Бастауыш мектеп оқушыларын оқыту процесінде бағалауды психологиялық ерекшеліктері

МАЗМҮНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Бастауыш мекггеп оқушыларының білімін бағалаудың теориялық
негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Оқыту процесіндегі оқу шылардың танымдық әрекеті арқылы білімді
бағалаудағы теориялық ой.пікірлер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Мотивация және белсенді оқыту әдістері . танымдык іс.әрекет арқылы
оқытудағы бағалаудың негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
1 бөлім бойынша тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

2 Анықтаушы эксперимент арқылы бастауыш мектеп оқу шыларының оқыту процесіндегі бағалануларын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.1 Зерттеудің мақсаты, өтілу барысы және бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.2 Анықтаушы эксперимент арқылы бастауыш мектеп оқушыларының
танымдық іс.әрекеті негізінде оқыту процесін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.3 Мотивацияға байланысты білімді бағалаудың әдістемелері ... ... ... ... ... ..33
2 бөлім бойынша тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
3 Дамытушы эксперименттің оқыту процесіндегі және білімді
бағалаудағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40

3.1 Оқушылардың танымдық іс.әрекеттерінің ерекшеліктері мен даму
деңгейлерін анықтайтын білім сапасыы бағалау мәселелері ... ... ... ... ... ... 40
3.2 І.ші сынып оқушыларының танымдық іс.әрекеті арқылы
білімді бағалау жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46
3.3. ІІ.ші сынып оқушыларының танымдық іс.әрекеті негізінде
білімді бағалау жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
КІРІСПЕ

Зерттеу жұмысының өзектілігі.
Қазіргі таңда психология ғылымының өзекті де, өткір мәселелерінің бірі оқушылардың білім сапасын арттыру, оқыту мәселесін жақсарту болып отыр. Соған байланысты оқушылардың білім бағасына және сол білімді бақылау жүйесі жайлы құжат "Жалпы білім және кәсіптік бағдар беретін мектеп реформасының негізгі бағыттарында" бұл мәселеге жоғары мән беріледі. Құжатта былай делінген: "Оқушылар білімін бағалауда қандайда болмасын жалаң бүркемелеушілікке жол берілмеуін міндетті түрде қадағалау қажет".
Білім сапасының теориялық негізделген принциптерін жасау мәселесі және соған сай психологиялық тұрғыда оқушылардың білімін тексеру тәсілдері қазіргі танда ерекше қиын әрі күрделі болып отыр. Осы мәселені шешу жолдарын іздеу - біздің зерттеуіміздің негізгі мақсатын құрайды. Тәжірибелік әдістер мен оқушылардың білім сапасын бағалау критеррийлерінің соған сәйкес оқыту, меңгеру теориясымен байланысты талап ету мәселесі - педагогикалық психологияның негізін құраушы принцип болып табылады (Д.Б.Эльконин, Н.Ф. Талызина).
Л.С. Выготский, Д.Б. Эльконин, В.В. Давыдов зерттеулері дамыта отырып, оқыту қағидаларын ұстанады. Әрі ғылымда берік орын тепкен, өзінің оң нәтижелерін беретін дамыта отырып оқыту мәселесі оқушының ғылыми-теориялық ойлау жүйесін қалыптастыру, танымдық іс-әрекеттерінің үйлесімді дамуын көздей отырып, үлкен табысқа жетіп отыр.
Қазақстандық психологтар С.М.Жақыпов, Ж.Ы. Намазбаева, Қ.Б.Жарықбаев, Х.Т.Шерьяздановалар еңбектері де осы оқыту процесінде басшылыққа алатын пікірлерді алға тартады.
Зерттеудің мақсаты. Бастауыш мектеп оқу шыларының білімін жетілдіруде бағалаудың психологиялық ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеудің объектісі. Бастауыш мектеп оқушыларының оқыту процесіндегі бағалануларының психологиялық ерекшеліктері.
Зерттеу пәні. Оқыту процесінде оқушының танымдық іс-әрекеттін бағалау.
Зерттеу болжамы.
Бастауыш мектеп оқушыларының оқыту процесіндегі білімді танымдық іс-әрекетті дамыту арқылы бағаласа, онда білім сапасы артады.
Зерттеудің міндеттері:
1.Педагогикалық психологияда отандық және шетел әдебиеттеріндегі оқытудағы бағаның психологиялык мазмұны және ерекшеліктеріне теориялық талдау жасау.
2. Оқыту процесіндегі бағалаудың оқушылардың танымдық іс-әрекетіне тиімділік әсерін анықтау.
3. Бастауыш мектеп оқушыларының қазақ тілі пәні бойынша оқыту процесіндегі бағаның рөлін психологиялық тұрғыдан зерттеу.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық негіздері ретінде Выготскийдің мәдени-тарихи тұжырымдамасындағы өзіндік табиғаты, П.Я.Гальпериннің сатылы оқыту теориясы, Леонтьевтің іс-әрекеттің даму жайлы тұжырымдамасы, Давыдовтың дамыта отырып оқыту теориясы, В.В. Рубцовтың оқу іс-әрекетін ұжымдық тұрғыда бөлуді ұйымдастыруға негізделген теориясы, профессор С.М.Жақыповтың біріккен диалогтық танымдық іс-әрекеті жайлы және белсенді оқыту әдістемесі туралы тұжырымдамасы, профессор Ж.Ы.Намазбаеваның жеке адамның дамуы жайлы еңбектері алынды.
Зерттеу әдістері:
1.Бастауыш мектеп оқушыларының оқыту процесін бағалауды танымдық іс-әрекет арқылы зерттеу.
Бұл бағыттағы әдістемелер: Сөз-мағыналық ойлауды бағалау, рефлексивтік ойлаудың белсенділігін анықтау, А.Р.Лурияның есте сақтауға байланысты "10 сөзді жаттау" әдістемесі, зейіннің таңдамалылығын зерттеу әдістемесі.
2. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мативациясын қалыптастыруға байланысты әдістемелер тобы: Т.Д. Дубовицкаяның оқу мотивациясының бағыттылығын аныктау әдістемесі және Н.Г.Лусканованың оқу мотивациясының деңгейлерін анықтау әдістемесі.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
1. Бастауыш мектеп оқушыларының танымдық іс-әрекетін бейімдеп құрастырылған әдістемелер көмегімен анықтау.
2. Білімді жетілдіру — бағаның психологиялық ерекшеліктерін ашуға, оқу іс-әрекет психологиясындағы бағалаудың теориясын кеңейтуге әсер етеді.
3. Бастауыш мектеп оқушыларының қазақ тілі пәні бойынша білімдерін бағалаудың сапасын көтеру мақсатында бірқатар нұсқау жасалынды.
Зерттеудің теориялық мәні. Білім беруде белсенді оқу әдістерінің көмегімен оқушыда оқуға ынтасын тудыру жолдарын көрсетеді. Білімді танымдық іс-әрекеттер негізінде бағалаудың әдістемесі мектептің бастауыш кезеңіне лайықталып негізделген.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы алынған нәтижелердің танымдық іс-әрекет негізінде бастауыш мектеп оқушыларының білімдерін орынды бағалауға болатындығын көрсетеді.
Бастауыш мектептің 1-2 сыныптарында қазақ тілі сабағынан білімді тексеру-бақылау мақсатында танымдық-психологиялық жаттығулар, тренингтерден тұратын бағдарламалар жасалынды. Зерттеу жұмыстарының мәліметтерін, эксперименттің нәтижелерін бастауыш мектептегі оқу
        
        Бітіруші ______________________ дипломдық жобасына (жұмысына)
Пікір
Жоба тақырыбы: «Бастауыш мектеп оқушыларын оқыту ... ... ... ... ... ... ... өткір мәселелерінің бірі
оқушылардың білім сапасын арттыру оқыту ... ... ... ... ... ... ... бағасына және сол білімді бақылау жүйесі
жайлы жазылған диплом жұмысы едәуір ... ... деп ... ... ... ... жұмысының мақсаты ретінде
бастауыш мектеп оқушыларының ... ... ... психологилық
ерекшеліктерін анықтап олардың танымдық іс-әрекетінің деңгейін ... ... ... ... ... ... деп алған зерттеудің
объектісі ретінде бастауыш ... ... ... ... ... ... деп көрсетілсе, зерттеу ... ... ... ... іс - ... бақылау болып табылады.
Зерттеу болжамында бастауыш мектеп оқушыларының ... ... ... іс ... ... ... ... онда білім сапасы артатындығын
дәлелдеуге тырысқан. Бұдан келіп шығатын ой студент ... ... ... ... құра ... ... ... алдына қойған міндеттерін шеше алған, яғни,
біріншіден, педагогикалық психологияда отандық және шетел әдебиеттеріндегі
оқытудағы бағаның ... ... мен ... ... ... ... ... процесіндегі бағалауда оқушылардың
танымдық іс - ... ... ... теориялық және эмпирикалық зерттеу
арқылы анықтаған, үшіншіден, ... ... ... қзақ тілі ... ... ... бағаның ролін психологиялық тұрғыдан дәлелдей
алған зертеудің практикалық маңыздылығы зор. ... ... ... нәтижелерін бастауыш мектептегі оқу процесінде
тиімді пайдалану үшін, нақвтырақ айтсақ мұғалімдердің білімін ... ... ... ... ... ... ... жеңіл, ғылыми
тұрғыда дәлелдемелер негізінде жазылған.
Пікір білдіруші:
ДИПЛОМ ЖОБА (ЖҰМЫС) ЖЕТЕКШІСІНІҢ
ПІКІРІ
Студент ________________________ «Бастауыш мектеп ... ... ... ... ... ... ... жұмысы педагогикалық психологиялық оқу бағдарламаларының тлаптарына,
олардың тапсырмаларына сәйкес келуі. Бітірушінің ... ... ... ... және ... ... ... кездегі педагогикалық
- өндірістік тапсырмаларды еңбекті ұйымдастыру ... шеше ... ... ... ... ... ... студент жұмысты жауапты, ғылыми тұрғыда дәйекті ... ... ... ... ... тыңдаушыға ұғыныңқы, түсінікті
жазылған. Зерттеу нәтижелері курстық жұмыстарда, Республикалық онкурстарда,
ғылыми ... ... ... ... ... ... бағалаудың теориялық
негізі.....................................................................
...................................................6
1.1 Оқыту процесіндегі оқу шылардың танымдық әрекеті арқылы ... ... ... ... және белсенді оқыту әдістері - танымдык іс-әрекет арқылы
оқытудағы бағалаудың
негізі......................................................................
.......16
1 бөлім бойынша
тұжырым.....................................................................
.............22
2 Анықтаушы эксперимент арқылы бастауыш мектеп оқу шыларының оқыту
процесіндегі бағалануларын
анықтау................................................24
2.1 ... ... ... барысы және
бағыттары....................................24
2.2 Анықтаушы эксперимент арқылы бастауыш мектеп оқушыларының
танымдық іс-әрекеті негізінде оқыту процесін
бағалау..................................28
2.3 Мотивацияға байланысты білімді бағалаудың
әдістемелері......................33
2 ... ... ... эксперименттің оқыту процесіндегі және білімді
бағалаудағы
маңызы......................................................................
..................40
3.1 Оқушылардың танымдық іс-әрекеттерінің ерекшеліктері мен даму
деңгейлерін анықтайтын білім сапасыы ... І-ші ... ... ... ... ... бағалау
жолдары.....................................................................
..............46
3.3. ІІ-ші сынып оқушыларының танымдық іс-әрекеті негізінде
білімді бағалау
жолдары.....................................................................
..............54
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................................63
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... психология ғылымының өзекті де, өткір мәселелерінің бірі
оқушылардың білім сапасын арттыру, оқыту мәселесін жақсарту болып ... ... ... білім бағасына және сол білімді бақылау жүйесі
жайлы құжат "Жалпы білім және кәсіптік бағдар беретін мектеп ... ... бұл ... ... мән ... ... былай
делінген: "Оқушылар білімін бағалауда ... ... ... жол ... ... ... қадағалау қажет".
Білім сапасының теориялық негізделген принциптерін жасау мәселесі және
соған сай ... ... ... ... тексеру тәсілдері
қазіргі танда ерекше қиын әрі күрделі болып отыр. Осы ... ... ... - ... ... ... мақсатын құрайды.
Тәжірибелік әдістер мен ... ... ... ... критеррийлерінің
соған сәйкес оқыту, меңгеру теориясымен байланысты талап ету ... ... ... негізін құраушы принцип ... ... Н.Ф. ... ... Д.Б. ... В.В. Давыдов зерттеулері дамыта отырып,
оқыту қағидаларын ұстанады. Әрі ғылымда ... орын ... ... оң
нәтижелерін беретін дамыта отырып оқыту мәселесі оқушының ғылыми-теориялық
ойлау жүйесін қалыптастыру, танымдық іс-әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... отыр.
Қазақстандық психологтар С.М.Жақыпов, Ж.Ы. Намазбаева, Қ.Б.Жарықбаев,
Х.Т.Шерьяздановалар еңбектері де осы ... ... ... алатын
пікірлерді алға тартады.
Зерттеудің мақсаты. Бастауыш мектеп оқу шыларының білімін жетілдіруде
бағалаудың психологиялық ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеудің объектісі. Бастауыш мектеп ... ... ... ... ... ... ... процесінде оқушының танымдық іс-әрекеттін бағалау.
Зерттеу болжамы.
Бастауыш мектеп оқушыларының оқыту процесіндегі білімді танымдық ... ... ... ... онда білім сапасы артады.
Зерттеудің міндеттері:
1.Педагогикалық психологияда отандық және шетел әдебиеттеріндегі
оқытудағы бағаның ... ... және ... теориялық
талдау жасау.
2. Оқыту процесіндегі бағалаудың оқушылардың танымдық іс-әрекетіне
тиімділік әсерін анықтау.
3. ... ... ... ... тілі пәні ... ... бағаның рөлін психологиялық тұрғыдан зерттеу.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық негіздері ретінде Выготскийдің мәдени-
тарихи тұжырымдамасындағы ... ... ... сатылы оқыту
теориясы, Леонтьевтің іс-әрекеттің даму ... ... ... ... ... ... В.В. Рубцовтың оқу іс-әрекетін ... ... ... негізделген теориясы, профессор С.М.Жақыповтың
біріккен диалогтық танымдық ... ... және ... оқыту әдістемесі
туралы тұжырымдамасы, профессор Ж.Ы.Намазбаеваның жеке адамның дамуы жайлы
еңбектері алынды.
Зерттеу әдістері:
1.Бастауыш ... ... ... ... ... танымдық іс-
әрекет арқылы зерттеу.
Бұл бағыттағы әдістемелер: Сөз-мағыналық ойлауды бағалау, рефлексивтік
ойлаудың белсенділігін анықтау, ... есте ... ... ... жаттау" әдістемесі, зейіннің таңдамалылығын зерттеу әдістемесі.
2. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу ... ... ... ... Т.Д. Дубовицкаяның оқу ... ... ... және ... оқу ... ... ... ғылыми жаңалығы:
1. Бастауыш мектеп оқушыларының танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... Білімді жетілдіру — бағаның психологиялық ерекшеліктерін ашуға, ... ... ... ... ... әсер ... Бастауыш мектеп оқушыларының қазақ тілі пәні бойынша білімдерін
бағалаудың сапасын көтеру мақсатында бірқатар нұсқау жасалынды.
Зерттеудің ... ... ... ... ... оқу әдістерінің
көмегімен оқушыда оқуға ынтасын ... ... ... Білімді танымдық
іс-әрекеттер негізінде бағалаудың әдістемесі мектептің бастауыш кезеңіне
лайықталып негізделген.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы алынған нәтижелердің ... ... ... ... мектеп оқушыларының білімдерін орынды бағалауға
болатындығын көрсетеді.
Бастауыш мектептің 1-2 сыныптарында қазақ тілі ... ... ... ... ... ... бағдарламалар жасалынды. Зерттеу жұмыстарының мәліметтерін,
эксперименттің ... ... ... оқу ... ... ... нақтырақ айтсақ, мұғалімдердің білімін жетілдіру мақсатында
қолдануға болады.
Экспериментте қолданылған психологиялық әдістемелер ... ... ... ... ... ... қаласындағы орта мектептер: «Үміт»
мектеп интернаты, Н.Оңдасынов атындағы №38 ... ... ... ... ... ... мен ... мәселенің терең және
жеткілікті ... ... ... таңдалған эксперименттік
психологиялық әдістердің кешені ... ... ... ... ... алынған нәтижелердің сандық және
сапалық ... ... ұзақ ... жүргізілуі дәлелдейді.
Зерттеу жұмысының құрылымы, көлемі: ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімінен,
қосымшадан тұрады.
1 БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ БІЛІМІН, БАҒАЛАУДЫҢ ... ... ... ... оқушылардың танымдық іс-әрекеті арқылы білімді
бағалаудағы теориялық ой-пікірлер
Шетелдік психологияда оқыту нәтижесінің бағасы туралы проблема дәстүрлі
түрде соған сәйкес ... ... ... ... ... және педагогы П.П. Блонский "Егер екі ... ... ... тәсілдері қолдануы бірдей болса, оңда
жақсы мұғалім мен нашар ... ... ... ... ... былай
деп жауап береді. "Жақсы мұғалім үшін барлық оқушылар әр түрлі, бірдейі
жоқ, ал ... ... үшін ... ... ... ... ... "оқушының әр қайсысының жеке ерекшеліктерін көруге үйрету керек", -
дейді.
Батыс психологиясына білімді ... ... ... ... ... ... ... жетістік сынақтарын /қол жеткізген
білімдерді ... ... ... 1-ші ... ... ... көлемінің бағасы қойылады да, ал ереже бойынша, шеберлікті
меңгеру бағасы екінші орынға түсіп қалады.
Ал, Дж. ... ... ... ... ... ... шешудің
құрылымдық күрделі терминдерінде жасалуы мүмкін, - ... ... ... бөліп ерекшелеген қиындық деңгейлері Ж.Пиаже бойынша даму ... ... ... да, егер де ... бұл ... ... ... деңгейіне жатады да, ал бұл жағдайда бұл деңгейлер білімнің
меңгерілу деңгейін сипаттайды.
Білімді меңгеру процесін ... ... ... оқу жұмысының
жалпылама тәсілдері қалыптасады, бұл тәсілдерді игеру ақыл-ой ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың ойлау ... ... ... ... ... ... ... (Б.Г.
Ананьев, Н.А. Менчинская, З.И. Калмыкова, С.Ф.Жуков т.б.). Бұл ... ... ... ... ... ... айқындалады.
1. Оқу материалын меңгеру жылдамдығының көрсеткіші (немесе ... ... ... алға ... темпі) өз алдынша меңгеру
процесінің уақытша сипатын білдіреді.
2. Ойлаудың икемділік көрсеткіші, оның ... ... ... ... орын алады. Әрекет тәсілдерінің түрлерін
сипаттайды, өзгерген жағдайға байланысты ... мен ... тез ... ... бір тәсілінен екіншісіне ауысу қабілеттілігінің
жеңілдігін сипаттайды.
3. Ойлау ... ... және ... құрылымдардың қатыстылық
көрсеткіші. Сезімді және абстрактілі ... ... ... ... ... ... ... білімнің вербализмі, яғни
жалғандык немесе керісінше, жалпылаудағы ... және ... ... ... үрдісі барысында мектеп оқушыларының
жеке (типтік) ерекшеліктеріы оқып-үйрену, ... ... ... Бұл ... ... қарай түрлі категорияларға
(үлгеруші-үлгермеуші, қабілетті-қабілетсіз) бөлінетін нақты ... ... осы ... ... ... қабілеті олардың
мазмұнының шамалық критериі болып табылады.
Ал енді критерийлерді ерекшелеудің басқа бір жолы ... ... өз ... ... ... ... қайта құру арқылы мазмұнды
шамалау. Мұндай қарым-қатынас ақыл-ой әрекеттерін қалыптастырудың жоспарлы
психологиялық ... ... (П.Я. ... Н.Ф.Талызина т.б.),
және оқу әрекетінің психологиялық теориясындағы (Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдов
оның әріптестері) зерттеулерде қолданылып жүзеге асқан.
Бұл ... ... ... ... ... ... ауқымды міндеттерге қолданылатын білім сапасының
жеткілікті жалпы сипаттамасын бөліп ... ... ... ... ... ... ... әрекеттен
шығатын болып қарастырылады. Сондықтан да әуел бастан білім сапасына деген
талаптар әрекеттің ... ... және ... ретінде беріледі.
П.Я.Гальпериннің анықтауынша, әрекеттің орындалу көрсеткіштері "өмір
жағдайларына сай ... және ... ... ... ... ... береді. Бұл сияқты түрлі білім саласы, практикалық әрекеттер арқылы
бұйырылады".
Б.Д. Эльконин және В.В. ... ... ... ... сынып
кезеңінде жетекші іс-әрекет түрі - оқу әрекеті болып табылады.
В.В. Давыдов арқылы ... ... ... жас ерекшелік
мүмкіндіктеріне ... ... оқу ... ... ... ... білімдер және ғылыми түсініктер аумағындағы әрекеттің жалпыланған
тәсілдері болатындығы анықталды.
Оқу әрекетінің ... ... ... ... ... ... үшін және оқыту нәтижелерін тексеріп-бақылау мақсатында ... ... ... Оларды шартты түрде үш топқа бөлуге
болады.
1. Оқыту әрекетінің жекелеген бөліктерінің қалыптасқандығын ... ... ... (Л.И. Айдарова, Л.В. Берцфай, К.Н.Поливанова)
2. Тексеру және бағалау әрекеті ... ... ... ... оқу ... қою және ... әрекеттері (В.В.Репкин, Д.Б.Дмитриев).
3. Бастауыш мектеп оқушыларының теориялық ойлау процестерінің жекелеген
бөліктерінің тәжірибелік оқытуда дамытушылық әсерінің көрсеткіштері бойынша
бағалау әдістері ... ... ... ... ... диагностикалық әдістер тобының көп бөлігі абстрактілі материалда
жасалды.
Соңғы жылдары оқу ... ... ... теориялық
білімнің сапалы сипаты және олардың диагностикалық әдістері ... шешу ... ... ... ... ... И.В. ... Бұл зерттеулердің жалпы методологиялық сипаты:
бұларда білім оқу-танымдық ... ... ... де, ... әрі ... ... Оқу ... арнаулы сипаты пәнге
ерекшелігіне - ғылыми, теориялық пән байланысты.
М.А.Семенова білімнің жүйелілігі ... ... өз ... ... ... ... ... шешкеніне есепті құрастыруынан
болжап біледі.
В.А.Львовский ... ... ... ... қалыптасқандығын анықтауға арналған ... ... ... ... жасаған міндеттер негізіне
пәнаралық, моделді-бейнелік білімді ... ... ұғу ... ... ... ... ... жүйесін анықтау кіреді.
Балалардың ақыл-ой қабілетін анықтағаннан соң, ... ... ... ... 2 рет қайталау керек ... ... ... өз ... ... ... ал содан соң, есепті үлкендер
көмегімен қалай шығаратындығын көру керек", - ... ... ... ... баланың жалпы дамуын бағалау арқылы
емес, ең аддымен бағалаудың негізі - оқу әрекеті арқылы жүзеге ... есте ... ... ... жоқ ... ... толықтырылу енгізілмегендіктен, оқыту ісі
тұңғиыққа тірелері сөзсіз.
Қорыта келе, жоғарыда айтылғандарды бір сөзбен топшылағанда, дамыту
бағалауының түрлерін ... ... ... мұғалімдері үшін екі нұсқаушы
құрал ... ... ... ... ... ... ... құралы ретіндегі және тек
оқушының оқу әрекетінің нәтижесі болатын ... ... ... ... оқу ... бүкіл қатынасушылардың әрекетіне және оқу процесінің
бүкіл жақтарын ... ... ... және ... қарау керек. Мұғалім
бағасы оқушылардың өзін-өзі бақылауын ауыстыра алмайды.
2. ... ... ... асуы үшін ... ... ... ... дұрыс қарым-қатынасының болуы шарт. Оқушылардың түрлі,
соның ішіщіе жеке, ... оқу ... ... ... ... ... болуы, өзара талқылау - міне бұның барлығы оқу-
танымдық ... ... ... соғатынын есте сақтау керек.
Ал, бұл жағдайдың барлығы сөзсіз, ... ... ... дайындықты,
шеберлікті, табандылықты, аса терең қабілеттілікті қажет етеді.
Ы. ... ... ... мына ... ... шегелейді: "Ол
кіммен істес болып отырғанын еш уақытта да ұмытпауы керек. Егер балалар
бірдемені ... ... онда ... ... ... тиіс. Ол
балалармен сөйлескенде ашуланбай, жұмсақ сөйлесу, ... етуі ... ұшты ... сөз, ... ... қолданбауы керек", - деп
мұғалімнің тәлімгерлік жұмысына сын айтады.
С.М.Жақыпов оқыту ... ... ... ... ... ... танымдық процесс ерекше іс-әрекет болып өзгереді ... ... ... ... ... кіреді деп көрсетті. Ол оқыту процесін
жан-жақты зерттеп, жүйелі принциптердің нақты психологиялық ... ... ... ... оқу -танымдық іс-әрекет мәселені
мағыналы етіп қоюы қажет, яғни бұл үшін ... ... емес ... ... ... ... - ... беруші оқушы" қатынасынан, "сұраушы оқушы-
балаға өз сұрағын дұрыс қоюға және оған жауап ... ... ... көшу ... процесінің тиімділігінің маңызды алғы ... бірі ... ... ... ... ... - бұл ... ішкі мотив, адамға тән туа ... ... ... ... ... ... ... сыртқы нәрсе емес. Қызығушылықтың болуы оқу үрдісінің табысты
барысына және оны ... ... ... ... ... болады.
Мектеп оқушыларында қызығушылықтың жоқтығы оқытудағы, ұйымдастырудағы
қомақты кемшіліктер көрсеткішінің орын алғандығын көрсетеді.
Көптеген ... ... ... ерік, зейінді
тәрбиелейді, жеңіл және мықты есте сақтауға көмектеседі.
Танымдық қызығушылықтың маңыздылығы оқу ... ... ... ... ... ... және тұлғаны тәрбиелеуде қызығушылык, ... ... ... болып табылады.
Қызығушылыққа білім ретінде жоғары орынды баға бере отырып, ... ... ... әрі оның ... ... ... ... психологы А.Н.
Леонтьев айтып кеткен.
Қызығушылық бүкіл танымдық процестерге және олардың ... ... өте ... әсер етеді, оның ішінде еріксіз зейінге оң әсерде
болады. Қызығушылықпен байланыстағы зейін ұзақ және ... ... Еске ... ... ... бар: ... нәрсе есте жеңіл, тез әрі ... ... ал ... жайт есте ... ... қалады және де естен
тез, оңай шығады.
Мектеп оқушыларының танымдық қызығушылықтарын қалай ... ... ... пайда болуын, дамуын жүзеге асыратын негізгі
жағдайларды ерекшелеп бөлуге болады.
1. Танымдық қызығушылықтардың дамуына, меңгерілетін пәнге ... ... ... ... деген сүйіспеншіліктердің дамуына оқушының өз ... әрі жаңа ... ... ... ... ... тұратын
оқытудың осындай ұйымдастырылуы көмектеседі.
2. Оқу еңбегі басқа еңбек сияқты түрліше болған жағдайда ғана қызықты.
Біржақты мәліметтер, ... ... ... адамды тез жалықтырады.
3. Оқытылатын пәнге деген қызығушылық пайда ... ... ... ... және ... ... ... қажеттігін, маңыздылығын түсіну
міндетті түрде қажет.
4. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... соғұрлым ол оқушыларға қызықты ... ... бар ... ... жаңа ... ... ... да жаңа
материал дамуымен сабақтас.
5. Онша ... де ... онша қиын да емес ... ... ... ... ... күш жететіндей болуы тиіс.
6. Неғұрлым оқушы жұмысы жиі тексерілсе және бағаланса, соғұрлым оған
жұмыс жасау ... бола ... ... ашық ... эмоционалдылығы және жеке басының
толғануы, мазасыздануы оқу шыға үлкен әсер ... ... ... ... ... ... проблемалы оқытудың негізгі қозғаушы серіппесі-
оқушыларға қойылатын сұрақтар мен тапсырмалар жүйесі.
Психолог А.П. ... кіші ... даму ... ... ... түсінігінің даму ерекшеліктерін зерттеген ғалым. ... ... ... айту ... ... ... оңайға түседі.
Егер балаларды мәтіндегі қысқа ғана, тек бастысын айтуды сұраса, олар жиі
жағдайда мәнді мазмұндық ... ... ... ... ... ... қысқарту және ондағы тек бастыны бөліп көрсету -бұл оқушы үшін
бір ғана міндет ... екі ... ... және бір ... ... шешу ... ... бөлу балаға қиын, өйткені бала үшін барлығы басты секілді
болады.
Бастыны бөлудегі қиналу мәтінді ... ... бөле ... ... ... 2-ші сынып оқу шылары мәтінде қанша сөйлем болса,
сонша бөлік бар деп, ал енді ... ... ... ... қарап емес
азат жолға бағдарлана отыра бөледі.
Ал енді одан да қиынырақ болған міндет - бөлінген ... ат ... ... өз ... ... ат ... ... айтып кетеді және мұндай ат қоя ... ... ... ... ... ... анықталған. Одан
оқушылар бастауышты, баянадауышпен ауыстырып ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушылары "жүгіріп" ... ... ... ... ... І-ші" тұр ... және бастыны бөле алмау ұғымды меңгеру барысындағы ... ... ... соғады.
"Инварианттық ұғымын меңгеру, - дейді американ ғалымы Дж. ... ... ... ... ... ... үшін ... болып табылады".
Инварианттық ұғымына байланысты ұлы швейцар психологы ... ... ... ... Н.А.Менчинская ақыл-ой дамуы туралы
былай дейді: "Ақыл-ой дамуының нағыз ... ... ... үшін ... ... жеңіл деңгейде қарау, абстрактілі ... ... ... ... ... және ... практикалық
әрекеттерден ұғымдарға, танымдық міндеттерді шешуге көшеді".
Әрбір міндетті шешу немесе қандай-да бір ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Е.Н. Кабанова-Меллер өзінің "Ақыл-ой әрекеті тәсілдерінің қалыптасуы
және оқушылардың ақыл-ойының дамуы" кітабында ... ... ... ... ... үйрену жайлы жазған.
Бір зат немесе құбылыстың бойынан көп қажетті нәрсені көру, айқау,
сезіну, ерекшелеп ... ... ... ... ауыр ақыл-ой әрекеті. Бұл
әрекетті жүзеге асыру қабілеттілігі ақыл-ойдың мазмұнының деңгейімен тығыз
байланысты. Психологтардың зерттеулері ... ... ... ... ... ... 112,5 ... әлсіз, нашар оқитын - 6,5, ал ... ... ... бала - 4,5 ... ... ... күшейту құралы ретіндегі оқушылардың танымдық ізденімпаздығы
туралы ... Я.А. ... ... соң ... мен
А.Дистервергтің еңбектерінде тереңдетіледі.
Осы танымдық ізденімпаздық мазмұнына ... ... әр ... ... ... ... "шәкірттің ақыл-парасат қабілеті
және оның өз бетінше ізденіп оқуына ... ... ... ... ... ... ... мәні мектеп оқушысының
білімді игеруде өз күшімен ... ... ... яғни ... ... деп ... ... танымдық ізденімпаздық ұғымы білім мен іс-рекет
тәсілдерін өз күшімен игеруге ұмтылысынан ... ... жеке ... ... ... ... дара тұлға өзінің танымдық іс-әрекетін ... ... және оны жаңа ... ... шешу үшін ... ... жеке ... сапасы ретінде қарастырады.
Оқытушының ойлау іс-әрекетін зерттеуге ... ... ... ... қарастырылады; біріншіден, ойлау іс-әрекетінің яғни, оқытушы
меңгерген білімдер ... ... ... ... ... ... процесіне әсер ететін қалыптасқан ойлау ... ... да ... ... ... тек ... ғана
емес, оның субьектісі, яғни өз ойлау іс-әрекетін басқарушы және ... ... ... ... тек ... ғана ... сол ... оқытушының да ойлау іс-әрекетіне байланысты болады - деп
оқыту ... ... ... ... үлкен талап-міндеттер жүктейді.
Сондықтан бұл пікірден ойға түйер жайт көп деп ... ... ... ... ... соған сай оқытуды қажетті деңгейде өткізуі
оқып-білім алудың өз дәрежесіңде өтілуіне жағдай болады.
Сократтан бастап, Демокрит, М. ... ... ... ... М. Мантень, Я.А. Коменский, Ж.Ж. Руссо, К.А. Гельвеций, И.Г.
Песталоций, И.Ф. Гербарт, В.А. ... ... ... ... ... ... осы уақытқа дейінгі ғалымдардың оқытудың ... ... ... Осы бүкіл көзқарастарды бес негізігі түрге ... ... ... ... әдістер және оқыту шаралар жөнінен шешуге
тырысқан көзқарастарды (Сократ-Демокрит-Аристотель-Гельвеций), екіншіге ... ... ... ... ... бағыт (Квинтилиан). Үшінші
түрдің өкілдері проблемаға білім беру ... ... ... ... төртінші -оқып-білім алушыға қатысты шешуге тырысқан
бағыт (Монтень-Дидро).
