Машиналар мен жабдықтарды бағалаудың әдістемелік негіздері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4

1.тарау. МАШИНАЛАР МЕН ЖАБДЫҚТАРДЫ БАҒАЛАУДЫҢ
ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6
1.1. Бағалау құндарының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Машиналар мен жабдықтарды бағалаудың қағидаттары ... ... ... .. 7
1.3. Бағалаудың мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9
1.4. Бағалау процессі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.5. Машиналар мен жабдықтарды бағалаудағы шығын амалы ... ... .. 11
1.6. Машиналар мен жабдықтарды бағалаудағы нарықтық амал ... ... 18
1.7. Машиналар мен жабдықтарды бағалаудағы табыс амалы ... ... ... 22

2.тарау. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ МАШИНАЛАР МЕН ЖАБДЫҚТАР . ДЫҢ ТОЗУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ АНЫҚТАУ ӘДІСТЕРІ ... ... ...
31
2.1. Жалпы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
2.2. Тиімді пайдалану уақытына байланысты әдіс ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.3. Жөндеу цикліне байланысты әдіс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.4. Табыстың кемуіне негізделген әдіс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 39
2.5. Машина құрылымын жекелей есептеу әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
2.6. Физикалық тозудың коэффициентін анықтағанда түзетілетін және түзетілмейтін тозуларды есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
42
2.7. Тұтыну қасиетінің төмендеуіне байланысты әдіс ... ... ... ... ... ... .. 48
2.8. Өнімділік диннамикасын талдау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 49
2.9. Машина жағдайын сараптамалау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
2.10. Корреляциялық талдау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
2.11. Тікелей анықтау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
2.12. Тозуды амортизация мөлшеріне байланысты анықтайтын әдістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
57
3.тарау. МАШИНАЛАР МЕН ЖАБДЫҚТАРДЫҢ ФУНКЦИОНАЛ . ДЫ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЕСКІРУІН (ТОЗУ) ЗЕРТТЕУ
62
3.1. Функционалды ескіру (тозу) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
3.2. Капиталды шығындардың әсерінен болған функционалды ескіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
62
3.3. Өндіріс шығындарының әсерінен болған функционалды ескіру 65
3.4. Түзетілетін функционалды ескіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
3.5. Экономикалық немесе сыртқы тозу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 68
4.тарау. МАШИНАЛАР МЕН ЖАБДЫҚТАРДЫ ІС ЖҮЗІНДЕ БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
70
4.1. Жалпы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 70
4.2. Техникалық жабдықтардың тағайындалуы мен техникалық сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
71
4.3. Шығын амалын қолдану арқылы мүліктің нарықтық құнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
73
4.4. Нарықтық амалды қолдану арқылы мүліктің нарықтық құнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
78
4.5. Табыс амалын қолдану арқылы мүліктің нарықтық құнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
91
НӘТИЖЕЛЕРДІ ҮЙЛЕСТІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 94
МҮЛІКТІҢ НАРЫҚТЫҚ ҚҰНЫ ТУРАЛЫ ҚОРЫТЫНДЫ ... .. 97

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 98
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 99
КІРІСПЕ
Нарықтық экономикаға өткен жағдайда және нарықтық инфрақұрылымның құрылған жағдайында, әр түрлі активтердің, оның ішінде: машиналарды, жабдықтарды және көлік құралдарын бағалаудың өзекті мәселесі туындады. Қазақстанда мүлікті заңдастыру және инвестицияларды активизациялау жағдайында негізгі нарыққа қатысушылардың қызметінің айқындылығын көрсету үшін өндірісті және өндірісті емес негізгі қорларды бағалау қажетті болып табылады.
Бұдан басқа, заңды және жеке тұлғалардың жылжитын, жылжымайтын мүлікті және активтерін объективті бағалау, несие қорларын алуға, меншікті сатуға, сатып алуға және айырбастау процессіне қатысуға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта кәсіпорын мүлігін бағалау үлкен сұранысқа ие. Кәсіпорынның ең маңызды активтері – машиналар мен жабдықтарды бағалау болып табылады. Көптеген кәсіпорындарда жұмысқа жарамды жабдықтардың қалдық баланстық құны нөлге тең. Бірақ, сол уақыттағы жабдықтың шынайы тозуын ескерсек, жабдықтың нарықтық құны едәуір маңызды өлшемді құрайды.
Кейбір кезде керісінше жағдайлар болады. Тиімділігі төмен машиналар мен жабдықтардың баланстағы қалдық құны едәуір жоғары болады. Осындай жағдайларда машиналар мен жабдықтарды бағалау маңызды болып табылады.
Машиналар мен жабдықтарды бағалауда тозу факторы ең маңызды рөль атқарады. Жылжымайтын мүлікке қарағанда, машиналар мен жабдықтардың тозуы уақыт өткен сайын қарқынды түрде өседі. Негізінде машиналар мен жабдықтардың құны техникалық жағдайға және экономикалық факторларға тәуелді болып келеді.
Машиналар мен жабдықтарды бағалау негізгі үш кезеңнен тұрады:
- жаңа объектінің құнын ағымдағы бағалармен анықтау;
- тозудың жиынтығын анықтау;
- бағалау объектісінің қорытынды құнын анықтау.
Осы кезеңдерге байланысты машиналар мен жабдықтарды бағалау әдістері қалыптасады.
Әр түрлі әдістермен анықталған бағалау объектісінің құндары, қолданылған әдіске байланысты әр түрлі деңгейде болады. Сондықтан, нақты бір құнды шығару үшін нәтижелерді үйлестіру қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. Адрианов Ю.В. Оценка автотранспортных средств. М: Дело 2002.- 486 с.
2. Быкова В., Ковалев АЛ. Как оценить износ оборудования // Оборудование: рынок, предложение, цены. - 2000. - №3.
3 В.П. Антонов, С.Д. Волошук, и др. Оценка машин, оборудования и транспортных средств. Под общ. ред. В.П. Антонова. -М.: Институт оценки природных ресурсов, 2001.
4. Иванов AM., Маркин И.В., Перевозчиков А.Г. О согласовании физического, функционального и внешнего износа, выраженного в долях или процентах. Вопросы оценки. - 1997. -№3.
5. Ковалев А.П. Оценка стоимости машин, оборудования и транспортных средств. М: Интерреклама 2003.- 488 с.
6. Ковалев А.П., Еленева Ю.Я., Корниенко А.А. Оценка рыночной стоимости машин и оборудования: Учебно - практическое пособие / Под общ. ред. В.М. Рутгайзера. - М.: Дело, 1998. – 480 с.
7. Когаев В.П., Дроздов Ю.Н. Прочность и износостойкость деталей машин: Учеб. пособие. - М.: Высш. шк., 1991.
8. Козлов В.В. Техника оценки машин и оборудования. Вопросы оценки. – 2002. - № 2.
9. Корниенко А. А., Хомяков В. С. Автоматизированная система оценки стоимости технологического оборудования. Вестник машиностроения. 1996. № 11. С. 51-54.
10. М.Р.Насырова и др. Современный экономический русско-казахский толковый словарь-справочник. – Алматы: 2003. – 880 с.
11. Попеско А.И. Износ технологических машин и оборудования при оценке их рыночной стоимости. М: «Российское общество оценщиков» 2002
12. Саприцкий Э.Б. Методология оценки стоимости промышленного оборудования. - М.: Институт промышленного развития (Иформэлектро), 1996. – 64 с.
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ......................................................|4 |
| ... | ... ... МЕН ... ... | |
| ... |6 |
| ... |
| |....... | ... ... ... |6 |
| ... |
| |...... | ... ... мен ... ... |7 |
| ... | ... ... |9 |
| ... |
| ... | ... |Бағалау |10 |
| ... |
| ... | ... ... мен ... ... ... амалы.......... |11 |
|1.6. ... мен ... ... ... ... |18 ... ... мен жабдықтарды бағалаудағы табыс амалы............|22 |
|2-тарау. |ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ МАШИНАЛАР МЕН ЖАБДЫҚТАР – ДЫҢ ТОЗУЫ ЖӘНЕ ... |
| ... ... |31 ... ... |31 |
| ... |
| ... | ... ... ... ... ... |32 |
| ... | ... ... ... ... |36 |
| ... | ... ... кемуіне негізделген |39 |
| ... | ... ... ... ... ... |40 |
| ... | ... ... ... ... ... түзетілетін және | |
| ... ... |42 |
| ... | |
|2.7. ... ... ... ... |48 |
| ... | ... ... ... талдау |49 |
| ... | ... ... ... сараптамалау |51 |
| ... | ... ... ... әдісі |53 |
| ... | ... ... ... |56 |
| ... |
| ... | ... |Тозуды амортизация мөлшеріне ... ... | |
| ... |
| ... | ... |МАШИНАЛАР МЕН ЖАБДЫҚТАРДЫҢ ФУНКЦИОНАЛ - ДЫ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ | |
| ... ... ... |62 ... ... ... |62 |
| ... |
| |.... | ... |Капиталды шығындардың әсерінен ... ... | |
| ... |
| ... | ... ... ... ... ... функционалды ескіру |65 |
|3.4. ... ... ... |66 |
| ... | ... |Экономикалық немесе сыртқы |68 |
| ... | ... ... МЕН ЖАБДЫҚТАРДЫ ІС ЖҮЗІНДЕ | |
| ... |
| ... | ... |Жалпы |70 |
| ... |
| ... | ... |Техникалық жабдықтардың ... мен ... | |
| ... |
| |.................................... | ... ... ... ... арқылы мүліктің нарықтық құнын | |
| ... |
| ... | ... ... ... қолдану арқылы мүліктің нарықтық құнын | |
| ... |
| ... | ... ... амалын қолдану арқылы мүліктің нарықтық құнын | |
| ... |
| ... | |
| ... |94 |
| ... |
| |..... | |
| ... ... ҚҰНЫ ... ... |97 |
| ... |
| ... | |
| ... ӘДЕБИЕТ |99 |
| ... | ... ... ... жағдайда және нарықтық инфрақұрылымның
құрылған ... әр ... ... оның ішінде: машиналарды,
жабдықтарды және көлік құралдарын ... ... ... ... ... заңдастыру және инвестицияларды ... ... ... қатысушылардың қызметінің айқындылығын көрсету
үшін өндірісті және өндірісті емес негізгі қорларды бағалау қажетті ... ... ... және жеке ... ... ... және ... объективті бағалау, несие қорларын алуға, меншікті
сатуға, сатып алуға және ... ... ... ... ... уақытта кәсіпорын мүлігін бағалау үлкен сұранысқа ... ең ... ...... мен ... бағалау болып
табылады. Көптеген кәсіпорындарда жұмысқа жарамды жабдықтардың қалдық
баланстық құны ... тең. ... сол ... ... шынайы тозуын
ескерсек, жабдықтың нарықтық құны ... ... ... ... ... ... ... болады. Тиімділігі төмен машиналар мен
жабдықтардың баланстағы қалдық құны ... ... ... ... машиналар мен жабдықтарды бағалау маңызды болып табылады.
Машиналар мен жабдықтарды бағалауда тозу факторы ең маңызды ... ... ... ... ... мен ... тозуы
уақыт өткен сайын ... ... ... ... ... ... құны техникалық жағдайға және экономикалық факторларға тәуелді
болып келеді.
Машиналар мен жабдықтарды бағалау негізгі үш кезеңнен тұрады:
- жаңа ... ... ... ... ... ... ... анықтау;
- бағалау объектісінің қорытынды құнын анықтау.
Осы кезеңдерге байланысты машиналар мен жабдықтарды бағалау әдістері
қалыптасады.
Әр ... ... ... ... ... құндары,
қолданылған әдіске байланысты әр түрлі деңгейде болады. Сондықтан, нақты
бір құнды шығару үшін ... ... ... ... МЕН ... БАҒАЛАУДЫҢ
ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1. Бағалау құндарының түрлері
Машиналар мен жабдықтарды бағалаған кезде әр түрлі құндардың түрлері
қолданылады. Бірақ, ... ... ... бұрын оларды бағадан
ажырата білу қажет.
Бағалаудағы құн – бұл:
- меншік объектісінің ақшалай көрінісі;
- меншік объектісінің болашақта әкелетін ... ... ... объектісін сатудан түсетін ағымдағы ... ...... бағалаудағы құнға тең емес, меншік объектісіне төленетін сомма.
Бағалау қызметінде нарықтық құнның түсініктемесі жиі ... ... ... ... ... бағалау стандарттарында қалыптасқан.
Нарықтық құн – бұл машиналардың, жабдықтардың және көлік ... ... Ол ... ... ... ... ... туралы
ақпаратпен таныс болып, әрекет ететін жағдайда осы ... ... ... ... иелігінен айырылуы мүмкін, ал мәміле бағасында
қандай да бір төтенше жағдайлар белгіленбейді. Тәжірибеде ... ... түрі ... жаңа ... жабдықтардың және көлік
құралдарының құны (бастапқы нарықтық құн) және ... ... және ... ... құны ... ... құн).
Машиналар мен жабдықтарды бағалаған кезде келесі құндардың түрлері
кеңінен ... ... құны – бұл ... ... ... нақты көшірмені
қайта өндіруге жұмсалған шығындар жиынтығы.
Толық ауыстыру құны – бұл бағаланып жатқан объектіге ... ... ... ... ... ... ... машиналар мен жабдықтарды
сатуға мәжбүр болған жағдайда кәсіпорынның активтерін бағалағанда, ... ... ... ... құн - бұл ... ... ... сатудағы ақшалай эквиваленттік мәні.
Жеделдетілген ликвидтік құн – сатушының объектіні тездетілген уақытта
сатудағы ақшалай эквиваленттік мәні.
Утилизациондық құн – бұл ... ... оның ... сатудағы ақшалай эквиваленттік мәні. Бұл құнды «қалдық
ликвидттік құн» деп ... ... құны – ... полисінде көрсетілетін толық
ауыстыру құны.
Тозуды есепке алудағы сақтандыру құны – бұл сақтандыру ... ... ... ... тозу ... ... құн. Бұл
құнды «қалдық сақтандыру құны» деп ... ... ... ... ... тәжірибесінде мынадай
құндарды да жиі қолданады:
Қайтадан қалпына келтіру құны – ... ... ... ... ... ... ... құны – бұл бастапқы жағдайдағы қалпына келтіру үшін
жөндеу жұмыстарына жұмсалатын ... ... ... мен ... ... ... мен ... бағалаған кезде әр түрлі ... ... төрт ... ... ... ... ... - инвестордың мақсатына негізделген;
- өндіріспен байланысты;
- нарық айналасымен байланысты;
- неғұрлым тиімді пайдалану.
Арнайы объектіні бағалаған кезде жоғарыда келтірілген қағидаттардың
бірнешеуі пайдалануы ... ... - ... ... ... қағидаттар:
Пайдалылық қағидаты – бұл объектіні иеленушінің қажеттілігін
қанағаттандыру қабілеті. Пайдалылық – бұл ... ... ... ... ... ... – бұл сатып алушының пайдалылығы және сапасы бірдей
объектінің біреуіне көп төлемеуіне негізделген. Бұл қағидат бағалаудың
үш амалында да ... ... – бұл ... ... ... табысқа байланысты
құрылуы. Бұл сатып алушы – ... ... ... ... ... ... ... уақыттағы объектіге салынған ... ... ... ретінде қайтарылуы керек. Бұл қағидатқа ... ... ... ... ... ... ... компоненттің құны объект құнына салынған салым
арқылы өлшенеді.
Баланстанған қағидат – объектіден түсетін табыс ... ... ... ... ... ... болуы қажет.
Нарық айналасымен байланысты қағидаттар:
Сәйкестілік қағидаты – ... құны ... ... ... және ұсыныс қағидаты – объектінің бағасы ... ... ... ал ... ... уақытта төмендейді.
Бәсекелестік қағидаты – бірнеше сатушылардың арасында болатын
бақталастық. Бәсекелестік – ... ... пен ... ... ...... құны уақыт өткен сайын және экономикалық
факторлардың әсерінен өзгеріп тұрады.
Барынша тиімді пайдалану қағидаты:
Белгілі бір уақытта объектіге жоғары таза ... ... ... ... ... ... ... дәлелденген және қаржылық
жүзеге асыру мүмкіндігі бар және объектінің құнын жоғарлататын нұсқауды
пайдалану.
Бұл ... жан – ... ... ... және бағалау қызметіне жататын
барлық қағидаттарды байланыстырады.
1.3. Бағалаудың мақсаты
Бағалау қызметінің негізгі мақсаты машиналар мен ... ... ... ... ... жүргізуге және пайдалануға, жеке
тұлғалар, заңды тұлғалар және ... ... ... ... ... машиналар мен жабдықтардың, көлік құралдарының құнын
анықтау болып табылады.
Машиналар мен ... ... ... ... сұраныс
келесі жағдайларда туындайды:
1) «көлік құралдары» тобы бойынша негізгі қорларды қайта бағалау;
2) экспорттау және импорттау ... ... ... анықтау;
3) жекешелендіру;
4) сатып алу-сату, соның ішінде аукционды;
5) кепілді рәсімдеу;
6) жалға беру және лизингтік операциялар;
7) жарғылық капиталына ... ... ... акционер салымдарын қоғамнан шығу барысында бөлу;
9) жоғалу, жою немесе зақымдану жағдайларынан сақтандыру;
10) зақымдану кезінде зиян құнын бағалау;
11) иелердің азаматтық ... ... ... беру ... салу ... ... ... (салық салу мақсаттары үшін);
14) сот тәртібі бойынша мүліктерді бөлісу;
15) ... ... және ... мәмілелер;
16) мүліктерді тәркілеу;
17) есептен шығару және қосымша пайдалану.
1.4. Бағалау ... ... ... ... ... тұрады:
1. Мақсатты анықтау. Тапсырыс ... мен ... ... ... анықтайды. Бағалау объектісі мен бағалау күні
анықталады. ... күні – бұл ... ... үшін ... ... ... ... анықтау. Бұл кезеңде берілген жағдайда қарастырылатын
және есептелетін құнның түрі мен бағалаудың мақсатын салыстырады. Машиналар
мен жабдықтарды бағалағанда әр түрлі құнның ... ... ... ... құн ... табылады.
3. Объект меншігін анықтау. Бұл кезеңде меншікті ... ... ... ... ... ... Ақпаратты жинау. Бұл жұмыстың ең күрделі ... ... ... ... ... ... өткізеді, объектінің жағдайын
сипаттайды, машинаның ... ... ... ... қызмет
көрсету әдістерімен танысады. Бұл машинаның жағдайын анықтауға мүмкіндік
береді.
Ақпаратты жинау кезеңі маңызды болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде үш бағыттағы мәліметтерге аса көп ... ... бұл ... нақты көшірмені қайта өндіруге жұмсалған шығындар.
- машинаның жағдайы және ... ... ... сатылуы,
яғни сондай жабдықтың нарығын талдау.
- берілген меншіктің иесіне қаншалықты табыс әкелуі.
5. Тозуды ... Бұл ... ... ... ... ... анықтау үшін тапсырыс берушіден алған мәліметтерді және өз
мәліметтерін талдайды. Белгілі бір ... ... ... құны ... ... ... ... болады.
Объектінің жағдайын талдаған соң, бағалаушы ... ең ... ... яғни ... ... және объектінің құнын
бағалайды.
6. Бағалаудың әдістемесі. ... мен ... ... үш ... ... ... және табыс амалдары.
1.5. Машиналар мен жабдықтарды бағалаудағы шығын амалы
Шығын амалымен бағалау объектісінің құнын анықтаған кезде, ең алдымен
жабдықты ... ... ... ... ... ... анықталған
құн әдетте нарықтық құнмен сәйкес келмейді. Өйткені, ... ... ... ... сапа және ... ... әсер
етпейді. Бірақ та, кейбір ... ... ... қолдану, арнайы
мақсаттарға арналған жабдықтарға, арнайы тапсырыстармен құрастырылған ... ... ... ... жоқ ... ... үшін ... мүмкіндік
болып табылады.
Шығын амалымен анықталатын нарықтық құн – ... ... құны ... мен жабдықтарды шығын амалымен ... ... ... ... ... Біркелкі объект бағасы арқылы есептеу әдісі;
2) Машина құрылымын жекелей есептеу әдісі;
3) Шығындарды талдау және индекстеу әдісі;
4) Үлкейтілген нормативтер ... ... ... ... бағасы арқылы есептеу әдісі. Бұл әдісте бағаланып
жатқан объект үшін құрылымы ... ... ... және ... ... ... біркелкі объектіні таңдап алады. Таңдалып
алынған біркелкі объект басқа салада және де ... ... ... ... ... нарықта белгілі бір сұранысқа ие болуы ... ... оның ... ... ... қажет.
Біркелкі объектіні құрастыруға кететін шығындар, яғни оның өзіндік
құны бағаланып жатқан объектінің өзіндік құнына жақын болып ... ... ... ... ... кәсіпорынның таза
табысынан, табыс салығынан, саудадағы баға үстемесінен және қосылған құн
салығынан құралады. ... ... ... ... құны ... ... біркелкі объектінің бағасы;
қосылған құн салығына мөлшерлеме;
табыс салығының ... ... ... ... пайдалылық көрсеткішін анықтау болып табылады. Бұл
көрсеткіш нарықтағы біркелкі ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші 25 – 35 % құрайды.
Ал сұранысы орташа өнімнің пайдалылық көрсеткіші 10 – 25 %, сұранысы төмен
өнімнің пайдалылық ... 5 – 10 % ... ... объектінің өзіндік құны біркелкі объектінің өзіндік
құны бойынша есептеледі және де салмағына, көлеміне түзетулер енгізіледі:
,
(1.2)
Мұнда, бағаланып жатқан ... ... ... объектінің құрылымының салмағы.
Бағаланып жатқан объектінің қайтадан қалпына ... құны ... ... ... ... пайдалылық көрсеткіші бағаланып жатқан объектінің
өтімділік дәрежесіне ... ... ... ... ... объектілерді
бағалағанда, олардың құнын өзіндік құн деңгейіне сәйкес қабылдайды.
Мысал 1.1. ... ... ... қалпына келтіру құнын анықтау
қажет. Арнайы жабдық жеке тапсырыс бойынша құрастырылған және де ... ... жоқ. ... ... ... ... .
Біркелкі объект ретінде көлем өлшемі арнайы жабдық таңдалып
алынды. ... ... ... 5000 ... ... Пайдалылық
коэффициентін 0,25 – ке қабылдаймыз. Біркелкі объектінің өзіндік ...... ... ... объект пен біркелкі объект көлемінің арасындағы
айырмашылығына ... ... ... бағаланып жатқан объектінің өзіндік
құнын (1.2) - формуламен анықтаймыз:
теңге.
Машина құрылымын жекелей есептеу әдісі. Бұл әдіс ... ... және ... алуға болатын, бірнеше құрама бөлшектерден құрастырылған
жабдықтар үшін қолданылады. Бұндай жабдықтардың құрылымы қарапайым және де
тұтынушының өзі де ... алуы ... ... ... ... және
бірнеше жабдықтардан тұратын технологиялық бағытты қарастыруға болады.
Берілген әдіс келесі ... ... ... ... жабдықтың құрамын талдайды және де жекелей сатып
алуға болатын негізгі бөлшектердің тізімін құрастырады.
2) Әр бөлшектердің ... ... ... жиналады.
3) Жиналған баға туралы мәліметтерді объектінің өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... шығындар коэффициенті 0,3-0,4 – ке тең.
Содан кейін қайтадан қалпына келтіру құнын ... ... 1.2. Ауыр ... орындарында қолданылатын ауаны тазарту
жабдығының өзіндік құнын есептеу қажет. Жабдық ... ... ... және де ... ұқсас аналогы жоқ.
Бағаланып жатқан жабдықтың негізгі өлшемдері:
1) Көлем өлшемі - ;
2) Жалпы салмағы - ;
3) Жұмыс істеу қуаты - ... ... ... үш ... ... ... тазартатын блок;
2) Металлды құрылым;
3) Жарық түсіруші құрал.
Автотрансформатор, реле тағы да ... ұсақ ... ... бір ... ... үшін ... ... таңдап аламыз.
Ауаны тазартатын блок сүзгіш ... ... ... ... ... төрт ... ... КН 204 маркалы жабдықтар атқара алады. Мұндай
төрт жабдықтың құны:
теңге.
Металлды құрылымның таза салмағы . ... ... ... құрайды. Металлға жұмсалатын шығын:
теңге.
Жарық түсіруші құралға ұқсас аналог ретінде ЛПО 2 х 240 ... ... ... ... Оның ... 65 000 ... ... бөлшектердің жалпы құны:
теңге.
Құрастыруға жұмсалатын шығындарды ескере келе, жабдықтың өзіндік құнын
(1.4) – ... ... ... 3 % жабдықтың қайтадан қалпына келтіру құнын
(1.5) – формуламен анықтаймыз:
теңге.
Шығындарды ... және ... ... Бағалау тәжірибесінде
жабдықтың ескі құнын немесе бағасын қазіргі уақыттағы ... ... ... ... индекстері арқылы келтіру тәсілі жиі қолданылады. Егер ... ... ... ... ... ... баға ... белгілі
болса, онда объектінің бағасын тікелей ... Бұл әдіс ... ... ... ... қайтадан бағалаған кезде
қолданылады.
Жабдықты құрастыруға кететін ... ... ... ... ... үшін, сол көрсеткішті түзету индекстеріне көбейту қажет. ... – бұл ... ... баға ... бастапқы кезеңдегі баға
индексіне қатынасын айтады.
Жабдықтың өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... ... құнның құрылымы экономикалық ... ... ... ... ... ... Тәжірибе мақсатында өзіндік құнға
жататын шығындарды төрт экономикалық элемент арқылы топтауға ... ... қуат ... ... ақы, амортизация. Өзіндік құнның құрамын
бағалаған кезде жыл сайынғы статистикалық ... ... ... ... ... құрамында көрсетілген төрт экономикалық элементтерді
есептейді.
Индекстелген шығындарды қосу арқылы объектінің ... ... ... ... ... ... ... құнға айналдырамыз.
Мысал 1.3. Арнайы станоктың 1993 жылы наурыз айындағы ... ... ... ... ... ... 1996 ... маусым айы. Станоктың
қайтадан қалпына келтіру құнын анықтау қажет.
Экономикалық элементтердің пайыз көрсеткіші бойынша ... ... (М) – 46 ... қоры (Қ) – 12 ... ақы (Е) – 28 ... (А) – 14 ... ... пайдалылық көрсеткіші 20 % станоктың өзіндік құнын
(1.6) – формуламен анықтаймыз:
теңге.
Есептің мәні кестеде 1.1 - ... ... ... ... ... |
| |М |Қ |Е |А ... элементтер |1090 |284 |664 |332 ... ... | | | | ... ... баға |2,01 |2,22 |23,6 |2,1 ... | | | | ... ... баға |130,57 |161,39 |837,2 |121,43 ... | | | | ... 1.1 ... ... |64,96 |72,70 |35,47 |57,82 ... ... ... |20646,29|23555,12|19197,50|
|экономикалық элементтер | | | | ... ... | | | | ... ... өзіндік |134206 ... | ... ... ... |158607 ... ... құны | ... ... 10 | ... | ... құнды үлкейтілген нормативтер арқылы есептеу әдісі. Егер де
жабдықтың құрылымдық құжаты бар болса, онда ... ... ... ... ... ... Бағалаушы жаңа объектінің құнын
калькуляция арқылы есептей алмайды. ... ... ... жайлы үлкен
көлемдегі ақпарат қажет. Бірақ та, жаңа ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін машиналар мен
жабдықтарды құрастырып шығаратын кәсіпорындардан ... ... ... ... жобалау және зерттеу ұйымдарында жаңа жабдық түрлерін
шығару үшін өзіндік құнды ... ... ... ... әдісі жиі
қолданылады. Нормативтік шығындарға бірлік факторға әсер ететін шығындарды
сипаттайтын ... ... ... ... ... қосындысын жатқызады.
Әр түрлі өндіріс саласынада өзіндік құнды үлкейтілген нломативтер
арқылы есептеу әдісі қолданылады.
Бір жабдықты құрастырып ... ... ... ... ... ... ... шығын;
жинақтаушы өнімдерге жұмсалатын шығын;
жұмыскерлерге төленетін еңбек ақы;
өндірістегі жанама шығындар.
Материалдарға ... ... ... ... есетеуге болады:
, (1.8)
Мұнда, 1 тонна өнімге жұмсалатын материалдық шығындар.
өнімнің массасы, тонна.
Материалды шығындар – бұл ... ... ... ... ұқсас жабдықтарды шығаруға кететін шығындарды талдау арқылы
есептейді.
Жинақтаушы өнімдерге жұмсалатын шығынды ... ... ... ... жинақтаушы өнімдерге жұмсалатын шығын.
жинақатушы өнімнің саны.
1.6. Машиналар мен жабдықтарды бағалаудағы нарықтық амал
Нарықтық амал қайталама нарығы дамыған машиналар мен ... ... Бұл ... ... ... мен ... қазіргі
жағдайындағы нарықтық құнын анықтау болып табылады. ... ...... ... ... Ол үшін ... ... ұқсас
аналогтар таңдалып алынады. Салыстыру элементтеріне мыналар жатады:
1. ... ... ... ... ... ... Орналасу жері;
4. Нарықтық жағдай;
5. Бағасы;
6. Сапасы;
7. Көлем өлшемдері;
8. Сатылу уақыты.
Нарықтық амал келесі кезеңдерден ... ... ... ... зерттеу және берілген нарықта таяуда ұқсас
аналогтың сатылуы туралы мәліметтерді жинау. Бағалаудың нақтылығы жиналған
мәліметтердің ... және ... ... ... ... ... ... сатылу уақыты, физикалық
және басқа да сипаттамасы туралы мәліметтердің шынайылығын тексереді.
3. Бағаланып жатқан объектіні ұқсас аналогтармен ... ... ... ... ... ... ... арқылы және де түзетулерді
енгізу арқылы бағаланып жатқан объектінің құнын есептейді.
Нарықтық амалға негізделген ... ... ... ... ... ... ... аналог ретінде жұмыс істеу атқарымы
бірдей ... ... ... Екі ... ... ... және ... істеуі бір классификациялық түрге жату керек. Екі
салыстырылып жатқан объектілердің құрастырылуы бірдей болу ... мен ... ... ... ...... және ... модельдеу әдістері қолданылады.
Тікелей салыстыру әдісі бағаланып жатқан объектілерге жақын ... ... ... ... ... ... мен жабдықтардың
құнын төмендегі формула бойынша ... ... ... ... ... ... мерзіміне келтіру коэффициенті;
аналогтың физикалық тозу коэффициенті;
бағаланып жатқан объекті мен ... ... ... ... ... құралдардың бағасы.
Түзету коэффициенттерін енгізу қанағаттанарлық нәтиже береді. Егер де,
бағаланып жатқан ... пен ... ... ... ... % - ға дейін айырмашылық болса.
Түзетулерді енгізудің мақсаттары;
- техникалық салыстыруға енгізетін түзетулер;
- сатылу шарты бағаларының айырмашылығына енгізетін ... ... ... ... таңдалып алынған
аналогтардың өнімділігіне, жұмыс істеу ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
, (1.11)
Мұнда, салыстырылып жатқан объектілердің бағасы;
өнімділігі, жұмыс істеу қуаты ... ... ... бір ... ... ... ... көрсеткіші немесе
«бағаны тежейтін» коэффициент.
Формулада көрсетілген дәреже көрсеткіші арнайы зерттеулер ... ... ... ... ... ... үшін – ... үшін – 0,8 тағы да басқа. Ұқсас аналогтардың бағалары және
параметрлері белгілі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... екі ... ... мен ... ... ... көрсеткішін анықтауға болады.
Бірнеше параметрлер болған жағдайда ... ... ... ... ... сол параметрлер машиналар мен
жабдықтарды өндіріп шығару кезінде шығынға және де бағаға қатты әсер етеді.
Ол үшін баға ... ... Олар ... ... мен ... ... ... көрсетеді. Параметрлік баға үлгілерін
құрастыру үшін корреляционды – регрессионды талдау әдісі пайдаланылады.
Ірі фирмаларда бұл әдіс қазіргі ... ... ... параметрі
үлкен өнімдерді шығаруға кететін шығындарды анықтауға мүмкіндік береді.
Бағаның өз параметріне тәуелділігі:
, (1.13)
Мұнда, ... ... ... бағаларының айырмашылығына енгізетін түзетулерге:
саудаға, сату күніне, төлем талаптарына енгізілетін түзетулер ... ... Бұл ... ... ... ... Шегерімнің мөлшері
көптеген факторларға байланысты анықталады. Бұл факторларға өндірістегі
шығындардың ... ... және ... тауекелділігін жою шамасы,
құрастырып шығарғанда болатын қатерліктер жатады.
Бағаның өсуі және ... ... ... ... ... ... факторларды зерттеуді қажет етеді. Олардың маңыздысы:
- тауар нарығының конъюнктурасы;
- ... ... ... ... қателіктердің
тәуекелділігі.
- жабдықты құрастырып шығырғандағы монополияның дәрежесі ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік нарықтағы
беделі, тұтынушыға қатынасы, мемлекеттегі экономикалық және ішкі саяси
жағдайы ... ... әсер ... ... ... ... үшін бағаны құрайтын факторларды
талдау қажет.
Сату күніне түзету. Бұл түзетулерді енгізудің қажеттілігі нарықтағы
жағдайдың өзгеруіне байланысты. Сатылу күні бағалау ... ... ... ... ... ... мен бағалар өзгереді. Сондықтан, сатылу
күнінен бастап бағаның серпінін талдау қажет. ... ... ... ... ... анықтайды және де оған ... ... ... – бұл ... қозғалуындағы негізгі беталысты анықтауға
мүкіндік беретін маңызды көрсеткіш.
Әрбір ... ... күні ... ... ... ... ... талаптарына түзету. Төлем талаптары коммерциялық сатылу шартын
сипаттайды. ... ... ... мен ... ... ... ... шарттарды ескреу қажет:
- нақты төлем шартымен сатып алынған объектінің бағасын көбейту;
- ... ... ... арқылы сатып алынған объектінің бағасын
төмендету.
Олай ... ... ... сатылымдар немесе ұсыныстардың
коммерциялық шартын салыстыру арқылы олардың айырмашылықтары анықталады,
сәйкесінше түзетулер ... ... мен ... ... ... ... амалы ақша ағымын тікелей капитализациялау, ақша ... және ... ... ... ... тұрады.
Табысты капитализациялау әдісі. Бизнесті бағалауда бұл әдіс кеңінен
қолданылады. Өйткені, ақша ағымын дисконттау ... ... ... құру ... ... Ал ақша ... ... әдісі
бизнестің тұрақты дамуында қолданылады. Ақша ... ... ... ең ... таза табысты және ... ... ... Таза ... – бұл потенциалды жалпы табыстан
барлық шығындарды, тозу мен ... ... және ... төлемдерін алып
тастағаннан кейінгі табыс болып есептеледі.
Потенциалды табысты бағалағанда, ең ... ... ... ... Көптеген кәсіпорындардың соңғы бес жылдағы қызмет нәтижесін
талдағанда, тұрақты тенденцияны анықтауға болады.
Таза табысты есептеген кезде, орташа арифметикалық, орташа өлшемді,
тікелей ... ... ... ... ... мысал ретінде келтірейік.
Айталық, кәсіпорынның келесідей табыстары бар:
1-жыл – ............... ... әдіс ... есептегенде:
доллар құрайды.
Орташа өлшемді әдіс ... ... ... коэффициенттері
қолданылады (1.2 - кесте):
Кесте 1.2
Орташа өлшемді таза табысты ... ... ... ... ... |Нәтижесі, |
|долл. ... ... ... 000,00 |1 |50 000 ... 000,00 |2 |112 000 ... 000,00 |3 |189 000 ... 000,00 |4 |276 000 ... 000,00 |5 |380 000 ... |15 |1 007 000 ... ... таза табыс мынаған тең:
доллар құрайды.
Тікелей трендтік әдіс бойынша есептеуге арналған байланыс:
, ... ... таза ... ... ... төменде көрсетілген мәндер бойынша
анықталады:
; ... ... ... ... ... ... ... мына мәнді аламыз (1.3 – кесте):
Кесте 1.3
|  |X |Y, ... |Х² |XY, ... |
| |1 |50 000,00 |1 |50 000 |
| |2 |56 000,00 |4 |112 000 |
| |3 |63 000,00 |9 |189 000 |
| |4 |69 000,00 |16 |276 000 |
| |5 |76 000,00 |25 |380 000 ... |15 |314 000,00 |55 |1 007 000 ... ... ... жүргізу арқылы бағалаушы әр бір
жағдайда ... ... ... өзі ... ... ... капитализация коэффициентін анықтап алу болып табылады.
Капитализация – бұл табыс ағымын капитализация коэффициентіне бөлгенде құн
көрсеткішіне ... ... ... ... табысының
тұрақтылығымен анықталады. Төмен капитализация коэффициенті ... ... ... ... Ал ... табыс тұрақты болмаған
жағдайда капитализация ... ... мен ... ... ... ... кезеңдері:
1. Өндіріс жүйесін, бағалауға қажет машиналар жиынтығын бөліп көрсету
қажет. Сол жүйені пайдаланғанда ... таза ... ... Жерге қатысты таза табыс бөлігін анықтау қажет:
, (1.17)
Мұнда, жердің ағымдағы құны;
жердің капитализация ... ... мен ... ... таза табыс бөлігін анықтайды:
, ... ... мен ... ағымдағы құны;
ғимараттар мен құрылмалардың капитализация коэффициенті.
Оны төмендегі мәні бойынша анықтауға болады:
, (1.19)
Мұнда, капиталды қайтару коэффициенті.
4. ... ... ... жиынтығына қатысты таза табыс бөлігін
анықтайды:
, ... 1 - ... ... ... таза ... Тура капитализациялау әдісімен машиналар жиынтығының құнын
есептейді:
, (1.21)
Мұнда, ... ... ... ... ... мен ... амортизация коэффициенті өтем қоры
факторының үлгісі арқылы анықталады:
, ... ... мен ... ... ... ету мерзімі.
6. Машина жиынтығының құрамынан жеке жабдықтың ... ... ... коэффициентін пайдаланады:
, (1.23)
Мұнда, машиналар мен жабдықтардың үлес ... ... ... ... ... ... 1.4. Тікелей капитализациялау әдісімен нан ... ... ... ... Егер ... ... түсетін жылдық таза табысы – 5000 доллар
құраса.
Жылдық дисконт мөлшерлемесі ;
Амортизация ... ... құны ... ... ... ... әдісі. Бұл әдістің артықшылығы көп. ... ... ... ... табысы болжамдалады, яғни инвестордың
қызығушылығын туғызады. Болжамдалған табысты анықтағанда ... ... ... ... ... ... дисконт
мөлшерлемесі арқылы есептеледі.
Берілген әдіс кәсіпорынның нақты нарықтық құнын анықтауға мүмкіндік
беретіні жайлы шетел ... ... ... та, ... ... ... тәжірибеде кеңінен пайдалануға қиындықтар тудырады.
Машиналар мен жабдықтарды дисконттау әдісімен бағалағанда ... ... ... ... ... ... немесе коммерциялық жүйеден бағаланып
жатқан машина жиынтығын жеке бөлу арқылы таза табысты ... ... – бұл ... табыс пен өндірістік шығындар арасындағы
айырмашылықты айтады.
Бұл әдістің негізі ақша ... бес ... ... ... ... ... ... өлшемді табыс есептеледі:
. (1.24)
Мұнда, ... ... ... ... ... ... ... табысы;
мүмкін жағдайларда құрастырылған болжам;
кәсіпорынның тиімді табысы.
Содан кейін шығындарды болжамдайды. Негізгі капитал мен ... ... ... ... ... Содан кейін, әкімшілік шығыстары мен қызмет көрсету шығыстары
анықталады.
Дисконттау әдісін пайдаланғанда ең ... ... ... ... ... таза айналым капиталының артықшылығы кәсіпорынның
нарықтық құнын үлкейтеді, ал жетіспеушіліктердің орнын ... ... ол ... ... ... ... бағалағанда дисконт мөлшерлемесі формуламен
анықталады:
, (1.25)
Мұнда, дисконт мөлшерлемесі немесе инвестордың ... ... ... ... ... тәуекелдің өлшемі.
орташа нарықтық табыс мөлшерлемесі;
тәуелді активке салым үшін нарықтық сыйлықақы.
Белгілі номиналды мөлшерлемені шынайы ... ... ... ... анықтайды:
, (1.26)
Мұнда, табыстың шынайы тәуекелсіз мөлшерлемесі;
табыстың номиналды тәуекелсіз мөлшерлемесі;
инфляция қарқыны.
Бизнесті ... ... және ... капиталдан түсетін ақша
ағымын пайдаланғанда, төменгі формула бойынша анықталады:
, ... ... ... ... ... ... капиталының үлесі;
және меншікті және қарыз капиталына табыс мөлшерлемесі.
Содан кейін, меншіктенушінің болжау кезеңінің соңында ... ... ... Бұл ... ... үлгісі арқылы анықталады:
, (1.28)
Мұнда, болжау кезеңінің соңындағы табыс мөлшері;
бірінші жылы түсетін ақша ағымы;
дисконт мөлшерлемесі;
ұзақ мерзімді ақша ... өсу ... ... ... ағымдағы құнын анықтайды:
, ... ... ... жұмыс істеуінен түсетін таза табысы;
дисконт мөлшерлемесі;
машина жиынтығының соңғы - жылғы қалдық құны.
Келтірілген формуланы жеңілдету үшін «Ақша бірлігінің алты ... ... Онда мына мән ... ... ... ... құны;
3. Жалпы жүйеден жердің, ғимараттар мен құрылмалардың құнын алу
арқылы ... ... ... анықтайды:
, (1.31)
4. Үлестік коэффициент арқылы ... ... жеке ... ... болады:
, (1.32)
Мұнда, бағаланып жатқан ... ... ... ... ... ... ... Бұл әдісте жұмыс ... ... ... ... ... ... ... бар атқарымы
ұқсас
аналог таңдалып алынады.
Тиімділігі бірдей аналог әдісінде объектінің ... ... ... көлемде емес, тек қана бағаланып жатқан объектінің табысы мен
атқарымы бірдей аналогтың табысы арасында болатын айырмашылық бөлігіне.
Объектінің құны ... ... ... ... (1.33)
Мұнда, бағаланып жатқан объектінің құны;
базисті объектінің құны;
базисті объектінің жылдық шығыны;
бағаланып жатқан объектінің жылдық шығыны;
базисті объектінің ... ... ... ... ... коэффициенті;
базисті объектінің өндіретін жылдық өнім көлемі;
бағаланып жатқан объектінің өндіретін жылдық өнім көлемі.
Мысал 1.5. ... ... ... ... берілгендері
бойынша құнын анықтау қажет:
1. Базисті модуль элементтерінің құны:
Металлкесуші станок – 75 000 доллар;
Робот – 25 000 ... ... – 12 000 ... ... жабдық – 8 000 доллар.
2. Базисті және бағаланып жатқан объектілердің өндіретін жылдық өнім
көлемі:
мың бөлшек және мың ... . ... және ... ... ... жылдық шығыны:
мың доллар және мың доллар.
4. Дисконт мөлшерлемесі .
Модульдердің 7 жыл жұмыс істеу мерзіміндегі амортизация ... ... ... ... құнын (1.33) – формуламен анықтаймыз::
мың доллар.
2-тарау. ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ ... МЕН ... ... ЖӘНЕ ... ... ... мәліметтер
Физикалық тозудың коэффициенттерін анықтаудың келесі әдіс
топтары бар:
- сарапшылық;
- экономико – статистикалық;
- тәжірибелі – ... ... топ ... ... ... бағалаушылардың
техникалық жабдық және машиналардың нақты техникалық жағдайы туралы
қорытындыға негізделген деректерден тұрады:
- ... ... ... ... сыртқы ортаның жағдайы;
- техникалық қызмет көрсету және жөндеу уақыттары.
Сарапшылық әдісті қолданғанда ... ... ... мен ... ... сипаттамасы және құрылымы туралы
жоғары деңгейдегі білім қажет. Берілген әдістерге мыналар жатады:
- тиімді пайдалану ... ... ... ... жағдайын сараптамалау әдісі.
Экономико – статистикалық әдіс жабдық ... ... мен ... ... ... ... ... бар
болған жағдайында қолданылады. Берілген топ әдістеріне мыналар жатады:
- табыстың кемуіне негізделген әдіс;
- жөндеу цикліне байланысты әдіс.
Тәжірибелі – ... ... ... ... ... ... қызмет атқаруына сынақ жүргізу қажет және
де нормативті – техникалық құжаттардың бар болуы қажет. ... ... ... ... тұтыну қасиетінің төмендеуіне байланысты әдіс;
- машина құрылымын жекелей есептеу әдісі;
- тікелей ... ... ... ... ... әдістерді пайдалану
бағалаудың мақсатына, бағалап жатқан жабдықтың ... ... ... ... ... ... болуына тәуелді. Әрбір нақты жағдайда
бағалаушының өзі мына ... ... ... ... ... ... ... жасау керек.
2.2. Тиімді пайдалану уақытына байланысты әдіс
Тиімді пайдалану уақыты – бұл машиналар мен ... ... және ... ... ... уақыты.
Тиімді пайдалану уақытына байланысты әдіс техникалық ... ... ... ... жұмыс істеу мерзімін анықтау
мүмкіндігі ұйғарымына ... ... және ... жұмыс істеу
мерзімін біле тұра, жабдықтың тиімді пайдалану уақытын мына формула бойынша
есептеуге болады:
(2.1)
Мұнда, – жабдықтың ... ... ... ... нормативті жұмыс істеу мерзімі;
– жабдықтың қалдық жұмыс істеу мерзімі.
Қалдық жұмыс істеу ... – бұл ... мен ... ... жатқан өнім құнына үлесін енгізуге қалған уақыт
аралығы.
Нормативті жұмыс істеу мерзімі – бұл ... мен ... ... ... өнім ... ... ... уақыт аралығы.
Нормативті жұмыс істеу мерзімі машиналар мен технологиялық
жабдықтардың құжаттарымен ... ... ... ... ал ... ... ... мерзімі – сарапшылық түрде арнайы
мамандардың қатысуымен анықталады. Қалдық ... ... ... туралы
мәліметтер жоқ болса, ... мен ... ... ... ... ... тең, тиімді пайдалану уақытына байланысты мәні ... ... ... ... – бұл ... өндіріп шығару
кезінен бастап ... ... Егер де ... жүктемесі туралы
мәліметтер бар болса, онда тиімді пайдалану уақытын мына ... ... ...... тиімді пайдалану уақыты;
– жабдықтың шынайы жұмыс істеу уақыты;
– жабдықтың жүктеме коэффициенті.
Физикалық тозу коэффициенті мынаған тең:
(2.2)
Тиімді және ... ... ... ... ... ...
2)
3)
жағдайы келесі кездерде пайда болады:
1) ... ... ... ... ... ... ... жағдайда.
2) Кейбір уақыт аралығында жабдықты пайдалануды тоқтатқан жағ- дайда;
3) ... ... ... ... ... Жабдық толық жөндетілген немесе жаңартылған;
5) Нарықта ұқсас жабдықтардың жетіспеуі.
жағдайы машиналар мен жабдықтардың пайдалануы шығарушы
зауыттың техникалық ... тура ... ... ... болады және де
пайдалану уақытында берілген технология саласында еш бір ... ... яғни ... тозу нөлге тең және жабдықтың құнын өзгертетін
сыртқы себептердің, яғни ... ... жоқ ... келесі кездерде пайда болады:
1) жабдықты техникалық шарт ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
3) берілген салада технология жетілдірілген.
4) берілген ... ... ... көбейген.
Тиімді пайдалану уақытын анықтаған кезде оны өзгертетін себептерді
нақты бөлу қажет, ... олар әр ... ... түрлерімен байланысты
(физикалық, функционалды немесе экономикалық).
Егер де жабдықты бағалаған кезде, кейбір ... ... ... ... ... Онда бағалау жүргізгенде жабдықтың келесі
уақыттағы жағдайы сол немесе ... ... ... ... мүмкін. Екі
бағалаудың арасында жабдықты толық ... ... ... ... уақытын хронологиялық өсіргенде, тиімді пайдалану ... ... ... ... ... көрсету және жөндеу
кешенін қадағаламау, уақытында толық ... ... екі ... уақыты
арасында тиімді пайдалану уақыты шынайы пайдалану уақытынан тез өсе
бастайды.
Мысал 2.1. ... ... ... ... мерзімі жыл.
Сараптама жүргізу нәтижесінде қалдық жұмыс істеу мерзімі жыл.
Физикалық тозу ... ... ... ... пайдалану уақытын (2.1) ... ... ... тозу ... (2.2) ... ... 2.2. Металл кесуші станоктың ... ... ... жыл. ... 1996 ... желтоқсанында пайдалануға берілді.
Толық емес жүктеменің нәтижесінде ... ... ... ... шынайы
пайдалану уақытынан 30 % төмен болып шықты. Бағалау күні – 2000 ... ... ... тозу ... анықтау қажет.
Шешімі:
1. 1996 жылдың желтоқсанынан 2000 жылдың маусымына дейін 42 ай
өтті. Олай болса, жыл.
2. Станоктың ... ... ... ... ... ... ... анықтаймыз:
;
4. (2.2) формуласы бойынша станоктың ... ... 2.3. Үш жыл ... ... ... пресс то
- лық жөндеуден өткізілді. ... ... оның ... 20 ... ауыстырылды. Жөндеуден кейінгі пресстің физикалық тозу ко ... ... ... Егер оның ... ... істеу мерзімі
15 жылға тең болса.
Шешімі:
1. Бөлшектерінің ... ... жасы ... ... тиімді
пайдалану уақытын табамыз. Нәтижесінде, өткізілген толық ... 20 % ... ... ... ... 0 жыл, ал 80 %
бөлшектердің шынайы пайдалану уақыты 3 жыл. Онда ... ... ... мынаған тең:
;
.
2. Пресстің физикалық тозу коэффициентін (2.2) – формула
бойынша ... ... ... ... ... ... ... әдіс машиналар мен ... ... ... ... ... ... өсуімен
төмендейтін ұйғарымға негізделген. Есептеу жүргізген кезде, тек қана ... ... ... ... қасиеттің () кемуі екі толық
жөндеу жұмыстарының уақыт аралығында ... ... ... ... ... ... () деп белгілейік. ... ... ... ... ... мәні ... тең ... жөндеу циклінің соңындағы тұтынушылық қасиеттің мәні;
жөндеу жұмысының ... ... ... мәні ... кірістірген кезде);
жөндеу жұмысының соңындағы тұтынушылық қасиеттің төмендеу
коэффициенті.
Жөндеу ... ... ... ... ға ... болады. Олай болса,
Мұнда, тұтынушылық қасиеттің төмендеу интенсивтілігі;
жөндеу циклінің ұзақтығы.
(2.3) формуласының мәнін есептей келе:
(2.4)
Машиналар мен техникалық ... ... ... ... тұтынушылық қасиетін біраз шамаға көтереді:
(2.5)
Мұнда,толық жөндеу жұмысынан кейінгі тұтынушылық қасиеті;
жөндеу циклінің соңындағы тұтынушылық қасиеттің мәні;
жөндеу ... ... ... ... ... ... ... өсуі.
Жүргізілген толық жөндеу жұмысынан кейінгі тұтынушылық қасиеттің
жоғарлауын ... ... ... қасиетінің өсуі;
жүргізілген толық жөндеу жұмысынан кейінгі тұтыну қасиетінің
жоғарлау коэффициенті;
жөндеу ... ... ... ... мәні ... ... кезде).
(2.6) - формуланы есептей келе мына формуланың мәнін көрсетеміз:
, ... ... ... ... ... қасиеттің
төмендеу шамасы.
,
(2.8)
Бағалау жүргізген кезде тұтынушылық қасиетті формула ... (2.8) ... ... ... тозу коэффициентін формула бойынша анықтаймыз:
(2.10)
(2.4),(2.7) және (2.9) - ... ... келе (2.10) ... ... ... 2.4. ... кесуші станок бір толық жөндеуден өтті. Толық
жөндеуден ... ... 20 ай (20 ай) ... ... ... ... ауысым коэффициенті 1.5; ауысым ішінде ... = 0.6; ... ... ... =16 800 ... ... ... күндерінің орташа саны 22 күн. ... ... ... ... тозу ... анықтау қажет.
Шешімі:
1. Ұқсас жабдықты пайдалану тәжірибесін ескерсек, онда ... ... ... ... ... ... ... екі есе
төмендейді:
Жабдықты толық жөндеу жұмыстарынан өткізу тұтынушылық қасиетті 20 % -
ға жоғарлатады (Δ Т = 0.2 ... ... ... ... ... істеу уақытын формула бойынша
анықтаймыз:
,
3.Физикалық тозу коэффициентін формула ... ... ... ... жөндеу жұмыстарының саны i > 1 болса, онда i ... ... соң, ... ... ... тұтыну қасиеті мына мәнге
сәйкес болады:
Берілген жағдайда физикалық тозу коэффициенті мына ... ... ... ... ... ... ... әдіс физикалық тозудың өсуімен, жабдықтың
әкелетін табысының пропорционалды кемитініне негізделген. Физикалық ... ... ... анықталады:
(2.12)
Мұнда, – жаңа машиналар мен жабдықты пайдаланған кезде түскен
табысы;
– ағымдағы уақыт аралығында ... ... әдіс ... жағынан жан – жақты қорытынды
бере- ді, бірақ ол ... ... ... және үлкен ... ... ... жабдықтың статистикалық берілген талдауы негізінде
мыналарды анықтау қажет:
- ... ... ... ... уақыт аралығы;
- жөндеу жұмыстары арасындағы жабдықтың өнімділігінің ... ... үшін ... жабдықта өндіріп жатқан өнімнің
бағасын білу қажет. Ал шығындарды есептеу үшін пайдаланып ... ... ... ... ақы ... ... жұмыстарына
кеткен шығындарды, үстеме шығындардың және салықтардың ставкасын анықтау
қажет.
Мысал 2.5. 2.1 - ... ... 1996 - ... ... ... ... берілгендер көрсетілген:
Кесте 2.1
Термопластавтоматтың жұмыс істеу көрсеткіштері
|Көрсеткіштер,млн.тенге |Жылдар |
| |1996 |1997 |
| ... |
| |І |ІІ |ІІІ |ІV |I ... |150 |150 |144 |142 |135 ... ... |- |- |6 |8 |15 |
І және ІІ ... ... ... жаңа ... ... (150 млн.тенге). 1996 жылдың ІІІ тоқсандағы тозуды
(2.12) – формула бойынша анықтаймыз:
Ал ІV және V ... ... ... ... жекелей есептеу әдісі
Берілген әдіс машиналардың және жабдықтардың жеке тораптарының
физикалық тозу коэффициенттерін ... ... ... мәнінен табылады:
,
(2.13)
Мұнда, элементінің нақты физикалық тозуы;
машиналар мен ... ... ... ... мен жабдықтардың элементінің нормативті қызмет
ету ... ... ... ... ... суммасының қосындысы
ретінде анықталады:
(2.14)
Мысал 2.6. Металлкесуші станоктың нормативті жұмыс істеу ... ... 2.2 – ... ... ... ... станоктың физикалық тозуын
анықтау қажет.
Кесте - 2.2
Тозуды есептеуге арналған берілгендері
|Элементтері ... ... ... ... ... |
| ... % ... ... жыл ... |10 |45 |20 ... | | | ... |60 |10 |10 ... ... | | ... топ |30 |10 |5 ... ... |20 |5 |5 ... станоктың өзіндік құны:
млн.тг. құрайды,
Корпустық бөлшектердің тозуын есептеу:
%,
Жылдамдықты ауыстыру қорабының (), шпиндельді топ (), электр
жабдығының () тозуы:
%,
%,
%.
Жалпы станоктың физикалық тозуы:
,
%.
2.6. ... ... ... ... ... және
түзетілмейтін тозуларды есептеу
Түзелетін және түзелмейтін тозуларды есептеу үшін ... ... ... және ... ... жекелей есептеу әдістерін
біріктіретін тәсіл ... ... ... тозуы бар жабдықтардың
бөлшектерін ұзақ уақыт жұмыс ... және ... ... ... ... бөледі.
Ұзақ уақыт жұмыс істейтін жабдық ... ... ... ... () ... ... ... жұмыс істеу мерзіміне
сәйкес келеді.
Қысқа уақыт жұмыс істейтін ... ... ... ... () бағалау объектісінің қалдық жұмыс істеу мерзімінен ... ... ұзақ ... жұмыс істейтін бөлшектердің түзелетін
физикалық тозу коэффициенті () мынаған тең:
,
(2.15)
Мұнда, қысқа немесе ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт жұмыс істейтін бөлшектердің ауыстыру
немесе қайтадан қалпына ... ... ... ұзақ ... ... ... ... түзелмейтін
физикалық тозу коэффициенті () ... ... ... ... ұзақ ... жұмыс істейтін і - ... ... ... ... ... ұзақ ... жұмыс істейтін і - бөлшектердің
нормативті жұмыс ... ... ... ұзақ ... ... ... ... тозу
коэффициенті бағалау объектісінің өзіндік үлесінен есептеледі:
,
(2.17)
Мұнда, жалпы бағалау объектісінің ... құны ... ... ... ... ... – ала ... ұзақ уақыт жұмыс істейтін бөлшектердің
түзелмейтін тозу ... () ... ... ... ұзақ ... ... істейтін бөлшектердің қайта
қалпына
келтіру немесе ауыстыру ... ... ... ... ... тең ... ... істейтін бөлшектердің тиімді пайдалану уақыты;
бағалау объектісінің ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін бөлшектердің нормативті ... ... ... тозу коэффициенті қысқа және ұзақ уақыт
жұмыс істейтін бөлшектердің тозу ... ... ... ... ... тозуы түзетілетін қысқа немесе
ұзақ уақыт жұмыс істейтін бөлшектердің саны.
Мысал 2.7. ... ... ... тозу ... қажет, егер оның қайта қалпына келтіру құны 40000 ... ... ... ... 32 жыл, ... пайдалану уақыты 8
жыл. Желі жұмыс істемейді. Жөндеу жұмыстары ... ... ... ... тг. ... жылыту бөлшектерін ауыстыру қажет. Жөндеуге кететін
шығыны 4 000 тг.
Шешімі:
1.Түзелетін ... ... ... ... тозудың коэффициентін анықтаймыз:
,
.
3. Түзелмейтін тозудың () коэффициентін (2.18) - ... ... (2.16) - ... ... ... ... суммарлы коэффициентін анықтаймыз:
,
.
Мысал 2.8. Мысал 1.7 бойынша ... ... ... ... ... ... мерзіміне дейін желі 3 жыл ... Ұзақ ... ... істейтін бөлшектердің тиімді пайдалану уақыты
(түзелмейтін тозу бойынша) 8 жыл. Ременьді передачаның ... ... құны 4000 тг. ... ... істеу мерзімі 5 жыл,
тиімді пайдалану уақыты 3 жыл. ... ... ... ... қалпына
келтіру құны 12000 тг., нормативті жұмыс істеу ... 10 ... ... ... 8 ... ... уақыт жұмыс істейтін пештің бөлшектерінің түзелетін
физикалық тозу ... (2.15) - ... ... ... Қысқа уақыт жұмыс істейтін пештің бөлшектерінің түзелмейтін
физикалық тозу коэффициентін (2.16) - ... ... ... ... ... ... істейтін бөлшектердің өзіндік құнын есептеумен
тозу коэффициентін анықтаймыз (2.17) - ... ... Ұзақ ... ... ... ... түзелмейтін тозу
коэффициентін (2.18) - ... ... ... ... ... ... тозу ... (2.19) - формула
бойынша анықтаймыз:
.
Мысал 2.9. Бұрғылау станогының физикалық тозу коэффициентін
анықтау қажет, егер оның ... ... ... құны 150000 тг.,
нормативті жұмыс істеу мерзімі 20 жыл. Бағалау мерзіміне дейін ... ... ... 10 жыл жұмыс істеді (). ... ... ... Оның ... қалпына келтіру құны 5000 тг.
және шпиндельді топты жөндеу қажет. Оның ... ... ... құны
30000тг. Жөндеудің құны 10000 тг., ... ... ... 20 ... ... передачаның түзелетін физикалық тозуын (2.15) -
формула бойынша есептейміз:
,
2. Ременьді передачаның түзелетін физикалық тозу ... ... ... ... передачаның өзіндік құнын есептеумен тозу
коэффициентін (2.17)- ... ... ... ... ... тозу коэффициентін (2.15) - формула
бойынша есептейміз:
.
5. Шпиндельді топтың жойылмайтын тозу ... (2.16) ... ... ... ... өзіндік құнын есептеу арқылы ... тозу ... ... ұзақ ... істейтін станок бөлшектерінің түзетілмейтін
физикалық тозу коэффициентін (2.18) - ... ... ... Станоктың тозу коэффициентін ... ... 2.10. ... нарықтық құнын анықтау қажет, егер оның
бастапқы құны 12700 тг. ... ... 4 жыл бойы ... 90 % ... ... ... ... статистикалық пайдалану
мерзімі 10 жыл құрайды.
Шешімі:
1. Тоңазытқыштың ... ... ... ... ... ... техникалық жағдайын тексеріп қараған кезде келесі
кемістіктер байқалды:
- компрессордың ... ... ... құрғатқышының физикалық кемістігі;
- беткі ... ... ... ... ... ... кететін шығын - 2800 тг. құрайды.
3. Түзелетін тозудың коэффициентін (2.15) - ... ... ... тозудың коэффициентін (2.16) - формула ... ... ... ... (2.19) - ... бойынша
есептейміз:
6. Тоңазытқыштың нарықтық құнын мына формула бойынша есептейміз:
,
тг.
2.7. Тұтыну қасиетінің төмендеуіне байланысты ... әдіс ... мен ... ... қасиетінің
тозуға тәуелді екендігін көрсетеді. Жөндеу цикліне байланысты ... ... ... ... жүргізген жөндеу жұмыстарын
ескермейді. ... ... ... ... ... ... ... нақты тұтыну қасиетін ескереді.
Машиналар мен жабдықтарды пайдаланған кезде, олардың тұтыну
қасиеті ... ... ... Оны формула бойынша анықтауға болады:
немесе .
(2.20)
Мұнда,дің тұтыну қасиетінің төмендеуі;
дің тұтыну қасиетінің номиналды мәні;
дің тұтыну ... ... ... ... мәнін есептегеннен ... ... ... ... бойынша анықталады:
,
(2.21)
Мұнда, дің тұтыну қасиетіндегі салмақ ... ... ... ... мен ... ... ... салмақ коэффициенттері
шартты қанағаттандыру қажет:
(2.22)
сапа көрсеткішінің салмақ коэффициентін ... ... ... анықтайды:
, ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті;
Мысал 2.11. Пресстің негізгі тұтыну қасиеті өнімділік және
сенімділік ... ... ... жұмыс істеу көрсеткіші бойынша, нақты
өнімділігі 500 бөлшек/сағ, ал номиналды 600 ... ... ... ... 300 сағ, ал ... 500 сағ.
Пресстің физикалық тозу коэффициентін анықтау қажет.
Шешімі:
1. Сараптамашылық бағалау бойынша ... және ... ... ... сәйкесінше мынаған тең:
0.6;
2. Өнімділіктің және сенімділіктің кемуін (2.20) ... ... ... ... тозу ... (2.21) - ... ... анықтай-
мыз:
.
2.8. Өнімділік диннамикасын талдау әдісі
Берілген әдісте жабдықтың ... ... ... ... ... оның өнімділігін қарастырады.
Тозу коэффициентін анықтаған кезде жабдықтың қазіргі өнімділігі
мен ең алғашқы пайдалануға ... ... ... ... ... ... есептейді:
,
(2.24)
Мұнда, жабдықтың бастапқы пайдалану және бағалау кезіндегі
өнімділігі;
бағалап жатқан жабдықтағы өнімділіктің ... ... ... ... әсер ... ... көрсеткіші;
Көптеген машиналар мен жабдықтардың дәреже көрсеткіші 0.6
.... 0.7.
Жабдықтың өнімділігінің төмендеуі ұзақ ... ... ... және ... ... байланысты және де басқа физикалық тозудың
дамуына байланысты себептер.
Мысал 2.12. Токарлы – бұралмалы кесуші станоктың үшінші ... ... ... тозу ... анықтау қажет.Бірінші
пайдаланған жылы станоктың келесі көрсеткіштері болды: бір ... ... саны 160 ... екі ... жұмыстағы бір айдағы
номиналды уақыт қоры 44 ауысым; техникалық қызмет көрсету және жөндеу
жұмыстарының бір айдағы уақыт қоры 1 ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етті: бір ауысым өндірісі 136 бөлшек; бір ай ағымындағы жөндеу ... ... ... кеткен уақыт қоры 3 ауысым.
Шешімі:
1. Жаңа станоктың және бағалап жатқан станоктың бір айдағы шынайы
уақыт қорын анықтаймыз:
,
, .
2. ... бір ... ... ... данасы ретінде
пайдаланғаннан бастап және бағалау кезіне дейін есептейміз:
,
,
3. 0.6 ... ... ... ... тозу ... (2.24) формуласы
бойынша анықтаймыз:
.
2.9. Машина жағдайын сараптамалау әдісі
Берілген әдіс машиналар мен ... ... ... бағалау
үшін сараптамашыларды қатыстыру арқылы объектілердің физикалық тозу
дәрежесін анықтау ... ... ... ... ... ... ... пайдалана алады. Әдетте мұндай инспекциялық тексеруден
өткізуді жабдыққа қандай жөндеу жұмысы қажет ... ... ... ... мамандар жабдықтың тозу дәрежесін де бағалай алады,
егер де олардың алдына сондай мақсат ... ... та ... ... ... ... құндылығын төмендетеді.
Сарапшылар бірыңғай тозудың бағалау өлшемдерін қолдану үшін
арнайы бағалау шкаласын ... (1.4 - ... ... ... ... үшін ... сараптамашылар қатыса
алады. Тозу коэффициентінің нәтижелі мәнін формула бойынша ... ... ... ... ... пікірі;
сарапшының саны.
Сарапшылардың салмақты пікірін мына шарттан ... ... ... ... ... Егер ... мен жабдықтардың техникалық жағдайын анықтағанда қазіргі заманға
лайық әдістер мен арнайы ... ... ... пайдаланса.
Кесте 2.3
Тозу коэффициентін анықтау үшін пайдаланатын сараптамалық бағалау
шкаласы
|Жабдықтың жағдайы |Физикалық жағдайының сипаттамасы ... ... |
| | ... % ... ... ... ... | |
| |өте ... ... ... |0 – 5 ... ... ... ... аз уақыт жұмыс істе | |
| |– ген, ... ... ... |6 - 15 |
| ... қажет етпейтін жабдық | ... ... ... ... ... | |
| |өте ... ... жабдық |16 - 35 ... ... ... кейбір жөндеуді неме -| |
| |се ұсақ ... ... қа - |36 - 60 |
| |жет ... жабдық | ... ... ... ... және ... ... | |
| ... белгілі бір жөндеуді қажет | |
| ... ... ... ... |61 - 80 |
| ... - тын ... | ... |Жұмыс істеген, күрделі жөндеуді және | |
| | |81 - 90 |
| ... ... ... қажет| |
| ... ... | ... ... ... және жөндеуге келмей – | |
| |тін ... |91 - 100 ... 2.13. ... 5 жыл бойы ... Екі ... - пилораманың жағдайы жақсы.Үшінші сараптамашының
пікірінше–қанағаттанарлық. Пилораманың ... тозу ... ... егер де ... пікірі бірдей болса.
Шешімі:
1. 2.3 - кестеге
сәйкес жақсы объектінің жағдайы 16 .... 35 % тозу ... ... Тозу ... ... мәні ... ... ... мынаған
тең:
.
2. 2.3 - кестеге сәйкес қанағаттанарлық ... ... 36 – 60 % ... ... Тозу ... ... мәні
пайыз көрсеткіші бойынша мынаған тең:
.
3. Сарапшылардың пікірі бірдей болғандықтан, (2.26) – формуланың
шартын есептейміз:
.
4. Тозу коэффициентін (2.25) - ... ... ... ... ... әдісі
Берілген әдіс негізінде ұсталған жабдықтың бағасы мен физикалық тозу
көлемі арасындағы байланыс жатыр. Тозу ... ... ... уақытына байланысты және де оның техникалық жағдайына байланысты.
Жұмыс авторларымен ұсталған ... ... ... ... ... ... әсер етуі туралы зерттеу жүргізілді. Олар тозуды бір
үлгіге жататын жаңа және ұсталған жабдықтың ... ... ... анықтады. Корреляциялық талдау нәтижесінде станоктың пайдалану
уақыты мен физикалық тозу ... ... ... ... ... ... ... ... нарығының жағдайына тәуелді
коэффициенттер.
Мәліметтерге ... ... - ... мәні ... ... жағдайын ескермей,
тек қана оның пайдалану уақытын ескереді. Станоктың ... ... ... ... ... Ол үшін (2.27) – ... логарифмдейміз:
.
Регрессия сызығы берілген жағдайда тура ... Бұл ... ... осьтерімен қиылысуы (мысалға, ординат ... ... ... ал ... иілу ... ... анықталады.
шеткі мәнін табу үшін логарифмдік координатада станоктың тозуына
тәуелді ... ... ... және де ... сызығына параллель
координатты аймаққа шекті сызық жүргізіеді. Алынған түзулер металлкесуші
станоктың әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... сараптама кезінде сараптамашылар анықтайды.
Сараптаманың нәтижесін бағалау шкаласымен көрсетуге болады. Астыңғы шектік
сызық - 50 ұпайға сәйкес, одан ... ... ... - 40 ... және ... ... ... саны мен өлшемі ... ... ... ... ... ... жағдай деңгейлерінің баллдық шкаласы
|Техникалық | ... ... ... ... ... ... | | |
| | ... ... ... |Жабдық аз жұмыс ... ... ... |50 |
| ... ... ... қажеті жоқ. | ... ... ... ... аз ... нылды |40 |
| ... ... аз ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... ... аз |30 |
| ... жөндеу жұмыстары қажет, номиналды | |
| ... ... ... | ... 2.4 ... ... ... техникалық жағдайы жұмысқа жарамды, |20 |
| ... ... ... ... ... | |
| ... толық жөндеу жұмысынан өткізу қажет. | |
|Нашар ... ... ... ... ... |10 |
| ... пайдаланылды, толық жөндеу жұ - | |
| ... ... ... | ... тозу ... ... үшін (2.29) - формуланың мәнін
есептей келе (2.28) - формуланы мына ... ... ... ... - ... ... ... болып
жатқан жағдайын ескереді, бірақ та нарық жағдайының өзгерген кезінде
және коэффициентіне түзетулер енгізеді ... - ... ... ... ... тозу
коэффициентін анықтау үшін пайдалануға болады. Егер де оның ... ... ... бағалау жүргізсе.
Мысал 2.14. 2.1-мысал арқылы ұсталы пресстің физикалық тозу
коэффициентін анықтау керек. Ұсталы ... 12 жыл ... ... және де ... ... ... ... 2.4 – кестеге сәйкес ұсталы ... ... ... ... ... ... ... қажет). Жабдықтың техникалық
жағдайына
сәйкес Б = 20 – ға тең.
2. (2.30) - формула ... ... ... ... ... ... 2.15. 2.2 – ... берілгені бойынша металлкесуші
станоктың физикалық тозу коэффициентін ... ... 1996 ... ... 2000 ... ... ... ста-
нок 3.5 жыл жұмыс істеді.
2. Станоктың техникалық ... ... ... кезде,
оның аз жұмыс істегендігі, техникалық жөндеу жұмысынан ... ... Олай ... 2.4 – ... ... станоктың техникалық жағдайын
жақсы ретінде бағалауға болады. Берілген техникалық жағдайға сәйкес Б ... (2.30) - ... ... ... физикалық тозу
коэффициентін анықтаймыз:
Мысал 2.16. 2.3 – мысалдың ... ... ... ... тозу коэффициентін анықтау керек.
Шешімі:
1. 2.4 – кестеге сәйкес гидравликалық пресстің ... ... ... болады (толық жөндеу нәтижесінде пресс жаңартылған,
яғни тозған бөлшектер ауыстырылған). Берілген техникалық жағдайына сәйкес
Б = 40.
2. (2.30) - ... ... ... тозу коэффициентін
анықтаймыз:
2.11. Тікелей анықтау әдісі
Тікелей анықтау әдісінде машиналар мен ... ... ... қайтадан қалпына келтіруге жұмсалатын нормативтік шығындары
бойынша ...... ... ... ... ... ... шығыны, тг;
жаңа машиналар мен жабдықтардың ... ... ... ... ... тозу коэффициенті бірнеше
төмендетілген болып келеді, өйткені объектіні жаңа күйге ... ... ... келтіру, жойылмайтын тозудың әсерінен мүмкін емес.
12. Тозуды амортизация мөлшеріне ... ... ... ... ... ... ... білу
қажет.Бухгалтерлік есептің мақсаты объектінің шынайы физикалық тозуын
анықтау емес, объектінің ... сол ... ... өндіріп жатқан
өнімнің құнына аудару болып табылады. Негізгі қор ... ... ... ... ... – бұл ... қорлардың құнын біртіндеп өтеу.
Негізгі қорлардың құны пайдалы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... жыл бойына әр ай сайын
есептеледі.
Негізгі қор объектілерін амортизациялық аудару келесі әдістерге
сәйкес жүргізеді:
- бағытты ... ... ... ... ... ... ... істеу мерзіміне байланысты әдіс.
Бағытты әдіс. Бұл әдісте жылдық амортизациялық ... ... ... ... ... ... құны бойынша
анықталады, ал қайтадан ... ... ... ... ... ... ... мерзіміне байланысты есептеледі.
Амортизацияны аударудың бағытты әдісі негізгі қор объектілері
үшін
қолданылады. Пайдалы жұмыс ... ... ... ... ... ... істеу уақыты мен атқарып жатқан жұмыстың көлемі болып
табылады. Берілген ... ... мен ... ... мен
жеңіл өнеркәсіп жабдықтары, құрылыс материалдар өндірісіне ... ... ауыр ... ... ... жатады.
. ... ... ... амортизациялық
аударымдар пайдалы жұмыс істеу мерзімі бойынша бірдей мөлшерде ... тозу ... мына ... ... анықтайды:
.
(2.31)
Жабдықтың пайдалы жұмыс істеу мерзімі ... ... ... ... - ... (2.31) – формуласына келтіріп, физикалық
тозу коэффициентін анықтауға болады:
,
(2.33)
Мысал 2.17. Роботталған ... ... ... ... ... ... Егер де, ол 4.5 жыл ... ... ... ... ға тең болса.
Шешімі:
1. Роботталған технологиялық кешеннің нормативті ... ... - ... ... ... тозу коэффициентін (2.31) - ... ... ... ... әдіс. Қалдықтың кемуіне байланысты
әдісінде амортизациялық аударудың суммасын негізгі қор объектісінің қалдық
құны және жеделдету коэффициенті бойынша анықтайды. Сол ... ... ... ... мен ... ... бойынша есептеледі.
. Жеделдету коэффициенті ... ... және де ... мен ... ... түрлері тізбесінде
қолданылады. Әдетте, жеделдету ... 2.0 ... ... кему ... ... машиналар мен жабдықтардың
физикалық тозу коэффициенті төменгі формула ... ... ... ... 2.18. Пайдалану жұмыс істеу уақыты 5 жылға тең, техникалық
жабдықтың физикалық тозу ... ... ... Егер де ол 4 ... ... ... ... 2.0 – ге тең деп қабылдаймыз.
Шешімі:
1.Амортизациялық аударудың шамасын төменгі формуламен анықтаймыз:
,
.
2. Тозу ... (2.34) - ... ... ... ... ... ... пайдаланғанда тозу коэффициенті
мынаған ... де ... ... жыл саны ... ... ... онда тозу
коэффициенті мына мәнге сәйкес анықталады:
, ... ... ... ... ... ... істеген айлар саны;
Мысал 2.19. 31-қаңтардың 2001 жылы техникалық жабдықтың ... ... ... ... ... ... істеу мерзімі 10
жыл. Егер де ол 1996 жылы ... ... ... ... ... 2.0 – ге тең деп ... ... аударудың шамасын ... ... ... 4 жыл 3 ай ... ... Тозу коэффициентін (2.35) - формула ... ... Тозу ... ... ... (2.34) - формуласын
пайдалануға болады, берілген жағдайда алынған ... ... тура ... Қарастырылып жатқан мысалда жабдық 4.25 жыл жұмыс істеді, олай
болса тозу ... ... ... ... ... ... ... Бұл әдісте
амортизациялық аударудың ... ... ... қор объектілерінің
бастапқы немесе қайтадан қалпына келтіру құны бойынша анықтайды және ... ... ... ... соңына дейінгі қалған жылдар саны ... ... ... ... ... санының қатынасымен анықтайды.
Экономикалық көзқарасы бойынша берілген әдіс орынды болып
келеді. Өйткені, ол ... қор ... ең ... ... артуына байланысты амортизациялық аударудың интенсивті ... Бұл ... ... бір жыл ... ... ... ... машиналар мен жабдықтардың пайдалану уақытының кемуіне
пропорционалды анықтайды.
Бұл ... ... тозу ... ... ... ... пайдалы жұмыс істеу мерзімінің соңына дейінгі қалған
жылдар саны.
пайдалы ... ... ... ... ... істеу мерзімі).
жұмыс істеу уақыты.
Тозу коэффициентін төмендегі формула бойынша анықтауға болады:
(2.37)
Мысал 2.20.
Пайдалы жұмыс істеу мерзімі 5 жыл олған ... қор ... Бір, екі, үш және төрт жыл ... ... тозу ... қажет.
Шешімі:
1. Пайдалы жұмыс істеу мерзімінің жылдар санын табамыз:
.
2. (2.36) - формула арқылы 1 жыл ... ... ... ... 2 жылдан кейінгі тозу коэффициентін ... 3 жыл ... ... тозу ... 4 жыл пайдаланғаннан ... тозу ... ... МЕН ... ФУНКЦИОНАЛДЫ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЕСКІРУІН
(ТОЗУ) ЗЕРТТЕУ
3.1. Функционалды ескіру (тозу)
Машиналар мен жабдықтардың функционалды ескірудің ... ... жаңа ... ... ... ... ... бар физикалық тозуға қарағанда, функционалды
ескіру салыстырмалы болып келеді. Яғни, бағаланып жатқан ... ... ... ... ... ... салыстыру арқылы
анықтайды.
Функционалды ... ... мен ... сатылу нарығынан
шектейді және де машиналар мен жабдықтарды өндіріп шығару ... ... ... ... яғни ... мен ... ... ғылыми – техникалық прогресс әсер етеді.
Техникалқы – экономикалық ... ... ... мен жабдықтарды жаңарту арқылы функционалды ... ... ... ... болады. Бағалау процессінде жаңа технология мен
ескі технология арасындағы айырмашылықты, әдетте екі ... ... мен ... ... ... болған шығындарға байланысты
функционалды тозудың келесі топтары ... ... ... ... ... тозу;
- өндірісті шығындардың әсерінен болған тозу.
3.2. Капиталды шығындардың әсерінен болған функционалды ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Яғни, жаңа технологияның пайда болуы немесе машиналар
мен ... ... ... ... жоқ ... ... ... талаптарымен салыстырғанда өндіріс қуатының ... ... бұл ... ескірудің түрін – «технологиялық ескіру» деп
атайды. Егер де ... ... ... ... ... ... артық болса, онда ол технологиялық ескіруге ұшырайды.
Яғни, ... ... ... толық жұмыс істемеуі байқалады. Мысалы,
бірнеше жабдық түрінен тұратын және де өнімділігі бірдей ... ... ... ... ... ... кезеңінде жабдықтың
бір түрін өнімділігі жоғары жабдыққа ауыстырады. Берілген жағдайда ... ... ... ... ... ... технологиялық ескіруге
ұшырайды. Егер де қарастырылып жатқан технологияда барлық жабдықтың түрі
жаңартылса және де ... ... ... ... ... ... толық жұмыс істемеу жағдайы және де функционалды тозуы жойылады.
Функционалды тозудың коэффициенті төменгі формула бойынша анықталады:
,
(3.1)
Мұнда, ... ... ... ... немесе ұқсас аналогтың өнімділігі;
«бағаны тежейтін» коэффициент.
Мысал 3.1. Бір ... 120 ... ... ... функционалды
тозу коэффициентін анықтау қажет. ... ... ... ... бір ... 150 ... құрайды. «Бағаны тежеу» коэффициенті 0,7
– ге тең.
Шешімі:
Функционалды тозу коэффициентін (3.1) – формула бойынша анықтаймыз:
,
Әдетте «бағаны ... ... 0,6 .....0,8 – ге тең ... Оны ... ... параметрі мен бағасын байланыстыратын
қатынас арқылы анықтауға болады:
,
(3.2)
Мұнда, және ұқсас аналогтардың құны;
және ұқсас аналогтардың ... ... ... ... ... және де басқа көрсеткіштер);
(3.2) – ... ... ... ... «бағаны тежейтін»
коэффициентті төменгі формула бойынша анықтаймыз:
,
(3.3)
Мысал 3.2. КАС – 18 маркалы жабдықтың ... ... ... Берілген
жабдықтың орын алатын ауданы 48 . Ұқсас аналогтардың параметрлері 3.1
- кестеде көрсетілген.
Кесте 3.1
| Ұқсас ... ... ... ... ... ... |
|КАС-09 |26 |880 ... |33 |970 ... (3.3) – ... ... ... ... коэффициентті анықтаймыз:
.
2. (3.2) – формуласы арқылы КАС – 18 ... ... ... ... ... ... болған ескіру
Өндіріс шығындарының әсерінен болған ескіру технологияның жетілдірілуі
нәтижесінде пайда болады. Бұл функционалды ... ... ... деп ... ... ... ... машиналар мен жабдықтардың
құнсыздануын анықтау келесі ... ... ... ... ... жыл ... пайдалануға кеткен
шығындарын анықтау;
- қазіргі заманғы ұқсас аналогтардың жыл сайынғы ... ... ... ... әсер ... ескеру;
- бағаланып жатқан объектінің экономикалық қалдық жұмыс істеу
мерзімін ... ... ... ... байланысты өндіріс шығындарының өсуін екі
дәрежеде көрсетіледі:
- инвестициялық шығындардың өсуіне байланысты операционды ескіру;
- пайдалану ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне, жұмыс істеп жатқан жабдыққа
қажет инвестициялық шығындар жатады. Ал операционды ... ... ... ... ... ... ... отын немесе электр
қуатына кететін ... ... ... және де ... ... ... ... кемуі жатады.
Мысал 3.3.
Станоктың функционалды тозу коэффициентін ... ... Егер ... ... 30 000 ... ... жұмсаса. Берілген станокта алтыншы
дәрежедегі жұмыскер еңбек етеді және де бір айда алатын еңбек ақысы 40 ... ... Ал ... ... ... 20 000 ... ... жұмсайды.
Берілген станокта төртінші дәрежедегі жұмыскер еңбек етеді және де бір ... ... ... 30 000 ... құрайды. 1 - тың құны 0,75 ... ... ... ... 0,7 - ге тең деп ... Бағаланып жатқан станоктың және ұқсас аналогтың жылдық өндіріс
шығындарын анықтаймыз:
;
.
2. ... ... ... тозу ... ... ... функционалды ескіру
Түзетілетін функционалды ескіруге құрылымның сәйкес ... ... ... сапасының қазіргі заманғы
талаптарға сәйкес келмеуі нәтижесінде болған құнның жоғалтуын жатқызады.
Түзетілетін ... ... ... ... ... шығындардың
ағымдағы әкелетін табысынан төмен болуын жатқызады.
Мысал 3.4. Технологиялық жабдықтың функционалды тозу ... ... ... ... Берілгендер бойынша: 2001 жылы бағалау
жүргізгендегі ... ... ... нормативті жұмыс істеу мерзімі
белгісіз. Сараптамалы бағалау бойынша технологиялық жабдықтың қалдық ... ... 12 жыл ... ... өнімін қайта реттеу қолмен
жүргізіледі. Ал қазіргі ... ... ... ... ... қайта
реттеу автоматты машина арқылы жүргізіледі. Мұндай машинаның құны – 14 000
тенге құрайды, ал монтажға кететін шығындар 4 600 ... ... ... ... ... ... өсуі 18 000 ... құрайды. Пайыз ставкасын
0,1 - ге тең деп ... ... ... ... ... ... ... тозудың құндық мәні;
автоматты машинаның құны;
автоматты машинаға жұмсалатын монтажды шығындар.
тенге.
2. ... ... ... технологиялық жабдықтың қайтадан қалпына
келтіру құнын анықтаймыз:
,
Мұнда, технологиялық жабдықтың қайтадан қалпына келтіру құны.
4500 тенге - ... ... ... ... – 1998 жылы ... инфляция индексі;
1,459 - 1999 жылы қабылданған инфляция индексі;
1,356 - 2000 жылы қабылданған инфляция индексі;
1,044 - 2001 жылы қабылданған ... ... ... ... ... ... Функционалды тозудың түрін анықтаймыз. Ол үшін қиын ... ... ... ... ... құнды анықтаймыз. Аннуитеттің
ағымдағы құнын есептеу формуласы:
,
Мұнда, ағымдағы құны;
уақыт аралығында төленетін төлем;
пайыз ставкасы;
пайыздардың жиналу уақыт аралығы.
.
мен - ды ... ... ... ... ... мәнінен жоғары екендігін байқаймыз:
Олай болса, автоматты машинаны ... ... ... ... ал функционалды тозу түзетіледі.
Қарастырылған мысалда автоматты машинаның жоқ болуын, толықтыруды
қажет ... ... ... ... ... ... өсуі артады.
5. Экономикалық немесе сыртқы тозу
Экономикалық тозу ірі саладағы, ... ... ... ... ... ... және саяси
өзгерістердің әсерінен болған құнсыздануды айтады. Белгілі бір ... пен ... ... ... сапасының кемуі де құнсыздануға
әкеледі.
Экономикалық тозудың глобальді және локальді түрлері бар. ... ... ... жалпы экономикалық, ғылыми-техникалық
революциямен байланысты. Ал локальді сыртқы тозу ... ... ... және де ... ... ... 1970 жылдардағы Франция,
Германия және Жапон автокөліктерінің әсерінен АҚШ нарығындағы ... ... ... ... Бұл халықаралық нарығындағы
мұнай бағасының өсуімен ... ... ... ... ... ... және жапондық автокөліктермен салыстырғанда
едәуір жоғары болды. Нәтижесінде американдық автокөліктері экономикалық,
яғни сыртқы ... ... ... ... ... қайта түзелді.
Мысал 3.5.
Тәулігіне 1000 дана өнім шығаратын жабдықтың экономикалық тозуын
анықтау керек. Егер де, берілген өнімге сұраныстың ... ... ... ... 750 дана ... ... ... коэффициен-
тін 0,7 – ге тең деп қабылдаймыз.
Шешімі:
Сыртқы тозу ... ... ... ... ... ... формула бойынша есептейді:
.
4-тарау. МАШИНАЛАР МЕН ЖАБДЫҚТАРДЫ ІС ЖҮЗІНДЕ БАҒАЛАУ
4.1. Жалпы мәліметтер
Машиналар мен жабдықтарды іс жүзінде бағалау шұжықты ... ... ... ... ... жатқан шұжықты дайындап шығару цехінің
техникалық жабдығының берілгендері 4.1 – ... ... ... |1. Үш ... ... ... тізімі |2. Тоңазытқыш камерасы, 5т. |
| |3. ... ... |
| |4. ... |
| |5. ... ... ... (3 ... |
| |6. ... ... ... (3 дана). |
| |7. ... ... ... (2 ... |
| |8. ... ... ... |
| |9. 100 ... ... |
| |10. Етті ... ... |
| |11. ... ет ... |
| |12. ... араластырушы құрал. |
| |13. ... ... |
| ... ... |
| |15. ... ... |
| |16. ... ... ... ... |
| |17. 3 ... ... ... |
| |18. ... қазаны (2 дана). |
| |19. ... ... ... сөре (2 |
| ... |
| |20. Ет ... және араластырғаш. |
| |21. ... ... |
| |22. ... ... |
| |23. Етті ... ... жол. |
| |24. 100 ... ыдыс. ... ... жері ... ... ... қаласы. |
|Бағалаудың мақсаты |Нарықтық құнды ... ... күні |25 ... 2007 жыл. ... иесі |ХХХ ... ... ... ... техникалық құжат, |
| ... ... ... ... ... тағайындалуы мен техникалық сипаттамалары
Тоңазытқыш. Камералардың саны – 3. Шикізатты сақтау үшін арналған.
1994 жылдың желтоқсан ... ... ... ... ... ... 5 ... Жапонияда шығарылған.
1998 жылдың тамыз айынан бастап пайдаланылады.
Тоңазытқышты шкаф. СССР – да ... 1996 ... ... ... ... ... ... үшін арналған.
Калориметр. КРК – 2 маркасы. 1998 жылдың сәуір айынан ... ... ... ... ... үшін ... ... балық және
басқа да ет өнімдерін суық және ыстық түрде қақтау үшін және де ... ... 10 т-ға ... дайын ет өнімдерін өндіретін кіші және ... етті ... ... ... арналған. Ресейде және Югославияда
шығарылған. 2000 жылдың қараша айынан бастап пайдаланылады.
Шприц. Ет турамасын вакуумдауға және де ... ... ... ... ... шұжық қабыршағын толтыруға арналған. Бункердің
сыйымдылығы 100 литр. 1999 жылдың тамыз айынан бастап ... ... ... ... түрде өндеу үшін арналған.
Етті турау құралы. Етті ұсақтап турауға ... 1996 ... ... бастап қолданылады.
Ет турағыш және араластырғаш. ЛБ ФКМ маркасы. Барлық ет ... ... үшін және ... ... ... дайындағанда қоспа
компоненттерімен араластыру үшін арналған. 1998 жылдың ... ... ... ... құрал. Өнімділігі 200 кг/сағ. Шұжық және
консервті өнімдерді өндіргендегі тураманы дайындау үшін ... ... ... айынан бастап пайдаланылады.
«Волчок» ет тартқышы. Өнімділігі 200 кг/сағ. Шұжық және басқа да ет
өнімдері үшін ... ... үшін ... 1997 ... ... ... ... таба. Шикізатты қызбалы түрде өндеу үшін ... ... ... ... ... ... қазаны. Тураманы пісіру үшін арналған. КПЭ - 250 маркасы 1996
жылдың қаңтар айынан бастап пайдаланылады.
Шикізатты көтеруге ... ... Ет ... етті қайта өндеу
бункер машинасына ... салу үшін ... 1999 ... ... ... пайдаланылады.
Шикізатты ерітуге арналған сөре. Шикізатты еріту үшін арналған. 2000
жылдың қаңтар айынан бастап пайдаланылады.
Ыдыс. Саны – 5 ... Тот ... ... ... ... ... айынан бастап пайдаланылады.
Еденді таразы. Өнімдерді өлшеу үшін арналған.
Монорельсті таразы. Шикізатты өлшеу үшін арналған.
Өндіруші үстел. Өнідіріс процессінде қызмет ету үшін ... ... ... ... бастап пайдаланылады.
Жинақтаушы үстел. Етті жинақтау үшін арналған.
Етті ... ... жол. ... ... үшін ... ... ... айынан бастап пайдаланылады.
4.3. Шығын амалын қолдану арқылы мүліктің нарықтық құнын анықтау
Жабдықтардың толық ауыстыру құнын анықтау, машина құрылымын ... ... ... ... әдістеме бір технологиялық жүйеге
жататын жабдықтардың құнын бағалағанда ... ... ... құнын есептеу нәтижелері 4.2-кестеде көрсетілген:
Кесте 4.2
|Жабдықтың толық қайтадан ... ... құны |
| ... ... ... ... |Қайтадан қалпына|
| | ... |өсу ... құны |
| | ... ... | |
|1 |Үш ... ... | 1,46 | 1 |
| ... | | |174 716,00 |
|2 ... ... | | 1 |
| |т. | | |892 598,00 |
|3 ... шкаф |107280 | | |
| | | | |156 628,80 |
|4 ... |84930 | | |
| | | | |123 997,80 |
|5 ... ... |414217 | | |
| ... | | |604 756,85 |
|6 ... ... |414217 | | |
| ... | | |604 756,85 |
|7 ... өндейтін |414217 | | |
| ... | | |604 756,85 |
|8 ... ... |62580 | | |
| ... | | |91 366,80 |
|9 ... ... |62580 | | |
| ... | | |91 366,80 ... ... |62580 | | |
| ... | | |91 366,80 ... ... |424650 | | |
| ... | | |619 989,00 ... ... |424650 | | |
| ... | | |619 989,00 ... ... |84930 | | |
| ... | | |123 997,80 ... ... шприц |252555 | | |
| | | | |368 730,30 ... ... ... |303960 | | |
| | | | |443 781,60 ... ет ... |42465 | | |
| | | | |61 998,90 ... араластырушы|262389 | | |
| ... | | |383 087,94 ... таба |120690 | | |
| | | | |176 207,40 ... ... |23244 | | |
| | | | |33 936,24 ... ... |30396 | | |
| | | | |44 378,16 ... көтеруге |165390 | | |
| ... ... | | |241 469,40 ... ... |125160 | | |
| | | | |182 733,60 ... ... |75990 | | |
| | | | |110 945,40 ... қазаны |75990 | | |
| | | | |110 945,40 ... ... |78225 | | |
| ... сөре | | |114 208,50 ... ... |78225 | | |
| ... сөре | | |114 208,50 ... ... және |349554 | | |
| ... | | |510 348,84 ... ... |143040 | | |
| | | | |208 838,40 ... ... |9682,02 | | |
| | | | |14 135,75 ... ... |9682,02 | | |
| | | | |14 135,75 ... таразы |9682,02 | | |
| | | | |14 135,75 ... ... |165390 | | |
| | | | |241 469,40 ... литрлі ыдыс |31290 | | |
| | | | |45 683,40 ... ... ыдыс |31290 | | |
| | | | |45 683,40 ... 4.2 ... ... ыдыс |31290 | | |
| | | | |45 683,40 ... ... ыдыс |31290 | | |
| | | | |45 683,40 ... ... ыдыс |31290 | | |
| | | | |45 683,40 ... | 7 135 |  | 10 418 |
| |890,12 | |399,58 ... тозуды есептеу
Таразының физикалық тозуын тұтыну қасиетінің ... ... ... ... ... тұтыну қасиетінің негізі болып,
олардың салмақты ... ... ... табылады. Берілген жағдайда физикалық
тозу коэффициенті келесі формуламен анықтайды:
(4.1)
Мұнда,нақты кемуі,г.
номиналды кемуі, г;
Басқа жабдықтардың физикалық коэффициентін тиімді ... ... ... ... анықтаймыз:
(4.2)
Мұнда, жабдықтың тиімді жұмыс істеу уақыты, жылдар;
нормативті жұмыс істеу уақыты (пайдалы ... ... ... ... ... ... амортизация мөлшеріне байланысты
есептейміз:
,
(4.3)
Мұнда, амортизация мөлшері, %.
Жабдықты техникалық шарттарға сәйкес пайдаланды және де техникалық
жөндеуден ... ... ... ... ... 80% - ... берілген жағдайда жабдықтың тиімді пайдалану уақытын мына
формула бойынша анықтаймыз:
, ... ... ... уақыты;
0,8 - жабдықтың жүктеу коэффициенті.
Физикалық тозу коэффициентін есептеуінің нәтижесі ... ... ... ... |
| |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| | | ... | ... Нарықтық амалды қолдану арқылы мүліктің нарықтық құнын анықтау
Үш камералы тоңазытқыштың ... ... ... ... болмауына байланысты мүліктің құны
нарықтық амалмен анықталған жоқ. Нарықтық құны ... ... ... ... қарастырамыз - 469 000 теңге.
Тоңазытқышты камераның құнын есептеу
Ұқсас аналог ретінде 6 м3-ті, ВСЭ – 1250 тоңазытқышты агрегаты ... ... ... ... ... ... зауытында
шығарылады. Ұқсас аналогтың құны - 562558,44 ... ... ... ... ... ... енгізу.
Бағаланып жатқан жабдықтың камерасының көлемі 30 м3.
Ұқсас аналогтың камерасының көлемі – 6 ... мына ... ... жүргіземіз:
(4.6)
Мұнда, объектінің құны;
ұқсас аналогтың құны;
30 м3 –бағаланып жатқан ... ... ... м3 ... ... камерасының көлемі;
0,65 – «бағаны тежейтін» коэффициент.
0,85 – ұқсас аналогтың ... ... ... (толықтырылған құралдар);
Техникалық ұқсастыққа енгізілген түзетулерді ескере келе ... - 1 361 184,75 ... ... ... ... ... жабдықтың физикалық тозу коэффициенті шығын амалында
берілгендей 20 % - ға тең. Тозуға түзетуді ... ... ... ... 20 % - ... ... объектінің тозуы;
0 % - ұқсас аналогтың тозуы.
Тозуға түзету – 0,8.
Тозуға енгізілген түзетуді ескере келе жабдықтың құны - 1 088 ... ... амал ... есептелген тоңазытқышты камераның құны- 1
089 000 ... ... ... ... ... ... ретінде ІІІХ – 04 тоңазытқышты шкаф
таңдалып алынды. Берілген жабдық «Амурторгтехника» зауытында шығарылады.
Тоңазытқышты шкафтың нарықтық құны - 92 600 теңге құрайды.
Түзетулерді есептеу:
а) ... ... ... ... физикалық тозу коэффициенті шығын амалында
40 % құрайды. Тозуға түзетуді (4.7) - ... ... ... ... – ға ... тозуға енгізілген түзетуді ескере келе жабдықтың құны -
55560 ... ... ... ... ұқсас аналогпен салыстырғанда, ұқсас аналог
қазіргі заманға сай келген. Сондықтан, моральдік тозуға түзетуді 0,8-ге ... ... ... ... ... ... ... құны -
44 448 теңге құрайды.
Нарықтық амалмен анықталған тоңазытқыш шкафінің құны – 44 500 ... ... ... ... ... байланысты, жабдықтың құны нарықтық амалмен
анықталған жоқ.
Нарықтық құны ретінде шығын ... ... ... ... ... 52 000 теңге.
Жылуды өндейтін жабдықтың құнын есептеу
Ұқсас ... ... ... ... құны ... ... жоқ.
Нарықтық құны ретінде шығын амалында анықталған құнды қарастырамыз:
Жаңа жылуды өндейтін жабдықтың құны - 488 700 теңге бір данасы ... ... ... ... құны - 59 000 ... бір данасы
үшін;
Жұмысқа жарамсыз жылуды өндейтін жабдықтың құны - 213 800 ... ... ... ... ... құны - 42 800 ... бір ... үшін;
Вакуумды шприцтің құнын есептеу
Вакуумды шприцтің құнын анықтау үшін екі ұқсас аналог ... ... ... шприц 221 ФІІІ – 100, құны - 582 685 теңге;
2) вакуумды шприц 221 ФІІІ-150-02, құны - 1 565 831 теңге.
Берілген ... ... ... ... ... ... |Бағаланып |Ұқсас аналогтары |
| ... ... | ... ... |ФІІІ-100 |ФІІІ-150-02 |
|Құны,тенге |- | 582 | 1 565 |
| | |685,24 |831,17 ... |100 |100 |150 ... | | | ... |- |- ... | | | ... | | | ... |- |- | ... | | |0,723 ... |- | 582 | 1 132 ... | |685,24 |066,47 ... |20 |0 |0 ... | | | ... |- |0,8 |0,8 ... | | | ... | | | ... |- | 466 | ... | |148,19 |905 653,17 ... |20 |0 |0 ... % | | | ... |- |- |0,8 ... | | | ... | | | ... |- | 466 | ... | |148,19 |724 522,54 ... |- |2 |1 ... | | | ... |- | ... | |552 272,97 ... ... ... ... ... құны - 552 300 теңге
құрайды;
Етті турау құралының құнын ... ... ... ... ... 221 ФВ-010 ... алынды.
Берілген жабдық «Красмаш» зауытында шығарылады. Ұқсас аналогтың құны – 660
500 тенге құрайды.
Кесте 4,6
Түзетулерді есептеу
|Сипаттамасы|Бағаланып ... |
| ... ... |аналог |
|Құны,тенге |- | 660 |
| | |500,00 ... |65 |0 ... | | ... |- |0,35 ... | | ... | | ... |- | 231 ... | |175,00 ... |20 |0 ... % | | ... |-  |0,8 ... | | ... | | ... |- | 184 ... | |940,00 ... амалмен анықталған шпригорезді машинаның құны – ... ... ет ... ... ... аналог ретінде Волчек вакуумный 221 ФВ-012 таңдалып ... ... ... ... ... Ұқсас аналогтың құны – 840
500 тенге құрайды.
Кесте 4.7
Түзетулерді есептеу
|Сипаттамасы |Бағаланып |Ұқсас |
| ... ... ... ... |- |840 500 ... |200 |2500 ... | | ... |- |  ... | | ... | | ... |- | ... | |0,1326 ... |- | 111 ... | |431,94 ... |50 |0 ... | | ... |- |0,5 ... | | ... | | ... |- | 55 ... | |715,97 ... |20 |0 ... % | | ... |- |0,8 ... | | ... | | ... | - | 44 ... | |572,78 ... ... ... ... ет тартқышының құны – 44 600
теңге ... ... ... ... ... ... ретінде вакуумды тураманы ... 221 ... ... Берілген жабдық «Красмаш» зауытында шығарылады. Ұқсас
аналогтың құны - 721 000 ... ... ... ... |Бағаланып |Ұқсас |
| ... ... ... |
|Құны,тенге |- |721 000 ... |200 |700 ... | | ... |-  | ... | ... | |8 ... |-  | ... | |0,367 ... 4.8 ... |-  | 264 ... | |655,44 ... |50 |0 ... | | ... |-  |0,5 ... ... | ... |-  | 132 ... | |327,72 ... |20 |  ... | | ... |- |0,8 ... ... | ... |-  | 105 ... | |862,18 ... ... ... ... араластырушы құралдың құны -
105 900 теңге құрайды.
Электрлі табаның құнын ... ... ... ... ... ... құны ... анықталған жоқ. Нарықтық құны ретінде шығын амалымен анықталған
құнды қарастырамыз - 105 800 ... ... ... есептеу
Ұқсас аналог ретінде жинақтаушы үстел таңдалып алынды, құны – ... ... ... ... «Красмаш» зауытында шығарылады.
Кесте 4.9
Түзетулерді есептеу
|Сипаттамасы |Бағаланып |Ұқсас |
| ... ... ... ... |- |30 700 ... |- |1,06 ... | | ... | | ... |- |32542 ... | | ... |20 |0 ... | | ... |-  | ... | |0,80 ... | | ... |-  | 26 ... | |033,60 ... ... ... ... столдың құны - 26 000 теңге
құрайды.
Өндіруші үстелдің құнын анықтау
Ұқсас аналог ретінде болаттан жасалған өндіруші ... ... ... ... ... зауытында шығарылады. Ұқсас аналогтың
құны – 16 500 теңге құрайды.
Кесте ... ... ... ... аналог|
| |жатқан ... | ... | - |16 500 ... |1500 |900 ... | - ... | |8 ... | | ... | - | 1,5048 ... | | ... | - | 24 ... | |829,21 ... |20 | ... | |- ... | - |0,8 ... | | ... | | ... | - | 19 ... | |863,37 ... ... ... өндіруші үстелдің құны -19900 теңге
құрайды.
Шикізатты көтеруге арналған жабдықтың құнын ... ... ... үшін ... ... ретінде ФО-1,5 (0,1) жүктеу
жабдығы таңдалып алынды. Берілген жабдық «Красмаш» зауытында шығарылады.
Ұқсас аналогтың құны - 327 500 ... ... ... ... ... ... |
| ... жабдық |аналог |
|Маркасы |  ... |
| | |(0,1) ... |  |327 500 ... |200 ... 4.11 ...... ... | | ... | | ... |  | ... | |0,57 ... |  | 188 ... | |099,36 ... |20 |0 ... | | ... |  |0,8 ... ... | | ... |  | 150 ... | |479,48 ... ... ... ... ... ... жабдықтың құны
- 150 500 теңге құрайды.
Қуыру ыдысының құнын есептеу
Жабдықтың құнын есептеу үшін екі ... ... ... алынды:
1) Маркасы ШПЭСМ–3 жабдығы ... ... ... ... құны - 163 000 ... ... ... ШПЗ-3 жабдығы «Парус» зауытында ... ... құны - 131 000 ... ... ... ... |Бағаланып |Ұқсас аналогтары |
| ... ... | ... ... |ШПЭМ-3 ... ... |  | 163 | 131 |
| | |000,00 |000,00 ... |30 |0 |0 ... | | | ... |  |0,7 |0,7 ... ... | | ... |  | 114 | ... | |100,00 |91 700,00 ... |  |1 |2 ... | | | ... |  | 99 ... | |166,67 ... ... анықталған қуыру ыдысының құны – 99 000 ... ... ... ... ... ... үшін ... аналог ретінде маркасы 221 ФД-200
пісіру қазаны таңдалып алынды. ... ... ... зауытында
шығарылады. Ұқсас аналогтың құны – 468 500 тенге ... ... ... ... жатқан жабдық |Ұқсас аналог |
|Маркасы |КПЭ-250 ... ... ... |  |  | 468 |
| | | |500,00 ... |  |  |1,06 ... ... | | ... |  |  | 496 ... | | |610,00 ... |15 |65 |0 ... | | | ... |0,85 |0,35 |  ... ... | | ... | | 173 |  ... |422 118,50 |813,50 | ... |20 |20 |  ... | | | ... |0,8 |0,8 |  ... ... | | ... | | 139 |  ... |337 694,80 |050,80 | ... ... ... ... жарамды пісіру қазанының құны
– 337 700 теңге, ал жұмысқа жарамсыз пісіру қазанының құны - 139 000 ... ... ... ... ... ... ... болмауына байланысты, жабдықтың құны нарықтық амалмен
анықталған жоқ.
Нарықтық құны ретінде шығын амалында анықталған құнды қарас- тырамыз.
Бір ... құны - 77 300 ... ... және араластырғаштың құнын есептеу
Ұқсас аналог ретінде маркасы 221 ФИ-080 ... ... ... ... ... зауытында шығарылады. Ұқсас аналогтың құны
-1 812 000 тенге құрайды.
Кесте 4.14
Түзетулерді есептеу
|Сипаттамасы |Бағаланып ... |
| ... ... ... ... |  | 1 812 |
| | |000,00 ... |ЛБ ФКМ ... ... |  |1,06 ... ... | ... |  | 1 920 ... | |720,00 ... |30 |0 ... | | ... |  |0,7 ... ... | ... |  | 1 344 ... | |504,00 ... |20 |0 ... | | ... |  |0,8 ... ... | ... |  | 1 075 ... | |603,20 ... ... ... ... құны – 1 076 000 ... таразының құнын есептеу
Ұқсас аналогтың болмауына байланысты, жабдықтың құны нарықтық амалмен
анықталған жоқ.
Нарықтық құны ретінде шығын амалында анықталған құнды ... ... 99 600 ... ... ... ... аналогтың болмауына байланысты, жабдықтың құны ... ... ... құны ... ... амалында анықталған құнды қарас- тырамыз.
Бір жабдықтың құны - 8 500 теңге ... ... ... ... ... ... ... жабдықтың құны нарықтық
амалмен анықталған жоқ.
Нарықтық құны ретінде шығын амалында анықталған құнды қарас- ... 145 800 ... ... ... құнын есептеу
Ұқсас аналог ретінде 500 литрлі ыдыс таңдалып алынды. Берілген ... ... ... ... ... ... құны - 100 000 ... 4.15
Түзетулерді есептеу
|Сипаттамасы |Бағаланып |Ұқсас аналог |
| ... ... | ... |  |100 000,00 ... |  |1,5 ... | | ... | | ... |  |150 000,00 ... | | ... |500,00 |
| |100,00 | |
| ...... |
|салыстыруға | | ... | | ... |  |0,276 ... | | ... |  |41 391,89 ... | | ... |20 |0 ... | | ... |  |0,8 ... ... | | ... |  |33 113,51 ... | | ... ... ... 100 ... ... ... 33 000 теңге
құрайды.
Кесте 4.16
|Салыстырмалы амалдағы есептің нәтижесі кесте |
|№ |Жабдықтың аталуы ... ... |
|1 |Үш ... тоңазытқыш |469 000 |
|2 ... ... т. |1 089 000 |
|3 ... шкаф |44 500 |
|4 ... |52 000 |
|5 ... ... жабдық |488 700 |
|6 ... ... ... |488 700 ... 4.16 ... ... ... ... |488 700 |
|8 ... реттейтін жабдық |59 000 |
|9 ... ... ... |59 000 ... |Түтінді реттейтін жабдық |59 000 |
|11 |Жылуды өндейтін жабдық |213 800 ... ... ... ... |213 800 ... |Түтінді реттейтін жабдық |42 800 ... |100 ... ... |552 300 ... ... ... ... |185 000 ... ... ет ... |44 600 ... |Тураманы араластырушы |105 900 |
| ... | ... ... таба |105 800 ... ... ... |26 000 ... ... ... |19 900 ... ... ... |150 500 |
| ... ... | ... ... ... |99 000 ... |Пісіру қазаны |337 700 ... ... ... |139 000 ... ... ... |77 300 |
| ... сөре | ... ... ... |77 300 |
| ... сөре | ... ... ... және |1 076 000 |
| ... | ... ... таразы |99 600 ... ... ... |8 500 ... ... таразы |8 500 ... ... ... |8 500 ... ... ... |145 800 ... |100 литрлі ыдыс |33 000 ... |100 ... ыдыс |33 000 ... |100 ... ыдыс |33 000 ... |100 ... ыдыс |33 000 ... |100 ... ыдыс |33 000 ... |7 200 200 ... Табыс амалын қолдану арқылы мүліктің нарықтық құнын анықтау
Табыс ... ... ... ... мына ... ... жабдықтың құны;
таза операционды табыс;
капитализация мөлшерлемесі;
амортизация коэффициенті (капитал қайтарымы).
Кесте 4.17
Капитализация мөлшерлемесін анықтау
|Депозиттік салымдар бойынша орташа банктік мөлшерлеме ... ... ... |1 жылдағы тиімді |
| ... ... %. ... |1 |20 ... |1 |14 ... ставка,% |17,00 ... ... ... ... түзетуді есептеу:
Кесте 4.18
Тәуекелділіктің факторы
|Тәуекелділіктің атауы мен түрі ... ... ... ... ... және антропогенді |Жылдам ... ... | ... салынатын салым тәуекелділігіне түзету – 6,6 % - ға тең.
Ликвидтілікке түзету 4,4 % - ға тең. Яғни, жабдықтың ... ... айға ... ... мен ... ескеруімен капитализация мөлшерлемесі
28 % құрайды.
Кесте 4.19
Нақты дисконтталған ағымды талдау
|Сипаттамасы ... ... ...... |1000 ... |340000 ... ... | 121 584 ... |000 ... жүктеу |0,8 ... | ... ... табыс,тг. | 97 ... |200 ... |5 ... % | ... ... табыс | 4 ... |360 ... ... %|28 ... ... % |10 ... құны, тг. | 12 798|
| |316 ... ... тг. | 12 ... |000 ... ... әр данасы үшін жалпы капитализацияланған құннан
жабдықтың салмағын бөлу ... Ол үшін ... және ... ... ... ... ... салмақты анықтаймыз:
Кесте 4.20
Капитализацияланған құндағы жабдықтың салмағы
|  |
|2 ... |1 211 263 |0,21 |1 089 000 |0,15 |
| ... т. | | | | |
| ... ... таба |60 ... ... ҚҰНЫ ТУРАЛЫ ҚОРЫТЫНДЫ Жабдықтың есептелген құнының
нәтижесі 4.22 – кестеде көрсетілген.
Кесте ... ... ... ... ... ... |Құны,тенге |
|1 |Үш камералы тоңазытқыш | |
| | |517 000 |
|2 ... ... т. | 1 |
| | |285 000 |
|3 ... шкаф | |
| | |71 000 |
|4 ... |57 000 |
|5 ... ... ... |538 000 |
|6 |Жылуды өндейтін жабдық |538 000 |
|7 ... ... ... |538 000 |
|8 ... ... ... |65 000 |
|9 |Түтінді реттейтін жабдық |65 000 ... ... ... жабдық |65 000 |
|11 |Жылуды ... ... |235 000 ... ... ... ... |235 000 ... |Түтінді реттейтін жабдық |47 000 |
|14 |100 литрлік шприц |358 000 ... ... ... ... |148 000 ... ... ет ... |32 500 ... ... ... ... 000 |
|18 |Электрлі таба |116 000 ... ... ... |26 000 ... ... үстел |28 000 ... ... ... ... 000 |
| ... | ... ... ... |101 000 ... ... ... |185 000 ... ... ... |76 000 ... |Шикізатты ерітуге арналған |85 000 |
| ... | ... ... ... ... |85 000 |
| |сөре | ... ... ... және |623 000 |
| ... | ... ... таразы |110 000 |
|29 ... ... |9 500 ... ... ... |9 500 ... |Еденді таразы |9 500 ... ... ... |160 000 ... |100 ... ыдыс |34 000 ... |100 ... ыдыс |34 000 ... |100 ... ыдыс |34 000 ... |100 ... ыдыс |34 000 ... |100 ... ыдыс |34 000 ... | 6 |
| |892 000 ... мен ... қолдануы нәтижесінде келесідей қорытынды
жасауға ... ... 37 ... ... дана жабдықтың бағалау күніндегі
нарықтық құны - 6 892 000 ... ... ... мысал ретінде шұжықты дайындап шығару цехінің
жабдықтары ... ... ... ... нарықтық және табыс
амалдары бойынша жүргізілді.
Шығын амалы бойынша жабдықты бағалау машина құрылымын жекелей есептеу
әдісімен жүргізілді. ... ... ... бойынша анықталған құны - 5
748 364 теңге құрайды.
Нарықтық амал бойынша ... ... ... салыстыру
әдісімен жүргізілді. Жабдықтың нарықтық амал бойынша анықталған құны –
7 200 200 теңге құрайды.
Табыс ... ... ... бағалау табысты капитализациялау әдісімен
жүргізілді. Табыс амалы бойынша анықталған құны - 12 800 000 ... ... ... ... ... құнын анықтау үшін нәтижелерді
үйлестіру жүргізілді. Нәтижелерді үйлестіру арқылы жабдықтың
нарықтық құны - 6 892 000 ... ... ... ... |Адрианов Ю.В. Оценка автотранспортных средств. М: Дело 2002.- 486 с. |
|2. |Быкова В., Ковалев АЛ. Как ... ... ... // ... |
| |рынок, предложение, цены. - 2000. - №3. |
|3 |В.П. ... С.Д. ... и др. ... ... ... и |
| ... ... Под общ. ред. В.П. Антонова. -М.: Институт оценки|
| ... ... 2001. ... ... AM., ... И.В., ... А.Г. О ... физического, |
| |функционального и внешнего износа, выраженного в долях или процентах. |
| ... ... - 1997. -№3. ... ... А.П. Оценка стоимости машин, оборудования и транспортных |
| |средств. М: Интерреклама 2003.- 488 с. ... ... А.П., ... Ю.Я., Корниенко А.А. Оценка рыночной стоимости |
| |машин и оборудования: Учебно - практическое пособие / Под общ. ред. |
| |В.М. ... - М.: ... 1998. – 480 с. ... ... В.П., ... Ю.Н. Прочность и износостойкость деталей машин: |
| ... ... - М.: ... шк., 1991. ... ... В.В. ... оценки машин и оборудования. Вопросы оценки. – |
| |2002. - № 2. ... ... А. А., ... В. С. ... ... ... |
| ... ... ... ... ... 1996. |
| |№ 11. С. 51-54. ... и др. ... ... ... толковый |
| |словарь-справочник. – Алматы: 2003. – 880 с. ... А.И. ... ... ... и ... при ... их |
| |рыночной стоимости. М: ... ... ... 2002 ... Э.Б. ... оценки стоимости промышленного оборудования.|
| |- М.: ... ... ... ... 1996. – 64 с. |

Пән: Транспорт
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын (бизнес) құнын бағалау130 бет
: автомобиль жолдарының жабындарын қалпына келтіру және жөндеу машиналары мен жабдықтары3 бет
Ауыл және орман шаруашылықтары үшін машиналар мен жабдықтарды жөндеу және техникалық қызмет көрсету18 бет
Машина мен жабдықтарды бағалау32 бет
Машина мен құрал –жабдықтарды жүйелі талдау24 бет
Машиналар мен құрал-жабдықтарды бағалаудың табыстық әдісі:таза табысты дисконттау әдісі,тең нәтижелі аналог әдісі31 бет
Текстилді машина жасау зауытының электрмен жабдықтау жүйесін жобалауға арналған бастапқы деректер30 бет
Қамыр илеу жабдығын жетілдіріп, нан өндіру желісіндегі қамыр араластыру машинасын жөндеу10 бет
Құрылыс машиналар мен жабдықтарды бағалау31 бет
SCADA жүйесіне түсініктеме6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь