Әуезов Мұхтар Омарханұлы ( 1897- 1961 жж.)


1 Кемеңгер жазушының өмір жолы
2 Ел назарында . «Қилы заман»
3 «АБАЙ ЖОЛЫ» РОМАНЫНДАҒЫ ТАРИХИ ШЫНДЫҚ
ЭВОЛЮЦИЯСЫ
Қазақ халқының мәдени даму тарихында жазушы, драмашы, публицист, зерттеуші, аудармашы әрі қоғам қайраткері Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың алатын орны ерекше.
М.Әуезов - ауыз әдебиеті мен классикалық әдебиеттің, батыс пен шығыс көркем сөз мұрасының озық дәстүрін жете меңгеріп, қазіргі дәуірдегі қазақ әдебиетінің реалистік сапасын артттыруға, әдеби тілді байытуға ересен еңбек сіңірген ұлы жазушы. Жазушы 1897 жылы 28 қыркүйекте бұрынғы Семей облысының Абай ауданындағы Шыңғыстау деген жерде туды. 1908 жылы Мұхтарды немере ағасы Қасымбек Семейге алып келіп, орыс мектебіне түсіреді. Оның тұңғыш күрделі шығармасы - " Еңлік-Кебек" драмасы 1917 жылы, семинарияда оқып жүргенде жазылды. 1923 Ленинград университетінің филология факультетіне оқуға түсіп 1928 жылы бітіріп шығады. Оқуды бітірісімен Ташкентке келіп, орман техникумында әдебиеттен сабақ береді, 1929 жылы Орта Азия мемлекеттік университеті туркология кафедрасына аспирантураға түсіп, онда 1930 жылдың октябрьіне дейін болады.
Кемеңгер жазушының өмір жолына көз жіберсек, оның бір кездерде қилы кезең, қиын асуларға тап болып, қысылып- қиналған сәттерін еске алмай өте алмайсың. 30- жылдардың басында жазықсыз жаламен екі жыл түрмеде отырды. Қазақтың бетке шығар қаймағы " халық жауы" атанған кезде ендігі бетке ұстар азамат М:Әуезовке де құрық түсуге шақ қалды. Алашордашыл, ұлтшыл жазушы деп қудалағандар аз болған жоқ.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 10 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Әуезов Мұхтар Омарханұлы ( 1897- 1961 жж.)

Менің аңдауымша, бір кезде орыс мәдениетінің өсіп- өркендеуіне Пушкин әсері
қандай болса, бүгінгі Орта Азиялық көркем ойдың, іргелес халықтарымыздың
күллі рухани өмірінің қалыптасуына Әуезов әсері де дәл сондай болды.
( Шыңғыс Айтматов)
 

Қазақ халқының мәдени даму тарихында жазушы, драмашы, публицист,
зерттеуші, аудармашы әрі қоғам қайраткері Мұхтар Омарханұлы Әуезовтың
алатын орны ерекше.

М.Әуезов - ауыз әдебиеті мен классикалық әдебиеттің, батыс пен шығыс көркем
сөз мұрасының озық дәстүрін жете меңгеріп, қазіргі дәуірдегі қазақ
әдебиетінің реалистік сапасын артттыруға, әдеби тілді байытуға ересен еңбек
сіңірген ұлы жазушы.  Жазушы 1897 жылы 28 қыркүйекте бұрынғы Семей
облысының Абай ауданындағы Шыңғыстау деген жерде туды. 1908 жылы Мұхтарды
немере ағасы Қасымбек Семейге алып келіп, орыс мектебіне түсіреді. Оның
тұңғыш күрделі шығармасы - " Еңлік-Кебек" драмасы 1917 жылы, семинарияда
оқып жүргенде жазылды.  1923 Ленинград университетінің филология
факультетіне оқуға түсіп 1928 жылы бітіріп шығады. Оқуды бітірісімен
Ташкентке келіп, орман техникумында әдебиеттен сабақ береді, 1929 жылы Орта
Азия мемлекеттік университеті туркология кафедрасына аспирантураға түсіп,
онда 1930 жылдың октябрьіне дейін болады. 
Кемеңгер жазушының өмір жолына көз жіберсек, оның бір кездерде қилы кезең,
қиын асуларға тап болып, қысылып- қиналған сәттерін еске алмай өте
алмайсың. 30- жылдардың басында жазықсыз жаламен екі жыл түрмеде отырды.
Қазақтың бетке шығар қаймағы " халық жауы" атанған кезде ендігі бетке ұстар
азамат М:Әуезовке де құрық түсуге шақ қалды. Алашордашыл, ұлтшыл жазушы деп
қудалағандар аз болған жоқ. Соның салдарынан жазушы 30- жылдары өзінің "
Еңлік-Кебек", " Көксерек", " Қилы заман" сияқты тамаша туындыларынан бас
тартса, 40-шы жылдары " Қаракөз"," Айман-шолпан", " Түнгі сарын" сияқты
ғажайып пьесалары сахнадан түсіп қалды. Жазушының әңгімелеріне тән
оқиғалық, тартыстық жүйелер драмалық шығармаларында да кездеседі. Бұл да
суреткердің өмір ақиқатын неғұрлым шыншыл әрі толық бейнелеу ниетінен туған
көрініс. Творчестволық жолының алғашқы кезеңінің өзінде- ақ М.Әуезов көп
қырлы талантын айқын танытты. Ол бұл тұста, әсіресе, көркем прозаның
майталман шебері болып қалыптасты. Өмір оқиғаларын қаһарман мінезімен
ұштастырып, қайталанбас сом тұлғалар жасау дәстүрін тереңдетті, прозаның
әңгіме- повесть түрлерін жетілдірді. Тарихи тақырыпты да, заман шындығын да
өзіне ғана тән өрнектеп жырлайтын арнаға түсті.
 М.Әуезов қазақ әдебиетінде драматургия жанрының негізін салушылардың бірі
болды. "Еңлік-Кебек", "Қаракөз", "Түнгі сарын", "Ақ қайың", "Тас түлек",
"Тартыс", "Алма бағында" сияқты шығармаларында кеңес адамдарының жаңа өмір
қалпын, жасампаз еңбегін бейнелейді. Осы салаға ерекше көңіл бөліп,
қаламгерлік жолының әр кезеңінде бас-аяғы жиырмаға жуық пьеса жазды.
 М.Әуезовтың "Абай жолы" роман-эпопеясы- бүкіл кеңес әдебиетінің аса
көрнекті шығармасы. Романның идеялық- көркемдік биік жетістігін жер жүзінің
прогресшіл әдебиет, өнер қайраткерлері жоғары бағалады. Француз жазушысы Л.
Арагонның: " Эпикалық "Абай" романы ... . ХХ ғасырдағы ең мәнді романдардың
бірі ",- деген сөздері демократиялық бағыттағы шетел жазушыларының ортақ
лебізі болып естіледі. Бұл пікірлер роман- қазақ әдебиетінің зор жетістігі
болғанын дәлелдейді. Дүние жүзінің отыздан астам тіліне аударылып жарық
көрген бұл шығарма миллиондаған оқырманды сусындатып, оларға ұлы Абайды,
Абай арқылы қазақ халқын паш етті.
 Әуезов - тек қана жазушы емес, қазақ әдебиет ғылымының ірі теоретигі,
абайтанудың негізін салушы. Ол түркі тілдері әдебиетінің тарихы жөнінде
терең ғылыми зерттеулер жасады. Оның қаламынан әлемдік және орыстың тамаша
классикалық әдебиетінің, бауырлас халықтар әдебиетінің танымал
шығармаларының тәржімелері туды. Жазушы, академик, тұңғыш драматург,
талантты романист, білгір сыншы, белгілі қоғам қайраткері " Сегіз қырлы ,
бір сырлы азамат" - өзінің ғажайып таланты, асқан еңбекқорлығы арқасында
халқына қалтқысыз қызмет етті, көркем сөздің шыңына шығып, соңына мәңгі
өлмес мұра қалдырды.  Әдебиетіміздің қос биігі Абай мен Мұхтарды кезек-
кезек оқығанда жерлес ақынымыз Қ. Алтынбаевтың " Бірі - өлеңнің патшасы,
бірі-проза құдайы " деген жыр жолдары есіңе түседі.
Мұхтар Әуезов Қазақ әдебиетіндегі драматургия жанрының негізін
салушылардың бірі болды . 1926 жылы Қазақтың мемлекеттік драма театры оның
Еңлік – Кебек пьесасымен ашылады . Драмашы бұл шығармасын кейінне
әлденеше рет өңдеп , жетілдірді , соның арқасында пьеса театр репертуарының
тұрақты орын алған классикалық туындыға айналды .
Еңлік – Кебек трагедиясы ел ішінде кең тараған тарихи аңыз
негізінде жазылған . Ол – ескі рулық-феодалдқ әдет-ғұрып шырмауын үзіп ,
жүрек қалауымен бір-біріне қосылған екі ғашық – жас Еңлік қыз бен Кебек
батырдың ру шонжарларының қатал үкімімен өкінішті қазаға ұшырап , арманда
кеткендіктері туралы аңыз еді . Мұхтар Әуезов аузша айтылып келген аңызды
идеялық бағыты айқын , көркемдік қуаты мол трагедиыға айналдырды . Пьеса
жазылған кезеңде қазақ ауылында көне кертартпа салт-сана айығып болмаған
еді . Қызды сүймеген адамына айттырып , күйеуі өлген жесірді сол елден
шығармай , ағайын-туған рулас біреуге зорлап қоса салатын әмеңгерлік
әшкереленуге тиіс болатын . Алғаш рет жайлауда , жалғастырыла тігілген киіз
үйде қойылған Еңлік – Кебек пьесасы қазақ сахнасында мүлде жаңа бір
түрінің – драматургияның пайда болғанын әйгілейді , дала өңірінде талай
жылдар бұрын өткен қайғылы оқиғаның кейіпкерлері тұңғыш рет сахнада
көрермендер алдына шықты . Пьесе тек әдеби оқаға ғана емес , халқымыздың
рухындағы ұлттық рухани , мәдени оқиға да болды . Шығарма толық , сенімді
ашылған көркем тұлғаларымен де , қазақтың байырғы шешендік өнерінің
жарқырап көрінуімен де тартымды .
Мұхтар Әуезовтың әйгілі трагедияларының бірі – Қарагөзде ( 1926
жылы ) көне заманда бас бостандығына жете алмай ескі ғұрып –
драматургиясының алтын қорына қосылған бұл шығарманың идеялық мазмұнын
жазушы былайша ашып көрсетеді : Жалпы пьеса тақырыбы – беймезгіл
заманды жолсыз өмір кешіп , ерте тартқан қайғы зардың уынан қаза тапқан
өнерлі жастар жайы ; асықтық пен ақындық құмарлығында елтіген уыз жастар
жайы . Пьесаның екінші айқындаған идеясы ... азатан туған ақындық , қан-
қайғыдан туған қаза , жеке бастың ғана шерінен басталып барып , халықтық
қайғы-қамды ұсынуға беттеген шабытты көрсетпек . Мұхтар Әуезов
дараматургия жанырыныа ерекше көңіл бөліп , творчестволық жолының әр
кезенінде бас-аяғы жиырмаға жуық пьеса жазды . Оның бұл жанырдағы қалам
қуаты 30-жылдардағы шығармаларында көбірек танылды . Жазушының Абай
жолы роман эпопеясына дейінгі идеялық-көркемдік өресі неғұрлым биік
шығармалары драматургияда жасалды . Драмашының Еңлік – Кебек пен
Қарагөзден басталған творчестволық ізденісі 50-жылдардың екінші
жартысында жазылған Дос- Бедел Досқа дейін жалғасты . Бұл аралықты М
.Әуезов тарихи адамдар өмірінен де , замандастар жайынан да , фольклорлық
шығармалар сарынымен де алуан тақырыпта қалам тартты . Солардың бәріне
ортақ сипат – уақыт алға қойған мәдени , көркемдік талаптарға жазушының дер
кезінді сергек үн қатып отырғандығы , тұтас бір жанрдың ауыр жүгін қайыспай
көтергендігі еді .
Оның соғысқа дейінгі 5 жылдықтар дәуірінде жазылған пьесалары
Қазақстандағы революциялық өзгерістердің , шаруашылықпен салт – санадағы
жаңарулардың терең сырларын ашуға арналды . Түнгі сарын мен Ақ қайында
олхалықтың азаттық үшін күресін көрсетсе , Тас түлек , Тартыс ,
Алма бағында , Шекарада сияқты шығармаларында совет адамдарының жаңа
өмір қалпын жасампаз еңбегін бейнеледі .
Бұл – қазақ халқының 1916 жылғы ұлт – азаттық қозғалысы оқиғаларына
құралған драма . Пьеса негізіне алыннған тартыс , үстем тап пен езілген тап
арасындағы тартыс . Мұның бір жағында жебір болыс Майқан , оның болыстыққа
кандидат інісі Нұрқан , ажарлы да айлалы Бибіш ( Жүзтайлақ ) , бай Қыдырбай
, оқыған Жүніс , адвокат Кәрімдер көрінсе , екінші тарапта Жантас ,
Тәнекерлер , осылардың бағытындағы Сапа , Мөржан , Бойбермес , Бөрібасар
бейнелері беріледі . Бұл топтарды бір-бірімен бітімсіз күреске киліктіріп
, араларын шиеленістіре түскен жағдай – патшаның қазақ жігіттерін
империалистік соғыс майданының қара жұмысын алу ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мұхтар Әуезовтың педагогикалық көзқарасы
Мұхтат Әуезов өмірі, қазақ әдебиетінің негізін салушы
Әуезов шығармашылығы әлем әдебиеті контексінде
Әуезов Мұхтар Омарханұлы
М.Әуезов қазақ әдебиетінде драматургия жанрының негізін салушы
Мұхтар Әуезовтың педагогикалық мұрасын зерттеу, оны оқу-тәрбие жұмысында қолдану
Шығыс-Қазақстан: танымал есімдер - Ақын жазушылар
МҰХТАР ОМАРХАНҰЛЫ ӘУЕЗОВ 1897-1961 жж
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу
М.Әуезов және фольклортану мәселелері
Пәндер