Ал, ... түрі ... ... ... ... ... ... синхронды өзгерісін сипаттайтын проблемаға деген көзқарас
бағыты (Коменский-Руссо-Гербарт-Дистерверг-Дьюи).
Дидактикалық жүйенің нәтижелік критериіне білімнің меңгерілуінің саны
мен ... ... пен ... ... ... ... яғни ... оның танымдық іс-әрекетіңдегі
негізгі кезең - тындау, қабылдау, ойлау, ... ... ... зейін
қою, қызығу т.б. процестердің күрделі тоғысқан жері - ... пәні ... ... ... тек білім тексеріп, сұрау
кезінде ғана кездесетіндіктен, осы сұраудың мәніне тоқталсақ.
Оқушылардың сабақ сұрау кезіндегі ... ... ... өзіндік
эмоционалды және еріктік формадағы синтезі болады.
Психология ғылымының көзқарасы бойынша, ... ... ... ... ... бірі -осы ... болып табылады. Э.Л.
Торндайктың шешімі ... ... яғни ... 3 см. ... жүргізу үшін, оны
үнемі өлшеп отырмаса сызу мүмкін емес. Адам ... ... ... ... ал ... ... тек ... байланысты. Бұл дұрыс,
орынды, яғни бағалау терең, меңгерілген, өте ... ... ... ... ... ... ... 2 мәселеге басты көңіл бөлу керек:
1. Білім жөніндегі нәтижелерді жинақгау.
2. Олардың псиологиялық мазмұнын анықтау.
Білім жөніндегі нәтижелерді жинақтағанда, ... ... ... ... дұрыс шешімде болуымыз керек, ал ... ... ... ... ... ... бір дұрыс
қорытыңдыға келуіміз керек.
Ал, психологтар барлығы бірауыздан бағаның жеке ... ... ... әсер ... ... ... Б.Г. ... (1935), В.А.
Сухомлинский (1969), Л.В. ... (1964), А.И. ... (1969), ... (1980), Д.Б. ... бұл ... ... көп жұмыс жасады.
А.В. Захарова (1977) ... ... бір ... деп ... ... ... бағалауына маңызды орын береді.
Ласло Балог (1981) - бағаның хабарлағыштық ... ... және де ... ... ... ... тең дәрежеде бағаны
құптайтындарына, бағаның хабарлама рөлде ... ... ... және ... бастауыш мектеп оқушылары оқу
әрекетінің арнаулы деңгейін бағалау әрекетінің сипатымен ... ... ... арқылы перспективті бағаның және оқушылардың өз
мүмкіндіктерінің пайда болуын нақты ... ... ... ... бағалауының болатындығын зерттеді.
А.В.Захарова және Т.Ю.Андрюшенко өз зерттеулерінде өзін-өзі бағалаудың
оқу әрекетінің қалыптасу деңгейіне тәуелділігін, яғни баға ... ... ... ... ... ... ... қалыптасу тарихын зерттеді. Ол бағалау жүйесінің
қажеттілігін талап ететін коғамдық процестерді ... Ол екі ... ... бағалау проблематикасының Комплекстік сипатына жұртшылык
назарын аудартады, соның ішінде баға қоюға мән бергізеді. Яғни, осы ... ... ... ... санасына, мектеп өмірінде мықтап бекігенін
және баға көмегімен үлкен ептілікпен ... ... ... ... ... ... жасауға болады.
Ференц Ленард және оның ... ... ... т.б.)
вариациялық оқыту деп аталатын тәжірибесінде оқыту - ... ... ... ... ... ол ... қолдану т.б.) және оқу
әрекетіңдегі біліктілік кезеңін анықтады. Бұл ... ... ... қолданды. Бірінші кезеңде оқу шылар өзін-өзі бақылау негізінде өзі
әрекеттерін ұпай арқылы ... ... баға беру ... ... ... ... ... кезеңде мұғалім оқушы жұмысын: бес баллдық бағалау ... ... ... оқыту тәжірибесі арқылы Ф.Ленард оқу әрекеті
жүйесін қолдана отырып, бүкіл кезеңдерде бағалауды жүзеге ... ... ... оқу әрекетінің үш бөлігі де оқу міңдеті, оқу әрекеті
және мұғалім бағасы мен өзін-өзі бақылау, ... ... ... ... ... ... оқушыларының оқу әрекеті динамикасын, ... ... ... талдады. Ол бес баллдық бағалау жүйесінің
нашар және жаксы ... ... ... ... дәлелдеді.
Сонымен, батыс психологиясы және педагогикасы бағалау проблемасын
шешуде ең бірінші ... ... ... яғни ... ... ... ... Б.С. Блум, Дж.Т.Хастингс және Дж.Ф. ... ... ... функцияларын, мектептегі бағалаудың түрлерін
бекітеді. ... ... ... және ... бағалау
функцияларын атайды.
Сонымен, білім сапасын пәнділік қатыстылық ... ... ... үшін ... мәнді, білімді анықтауға арналған білім (ұғымына)
түсінігіне ... ... ... ... ... Бала үшін ... ... - тексерілетін білімнің логикалық-пәндік талдауын анықтай
отырып, мәнді және арнаулы мазмұнын ашу.
Екіншіден, логикалық-пәндік талдау негізінде баланың әрекет ... ... ... ... ... жүйелілігін бағалауға арналған диагностикалық міндеттердің
құрылуының басты принципі оқушылардың материал ... ... ... ... ... ... ... қатар пәнділік тапсырмалардан
бұл берілетін тапсырмалардың жаңа болу ... ... ... ... ... ... өзгеруінде.
Осы негізде жалпы принцип бойынша шешілетін міндеттер тобы айқындалады.
Жалпылама бағалау үшін меңгерілген білім кең ... ... ... шешу ... ... ... орнау қажет.
Теориялық үлгідегі білімді мақсатты бағыттай ... ... ... ... ... екі рет ... міндеттері
оралымының басында және аяғында кездеседі. Олардың ... ... ... ... нақты-практикалық жағдай ситуация қалыптасатын
білімнің логикалық-пәндік талдау негізінде анықталады және де оның шешілуі
үшін арнаулы белгілі бір ... ... ... Оқу ... ... ... ерекшеленуі соңғы жұмыс кезеңдеріңде өте қатал
негіздемелер бойынша ... ... Оқу ... ... ... ... ... құрау немесе оларды "утилитарлы" дейді.
Мұндай жалпы тәсіл ашылу ... жоқ ... ... ... білімнің жалпылануына осындай ситуациялар ... ... ... теориялық білімдердің бағалану критерилері ретіндегі
пәңділік, жүйелілік және жалпылық теориялық білім ерекшелігін таддау арқылы
анықталды және ... пән, ... ... ... Ерекшеленген
баға көрсеткіштерінің нақты әдіснамалық тәсілдері біздер арқылы математика,
ана тілі сабақтарының материалдарында жүзеге асты.
Сонымен қатар, біздер, ... ... ... жүргізу
барысында теориялық ұғымдардың ерекшеліктерін эмпирикалық ұғымдардан
айырмашылығын ... қана ... ... ... ... саласы
математика, ана тілі ерекшеліктерін де қатты ескердік.
1.2 ... және ... ... әдістері - танымдық іс-әрекет арқылы
оқытудағы бағалаудың негізі
Оқу мотивтерінің даму мәселесі үнемі ... ... ... ... А.Н. ... М.И. Божович, ... өз ... оқу ... ... ... зерттеді.
Мектеп оқушылары үшін мотив жәй ғана оқу, ... ... ... үшін ... рөлі жоғарылайды. Алтыншы, жетініші, сыныптарда
оқушылар үшін ... ... - ... ... ... ... ... ісінде: ұйымдастырушы, дамытушы,
ынталаңдырушы, бағыттаушы қызмет атқарады.
М. Лорф, Г. ... /ГДР/ мына ... ... яғни ... ... қана қабілетті ғана дамытып қоймай, сонымен ... ... ... ... ... ... ескертетін жайт: оқушы меңгеретін оқу
материалы олар үшін маңызды, қажетті, ұғынымды деп ... ... ... оқу ... үшін ... ... болады (А.Н.
Леонтьев, Д.Б. Эльконин, В.В. Давыдов).
Ендігі ... ... ... ... ... оның ... арқылы
ұйымдасқан түрде эксперименттің ауысып-өзгеруіне қарайғы бағытта ... (П.Я. ... П. ... В.Ф. ... Г.С. ... ... А.К. ... Н.Ф. Галызина).
Біздің зерттеуімізде бағалаудың оқу процесінде орындайтын 3 қызметі
талданады, оның ... - ... ... ... бағалау ісі оқытуда қажетті психологиялық жағдайдың бірі болып
табылады. Біздер оны басқа 2 ... ... ... ... ... - ... ... әрекеттің бастапқы, түпкі деңгейін анықтайды. Ал,
қорытынды түрі - ... ... ... ... ... ... оқу ... кезінде ауыспалы жағдайларды ... ... жету ... ... ... бұл ... ... жасаудан
және қажет кезінде оқу процесін өзгертуден тұрады.
Сол себепті, осы айрықша мәселелерді тірек ете ... біз ... ... ... ... оқу әрекеті барысында,
негізінен оның жеке құрылымының ... ... ... ... ... жалпы міндеті - оқу-танымдық мотивтерін түрлі бағалау
түрлері арқылы дамыту мүмкіндігін айрықша ғылыми. Бұл ... ... ... шешуге болады.
1.Мектепте бағалау тәжірибесіне бақылау және талдау жүргізілу одан
шыққан мәліметтер әдебиеттердегі ... және ... ... ... міндетті.
2. Бағдарламада қалыптастырушы эксперимент ұйымдастыра отыру, ол үшін
соған ... ... оқу ... оқу мотивациясы дейгейін
анықтайтын әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... ойластырып, онда
мотивтердің жемістілігін, қажеттілігін ... ... ... ... ... болуы тиіс.
4. Соңғы мәселе: осы зерттеу негізінде практикалық нұсқаулар, жоғары,
орта оқу орындарының мұғалімдері үшін ... ... ... ... нұсқаулар дайындауымыз қажет.
А.Н. Леонтьев, Д.Б. Эльконин, В.В.Давыдовтар зерттеген оқу-танымдық
мотивтері оқушылардың өз оқу ... ... ... ... сонымен бірге осы нәтижеге жетудің әдіс-тәсілдерін меңгеруді де
қарастырады. Оқу ... ... ... ... ... бұл ... тығыз байланысты екенін, іс-әрекеттің заттық-операциялық
сипатымен ... ... ... береді. Біздің мотивацияны
зерттеу ісіміз - мотивацияның логикада ... ... тек ... ұйымдастыру арқылы ғана жүзеге асады. (П.Я.Гальперин, В.В.
Давыдов, В.В. Репкин, А.К. ... П. ... Н.Ф. ... В.Ф. Маргух,
А.К. Маркова, Л.К. Золотых, Г.С.Абрамова тб.). Біздер оқу ... ... ... типтерінің өзгеру көмегі арқылы генезисін
зерттейміз.
Жалпы бағалау ... ... ... түрлерін, яғни оқу процесінде
практикалық, іске ... ... деп ... ... сөз ... ... ... мұғалім бағасының балл арқылы бейнеленуі - баға
арқылы, оқушының өз жұмысына өзін-өзі бақылау, ... баға беру ... т.б. ... ... ... ... ... шешу
проблемасындағы басты идеяның мазмұны мынадай: білімді игерудің бірінші
кезеңінде ... ... ... ... қолдану тиімді және сол
уақытта белгілі бір шамада ... ... ... өзін-өзі
бақылауын, өзіне-өзі баға беруін қосу керек. ... Л.В. ... ... ... ... ... еліміздің рухани баюының бас себепкері оқу-
ағарту" саласында да көп алаңдаушы мәселелердің көбеюі ... ... деп ... өздері екі ойлы жастарымызды білім ордаларында ұстап, білім
алуға жетелеп итермелейтін ... ... ... - ... ғана
қалады.
Міне, бағалаудың өзектілігі бүгінгі танда бізді де ... ... ... зерттеуге тура келеді.
1. Психология, яғни бұл ғылым бағалауды оқытудың негізін құрайтын және
негізгі оқыту шарты деп қарайды.
2. Педагогика - ... ... ... ... ... ... ие болу жағын көздейді.
3. Кибернетика, яғни әрбір жүйеде кері байланыс механизмінің мақсатқа
бағытталған іс-әрекетінің болатындығын ... ... ... ... ... ... қалыптың тіркелуі және соның негізінде алынған
мәліметтер арқылы процесті басқару болып табылады.
Оқытудың мақсаты — баға алу, ұпай ... ... Баға ... ... ... ... бақылау", "өзін-өзі бағалауға"
негізделген ұпайлар саны соның ішінде қызыл ... не ... ... ... тексеру техникасы, жұмыстың мазмұнын сипаттайтын
ішкі мотивация болады.
Психологиялық тұрғыдан, теориялық ... ... ... ... ... ... ... зерттелді. Бұл
бағыттың негізін С.Л. Рубинштейн, Л.С. Выготскийлер және өте ... ... ... мәнін бейнелеуге қажетті обьективті шындықты
адамның тану тәсілі.
В.В. Давыдовтың жалпы теориясына ... кіші ... ... ... ... ... ... көшуімен сипатталады.
Оқушылардың ойлауының дамуын анықтау, даму кезен-дерін және деңгейлерін
айқындау - оқыту сапасын арттыруға бақылау ... ... ... ... ... ... ... үлгілер көрсеткендей-ақ,
оқыту тек қана оқу материалын меңгеруге қажетті психикалық қабілеттердің
қалыптасу деңгейіне ... ... ғана асуы ... ... ... қабілеттің бірі ретінде жүйелілікті алуға болады. Бұл ... ... ... ... нәтижелі оқытудағы маңызды психологиялық
алғы шарты болып табылады.
И.В.Ривина өз ... ... ... ... үш негізгі түрін анықтайды, бұл осы әрекеттің балада дамуын
сипаттайды.
Біріншісі - баланың жүйе ... ... ... ... ... қабілетін және бөлінген байланыс негізінде жаңа жүйені құру шеберлігін
сипаттайды.
Екінші деңгей - ... ... ... ... ... жеке ... бөлуден байқалды. Үшінші деңгей баланың обьектідегі жүйе ... ... тек қана ... ... бөлуге байланысты болады.
Оқыту мотивациясының негізгі құрылымдарының бірі-міндеттің шешілуіне
бағытталған тәсіл ретіңдегі оқу-танымдық мотивтер болып ... ... ... ... мотивтерінің қалыптасуы олардың оқу
әрекеттерінің сипатымен анықталады және де ең ... ... ... ... ... ... ... (бұл білімдердің мазмұны
оқылатыы материалдық мәнді қатынастары, әрі соған байланысты ... ... ... дәстүрлі оқыту жағдайларында бастауыш ... ... ... ешқандай жүзеге аспайды: балалар міндетті шешудің
жалпыланған ... өте ... ... ... негізгі бағдары
ең алдымен бағалармен бағаланатын ... ... ... Енді осы ... ... мотивтердің қалыптасуы үшін
міндетті түрде ол балаларды жалпыланған әрекет ... ... ... Ол үшін ... ... ... оқу ... сабақ берудің мазмұны мен әдістерін мәнді тұрпатта өзгерту қажет.
Бастауыш мектеп оқушыларының танымдық процестерінің ... ... ... ... осы ... жас ... ... тоқталып өтуді
жөн көрдік.
Мектепке. келісімен-ақ бала, бірте-бірте қоғамдық қатынастар әлеміндегі
өзінің орнын саналы ... ... Бұл өзін ... ... субьектісі
ретінде сезінумен тікелей байланысты.
Жаңа әлеуметтік ортаға түсе отырып бала өзінің, ерекше орнына ие ... ... жаңа ... ... алуға икемделеді, өзі секілділермен
қарым-қатынасқа түсуді ойластырады. Мұндағы ең ... ... бала ... ... рөлін ғана қабылдап, қоймай оқушының рөлін, ... ... және ... ... деп есептейді: "Бастауыш мектеп
кезеңінің аяғындағы психикалық дамудың нормасы болып оқушының позициясының
құрылуы" есептелінеді бұл ... ... ... ... ... ... және ... көмек алуға дайын тұруы сияқты
әрекеттермен сипатталады.
Баланың өзіндік сана-сезімінің өзгеруімен қатар, оның құндылықтары,
қызығушылық, ... де ... ... Енді бала ... ... ... әрі ... есінде сақтайды. Бұл эмоция,
қайғырулар баланың өзін-өзі бағалауын дамытуға тікелей әсер етеді. ... және ... ... ... ... ... да, тікелей мінез-
құлқына, тәртібіне ықпал етеді.
Сонымен, кіші ... ... ... оқу ... жетекші болады. Бұл
өте қиын әрекет, оған бала көп жыл уақытын және үлкен күш-жігер ... ... ... ... және ... ұзақ ... ... Оның
негіздері оқудың алғашқы жылдарынан-ақ ... ... ... ... ... жаңа ... ... - қағидаларды
қадағалау, ғылыми түсінік ұғымдарды қабылдауымен сипатталады.
Бастауыш оқушылары ... емес ... ... ... ... ... ... оларда еріксіз зейін басымырақ болады. Зейін
көлемдері онша үлкен еместігімен, ... ... - олар ... мән беріп, зейін қойып азғана уақыт айналыса алады, зейіннің бөлінуі
қиынға түседі, оқу тапсырмасының ... ... ... ауыр ... ... зейіні бірте-бірте қалыптасады.
Жоғары, жақсы бағаларды алу мотиві, ниеті бүкіл әлеуметтік мотивтердің
ішіңде басты, маңызды орынды ... ... ... ... сыныпта
белгілі бір статусты қамтамасыз етеді, ата-аналар тарапынан ... ... ... әрі ... ... қатынасыыа кол жеткізіледі,
көптеген авторлар пікірінше, осы жас кезеңіндегі "маңызды" ... ... өзге ... ... ... - жауапкершілік, міндет, білім
алу қажеттілігі - А.Н. Леонтьев айтуынша " білетін мотивтер болады ... ... ... ... ... ... қатынасын алынған бағалар өзін-өзі бағалаудың қалыптасуына
әсер етеді. Өзін-өзі бағалаудың қалыптасуы тек қана оқу ... ... емес және ... ... ... де байланысты.
Мұнда отбасында алған тәрбиенің үлкен ... ... ... ... процестердің ішіндегі ойлаудың маңыздылығына өте
жоғары баға бере келе былай дейді: "Ойлау адам - ... ең ... ... ... шындықты бейнелейтін процесс".
"Оқытудағы белсенді әдістер" ... 1960 ... ... ... ... дегеннің өзі-жақсы ұмытылған ескі" дегендей-ақ, белсенді оқыту
әдістерін тіпті ерте грек ... ... ... 399-469) ... ... ... ... Онда тыңдаушылар пікірталасқа тартылып, тек
қана проблеманы шешіп қоймай, оған кажетті білімді игеруге тырысқан екен.
Ал, ... ... ... ... ... негізінде топтық
пікірталас орын алады.
Белсенді оқыту әдістерінің философиялық негізі болып біріккен-длалогты
танымдық іс-әрекет табылады, ол өз ... ... ... ... ... қол ... шарты Бұл дегеніміз, біріккен-диалогты танымдық іс-
әрекеті оқыту әдістерінің философиялық критериі ретінде болады деген сөз
немесе ... ... ... ... ... мүмкін болғанда белсенді оқыту әдістері жайлы айтуға болады.
Бұл әдістердің ең қарапайым ... ... ... Олар ... ... арқылы беріледі.
Ұйымдастырушы - техникалық күрделілігіне қарай белсенді оқыту
әдістерінің келесі түрі - ... ... ... көп тараған түрлерінің бірі - топтық пікірталас болып табылады.
Топтық ... ... ... "ми ... ... ... ... батыс европалық философиялық әдебиеттерде, ал "ми
шабуылы" термині - ағылшын-американ философиялық әдебиеттеріңде ... осы ... ... ... пікірталас, ситуациялық-рөлдік
ойындар т.б.) кешені қолданылған жағдайда нақты практикалық, кәсіби қарым-
қатынас ... ... ... ... ... ... тренингтер деп аталады.
Және тағы іскерлік ойындары бар. ... ... ... ... практикалық және теориялық міндеттерді шешудегі біртұтас
логикалы жүйеге біріккен оқытудың түрліше формалары мен ... ... ... кешені.
"Оқыту процесінің өзі - ғылыми ұғым, білімдерді "бастан-басқа" көшіріп,
есте қалдыру ғана емес, бұл процесс, өзбеттілікпен ... ... табу және ... ... ... ... ... ойлау
әрекетінің нәтижесі. Оқу әрекетінде әрекет жасаушы субъектінің ... ... ... ... ... ... ... - деп
мәнді ойын айта келіп, оқытудың тиімділігін арттыру үшін бүгінгі таңда
интерактивті ... ... ... ... да, ол ... атап ... оқыту әдістерінің ішіндегі тренинг түріндегі сабақтардың
өтіліуінің ең басты жетістігі-жеке тұлғаның өзін-өзі ... ... ... ... сезіну үшін уақытты қолданудың жоғары тиімділігін. Бұл сабақтар
мектеп психологы, мұғалім, әлеуметтік педагогтың тренингке қатынасушы әрбір
мүшені толық ... ... ... жеке ... ... олардың
жеке бастарының дамуы барысында жұмыстар жүргізуге мүмкіндік береді.
Келесі әдіс - психикалық өзін-өзі басқару және психикалық ... ... ... ... ... ... т.б.
жатады.
Келесі бір әдістер тобы - экспрессия әдістері, яғни сурет салу, қағазды
модельдеу, бояу, ... ... ... ... ... ... ... қозғалыстары.
1 бөлім бойынша тұжырым
Бұл тарауда жалпы оқыту процесіндегі негізгі нәтиже - білім ... ... ... ... ... ... білім сапасының көрсеткіштерін анықтайтын көзқарас, ... Ол ... тобы ... ... мен оқу шеберлігі құрамы мен мазмұнына негізделген қарым-
қатынас (Г.И.Батурина, Б.П.Есипов, М.И.Зарецкий, И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин).
2. ... ... ... деңгейлерді бөліп алуға
негізделген қарым-қатынас (В.П.Беспалько, Б.С.Гершунский, ... ... ... ... ... ... ... бөлінген
көрсеткіштердің жүзеге асуы арқылы білім сапасын ... ... ... Э.А. Красновский, И.И. Кулибаба, Л. Каған т.б).
Бұл авторлар қарастырған оқыту мазмұнына қатысты қарым-қатынастың 1-ші,
яғни "заттық-мазмұнды" ... ... ... толықтығы, жалпыламалығы,
жүйелілігі, дүниетанымдық бағытылығы сияқты көрсеткіштер қатары құрайды
Ал, "мазмұнды-әрекеттік" екінші қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... үшінші тобына оқытудың тікелей
әсер етуінен қалыптасатын ... ... ... ... икемділігі, тереңдігін құрайтын ақыл-ой әрекетінің қасиеттері
кіреді.
Оқушылардың ... ... осы үш топ ... ... ... ... бұл тарауда білім сапасына деген талаптардың Қазақстандағы ... да сөз ... ... ... ... Ю.К.Бабанскийлердің білім
бағасы жайлы ой-пікірлері сөз болады.
Зерттеуші ... ... ... ... ... ... ... жайындағы психологиялық талдау психолог-ғалым
С.М.Жақыповтың зерттеуінше оқытушы мен ... ... ... ... ғана ... ... Және бұл ... мотивация мен
оқытудың белсенді әдістері танымдық іс-әрекет арқылы оқытудағы бағалаудың
негізі ... ... ... ... ... ... Н.Ф.
Талызина, А.К.Марковалар еңбектері жайлы да мағлұмат беріледі.
И.В.Ривинаның оқу-танымдық ... ... ... ... теориялары сөз болады. С.М. Жақыповтың оқыту процесіндегі
біріккен-диалогты танымдық іс-әрекет туралы теорияны ... ... ала ... ... ... оқу шыларымен бірлескен тығыз
танымдық іс-әрекет етіп және белсенді ... ... ... ... әрі ... ... әсер ... ғана бағалауды дұрыс
әрі тиімді қолдануға болатындығына көз жеткіздік. ... ғана ... ... ... ... ... қол ... болады.
2 АНЫҚТАУШЫ ЭКСПЕРИМЕНТ АРҚЫЛЫ БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ОҚЫТУ
ПРОЦЕСІНДЕГІ БАҒАЛАНУЛАРЫН АНЫҚТАУ
2.1 Зерттеудің мақсаты, өтілу барысы және бағыттары
Б.Д..Эльконин және В.В.Давыдовтар тұтастай окыту ... ... алға ... ... ... эксперименттің шеңберін
кеңейтті. Оқыту әрекетінің концепциясы ... ... ... ... бойынша құрылады, оның негізі 1920 жылдары Л.С. Выготский арқылы
қаланды, А.Н.Льеонтьев, ... ... ... және оның ... ... жан-жақты қаралды. Бұл
теорияның негізгі ... мәні ... ... ... ауыстырудағы
психикалық даму туралы ұғымның болуы, оның ішкі мәні әрбір жас ... жаңа ... ... арқылы сипатталады.
Зерттеу мәселелеріне байланысты П.Я.Гальпериннің ұсынған ақыл-ой
әрекеті мен ұғымдарды сатылап ... ... ... ... ... әрекеттерінде өзгеріс болатындығын көрсетеді. Ғалымның ... ... ... ... ... табиғатын жаңа сипатта
талдайды. Танымдық іс-әрекетті қалыптастыру негізіне танымдық әрекеттің
бағдарлаушы ... мен ... ... психологиялық мазмұнының өсуін
жоспарлы қалыптастыру шартымен өзара қатынаста болатын ... ... ... интеллект-бағдарлану жүйесі, Ж.Пиаже бойынша -
операциялар жүйесі.
Ж.Пиаже эксперименталды бөлімнің теориялық кіріспесінде ... ... ... ... ... ... ашуға тырысты. Ғалым пікірінше, баланың танымдық даму ... ... ... және аккомодация (жанасу)
арқылы дамиды.
Балалардың ақыл-ой дамуының негізгі көздері - ... ... ... ... ... ... деп санады.
Л.С. Выготский ойлау мен тіл мәселесін психологиялык ... ... ... ... ... былай деді: "Сөздің ішкі ... ... ... Сөз ... да жеке бір ... ... ... бір топ заттарға байланысты болады. Сөздің мағынасы болмаса, ... тек бос ... ... мен ойлау тығыз бірлікте болады. Сөздің мағынасы ойлау мен ... ғана ... ... ... ... мен қарым-қатынастың, сөйлеу мен
ойлаудың бірлігі".
Зерттеу жұмысымызға негіз болған оқу процесінде ... мен ... ... ... ... ... ... мен тәрбие
процесінің негізінде ұйымдастырылған танымдық іс-әрекет ... ... ... ... психиканың
онтогенетикалық дамуы жайлы, оқыта алушылық ... ... ... ... олар үшін осы ... ... дамудың жақын
аймағын, жаңа сапалардың қалыптасуын дәлелдеу үшін ... еді. ... ... қатал дәлелдің тәсілі, құралы сияқты болды.
Эксперименттің өзін ... ... ... ... деп қарауға
болады, әдетте, психологтар проблемалы жағдайлар туралы ... ... яғни ... ... ... ... қатысты болады.
Әрбір сабақ үш параметр бойынша бағаланды: қиындығы (Қ-ойлау әрекетінің
сипатына ... ... ... бос ... ... түрлерінің саны), оқушылардың эмоционалды күйінін сипаттамасы
(Э-ол балалардың оқу жүктемесіне оң реакция танытуынан пайда болған бағадан
құралады, ... ... ... ... оқу тапсырмаларының
түрі, сипатына карай т.б. байланысты болады) және оқу сабақтарының толық
генетикалық ... ... әрі ... организмінің
функционалды қалпына және жұмыс істеу қабілетінің өсуі де тығыз байланысты
болды.
Бүкіл осы мәліметтерді ... ... ... ... жекелеп
алғанда әрбір көрсеткіш (қиындық, толықтық, ... ... ... ... әсер етеді. Зерттеушілер көрсеткендей-ақ, ана тілі,
қазақ ... ... ... ... ... функционалды
қалпына және жұмыс істеу қабілеттілігіне бірдей әсер ететіндігі анықталды.
Мұндай ... ... ... ... ... ... болды. Бұл
сабақтарда үлкен дәрежедегі логикалық ... ... және ... ... ... Бұл ... дұрыс-ақ, себебі-дүниетану сабағы бұл -
бүкіл әлемді тұтастай ұғындыратын түрлі ғылымдардың түйіскен, қосылған бір
түйіні.
Одан ... ... ... тілі және ана тілі оқу бөліктерінің
толықтығымен (немесе оқу әрекетінің түрлілігімен) ... ... ... -
ана тілі, содан соң математика, қазақ тілі, дүниетану. Өте ... ... ... ... - дүниетану, одан кейін -
математика, ана тілі, қазақтілі.
Мынандай ұғым туындайды: ... бір ... ... ... ... сипаттамасымен толықтырылады. Мысалы, дүниетану сабақтары
қиындығының жоғарылығы өте ... ... ... ... ... ... ... талдау және оның шаршауы мынаны көрсетеді,
яғни сабақтың шаршататындығы бір қосынды яғни ... ... ... ... ... ... ... бір қосынды,
яғни үш фактордың бірлігі арқылы айқыңдалады: қиындық, оқу бөліктерінің
толықтығы және ... ... ... арқылы.
1 кесте - Бастауыш мектеп оқушыларының оқу ... ... ... қамтамасыз ететін оқу процесінің ... ... |Оқу ... ... |Оқу ... ... |
| ... жағымды деңгейі |байқалуының жағымсыз деңгейі |
|1 |2 |3 ... тілі |Қж Тж Эо |Қт Тт Эж |
| |Қж То Эж ... |
| |Қо Тж Эж ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... тілі ... ... |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ... |
| | ... ... |Қо Э ... |
| |Қт Э |Қж Эт |
| |Қт Э ... |
| | ... ... |ҚоТоЭо ... |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... Т-толықтық; Э-эмоционалдық.
факторлардың байқалу деңгейлері:
Т-төменгі, О-орташа, Ж-жоғарғы.
Сонымен, ақыл-ой ауырлығы, эмоционалды ауырлық ... оқу ... ... ... ... ... ... әкеліп
соғатындығын біздер білдік.
Балалардың білімін бағалаудағы пайда болатын қиындықтардың көпшілігін
мұғалімдер оқу ... ... ... бірге, баланың бағасы
ереже бойынша, белгілі жүйе ... ... ... аса үздік - яғни, жақсы
оқушы, екі алса яғни, нашар оқушы. ... 80%-ы ... ... ... ... ... ... қасиеттер анықтайды деп
есептейді.
Бастауыш мектеп оқушыларының оқытудағы бағалауларын мынадай бағыттармен
зерттейміз.
2 кесте — Бастауыш мектеп оқушыларының оқыту процесіндегі бағалануының
зерттеу ... ... ... ... ... |1. ... ... ... оқыту |2. ... ... ... ... ... ... ... ... ... |3. ... 10 ... |
| ... ... |
| |4. ... |
| ... ... ... мектеп оқушылары |1. Бастауыш мектеп ... ... ... оқу |
| ... |
| ... ... |
| |2. ... мектеп |
| ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... ... мынадай тұжырымға тоқтауға болады: оқушының
танымдық іс-әрекетінің дамуы күрделі құрылым болады да, ... ... ... ... ... ... процесіне қойылатын талаптар баланың танымдық ... ... ... ... ... негізгі тірегі болып саналады.
2.2 Анықтаушы эксперимент арқылы бастауыш мектеп оқу шыларының танымдық
іс-әрекеті негізінде оқыту
процесін бағалау
Анықтаушы ... ... ... ... ... ... ойлауын, ойлаудың рефлексивтілігін, қысқа уақытты есте сақтау,
зейіннің тандамалылығының бағасын анықтау.
Бастауыш мектеп оқушыларының оқыту ... ... ... есте ... мен ... түрі ... мерзімді естің, зейін көлемі
мен ... ... ... ескеру қажет.
Психологтар Л.С.Рубинштейн, Н.А.Менчинская, З.М.Калмыкова, ... ... ... ... ... ... ... мен талдап қорытудан, жаңа материалдың ережесі мен ... ... ... ... ... зерттеуіміздің негізгі мақсаттарының бірі - оқыту процесіндегі
есте сақтаудың маңыздылығын көрсету болып ... ... ... ... ... әрі ... те емес, бірақ танымдық процестерге тікелей
қатысты, бірге әсер етіп отырады.
Бастауыш мектеп оқушылары зейінінің психологиялық, ... оның ... ... бөлінуі сияқты қасиеттерімен
анықталады.
1-ші анықгаушы эксперименттің міндеттері:
1. а) ... оқу ... ... ... үшін ... және ... рефлексивтілік белсенділігін бағалауды зерттеуге
арналған әдістеменің материалдарын құрастыру;
б) естің ... ... ... А.Р. ... есте ... ... мерзімдік есте сақтауды ... ... ... құрастыру;
в) зейін қасиеттері: зейіннің тұрақтылығын зерттеуге арналған
әдістемелердің материалдарын құрастыру.
2. Сыналушыларды ... ... ... ... ... ... және ... зксперименттен кейін
сыналушылардың ойлау іс-әрекетінің, зейін қасиеттерінің және еске ... ... ... ... мерзімді еске сақтау) өнімділік деңгейлерін
анықтау.
4. Анықталған ... ... ес ... және ... ... ... ... эксперименттің 1-ші әдістемесі.
Әдістеменің мақсаты: Сөз-мағыыалық ... ... ... сөз" ... бланкісі сыналушылардың заттың мәнді белгілеріы
бөліп, талдап қорыту қабілетін бағалауға мүмкіндік береді. ... ... ... әр ... - 4 сөз бар (қосымша А). Зерттеушінің сыналушы
жауабын тіркейтін хаттама және секундомер ... ... ... ... жеке-дара жүргізіледі. Ең алдымен
баланың жұмысты орындауға ынтасы бар ма, ... ... ... ... алу өте маңызды. Сыналушылардың орындайтын ісі келесі нұсқау бойынша
түсіндіріледі.
«Берілген әр сериядағы 4 сөздің үшеуі қандайда бір ... бір ... ... тән ... ... орай ... ал бір сөз бұл ... Берілген қатарға мазмұны ... ... ... ... Тапсырманы тез және қатесіз орындау керек».
Егер сыналушы нұсқауды түсінбесе, ... ... ... көрсетуге
болады, бірақ эксперимент бланкісінен өзгесін алу керек. Жұмыс барысын
толығымен түсінгеннен ... өз ... ... ... ... ... ... орындау барысын және уақытын хаттамаға тіркеп отырады.
Нәтижені ... ... ... ... ... ... тура ... (кесте -
А1), дұрыс жауап болып есептеліп - 2 ұпайға, ал дұрыс емес жауап 0 ... ... ... ... ... оны теңелту, салыстыру ұпайлары
(кесте А1) саналады.
3. Сөз-мағыналық ойлаудың ... ... /А/, ... ... /В/ және уақытка теңелту ұпайларын /Т/ мынадай
формуламен есептелінеді:
А=В+Т.
4. Сөз-мағыналық ойлаудың сынып арасындағы өзгешеліктерін анықтау ... ... ... ... А2) ... ... ең жоғарғысы 19 ұпайлық бағалаумен есептеледі.
Сыналушы М.А., 1 а сынып.
Дамытушы экспериментке дейінгі сөз-мағыналық ... ... ... 796 ... ... жіберген оны кесте бойынша ұпайға
теңелткенде -10 ұпай алған, ал дұрыс жауабы - 20 ... А = 10-6 = 4, А = ... ... 2 ... ... ... ... эксперименттен
кейін бұл сынаушының жұмысы 9 ұпайлық бағалауды көрсетеді.
Сыналушы И.К., 2 а ... ... ... ... ойлауын бағалау.
Тапсырманы орындауға 514 секундтан артық жіберген оны кесте бойынша ... 12 ... ... ... ... А = 66. өлшеулік
көрсеткіші: 4 ұпайлық бағалауды береді. Дамытушы эксперименттен кейін, ... ... 10 ... ... ... ... ... шешуде өте тиімді деген жолды
таңдауға және ойлау әрекетін жылдамдатуға ... ... ... процесінің рөлі орасан екендігі белгілі. Ойлау ерекшелігі дамуының
жоғарғы деңгейі, яғни ойлаудың рефлексивтілігі ... - ... ... ене ... талдау амалын тездетіп жылдамдатады және сипаттарды
жалпылауды ... ... ... ... өзінің ойлау
әрекеттерін бақылау және бағалау функциясын атқарады. Әрі сол ... ... ... ... өз ... ... міндеттердің шешілуінің жаңа
жолдарын дұрыс іздестіріп, оны ... ... ... анықтаушы эксперименттің 2-ші әдістемесі.
Әдістеме атауы: ойлаудың рефлексивтілігін ... ... ... ... ... ... жазылған тест материалы, уақыт өлшеуіш.
Жүргізу жолы: жұмыс оқу шымен жеке дара ... Ең ... ... ... ... болу-болмауы жайлы мәлімет алу маңызды болып табылады.
Сыналушылардың орындайтын алдағы жұмысы келесі нұсқау ... ... ... шешу қажет болады, яғни әріптері орын ауысқан сөздер
қатары. Әрбір анаграмманы сөз шығатындай тез, әрі дұрыс табу ... ... шешу ... ... отырылады".
Жұмыс аяқталған соң, зерттеуші сыналушыдан анаграмманы ... ... ... кезектестігін байқаған-байқамағандығын
сұрап, анық жауабын хаттамаға тіркейді (кесте Б1).
Нәтижені өңдеу.
Нәтижені өңдеу барысында ... ... ... ... деңгейінің көрсеткішін және есепті шешу уақытының көрсеткішін,
анаграмманы шешу ... ... ... алу ... ... байқалу деңгейінің көрсеткішін алу үшін,
әрбір дұрыс шешілген сөзге 1 ұпай және ... егер де ... ... ... ... ... 1 ұпай ... (кесте
Б2).
Ойлаудың рефлексивтілігі байқалу деңгейінің көрсеткіші сыналушылардың
жинаған ұпайларының оның шешілу саыына бөлінуі арқылы анықталады.
Уақыт көрсеткіші анаграмманы шешуге кеткен ... ... ... ... ... анаграмманың ең қиын нөміріне сәйкес келеді.
Сыналушы М.А., 1 ә сынып
Дамытушы экспериментке дейінгі рефлексивті ойлау ... ... яғни ... даму ... ... ... ... дамытушы эксперименттен кейін, бұл ... 0,6-ны ... даму ... ... ... Б4).
Сыналушы И.К 2 б сынып.
Дамытушы экспериментке дейінгі рефлексивті ойлау деңгейінің байқалу
көрсеткіші ... ... Б5) яғни ... даму ... ал дамытушы
эксперимент кейін ол көрсеткіш 0,8-ге ... ... ... ... (кесте Б6).
1-ші анықтауыш эксперименттің 3-ші әдістемесі.
Әдістеме атауы: "Он ... ... ... Он сөзді жаттау әдістемесі көмегімен естің амалдарын:
есте қалдыру, есте сақтау және кайта жаңғыртуды зерттеуге болады.
Бұл әдістемені А.Р. Лурия ... ... ... ... жоқ он ... ... ... қатарының үлгісі:
1.Нан, бала, терезе, бал, үй, мысық, орман, су, саңырау құлақ, орындық.
2. Түтін, ... шар, ... ... ... мұз, түн, ... ... Су, лақ, қап, ожау, қағаз, күн, қыс, гүл, ... ... ... ... Алдымен зерттеуші сыналушылардың зерттеуге
қаншалықты дайын екендіктерін, көңіл-күйлерінің ... ... ... баламен жеке жүргізіледі. Сыналушылардың алдағы орындайтын жұмысы келесі
нұсқау көмегімен түсіндіріледі:
"Мен қазір, сіздерге он сөз ... ... ... Мен оқып ... естеріңізде қалған сөздерді кез-келген ретпен қайталаңыздар".
Зерттеуші сөздерді анық, жәй оқиды. Хаттамада әр сөзді ... ... ... ... және дәлдігін санмен немесе крестикпен
белгілейді. Ал, кейде айтылатын сыналушының ... ... де ... ... (Қосымша В).
Сыналушы М.А 1 а сынып
Дамытушы экспериментке дейін 3 сөзді қайта жаңғыртып есте ... ... ... кейін қайталап жаттаған сөздерінің сайы 5-ті
құрайды яғни, есте сақтауы жоғарылаған (кесте - ... И.К 2 а ... ... ... қайта жаңғырған сөздердің саны 5-ке тең,
ал дамытатын эксперименттен кейін қайталаған сөздерінің саны 7-ге тең, ... ... ... ... (кесте ВЗ).
1-ші анықтаушы эксперименттің 4-ші әдістемесі.
Әдістеме атауы: зейіннің таңдамалылығын ... ... ... ... естің тандамалылығын зерттеп оқыту
процесінде естің бұл қасиетінің маңыздылығын дәледеу.
Жабдықталуы: әріптер қатары жазылған тест материалы; тест кілті ... ... ... әр ... ... ... Баланың
жұмысты орындауға ынтасының болу-болмауын тексеру зерттеушінің ең алғашқы
міндеті болып табылады. Сыналушылардың орындайтын алдағы ісі ... ... ... әріптер қатарынан тұратын тест материалынан сіздер
сөздерді табуға тырысыңыздар, ... ... тез, әрі ... ... ... ... ... тіркеп, уақытты жазып алып отырады.
Сыналушы жұмыстары тиісті кілтпен салыстырылады (Қосымша В).
Нәтижені өңдеу.
1. Нәтижелер кесте көмегімен ... ... ... Ұпайларды сөздерді іздеуге кеткен уақытқа байланысты тағайындайды.
Әрбір қалып ... сөз үшін 1 ... ... отырылады.
3. Ұпайлар (кесте В1) зейіннің ... ... ... ... ... береді.
Сыналушы М.А. 1 а сынып
Дамытатын экспериментке ... ... ... ... ... ... дамытатын эксперименттен кейін бұл деңгей орташа
деңгейге жоғарылаған.
Сыналушы И.К. 2 а сынып
Бұл сыналушының зейінінің тандамалылығының байқалу деңгейі ... ... ... ... ... дамытатын эксперименттен кейін
жоғары деңгейге көтерілген.
Бастауыш мектеп оқушыларының танымдык ... ... ... ... ... ... негізінде дамытатын
экпериментке дейінгі және дамытатын эксперименттен кейінгі ... ... жеке ... көрсеткіштердің мәнділігін Спирменнің
формуласы бойынша статистикалық өңдеу арқылы жүргіздік (қосымша В2).
Сонымен, қорыта айтқанда біздің зерттеуіміздің мақсаты бастауыш ... ... ... ... ... ... барысында олардың
ынта-ықыласын ойлау іс-әрекетіне аудару, зейіннің таңдамалылығын, есте
сақтауды дамыту, білім алуға деген ішкі ... ... ... ... кесте - Бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... және кейінгі нәтижелерін
статистикалық талдау көрсеткіштері
|Оқушылар-дың |Сөз ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | | |
|1 ... |0,65 |0,69 |0,81 |0,65 ... | | | | ... |0,74 |0,59 |0,72 |0,69 ... | | | | ... Мотивацияға байланысты білімді бағалаудың
әдістемелері
Қазіргі үнемі толқып тұрған ауыспалы ... ... ... ... ... ... ... дағдыларға үйретіп, оқытып қою ғана тұрған
жоқ, (ол ... ... ... ... ... ... ... белсенді
кайраткер, қоғамдық өсуі қамтылған жан-жақты дамыған жеке тұлғаны оқыту-
тәрбиелеу болып отыр. Сондықтан да мұндай нәтижелерге қол ... ... ... оның ... мен мотивтерін дамыту көзделінеді.
Оқыту мотивациясының сипаты және жеке тұлғаның ерекшеліктері білім беру
сапасының көрсеткіштері болып табылады.
Табысты, нәтижелі оқытуда ... ... ... ... ... оқыту мотивтерінің арасынан жекелеп алғанда ішкі, ... ... ... ... Олардың айырмашылығын Л.М.Фридман былай
сипаттайды: "Егер де берілген әрекетті тудыратын ... ... ... ... осы ... қатысты сыртқы деп, ал егер ... ... ... ... ... оларды ішкі мотивтер дейді".
Мотив әрекет мақсатымен сәйкес болса, ішкі болады, яғни оқыту әрекеті
жағдайында оқу ... ... ... бір ... мотив те, әрі мақсат та
болады.
Ішкі мотивтер субъектінің танымдық қажеттіліктерімен, таным процесінен
алынатын қанағаттанумен байланысты. Оқушы ... ... ... ... бұл оған ... қанағаттану тізімін туғызады.
Ішкі мотивацияның үстемдік етуі оқу әрекетінде ... ... ... сипатталады. Оқу әрекетінің сырткы ... ... ... Ол: ... ... ... баға ... мотивацияда білім оқыту мақсаты болмайды, таным процесінен ... ... ... оқушы үшін іштей қабылданбайды, оқу
пәндерінің ... жеке ... ... ... өз әрекетінің тиімділігін арттыруды мақсат өте отырып,
әрине оқытудың мотвациясына мән береді және мотивацияның жоғары деңгейде
әрі белсенді ... ... Сол ... оқушылардың бойындағы мотивация
деңгейлерін анықтауға беретін әдістемелік құралдардың маңызы зор.
Білім беру процесінде қолданылатын және оқытудың ... ... ... оқып - ... ... ... ... отыр.
Әдістеме атауы: Т.Д. Дубовицкаяның оқу мотивациясының бағыттылығын
анықтау.
Әдістеме мақсаты: Оқушылардың нақты ... ... ... ... ішкі мотивациясының даму деңгейін және бағыттылығын айқындау.
Жабдықталуы: Сауалнама бланкісі, өндеу кілтінің ... ... ... ... ... ... ... тексеріледі де, әр баламен жеке-дара жүргізіледі. Әдістеме 16
сұрақтан және оған ұсынылған жауаптар нұсқасынан тұрады.
Зерттеу ... ... ... түсіндіріледі.
"Сіздер оқыту тиімділігін арттыруға бағытталған зерттеуге қатысқалы
отырсыздар. Әрбір сұрақ-пікірді оқып шығыңыз да, /сыналушылар ... ... ... оларға мәтінді мұғалім оқып береді/ оқылатын пәнге
қатынасыңызды білдіріңіз. Ол үшін әр ... ... ... ... ... ... Е).
дұрыс (++)
мүмкін, дұрыс (+)
мүмкін, дұрыс емес (-)
дұрыс емес, қате (- -)
Біздердің ... ... ... ... ... ... тәуелді. Сондықтан да шын, дәл жауаптарды күтеміз.
Сауалнамаға қатысқаныңызға көп ... ... ... есептеу арнайы кілт көмегімен ... ... оң ... ... ... ... ал «жоқ» - теріс ... ... ... ... білдіреді (кесте Е1)
Кілтпен әрбір сәйкестік үшін бір ұпай қосылады.
Әрі бұл әдістемені келесі мәселелерді шешуде ... ... ... ... ... ... үшін.
2. Белгілі оқу пәндерінің тиімділігін арттыру және жетілдіру шараларын
іздеу үшін.
3. Оқушылардың мотивациялық ... ... ету ... іздестіру
үшін.
Сыналушы М.А 1 ә сынып
Дамытатын экспериментке дейін 5 ұпай жинап, ішкі ... ... ... ... ... 8 ... ие болып ішкі
мотивация деңгейі орташа деңгейге (кесте Е ... И.К 2 б ... ... ... 7 ұпай ... ішкі ... ... көрсетсе, дамытатын эксперименттен кейін 12 ... ... ... ... ... ... ... (кесте Е 3).
Әдістеме атауы: ... ... ... ... мотивация
деңгейлерін бағалауға арналған Н.Г.Лусканованың сауалнамасы.
Әдістеме ... ... ... балалардың мектепке және оқытуға
деген қатынасын білу.
Жабдықталуы: Сауалнама бланкісі.
Жүргізіу жолы: Зерттеу жүргізілер алдында оқушылардың жалпы көңіл-күйі
анықталады.
Зерттеудің жүргізілуі келесі ... ... ... ... ... ... оқытуға деген қатынасыңызды
білдіретін 10 сұрақ бар (Қосымша Ж) және әр ... ... ... бар. Сол ... ... бірін таңдауларыңыз керек".
Нәтиженің өнделуі: жауаптар негізінде нақты оқушы мектеп мотивациясы 5
деңгейінің біріне қатысты болуы мүмкін. Ол деңгейлер:
1. ... ... ... оқу ... - 25-30 ... ... ... мектеп мотивациясы - 20-24 ұпай.
3. Мектепке деген оң, ... ... ... ... ... ... ... қызықтырады.- 15-19 ұпай.
4. Төменгі мектеп мотивациясы - 10-14 ұпай.
5. Мектепке деген теріс, нашар қатынас, дезадаптация — 10 ... және оқу ... ... ... ... жауап ұпаймен
бағаланады, ал нейтрал жауап - 1 ұпай, ... ... ... көзқарасты
білдіретін жауап - 0 ұпай деп бағаланады.
1-2 деңгей - адаптация
3-4 деңгей - ішкі дезадаптация
5 деңгей - дезадаптация.
Сыналушы М.А 1 а ... ... ... 4 ұпай дезадаптация деңгейін де ... ... ... 17 ... яғни ішкі ... ... Бұл мектепке деген оң қатынасты білдіреді, мектеп тек оқудан
тыс жақтарымен қызықты (кесте Ж1).
Сыналушы И.К 2 а ... ... ... 24 ұпай ... адаптация яғни дұрыс,
бірқалыпты мектеп мотивациясын көрсеткен. Ал, дамытатын ... 28 ұпай ... ... яғни жоғарғы мектеп мотивация деңгейін, оқу
белсенділігін танытқан (кесте Ж2).
4 кесте - Бастауыш ... ... ... ... ... ... үшін ... экспериментке дейінгі және кейінгі
нәтижелерін статистикалық талдау көрсеткіштері
|Оқушылардың |Т.Д. ... ... ... |оқу ... |оқу ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|1 ... оқушылары |г - 0,62 |г- 0,70 ... ... |г - 0, 69 |г - 0,62 ... мотивациясының сипаты мен жеке тұлғаның ерекшеліктері білім беру
сапасының көрсеткіштері болып табылады. Мотив әрекет мақсатымен ... ішкі ... яғни ... ... ... оқу ... ... бір уақытта мотив те, мақсат та болады.
Мысалы; 2 - ші сынып оқушыларының Т.Д.Дубовицкаяның оқу мотивациясының
бағыттылығын ... ... ... ... ... ... кейінгі көрсеткіштер бойынша статистикалық ... ... ... ... ... Ж, ... Ж4).
Бұл мәнділік көрсеткіштер арқылы оқу мотивациясының бағыттылығы мен
деңгейін анықтау ... ... ... сынып оқушыларының оқыту
мотивтерінің негізінде білімді бағалау маңыздылығы мен мәнінің алатын орны
ерекше зор ... ... ... ... ... ... баланың танымдық іс-әрекетіне, оқыту белсенділігіне және оқу
мотивтеріне әсер ете отырып, ... ... ... артуына
және мәнін толық түсінуге мүмкіндік береді.
Біздің зерттеу жұмысымыздағы ... ... ... бастауыш
мектеп оқушыларының танымдық іс-әрекеті негізінде оқыту ... ... ... ... және ... статистикалық
өңдеу нәтижелері арқылы дәлелденді.
Эксперимент нәтижелерінің статистикалық өңдеу әдістері деп эксперимент
барысында алынатын математикалық ... ... ... ... ... ... жалпылауға әрі бір жүйеге келтіре отырып, ондағы
жасырын заңдылықтарды анықтауға болады.
Осыған ... ... және ... топтарының дамытушы
экспериментке дейінгі және кейінгі нәтижелерін талдау Шымкент қаласы,
«Үміт» ... ... ... атындағы №38 гуманитарлық мектеп
гимназиясының 1а эксперимент тобы, 1б - бақылау, 2а - ... ... 2 ... ... ... (№ 8 ... ... берілді.
Бұл көрсеткіштер Спирменнің ... ... ... ... ... ... ... арасында әр түрлі кезеңде өтті. Мысалы, 1-
ші сыныптарда 2-ші мен 4-ші ... басы мен 4-ші ... ... ... 3-ші, 4-ші ... аяғында жүргізілді.
1-ші сыныптарда анықтаушы эксперименттің 1-ші әдістемесі сөз-мағыналық
ойлау бойынша дамытушы экспериментке дейінгі зерттеу жұмысының көрсеткіші
... және 2 б ... ... - 0,14 ... ... ... білімі тең, ешқандай мәнділікке ие ... Ал ... ... бұл ... ... ... ... мәнділікке
ие болды.
Ал, он сөзді жаттау әдістемесі бойынша 2а -эксперимент тобы 2ә бақылау
топтарында дамытушы ... ... ... жұмысының нәтиже
көрсеткіштері гS - 0,11 көрсеткішіне тең ... ... Б4 ... ... ие ... ал ... эксперименттен кейін бұл сыныптар
арасындағы ол ... ... ... ... ... ие болады.
Біз анықтаушы эксперименттің нәтижелерін корреляциялық байланысты табу
арқылы анықтадық.
"Корреляция" термині ... ... ... ... ... Корреляция туралы айтқанда "корреляциялық байланыс" термині
қолданылады. Корреляциялық ... - бұл екі ... ... бірнеше
бөлгінің (көп мүшелі ... ... ... ... ... ... алынған Шымкент қаласындағы «Үміт» мектеп
интернаты, Н.Оңдасынов атындағы №38 гуманитарлық ... ... 9) 1а ... тобы мен 1ә - ... ... ... ... тіл ... бағалау әдістемесін жүргізу
барысында дамытушы экспериментте зерттеу нәтижелерінің ... ... ... ... ал дамытушы эксперименттен кейін бұл көрсеткіш
гS-0,78-ге артып, жоғары мәнділікке ие болды.
Эксперименталдық ... ... ... ... коэффициенті арқылы өңделді.
Корреляциялық коэффициент шамасына қарай ... ... ... 5 ... анықталынды:
1) өте жоғарғы, күшті байланыс г < 0,90;
2) мәнді, жеткілікті байланыс 0,70< г < ... ... ... 0,50

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеткіншектік және жасөспірімдік кезең6 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру168 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Жоғары сынып оқушыларының шығармашылық жұмыстарын өздігінше орындау біліктілігін қалыптастыру33 бет
Зияты бұзылған балалардың байланыстырып сөйлеуінің жағдайы58 бет
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет
Мектеп оқушыларын тамақтандырудағы қызмет көрсетуді ұйымдастыру35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь