыру қажет. Қоректік заттардың ыдырап айырылуы
әр түрлі ферменттердің әсері арқылы іске асады және ол ас қорытылу процесі
деп аталады. Ас қорытылу процесіне қатысатын ферменттер гидролазалар
класына жатады. Осыған байланысты ас қорыту жолында ол ферменттер қатысатын
катаболизм реакцияларындағы екінші субстрат су болады. Су, минералдық
тұздар және витаминдер де қоректік заттарға жатады.

2.Белоктың алмасуы

Белоктың маңызы және қажетті мөлщері.Азықтың ең құнды бөлігі белок ,
өйткені белокпен ғана тамақтанса, адам біраз уақыт өмір сүре алады, ал
белоксыз өмір сүру мүмкін емес.Белок ыдырағанда май мен көмірсу түзіледі.
Егер белокты(айталық,сүттің белогын)тікелей қанға жіберсе, адам уланады.
Кейбір адамдарға сиыр сүті , жұмыртқа жақпайды, Себебі бұл тамақтрдағы
белок ішек-қарын арқылы ыдырамай, сол күйінде қанға өтеді.
Белоктың құрамында азот, күкірт, амин қышқылдары бар, ал май мен
көмірсуында олар жоқ.
Адамның тыіршілігіне қажетті белок мөлшерін белоктік минимум дейді. Ол
жасқа байланысты өзгереді.
Қарапайым белоктың құрамында 4 зат қана бар; оттегі,сутегі,көмірсу және
азот, ал күрделі белоктарда(мысалы мидың белогында)бұлардан басқа
күкірт,фосфор,темір т.б. бар. Белоктар мономерлі амин қышқылдарынан тұрады.
Белок молекуласында 100 ден 30000-ға дейін мономерлер болады. Олардың
массасы 17000-нан 500000-ға дейін. Не бары 20-дан астам амин қышұылдары
бар. Солардан шексіз көп белоктар түзіледі, әр кісінің белоктары өзіне ғана
тән етіп бейімделген.

Белоктың қажет мөлшері


Белоктың тәуліктік
Баланың жасы мөлшері,гкг

2-3 айдан 4,0-5,0
1 жасқа дейін 3,5-4,0
2-3 жас 2,5-3,5
12-15 2,0-3,0
15-17 1,5-2,0
17-21 1,0-1,3
21-50

Организмдегі белоктар түрлі қызмет атқарады. Ферменттердің негізі
болып зат алмасуындағы химиялық реакциялардың қарқының өзгертеді, яғни
биологиялық катализатор қызметін атқарады. Кейбір белоктар транспорттық
қызмет атқарып, заттарды тасымалдауға қатысады. Бұдан бұрын айтып кеткен
эртироциттердің құрамындағы гемоглобин оттегі мен көмір қышқыл газын
тасиды. Денедегі барлық қозғалыс арнайы белоктар актиннің және миозиннің
қатысуымен орындалады, яғни белок еттің жиырылуы қызметіне де қатысады.
Денедегі клеткалардың құрамының негізгісі болып,белоктар-құрылыс материалы
қызметін атқарады. Сонымен,біздің өміріміздің барлық салаларына белок
қатысады.
Тамақтың құрамындағы күрделі белоктар ас қорыту сөлдерінің әсерінен
қарапайым түрлері пептидтерге және амин қышқылдарына айналады. Мұны біз ас
қорыту жүйесінің қызметін жазғанда қарастырғанбыз.Ал сол қарапайым заттар
қанмен күллі клеткаларға тасылып, олардан әр клетканың өзіне бейімделген
белоктар өндіріледі.
Амин қышқылдарының 10% организмнің өзінде өндірілмейді, сондықтан
оларды таптырмайтын қышқылдар дейді. Бұларға аргинин , триптофан, лейцин,
изолейцин,валин, треонин, лизин, метионин мен фенилаланин жатады.
Өсіп,дамып жатқан бала организміне бұларға қоса 10-қышқыл- гистидин аса
қажет. Осы аталған ауыстырмайтын амин қышқылдары жейтін астың құрамында
жеткіліксіз болғанда адам денесінде, әсіресе балалар мен жас өспірімдердің
организмінде айтарлықтай өзгерістер пайда болады. Денеде белоктың қоры онша
көп емес, ұзаққа созылған жағдайда ақыл кемшілігі пайда болуы мүмкін,
баланың жұқпалы аурулрға қарсы тұру қабілеті нашарлайды. Мысалы,
ауыстырылмайтын амин қышқылдарының лөпшілігі құрамында болмайтын өсімдік
тағамдарымен ғана қоректенетін елдерде “квашиоркор” деген сырқат көп
кездеседі.

Углеводтардың қорытылуы.
Углеводтар жануарлар үшін негізгі қорек. Ол азық рационының 70%
шамасындай. Ал адам қорегінің 50% углеводтардың үлесіне тиеді. Қорытылу
ерекшелігіне қарай углеводтарды мынадай екі топқа бөледі 1) крахмал,
гликоген, сахароза, лактоза, 2) целлюлоза, маннандар, лигнин, пектиндер,
пентозандар жэне басқалары. Екінші топқа жататын углеводтарды
омыртқалылардың бәрі бірдей қорыта алмайды. Оларды күйіс қайыратын және
кейбір жануарлар ғана микробтық ферменттің көмегімен қорыта алады (бұл
мәселе жеке қарастырылады).
Крахмалдың, гликогеннің қорытылуы ауыз қуысынан басталады, ол екеу
корытылуына аздап болса да сілемей ферменттері әсер етеді. Сілемейдің
негізгі қызметі — қоректі ылғалдандыру, сөйтіп оның шайналуына және ас
қорыту жолымен жүруіне жағдай жасау. Сілемейдің құрамында, шырышты
гликопротеидтер (муциндер) бар, олар қорекке жағылып, оны жұмсартады.
Сілемей дегеніміз түссіз (қойда, жылқыда), немесе азғана майлы су
түсіндей (сиырда, итте) сұйық зат. Ipi қараның және қойдың, сілемейінің, рН
көрсеткіші 8,2—8,5, жылқыда 7,2—7,8, адамда 6,9—7,0. Кейбір сүтқоректі
жануарлардың сілемейі құрамында крахмал мен мальтозаны ыдырататын а-амилаза
(м. м. 56000) және мальтаза (м. м. 22000) ферменттері бар. Ciлемей
құрамында а-амилаза бейтарап ортада және шала қышқыл ортада активтілік
қасиет көрсететіндіктен сілемей амилазасының активтілігі шамалы. Мысалы,
адамдағы осы ферменттің активтілігімен салыстырғанда, шамамен шошқада 100
есе, ipi қарада, жылқыда 1400 есе кем болады.

Күйіс қайырмайтын мал асқазанында углеводтардың қорытылуы.

Қоректік заттар ауыз қуысынан әрі қарай сөлінің күшті қышқылдық реакциясы
(рН 1,5—2,5) бар қарынға түседі. Қышқыл ортада сілемейдегі а-амилаза
ферменті өзiнiң әсерін тоқтатады да, углеводтар бұдан әрі ыдырамайды. Қарын
сөлінде амилаза ферменті болмайды. Крахмал, гликоген, сахароза, лактозаның
қорытылуы негізінен он екі елі ішекте, ұйқы безі ферменттерінің және ішек
шырышының әсерінен іске асады.
Омыртқалы жануарлардың ұйқы безінен шығатын сөлінде сілтілік реакциясы
(рН ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Зат алмасудың тиіптік бұзылуының патологиясы
«Жас ерекшеліктер физиологиясы және мектеп гигиенасы» курсы бойынша лекция тезистері
Химиялық реакциялар жылдамдығы
Қазіргі кезеңнің әлеуметтік экологиялық мәселелері Адам санының өсуі. Адам демографиясының әлеуметтік-географиялық ерекшеліктері туралы ақпарат
АДАМ ЖӘНЕ БИОСФЕРА
Тірі ағзалардың химиялық құрамы
Негізгі абиотикалық фактор
Тұқым қуалайтын ауруларды зерттеу әдістері
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары
Қоғамдық өндіріс
Пәндер