Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру

МАЗМҰНЫ

I Кіріспе

1.1. Зоология жануарлар жайындағы ғылым, онын даму тарихы.
1.2. Зоология сабағынан жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру
1.3. Жануарлар классификациясы

II. Қарапайымдылар класы
II. 1. Дара клеткалы (торшалы) жануарлар
II.2. Қарапайымдардың паразиттік түрлері

III. Жалпақ құрттар типі
III. 1. Түкті құрттар
III.2. Лекталы құрттар
III.3. Дөңгелек құрттар
III. Адам аскаридасы
III.5. Паразиттік құрттар
III.6. Шығыршық құрттар
III.7. Шығаршық құрттар типіне сипаттама.
Жауын құрт аз қылшықты өкілі
III. 8. Жауын құртының ішкі құрылысы.

IV. Маллюскалар
IV. 1. Жүзім ұлуы (тоспа ұлуы) және жалаңаш шырыш
IV.2. Тіссіз қос жақтаулы маллюскалардың өкілі.
Бас аяқты маллюскалар

V. Буынаяқтылар типі
V. 1. Өзен шаянының сыртқы құрылысы мен тіршілігі
V.2. Кенелер және оның өзіне тэн ерекшеліктері.
V.3. Кене энцефалиті. Кененің жабылып кетуінен адамды сақтау шаралары.
V.4. Насекомдар класификациясы. Насекомдар ауру таратушылар.
V.5. Буынаяқтылардың жалпы сипаттамасы. Буынаяқтылармен буылтық құрттардың арасындағы ұқсастық белгілері мен айырмашылығы

VI. Тікен терілер типі
VI. 1. Теңіз жұлдызы
VI.2. Тікен терілердің әртүрлілігі
VI.3. Хордалылар типі

VII. 1. Хордалы жануарлардың белгілері
VII.2. Балықтар класы
VII.3. Балықтың сыртқы құрылысы
VII.4. Балықтың скелеті мен еттері
VII.5. Балықтың нерв систематикасы. Көбею.
VII.6. Балықтардың шығу тегі көп түрлігі

VIII. Бауырмен жорғалаушылар класы немесе Рептилий.
VIII. 1. Кесірткенің сыртқы және ішкі құрылыстары.

IX. Құстар класы.
IX. 1. Құстардың сыртқы құрылыысымен тіршілігі.
ІХ.2. Құстың сүйек, ет системасы.
IX.3. Құстардың ішкі құрылысы.
ІХ.4. Құстардың көбеюі.

X. Сүтқоректілер класы немесе аңдар
X. 1. Сүтқоректінің сыртқы құрылысы
Х.2. Сүтқоректінің сүйек, ет системасы
Х.З. Сүтқоректінің ішкі құрылысы
Х.4. Сүтқоректілердің көбеюі мен дамуы

XI. Жануарлар дүниесі дамуының негізгі кезеңі
Кіріспе

Осы тақырып бойынша безгек паразитті мен поземаның дамуы жағдайы мен құрлымымен танысу барысында өлке тану материалдарын кенінен нәтижелі қолдану мүмкіндігі туындайды. Қарапайымдыларды оқу кезіңдегі оқушыларға, Қазақстан Республикасы егемендік алғаннан кейінгі жылдары.
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру.
Келесі тақырыпта маллюскалар тобының өкілдері — бауыраяқтылар мен екі жармалылар, Ғылым және білім беру министрлігі басқармасы бауыраяқтылармен таныстыру барысында үлкен прудовикті мысалы келтіреді Қазақстан жеріңдегі кездесетін дала ұлуы мен шырышты ұлу құрылымы талқыланады. Малюскалардың бұл түрлері мақтаға, жоңышқаға басқа және басқа ауыл шаруашылық өсімдіктеріне зиян, сондықтан оқушыларды өмір сүру мен құрлымымен танысуы мен тек танымдық ғана емес сонымен қатар тәжірбиелік маңызы зор. Оқушылар маллюскалардың ішкі құрылысының ерекшеліктерін танып олармен күресу жолдарын біледі.
Екі жармалы тобымен танысуы барысында, Қазақстан Республикасында аумағындағы қолдар мен ағысы жай өзендерінде кездесетін тәрізділер мысалға алынды. Осы маллюскаларды оқу кезінде, шығу тегі бір екендігі және орналасу өзгешелігің анықтау мақсатында басқа түрлері мен салыстырылады. Буынаяқтылар тобында оның түрлері өте көп. Бағдарлама оның мына үш тобын ұсынады.
Шаян тәрізділер, өрмекші тәрізділер және шыбын-шіркейлер. Шаян тәрізділерді оқу кезінде, Қазақстанның су қоймалары мен өзендерінде кездесетін өзен шаяны мысалға алынады, Оның ішкі және сыртқы құрылысы талқыланады. Сонымен қатар кәсіпшілік маңызы бар басқа да ірі және ұсақ шаян тәрізділерге де түсініктеме беріледі.
Зоологиялық курсында, Қазақстанның балық шаруашылығында жем ретінде кеңінен қолданылатын ұсақ шаян мен циклопқа тоқталып өткен жөн.
Ғылым және Білім беру Министрлігінің бағдарламасы, өрмекші тәрізділерге тоқталғанда өрмекші ала бүйір мысалға алынуды ұсынады. Дегенмен өрмекші ала бүйір Қазақстан аумағында көп кездеспейді, бізде кездесетін түрлері; шаян, қарақұрт және бүйір. Бұл шаян тәріздестер Қазақстан территориясында көп кездеседі, сондықтан оларды көптеген оқушылар біледі. Бұл шаян тәріздестердің ұлы аңдарға, адамдарға өте қауіпті, сондықтан да бұлар жайлы оқушылардың білуі өте қажет. Әсіресе шаян тәріздестер шаққан алғашқы сәтте көмек безгек ауруының алдын - алу, болдырмауы іс-шаралары жүргізілгеңдіктен айтып кеткен жөн. Республиканың оңтүстік аумағындағы ыстық климаты жағдайында, дизинтерия амебсы сияқты, іш ауруын қоздырушылардың адам организімінде енуіне жол бермеу үшін, жеке және қоғамдық гигиена талаптарын орындау өте маңызды. Оқушыларға міндетті түрде. Қайнатылмаған әсіресе жабық шағын суаттардан алынған суды пайдалану
Мақсаты: Жалпы білім беретін мекептерде оқушыларды оқыту мен тәрбиелеуді және оларды еңбекке даярлауды одан әрі жетілдіру және зоология сабақтарында өлкетану материалдарына оқудың көп жалпы тәжірибесі барысында, оған деген оқушылардың қызығушылығы артып, білікті білімдері қалыптасады.
Сонымен қатар олардың пайда болуына байланысты атейстік көз қарастары қайта қалыптасып, туған елдің табиғатын сүю, қорғау және мәпелеу, патриоттық сезімдері жетіле түсу.
Міндеттері:
1. Оқушылардың жеке бақылауы және бастауыш мектеп табиғаттану оқулықтары бойынша таныс жергілікті материалдарды қолдану, оқушылардың жануарлар әлемі дамуының күрделі заңдылығын дұрыс қабылдауына көмегін тигізіп, оқушының диалектикалық - материалдық дүние танымын қалыптастыру.
2. Өлкетану материалдарын оқу, ауыл шаруашылығының дамуына тығыз байланысты, оқушының алдын-ала кәсіптік бағдарын анықтаудағы оның Республиканың күнделікті өмірімен байланысын жеңілдете түседі.
Зоология сабақтарында өлкетану материалдарын кеңінен қолданып.
Қазақстан мектептеріндегі жалпы білім беру және кәсіптік мектептердегі реформаның негізгі бағыттарындағы мақсаттарды жүзеге асырылуына қолайлы жағдайлар туғызу.
3. Қазақстан бағдарламасы осы сұрақтарды оқушылар танымын негізі бойынша қарастыруды ұсынады. Орта мектеп бағдарламасы, зоология курсын бастапқы оқуын кезінде де, сәйкес жүйеліліктің негізгі ережелері мен қатар оқушылардың бұл материалдарды жете игеруі, олардың ботаниканы оқу кезіндегі өсімдіктер әлемі табиғи жайлы түсінігімен тығыз байланыстыру.
Жаңашылдығы: Қарапайымдылар түрін оқуда, талшық аяқтылар тобына жататын кәдімгі амеба, одан кейін қыл аяқтылар мысалға келтіріледі.
Инфузоия туфилкасының оқу барысында қарапайымдылардың бір түрі споровиктерге, безгек паразиті безгек қоздырушы және позема тұт ағашы жібек құртының ауыруын қоздырушы, түсініктеме беріледі.
        
        МАЗМҰНЫ
I Кіріспе
1.1. Зоология жануарлар жайындағы ғылым, онын даму тарихы.
1.2. Зоология сабағынан жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы
жануарларды оқушыларға таныстыру
1.3. Жануарлар ... ... ... 1. Дара ... (торшалы) жануарлар
II.2. Қарапайымдардың паразиттік түрлері
III. Жалпақ құрттар типі
III. 1. Түкті құрттар
III.2. Лекталы құрттар
III.3. Дөңгелек құрттар
III. Адам аскаридасы
III.5. Паразиттік ... ... ... ... ... ... ... құрт аз қылшықты өкілі
III. 8. Жауын құртының ішкі құрылысы.
IV. Маллюскалар
IV. 1. Жүзім ұлуы (тоспа ұлуы) және ... ... ... қос ... ... ... аяқты маллюскалар
V. Буынаяқтылар типі
V. 1. Өзен шаянының сыртқы құрылысы мен тіршілігі
V.2. Кенелер және оның ... тэн ... Кене ... ... ... ... ... сақтау шаралары.
V.4. Насекомдар класификациясы. Насекомдар ауру таратушылар.
V.5. Буынаяқтылардың жалпы ... ... ... ... ұқсастық белгілері мен айырмашылығы
VI. Тікен терілер типі
VI. 1. ... ... ... ... ... ... типі
VII. 1. Хордалы жануарлардың белгілері
VII.2. Балықтар класы
VII.3. Балықтың сыртқы құрылысы
VII.4. Балықтың скелеті мен ... ... нерв ... ... Балықтардың шығу тегі көп түрлігі
VIII. Бауырмен жорғалаушылар класы ... ... 1. ... ... және ішкі ... Құстар класы.
IX. 1. Құстардың сыртқы құрылыысымен тіршілігі.
ІХ.2. Құстың сүйек, ет системасы.
IX.3. Құстардың ішкі құрылысы.
ІХ.4. Құстардың көбеюі.
X. Сүтқоректілер класы ... ... 1. ... ... ... ... сүйек, ет системасы
Х.З. Сүтқоректінің ішкі құрылысы
Х.4. Сүтқоректілердің көбеюі мен дамуы
XI. Жануарлар дүниесі дамуының негізгі кезеңі
Кіріспе
Осы тақырып бойынша безгек паразитті мен ... ... ... ... ... ... өлке тану материалдарын кенінен нәтижелі
қолдану мүмкіндігі туындайды. Қарапайымдыларды оқу ... ... ... ... алғаннан кейінгі жылдары.
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі ... ... ... ... маллюскалар тобының өкілдері — бауыраяқтылар мен екі
жармалылар, Ғылым және білім беру ... ... ... ... ... ... ... келтіреді Қазақстан жеріңдегі
кездесетін дала ұлуы мен шырышты ұлу құрылымы талқыланады. Малюскалардың
бұл ... ... ... ... және басқа ауыл ... ... ... ... өмір сүру мен құрлымымен танысуы
мен тек ... ғана емес ... ... ... ... зор. Оқушылар
маллюскалардың ішкі құрылысының ерекшеліктерін танып олармен күресу
жолдарын ... ... ... ... ... ... Республикасында
аумағындағы қолдар мен ағысы жай өзендерінде кездесетін тәрізділер мысалға
алынды. Осы маллюскаларды оқу кезінде, шығу тегі бір ... және ... ... ... ... ... мен ... тобында оның түрлері өте көп. Бағдарлама оның мына үш тобын
ұсынады.
Шаян тәрізділер, ... ... және ... Шаян
тәрізділерді оқу кезінде, Қазақстанның су ... мен ... өзен ... ... ... Оның ішкі және ... құрылысы
талқыланады. Сонымен қатар кәсіпшілік маңызы бар басқа да ірі және ... ... де ... ... ... ... балық шаруашылығында жем ретінде
кеңінен қолданылатын ұсақ шаян мен циклопқа тоқталып өткен жөн.
Ғылым және Білім беру ... ... ... ... ... ала бүйір мысалға алынуды ұсынады. Дегенмен өрмекші ала
бүйір Қазақстан аумағында көп кездеспейді, бізде кездесетін түрлері; ... және ... Бұл шаян ... ... территориясында көп
кездеседі, сондықтан оларды көптеген оқушылар біледі. Бұл ... ұлы ... ... өте қауіпті, сондықтан да бұлар жайлы
оқушылардың білуі өте ... ... шаян ... ... ... ... безгек ауруының алдын - алу, болдырмауы іс-шаралары жүргізілгеңдіктен
айтып кеткен жөн. ... ... ... ... ... дизинтерия амебсы сияқты, іш ауруын қоздырушылардың ... ... жол ... ... жеке және қоғамдық гигиена талаптарын
орындау өте маңызды. Оқушыларға ... ... ... ... ... ... алынған суды пайдалану
Мақсаты: Жалпы білім ... ... ... ... ... және ... ... даярлауды одан әрі жетілдіру және зоология
сабақтарында өлкетану материалдарына ... көп ... ... ... ... оқушылардың қызығушылығы артып, білікті білімдері қалыптасады.
Сонымен қатар олардың пайда болуына байланысты атейстік көз ... ... ... ... ... сүю, ... және мәпелеу,
патриоттық сезімдері жетіле түсу.
Міндеттері:
1. Оқушылардың жеке бақылауы және бастауыш ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың
жануарлар әлемі дамуының күрделі заңдылығын дұрыс қабылдауына көмегін
тигізіп, оқушының ... - ... ... ... ... Өлкетану материалдарын оқу, ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... ... анықтаудағы оның
Республиканың күнделікті өмірімен байланысын ... ... ... ... материалдарын кеңінен қолданып.
Қазақстан мектептеріндегі жалпы білім беру және кәсіптік мектептердегі
реформаның негізгі бағыттарындағы мақсаттарды жүзеге ... ... ... Қазақстан бағдарламасы осы сұрақтарды оқушылар танымын ... ... ... Орта мектеп бағдарламасы, зоология курсын
бастапқы оқуын кезінде де, сәйкес жүйеліліктің ... ... мен ... бұл ... жете ... ... ботаниканы оқу кезіндегі
өсімдіктер әлемі табиғи жайлы түсінігімен тығыз байланыстыру.
Жаңашылдығы: Қарапайымдылар ... ... ... аяқтылар тобына жататын
кәдімгі амеба, одан кейін қыл аяқтылар мысалға келтіріледі.
Инфузоия туфилкасының оқу барысында қарапайымдылардың бір ... ... ... ... ... және ... тұт ағашы жібек
құртының ауыруын қоздырушы, түсініктеме беріледі.
Қауіпті екендігін ескерту керек, көп торшалы жануарлар ... ... ... ... танылады. Тұщы суда кездесетін полип су жылан ... ... және ... су ... ... Ары ... ... кезекпен оқытылады:
1. Жалпақ құрттар түрі кірпікті құрттар тобы, сорғыштар ... ... ... ... ... (круглие) тобы.
3. Иірмелі құрттар (кольчатие) аз қылшықтылар және көп ... білу өте ... Бұл ... ... тобы да ... ... ... сүзек ауруын қоздырушы кене және қотыр
кенесі кездеседі. Бұл кенелер адамдар мен жануарларда ... ... Азия ... ... көп ... өсімдіктер шырынымен
көрсететін өрмекшелі кене арам шөптерден ауыл шаруашылық өсімдіктеріне
өтіп, оларды ... ... ... көп ... және ... ... ... зоология курсында оқытылуы тиіс.
Бағдарлама шыбын-шіркейлер тобымен танысуды ұсынады. Біздің көз
қарасымыз бойынша. ... ... ... ... наурыз наурыз
қоңызын мысалға алған дұрыс.
Наурыз қоңызын оқу кезінде оқушыларға оның ... ... ... және сәндік өсімдіктерінің жауы ретінде таныстыру мүмкіндігі
көп. Сонымен қатар наурыз қоңызын мысалға алу ... оның ... ... ... құбылысын байқауға болады.
Қазақстан Республикасы аймағында ... ... ... ... прусин немесе Итальяның шегіртке бұрынан бері ... ... ... ... мен ... барысында, олардың толық емес метаморфозасы
арқылы дамуын көрсетіп, олардың ауыл ... ... ... ... Бұл ... ауыл ... ... жетістіктер мен авиациясы
қолданысына тоқталып өткен ... ... ... ... ... ... биті
/тля/, тен қанаттылар отрядына жатады.
Жеміс ағаштарында ... ... алма ... ... ... биті, ал мақтада мақта биті болады. Бұл аталғандар соратын шақпа
ауыз ... яғни ... ... ... ... ... жылдам
көбейеді, өсімдіктерге зиян келтіреді. Биттер қанатты және қанатсыз болып
келеді. Қанатты биттер жақын ... ... ... ... ... білудің ауыл шаруашылық өсімдіктерге зиян келтіруші биттермен
күрес жүргізуде маңызы зор ... ... ... қос қанаттыларды оқу кезінде өлкетану
материалдары ... ... ... өкілі балды аралар мен
құмырсқалар республикамыздың барлық аудандарында ... ... білу ... ... арттырады.
Омыртқалыларды оқу, балықтар тобын\ класын\ талқылаудан басталады.
ТМД елдері орта белдеуі мектептерінде бірнеше рет өзен ала ... Бұл ... ... балық организімінің морфологаясы анатомиасы және
басқа физиологиялық жүйелері шартты ... ... өзен ... ... ... ... ... бұл түрі
таныс емес.
Республика өзендері мен көлдеріңде, су қоймларында әртүрлі балықтар
кездеседі әсіресе ... мен ... ... ... ... ... оқушылар жақсы білетіндіктен,
балықтар тобын оқуды сазаннан бастау қажет.
Сонымен қатар жергілікті мысалды қолдануда, ... ... ... ... ... әр ... балықтарды көрсетуге болады. Бұл балықтар
көл, су қоймалары, канал балықтары ... ... ... ... тау ... ... және су бетіндегі балықтар /Түркістан қаласы және т.б./
Жергілікті ... ... мен ... теңіз ағыны су және тұщы
сулардғы балықтарға түсінік беріледі. Балықтарды ... ... ... ... құрылған тоған шаруашылықтары мен Қиыр Шығыстың
бағалы ... ... бай су ... жайлы айтылады.
Бұл су қоймаларында кәсіпшілік маңызы бар толстолобик ақ амур ... т.б ... ... және ақ амур тек қана тамақ ретінде қолдануға ... ... ... олар жасанды су қоймаларындағы ... ... ... жол ... балығы, безгек ауыруына қарсы күресте маңызды роль ... ... ... ... қоректенетіндіктен, оны совет ғалымдары
Қазақстан аумғында әкелген. Қысқа мерзім ішінде безгек ауруы ТМД елдерінде
жойылған.
Қос ... ... ... ... елімізіде көп кездесетін көл
құрбақасы мен бақа ... ... ... объекті Қазақастан
Республикасысында қос мекенділердің осы ... ғана ... ... ... ... жорғалаушылар үшін ыңғайлы сондықтан
Қазақстан далалары мен шөлейтті жерлері тау ... ТМД ... ... ... ... өте көп ... және Білім беру министірлігі ұсынған бағдарламасында, берілмеген.
Сандықтан бұл ... ... ... орнына дала ағамасын мысалғы
алған дұрыс.
Сонымен қатар үлен кесіртке - ... ... ... ... ... де ... ... өту қажет.
Улы жыландарды оқығанда эфа, дала су ... улы емес ... ... қара ... ... ... ала ... Оқушыларға Қазақстан
ғалым герпотологтарының улы жыландардан жүйелі түрде у алып тұру және улы
жылан түрлерін жасанды инкубациялық ... ... ... ... айтылды.
Құстардың сыртқы құрлысымен танысу кезінде Қазақстан Елді ... ... ... ... ... алынады. Бұл құстар Ақпан айының
соңы мен Наурыз айының басынан ... ұя ... ... ... ... қоректендіреді. Бұл құбылыстарды әр оқушының бақылауына
мүмкіндіктері бар.
Кішкене кептер көп жағдайларда үлкен ... үй ... ұя ... ... ... ... олар үшін өте ынғайлы болмақ. Бұл құс
отырғышы құстармен таныстыруда тамаша. Мысалы және ... ... ... тау құры ... және ... ... ... салыстырылып
түсіндіріледі.
Бөдене және құрт кәсіпшілік маңызы бар құстар және құстар оқушыларға
жақсы таныс.
Жыл құстарын өткен кезде, ... ... ... ... бар ұзақ,
қарлығаш, үйрек т.б. құстарға түсінік ... ... ... ... ... бар құстар
және оларды қорғау жайлы айту өте ... ... ... ... проблеманы шешу үшін оқушылар не істеу
қажет екендігіне де көңіл бөлінеді.
Оқушыларға соңғы жылдары Үнді ... ... ... - ... мысалға
алуға болады және дибергенция құбылысын түсіндіреді.
Үй құстарымен танысу, ... ... ... ... жағдайында ұстау
ерекшелігі және еліміздегі құс шаруашылығы ... ... ... ... ... физиологиялық функциялары мен ... ТМД ... орта ... ... әлемі мүлде өзгеше
болғандықтан жергілікті мысалдарға көңіл бөлінеді.
Насекомқоректі жануарлар отрядының салпаң құлақ түрі кірпі, ... ... ... ... ... және ол ... ... климатқа тез
бейімделіп ауылшаруашылық зиянкестер личинкаларымен, маллюскалармен, ұсақ
кеміргіштермен, кейде тіпті жыландармен қоректенеді.
Қос қанаттылар отрядын ... ... және ... ... ... ... Жарғанаттар зиян насекомдарды көп мөлшерде жойып, пайда
келтіреді.
Кеміргіштер отряды шөл, шөлейт және ... ... әр ... ... ... байланысты мынандай әр түрлі кеміргіштер болады,
қосаяқ, құмтышқан, сарышұнақ, жайра т. б. Бұл ... ... зиян ... кей түрлері /тышқан, сарышүнақ, атжалман/
инфекциялық ауру таратады.
Коян тәріздестер отрядының біздің ... ... құм ... өсімдіктер плантациясына едәуір зиян келтіреді.
Құм коян ыстық климатқа бейімделген, жүні сұрғылт, артқы аяқтары ұзын,
сақ құлақ ... ... ... ... де ... ортаға бейімделген
ерекшеліктері бар.
Мысық тұқымдастарына тоқталу кезінде, биік тауларды мекендейтін ... ... тау ... шөлейтті жерлерде кездесетін; құм паранасына түсінік
беріледі.
Жергілікті жануарлар әлемінен өкілдер төбет тұқымдастары шөл қасқыры,
шие бөрі және ... ... ... ... ... жайлы айтылады.
Тау етектерінде, алша жемісі, жанғақ ормандарында кездесетін ... ... ... ... қарағанда кішкене болып келеді.
Жабайы аша тұлқтылар өкілі. Қызыл кітапқа енген ... және ... ... жабайы елік жайлы оқушыларға айтып өту маңызды. ... ... ... және орта ... ... ... ... оқушылар
қызығушылығын арттырады.
Жергілікті қаракөл, қазақы қойларымен ірі қара мал тұқымына көңіл бөлу
қажет.
Тақ тұяқтылар отрядына жататын, үй жануарлары есек пен ат шөл ... оның аз ... ... ... еліміздің
шаруашылығында көп пайдаланады.
Біздің Республикамызда, ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... транспорты ретінде қолданылады.
Оның арқасындағы еркеш, шөлейт жердегі өмірге ... май ... ... ... ... мен ... ... қорғау тақырыбын өту
кезінде, оқытушы Сырдария өзені атырауларын ... ... ... ... ... ... ... кәсіпшілігі елімізге көп мөлшерде бағалы елтірі
беруде.
Қазақстан елінде аң өсірушілік дамыған және өзінің қорықтары бар.
Қара бұрыл, ... мен қара ... ... аң ... шаруашылықтары
құрылған.
Жер бетінде жануарлардың таралуы және жануарлар әлемін қорғау тақырыбын
өту барысында, оқушылар жер бетіндегі жануарлардың көп ... ... ТМД ... ... ... ... - ала Қазақстан аумағында мекендейтін жануарлар жайлы жиналған
мәліметтерді, басқа аумақ жанулар ... өмір сүру ... ... ... ... оқу ... болу үшін, әр түрлі ... ... ... ... ... ұсақ түрі ... тұлыптар, сұйық препараттар
мен микропрепараттар, қабыршақтар коллекциясы сияқты табиғи объектілерді
және ... ... ... ... мен ... ... ... қолданылады.
Табиғи объектлер жеткілікті мөлшерде болған жағдайда, оқушының ... ... үшін ... ... ... ... қолданылады.
Қазақстан мектептерінде, Ғылым және Білім беру ... ... ... ... көрнекті құралдармен қатар жергілігікті
өлкетану ... ... ... ... ... ... ... материалдары мен көрнекті
құралдарды қолдану мүмкіндігін көрсететін, бағдарламадағы тақырыптардың әр
сабақтарына әдістемелік өңдеулер ... ... ... ғылым, оның даму тарихы.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды зоология ғылымының ... ... оның ... мен ... ... қажеттігіне байланысты екендігін көрсету.
Өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... ... ... ... Баяндау, әңгіме
Құрал-жабдықтар: Табиғи құралдар. Тірі табиғат мүйісінен тірі балықтар
мен басқа жануарлар. Суретпен бейнеленген құралдар. Құрттар, ... ... ... ... сүт ... ... ғылымының анықтамасы. Мұғалім сабақты оқушылардан: қандай
биологиялық пәнді оқып бітірдіңдер. Ботаника ... нені ...... ... ... бастайды.
Мұғалім оқушылардан осы сабақтан бастап зоологияны оқып үйренетіндерін
айтады. Мұғалім тақтаға зоология деген ... ... да, оның ... ... /жануарлар жайындағы ғылым/ түсіндіреді.
Өсімдіктер мен жануарлардың арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтар
жайындағы әнгіме. Мұғалім оқушылардан жануарлар дүниесінен өздеріне ... ... ... етеді. Әдетте оқушылардың көпшілігі сүт қоректілер
өкілдерін ... ... ... ... ... ... моллюсканы,
балықты, құсты және басқа да жануарларды бейнелейтін таблицаларды ... тек ... түк ... терт ... аңдар ғана емес, құрттар да, ұлу
да, насекомдар да, балықтар да, құстар да т. б. жануарлар деп аталатындығын
түсіндіреді. Бұдан ... ... ... осы ... ... ... қандай ұқсастықтарды болатындығын және не себепті олардың барлығын
жануарларға жатқызатынын жаңа ғана оқып өткен ... ... ... айырмасы бар екенін ойлауды ұсынады.
Қойылған сұраққа жауап беру үшін ... ең ... ... мен
жануарлардың тірі организмдерге жататындықтарын естеріне түсірулері керек.
Демек, өсімдіктер мен ... ... ... ... ... екендігін
таба білу қажет.
Оқушылар өсімдіктерге де, жануарларға да ортақ белгіледі ... ... ... ... ... тыныс алу, өсу, көбею клетка құрылысы
деп жазады.
Осыдан кейін мұғалім оқушылардан өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... жасыл өсімдіктер ... және ... ... ... және қалай қоректенетініне жауап берулерін
талап етеді.
Оқушылардың жауабынан ... ... ... бар ... ... жасыл өсімдіктер органикалық емес заттармен коректенетіндері,
олардан хлорофилдің жәрдемімен органикалық заттар түзіледі.
Жануарлар органикалық емес ... ... ... түзе ... ... ... заттармен қоректенеді.
Мұғалім оқушылардан өсімдіктердің арасында дайын органикалық ... ... ... ... саңырауқұлақтар мен бактериялар жайында естеріне түсіреді.
Сонда мұғалім жануарлар мен саңырауқұлақтардың ... ... ... түсу үшін ... ... емес өсімдіктер мен
жануарлар организмдерінің ... ... ... ... ... ... деп сұрайды.
Қайтарылған сұрақтардан соң мұғалім жануарлардың ... - ... көп ... ... ... ... ... астын қорытылуы жануар денесінің ішінде болатындығында ерекше көңіл
аударады.
Ас ... ... ... ас ... сөлдерінің әсерінен еритін қоректік
заттар түзіледі, ал қорытылмаған қалдықтар сыртқа шығарылып тасталады.
Мұғалім оқушыларға: өсімдіктер мен жануарлардың арасында ... ... бар?- ... ... ... ... ... мен жануарлардың арасындағы елеулі айырма әр-түрлі тәсілмен
қоректенуінде, - деп оқушылар өздігінен қорытынды ... ары ... мен ... ... ... ... бар ... атап айтқанда: жануарлардың көпшілігінің
қозғалу органдары, нерв системалары және сезім органдары ... ... ... ... ... ал оқушылар дәптерлеріне
өсімдіктер мен жануарлардың ұқсастықтары мен ... ... ... мен ... ұқсастық және айырмашылық белгілері.
|Өсімдіктер. ... ... |
|1 ... |1 ... |
|2 ... алу. |2 ... алу. |
|3 Өсу. |3 Өсу. |
|4 ... |4 ... |
|5 ... ... |5 ... ... ... |
|1 ... емес ... |1 ... ... ... ... мен жарық бар|өсімдіктерді немесе басқа |
|жерде су мен көмір қышқыл газдан ... жеп ... ... зат түзе алады. |2. Қозғалу органдары нерв |
| ... және ... ... |
| ... ... келгенде, оқушылар дәптеріне өсімдіктер мен жануарлар ... бір ... ... дүниені құрайтын өзара ұқсастықтары бар және бір-
бірімен ... ... тірі ... екі тобы ... ... ... мен жануарлардың арасындағы ұқсастықтар
олардың екеуі де өте ... ... ... бір ата-тектен тарағанын көрсетеді.
Олардың арасындағы айырма біртіндеп келіп шыққанда, қазіргі уақытта ... ... ... Осы ... ... отырып тірі
организмдердің ... ... ал ... ... жануарларға
жатады.
Оқушылардың оқып зерттемек болып отырған ғылымы жануарлардың құрлысын,
организмдегі өтетін процестерді, ... даму ... ... ... мен ... жайында баяндау. Мұғалім зоология ғылымы
өте ертеде адамның қажеттігіне байланысты ... ... ... ... шығарудын өте үлкен маңызы ... ... ... ... діннің қандай кертартпа әсерін болғанын атап көрсетеді.
Оқушылар білімін пысықтау. Оқушыларға мынадай сұрақтарға жауап беру
ұсынылады: ... нені ... ... ... қандай тірі
организімдердің топтарын құрайды? ... ... ... ... ... ... екінші біреулерін жануарларға жатқызады?
Өсімдіктер мен жануарлардың арасындағы ... нені ... ... ... неге ... Үйге ... ... Оқушылар үйге тапсырма
беруден мұғалім оқушыларды зоология оқуымен таныстырады, оқулықтың,
мұқабасы ... ... ... ... сақтап, мазмұнын оқып шығуды
тапсырады.
Мұғалім үйге берген тапсырманы орындағанда тиісті парагрофтарды ... ... де ... көру және параграфтың, соңындағы ... бере білу ... ... ... ... ... ... тұқымдас, отряд, класс, тип туралы ұғымдар жайында,
жануарлардың табиғи системасы жөнінде ... ... ... ... құралдар. Көбелектердің және үлкен перламутровка.
Жұлдыз құрттардың коллекциясы. Суретпен бейнеленген құралдар. ... ... ... ... ... ... немесе таблицалар.
Сабақтың барысы:
Қайталау және оқушылар білімін тексеру. Мұғалімнің тақтаға ... ... ... мен жануарлар белгілерінің ұқсастықтарын,
екіншісі олардың белгілеріндегі айырмашылықты жазады.
Оқушылар білімі бірінші сабақтың сонында ... ... ... ... оқыту.
Мұғалім оқушыларға өткен сабақта олар зоологияның даму ... - ... ... Ол ... ... - жыл жануарлардың
көптеген түрлерін тауып, анықтайтынын ерекше ... ... ... ... мен ... ... тәртіпке салып, оларды бір ... ... ... ... ... қандай топтарға бөлінетінін оқушылардан сұрайды,
Оқушылардың жауаптарынан кейін мұғалім енді ... ... ... ... ... ... ... сұрақ қояды: бұл көбелектер қайда кездеседі.
Олардың бір-бірі мен ... ... ... ... ... оларды личинка жұлдыз құрттардың шығатынын еекертуге болады.
Оқушылардың столдарына қалақаймен ... ... ... ... ... береді, осы көбелектер мен олардың
личинкаларын бейнеленген таблицаларды іліп қояды.
Мұғалім бұл түрлердің ұқсастықтарын белгілеуді ... ... ... ... салған жұмыртқасына тек қалай көбелек дамып жетілетіні, ал
траурницаның салған жұмыртқаларын тек ... ... ... ... екі ... ... ... пайда болмайды.
Жаңа материалды оқушылар жақсы түсіну үшін мұғалім ... ... ... келтіреді. Үй тышқанының түрі жайында баяндап беруге
болады. ... үй ... ... ... ... үй тышқанының
балаларынан, дала тышқаны ... ... ... ... ... үй ... Алайда үй тышқанынан басқа егістікті орманды мекендейтін және
өздеріне тән ерекшеліктері бар ... ... ... ... түрлері
белгілі.
Мұғалім түрдің анықтамасын береді, ал оқушылар оны ... ... ... ... өткен көбелек түрлерінің схемасын сызады.
Сонан соң мұғалім бұл мінез-қылығына, қоректенуіне, ... ... ... ... оңай ... ... ... аударады.
Оқушылар көбелектермен жұлдыз ... ... ... ... олардың белгілеріндегі жалпы ... ... ... ... назарын айқындалған ұқсастық белгілердің қарастырып
отырған түрлер арасындағы туыстық байланысты көрсететіндігіне аударады.
Ұқсас түрлер бүдан түрі ... ... ... ... ... — бүлардың бәрі ванесса туысының түрлері. Бір ... ... ... ... ... ... болады.
Мұғалім таблицадан немесе коллекциядан үлкен перламутровка көбелегін
көрсетіп, оқушыларға ... ... ... көбелек пен перламутровка
туысына жататын көбелектің белгілеріндегі айырмашылықты табуды ... ... ... ұқсастыққа қарағанда, кем болады.
Классификациямен таныстыру барысында мұғалім ұқсас туыстардың бір
тұқымдасқа біріктірлетінін атайды.
Мысалы андардың ... - ит, ... ... ... ... ... деген
туыстары белгілі. Белгілерінің жалпы ... ... ... ... ... ... тұқымдастар өзінше, отярдқа біріктіріледі.
Мысалы: ит тұқымдас, мысық тұқымдасы, Аю тұқымдастары ... ... ... ... одан да ... ... біріктірледі.
Мысалы, жыртқыштар отряды, маймылдар отряды, кит тәрізділер отряды
сутқоректілер немесе ... ... ... ... ... ... ірі топ-
типтері біріктіріледі.
Классификацияны оқып-түсіндіру барысында мұғалім тақтаға мынандай схема
сызады.
Мұғалім түрден типке қарай ... ... ... ... ... мен туыстық белгілер біртіндеп азая беретініне ... арта ... ... ... ... ... ... типтен бастап түрге дейін қарастырғанда ұқсас ... ... де, ... ... ... ... оқулықтан
форзацындағы суреттерді пайдалана отырып, классификация дегеніне не екенін,
сондай-ақ осы ... ... ... ғылыми классификация болып
табылатынын және жануарлар дүниесінің ... ... ... ... ... ... ... елестететінін түсіндіреді.
Мұғалім жануарлардың әр тобының латын тілінде ғылыми аты ... ... ... тілі ... ... үшін ... ... қабылданған. Әрбір түрдің аты екі сөзден тұрады, мысалы:
Қосарынан атау ... ... ... ... ... қай ... ... жататынын көрсетеді. Оқушылар жануарлар классификациясын оқып үйрену
процесінде, өсімдіктер дүниесі сияқты, ... ... де ... көп түрлі екенін байқайды. Әр түрлі жануарлар алуан түрлі тіршілік
жағдайында мекендеуге бейімделген,
Мұғалім ... ... ... ... орта ... соншалықты тіпті олардың басқа ортаға болатында ... ... ... ауада өліп қалса құрлықта кез келген жануары суда
өліп қалатына ақ аюлар мен ... ... ... ... ... болса, арыстандар мен маймылдар тек климаты ыстық ... ... ... ... ... ... ... дүнйесі әрдайым осындай болған ба? ... ... ... кейін, мұғалім қазба жануарлар жайында баяндады,
және жер бетінде жануарлар ... ... ... ... баса ... ... дүниесінің өзгермейтіні туралы діни ... ... ... ... ... жануарлар классификациясында қандай маңызы бар
екенін, сондай-ақ жануарлардың осы ... ... нені ... ... ... жануарлар. Қарапайымдылар түрі.
Жануарлар әлемін оқу, қарапайымдылар түрімен танысудан ... бұл тобы ... тегі ... ... және морфологиялық,
анатомиялық құрылымы жағынан өте қарапайым. Жануарлардың бұл түрлері,
барлық ... ... ... бір ғана клеткадан тұрады. Ботаника
курсы бойынша оқушыларға осы ... ... ... және бір
клеткалы саңырауқұлақтар белгілі.
Жануарлар мен ... ... ... ... ... болуы,
органикалық дүниенің шығу тегінің бірі екендігін көрсетеді. ... ... ... мен ... өмір сүру ... мен құрлымдарын
салыстырып түсіндіруі қажет. Мұндай талдау, ботаника ... ... мен ... ... оқу ... ... ... өту кезінде бір клеткалы жануарларға ғана тэн
ерекшешктерге дайын ... ... ... ... ... баса мән беру ... оқушылар бір клеткалы жануарлар мен өсімдіктерді бір-бірімен
шатастыруы мүмкін, Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... оганизімдерінің бірі: Бұл тақырыпты ... ... ... ... ... ... органикалық әлемнің тарихи
дамуына түсініктеме ... ... әр ... ... ... ... ... кейбіреулері адам, жоғарғы топ ... ... ... ... және жеке ... алатын орнына
тоқталып өту қажет .
Безгек паразиті секілді қарапайымдыларға ... беру ... ... ... күресу жұмыстары жайлы айтылады.
Нозема споровигімен жүйелі түрде жұмыс жүргізетін ... ... ... ... ғана ... Ал ... Турция,
Пакистан т.б. шығыс елдерінде бұл жібек құрты жібек шаруашылығына едәуір
шығын ... Бұл ... ... 5 ... ... және 5 сабақ тақырыптаарына методикалық өңдеулер ұсынылады.
Қарапайымдылардың паразиттік түрлері.
Мақсаты. Безгек паразитті мен ... ... ... ... және ... зақымдану ошақтарын жою мақсатындағы жұмыстары жайлы
айту.
Жоспар.
1. Оқушыларға таныс, инфекциялық ауру қоздырғыштары, бір ... ... ... өз ... ... ... - безгек паразитті
қарау.
3. Оқушылармен безгекпен күрес жүргүзу туралы әңгімелесу
4. Оқушыларға пебрина қоздырғышына ноземе жайлы және оның ... ... Жаңа ... ... Үй ... ... ... мен нифузория туфелканың суреті.
2. Безгек паразитінің жыныссыз көбейу циклі мен жалпы көрінісі.
3. ... ... ... ... ... ... ... препараты.
5. Тірі гамбузия мен қарп малькасыбар аквариум.
6. Күкірт салынған пакет.
7. Ахрейкин ... ... ... ... микропрепараттары.
Сабақтың барасы: Мына сұрақтарға жауап беру; қандай түкті өсімдікті
организмдер адамдар мен ... ... еніп ... ауру
тудырады. Ауру тудырушы бактериялар бейнеленген ... да ... ... жануарлар адамдарда ауру туғызады және бұл ... ... ... ... ... ... ... Безгек неден пайда
болады және бұл аурудың алғашқы белгілері. Безгек ауруын қандай ... ... ... ... ... микроскоп арқылы безгек
паразитун көруді ұсынады. Оқушылар безгек құрлысын белгілі қарапайымдылар
құрлысымен салыстырады. (№5 ... ... ... ... қойылады.
Безгек паразит адам организіміне қалай енеді? Жауап: Маса шағуы арқылы.
Оқутышы ... ... сау ... қалай шағатындығы жайлы айту арқылы,
жауап беруші оқушының ой - өрісін арттырады, қарапайым және ... ... ... ... құрсақ орналасуына жеке көңіл белінеді.
Әр үстелге безгек масасының ылғалды препараты таратылып оның суретін
салып алу ... ... ... ... істеп болғаннан соң
оқытушы келесі ТМД елдеріндегі безгек ауруымен күрес ... ... бұл ... ... не білетіндігін анықтау мақсатында сұрақ
қойылады. Ұлы Қазан ревалюциясына дейін және қазіргі уақытта безгекке қарсы
күрес қалай ... ... ... ... соң ... ... ... ревалюцияға
дейінгі уақытта Орта Азия елдеріндегі таралуы және дін ... ... орта Азия ... ... және ... бұл ауру ... түсіндірілген жайлы әңгімелейді. Бұрынғы уақытпен салыстыра келе,
үкіметтің денсаулық сақтау жолындағы ... ... ... ... жүйесіне дәрігер - ... ... ... және орта
медициналық оқу орындарының жете ... ... ... ... ... ... ... а) безгек массасын жою. Батпақты ойпақ жерлерді
құрғату, қарп, гамбузия т.б. балық түрлерін, су ... ... ... дәрі-дәрмектермен емдеу арқылы безгек паразитін жою. Безгек
аурумен ауру ... саны құрт ... ... статистикалық
мәліметтерді көрсету ұсынылады. Әңгімелеп болғаннан соң оқу материалы мына
сұрақтарды қою арқылы қорытылады: Безгек ... және ... ... ... ... неде?
Қандай шаралар қолдану арқалы безгек ауру жойылды? Осы сұрақтарға жауап
бергеннен соң оқушылар нозема споровигімен ... ... ... ... ... нозема мйебезгек паразитін салыстыру ұсынылады.
Оқытушы петрин Кеңес үкіметі ... оған ... ... ... ... ... ... , таза жібек құртының ұрығы алынуына
байланысты, бұл ауру толық жойылды:
Мына ... ... беру ... ... ... ... қарапайым
жануарларды паразиттер деп қайсыларын паразит қожайындары деп ... ... ауру ... шын мәніндегі себептері неде?
Біздің республикамызда қарапайымдылармен қандай күрес ... ... ... ... ... ... қарай 1-2 таңдап алынады.
Үй тапсырмасын орындау барысы түсіндіріледі.
Жалпақ құрттар типі.
Тақырыптың білімдік немесе ... ... ... құрттар типіне
мыналар жатады. Түкті құрттар ақ планариді ... алу ... ... ... ... сорғышы/ жалпылама оқытылады. Лента ... ... ... ... ... ішек қуыстыларға қарағанда морфологиялық
және анатомиялық құрылымы күрделі, екі ... ... ... бұлшық
ет, анық көрінетін органдар жүйесі және жыныстық көбею бұл ... ... Бұл ... ... ... органикалық дүниенің
эволюциялық даму сатысындағы орнын анықтайды.
Көптеген жалпақ құрттар паразиттік түрде адам, ... ... ... ... регенерацияда көрінетіндей, қоршаған ортаға бейімделуі
қызық-ақ. Бұл тақырыпты өту барысында күрделі биологиялық ... ... және жеке ... ... ... ... денсаулық сақтау және медицина ... ... ... ... ... 4 сағат берілді.
Түкті құрттар
Мақсаты: Жалпақ құрттарға жалпылама сипаттама беріп бұл типтің, басым
көпшілігі паразитті түрде өмір ... ... ... аса ... Ақ ... ... алу арқылы оларды ішек қуыстылармен салыстыра
отырып ... ... ... ... көрсету. Жоспары: 1.
Ішек қуыстылармен салыстыру арқылы қысқаша сипаттама беру.
2. Планаридің сыртқы сипаттымен танысу ... және ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі құрлысы.
4. Тақырыпты қорытындылау. Планари құрлысын суретін дәптерге салу.
5. Үй тапсырмасын ... ... ... ... ... бұқа ... қос ... гүлі бейнеленген қабырға сызбалары.
2. Планари бейнеленген диапозитивтер.
3. Диопроектер.
4. Фиксаждалған немесе тірі ... ... ... ... ... ... Оқытушы жаңа тақырыппен таныстырып, сызбаларды қолдану
арқылы жалпақ ... ішек ... ... ... ... ... жеке ... бөлу.
Салыстыру үшін мына сұрақтарға жауап береді: Ішек қуыстылар сипаты
қандай? Ішек қуыстылар ... көп ... ... ... ... Ішек
қуыстылардың табиғатта, адам өміріндегі маңызы қандай? Ішек ... ... ... ... ... соң оқытушы: жалпақ құрттар паразитті түрде
өмір сүретіндігіне және жануарлар мен адамда ауруы туғызатындығына жете мән
бере отырып ... Бұл ... ... ... ... класынада
тоқталып өткені дұрыс. Бұл класпен танысуға арнайы сағат ... ... бұл ... ... ... мағлұмат алуы тиіс.
Жалпылама сипаттама беріп болғаннан ... ... ... ... лупа арқылы, оның дене тұрқына көңіл бөліп, жыланмен салыстыра
отырып қалуды ұсынады. Оның ... ... көзі ... бас ... ... планаримен жүмыс істегенде, мұқият препаровалды инемен жануарды
түртіп, оның қарсы реакциясына көңіл ... ... ... ... мен ... етін ... дамығанын көрсетеді/.
Оқушылар өз беттерінше жұмыс істеп болған соң мына ... ... ... су ... ... дене ... қандай.
Планаридің сыртқы құрылысы қандай /Сызбаларды көрсету/. Тірі планаридің
реакциясы нені көрсетеді.
Соңғы сұрақ тірі планармимен жұмыс істегенде қойылады, ал мұндай ... ... ... ... оқытушы оларды түрткен кездегі
реакциясын ... ... ... құрылыстылардың радиалды симметриялы болып келетіндігіннен өзгеше
бұл типтерге екі ... ... ... ... ... ... ет
жүйесімен талшықты болу қасиеттері арқылы қозғалады.
Су жыланның бұлшық ет жүйесі планаридің ет ... ... ... ... ішкі ... және ... процесі жайлы айтылады.
Органдар жүйесі бейнеленген қабырға сызбаларын қолдану арқылы әр органдар
жүйесі ішек қуыстылармен ... ... ... ... бөлінеді. Көбею процесін түсіндіру кезінде гермафродмтизм дей
аталатын жаңа ... ... ... беріледі.
Сонымен қатар, тағы қандай оргонизмдерде қос ... ... еске ... /гүл ... сызба қолданылады/.
Жаңа оқу материалы түсіндіріліп болғаннан соң, ... ... ... ... салады,, сурет салу үшін тақтаға Ақ планиридің ішкі
құрлысы деп аталатын ... ... ... өз ... ас ... ... ... сон сызба суретін теріс қаратып, оқушылар естерінде сақтауы
бойынша сурет салады.
Бұл жұмысты орындауға ... ... ... ... уақытша
тоқтатып, келесі сабақта осы оқу материалы бойынша алған ... ... ... үйде орындауға болады.
Ленталы құрттар.
Мақсаты. Ленталық құрттар паразитті түрде өмір суруі мен құрылысы ... ... ... ала ... ... Бұқа ... ... планирдің құрылысымен салыстырып таныстыру.
2. Жалпақ паразит құрттардың қоректену ерекшеліктері.
3. Бұқа жабысқағынын дамуын және ... Оқу ... ... Бұқа ... ... ... ... Кішкентай жабысқақты лупа арқылы қарау.
6 .Үй тапсырмасын түсіндіру.
Құрал- жабдықтар.
1. Қабырға сызбалары ақ планари бұқа жабысқағы, бауыр ... Бұқа ... ... ... ... жабысқақтың фиксаждалған препараты.
4. Мектеп лупалары.
Сабақтың барысы: Сабақтың бастапқы кезеңінде өтілген сабақтар жайлы
айтылады. ... еске ... ... ... ... ... ... белгілерді айқындау мақсатында салыстырулар жүргізіледі.
Оқушыларға сұрақ қойылады;
Ақ планари қай ... ... және оның өмір ... ... ... ... бұқа ... бейнеленген сызбасын және оның
ылғалды препаратын көрсету арқылы оның өмір сүру ... ... ... бұқа ... неге бұлай аталатындығы
айтылып, планаридің сыртқы құрлыстарынан оның ... ... ... саны ... ... ... оқытушы өзі ол
препаратты әр партаға қойып өйткені препарат құртылуы мүмкін, оның ... ... және ... ... ... ... бөлінеді.
Препаратты бақылау барысында бас құрылысына, жабысқақты жалпы мөлшеріне
бунақты мөлшерлері, дене ... ... ... ... ... ... ... ас қорыту органдары
болмайтындығы және олар ... асты ... ... ... ... ... асқорыту жүйесі мен оның қызметі еске түсіріледі.
Бұқа ... неге ас ... ... ... Бұқа ... ... көрсету арқылы оқытушы жалпақ құрттардың ... мен ... ... Бұл ... ... ... ену жолдары /ірі
қара ... ... ... ... және олардың таспа құрт
личинкасына айналуы /финна/, бұлардың ... ... ... ... ет ... адам ... енуі туралы айтылады. Осыдан кейін ақ
планариді көбеюі еске түсіріліп, бұқа ... ... ... ... кейін, оқытушы, басқа да жалпақ құрттарға тоқталып
ит, мысық сияқты үй жануарларында кездесетін кішкене жабысқақты лупа ... ... ... соң жануарлармен қатынас жасау кезіндегі қоғамдық
және жеке гигиенаны сақтау маңыздылығына жете мән ... ... ... беру ... өз организіміңді, әр түрлі паразит -
құрттарды жұғуынан қалай сақтауға болады.
Оқу ... ... ... ... ... ... ... қамқорлығына аса мән ... ... ... ... ... ет комбинаттары мен сауда жүйесіндегі
санитарлық қызмет және т.б./. Бұл түсіндіру кезінде ... ... ... ... құрттар типі.
Тақырыпты білімдік және тәрбиелік маңызы: Бұл тақырыпты оқуға, алдынғы
тақырыптағыдай 2 ... ... ... ... ... оның өмір сүруі,
құрылысы, көбеюі жайлы айтылады. ... ... ... ... әр ... ... Бағдарлама ұсынған бұл тип ... ... ... ... жөн. ... бұл құрт ... ... Түркістан өңірі тұрғындарында ауру тудырып, тек Кеңес үкіметі
кезінде дәрігерлердің жүйелі жұмыстары арқасында ғана ... ... ... ... ... ... өсімдік, жануарлар және адам паразиттері
болып табылатындықтан бұл ... ... мәні зор. ... ... дөңгелек құрттардың сыртқы құрылысы мен паразитті түрде бөлініп
өмір сүретіндігі мен оқушылардың танысуы, ... жеке және ... ... ... Бұл оқу ... өтілген тақырыптары
мен тығыз байланысты болғандықтан, типтер ұқсастықтары мен ... ... ... қажет.
Адам аскаридасы.
Мақсаты: Дөңгелек құрттар типіне, адам аскаридасын мысалға ала отырып
қысқаша сипаттама беру. Бұл тип өкілдерінің ортақ ... мән ... ... ... құрылысын, көбеюін және паразитті түрде өмір
сүруін түсіндіру.
Жоспар: 1. Жалпақ паразит ... ... ... бұл типке қысқаша
сипаттама беру.
2. Аскарида кинофильмін көріп ... сон, ... ... ... ... мен ... ... Ылғалды препаттармен өз бетінше жұмыс істеу.
Құрал жабдықтар:
1 Жалпақ және дөңгелек құрттар бейнеленген.
2. Аскариданың ылғалды препараттары.
Сабақтың ... ... ... мен ... ... ... ... қысқаша түсніктеме берді. Жалпақ құрттар типін еске түсіріп,
оған сипаттама беруге болады, осыдан кейін фильм керсетіліп; мына ... ... ... ... ... ... Сыртқы
белгілері бойынша ұрғашы мен еркегі қалай ажыратылады. Ауыз құрлысынын
ерекшеліктері қандай. Аскарида қандай ... ... ... және ... Аскариданың қоректенуінің жабысқақ қоректенуінен айырмашылығы
неде. Аскариданың даму және ... ... ... ... мен ... ... адам организіміне тигізетін зияны қандай және
оның қалай алдын-алуға болады. Бұл ... ... ... соң, ... ылғалды препараттар таратылады, оқушылар өзбеттерінше жұмыс істейді.
Препарат жеткіліксіз мөлшерде болған жағдайда, оқытушы ... ... ... ... ... ... осы тақырып бойынша алған
білімдерін ... ... ... жеткілікті болған жағдайда,
оқушылар дәптерлеріне тип суретін салады.
Паразит құрттар түрлері.
Мақсаты: Паразит құрттар түрлері мен ... ... ... ... ... ... туралы айтылады. Паразит-құрттармен курс
жүргізудегі еліміздің гельминтологиясы жетістіктеріне және ауру жұқтырудың
алдын-алу іс-шараларына тоқталып өткен дұрыс. Түсіндіру барысында ... ... ... ... ... мән беріледі.
Жоспар:
1. Паразит құрттар түрлері. Фильм фрагменттері мен диопазиттер ... ... ... ... ... ... құрттарды жүқтырудаң алдын-алу іс-шаралары және оның маңызы.
3. Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласы дамуының көріністері
ретінде, қазақ гельминталогиясы.
Құрал-жабдықтар:
1. Паразит құрттар салынған ... ... ... және ... жабысқағы» кино фильмдері.
3. Мектептің биология кабинетіндегі сұйық аскарида, жабысқақ эхинококк,
финозды ет және т.б. сұйық ылғалды ... ... ... өту ... паразит - құрттардың
құрылысы, өмір сүру, адам жануар организмдеріне енуі және олар ... ... ... еске ... қойылатын сұрақтар:
1 Жабысқақ паразит құрттарды атаңыздар және олардың адам организміне
ену жолдары
2 ... ... ... және ... ... соң, оқытушы оқушыларға бейтаныс шошқа жабысқағы
жалпақ лентец, эхинокок сияқты ленталы құрттар; олардың адам ... және ауру ... ... ... мен ... ... қолдана отырып әңгімелейді.
Осыдан кейін оқушыларға дөнгелек паразит-құрттарды атау тапсырылады.
Оқушылар ... - сон, ... ... ... соң ... ... т.б. гельминталар жайлы айта келе, олардың өмір сүруінің
басты құралына ( ілмек, ... тез ... жете ... ... Жоспардың
келесі тармағы, паразит-құрттардың адам организіміне енудің алдын-алу іс-
шаралары айтылады. Оқытушы өндірістегі, тұрмыстағы профилактика, ... ... ... ... тудырған ауру
түрлерінін жойылуы туралы айту ... ... ... ... ... препараттар, академик К.И.Скрябиннің портреті көрсетілген.
Әнгімелесу ... ... ғана емес ... да әңгімеге тарту
ұсынылады.
Үй тапсырмасын ... ... ... ... ... барлық
материаядар қайталанылады.
Шығыршық құрттар типі.
Тақырыптың білімдік және тәрбиелік маңызы: ... ... ... ... ... олар адам ... және ... паразиттері
болып саналмайды. Құрғақта (жауын құрты) және өсімдік паразиттері ... ... ... ... және суда ... ... нақты
қатынас жасамай-ақ, өз бетінше өмір сүреді. Олар да күрделі де сан түрлі
ортада өмір сүруіне байланысты ішкі және ... ... ... жануарлардың айқын көрінетін органдар жүйесі және осы органдар
байланысын қамтамасыз ететін қаны бар. ... ... ... ... ... нерв жүйесі де жетілген. Қысқаша
айтқанда, шығыршық құрттар өткен тақырыптардағы жануарлармен ... ... ... ... тұр.
Жауын құрты
Орта Азия сазды топырағын қопсытып, оны оттегімен, қарашірікпен
камтамасыз ... ... ... катар өтілген құрттардан өзгешілігі шығыршық құрттар Көптеген
жануарлардың азықтану қоры болып табылады. Міне бұл ... ... ... ... ... ... айқындайды. Бұл
тақырыпқа 3 сағат бөлінген. Бұл оқу құралында сабақтың екі ... ... ... ... типіне сипаттама. Жауын құрт аз қылшықтылар өкілі.
Мақсаты: ... ... ... ... беру. Олардың сыртқы
құрылыстары ерекшеліктерін сыртқы орта ... ... ... әдісін және өмір сүру ортасын түсіндіру.
Жоспар: 1. Жауын құрттардың, жалпақ және дөңгелек құрттармен ... оның ... мен ... белгілеріне анықтама беру.
2. Жауын құртының қозғалу әдісі мен әртүрлі тітіргендіргіштерге қарсы
реакциясына анықтама беру.
3. ... ... ... ... ... ... Жаңа материалдарды қорыту.
5. Үй тапсырмасын түсіндіру.
Құрал - жабдықтар: 1. Жалпақ және дөңгелек ... ... ... ... ... тарату материалы ретінде әр үстелге тарату.
3. Лупалар:
4. Пинценттер, тірі ... ... ... Петр ... барысы:
Оқытушы жаңа тақырыпты оқу мақсатын қысқаша түсіндіріп, жауын ... ... Бұл ... ... және ... ... мән беріп, мына сұрақтарға оқытушы жауап береді. Жауын
құрттары қандай ортада өмір сүреді. ... ... ... және ... айырмашылығы, ұқсастықтары қандай?
Олардың өмір сүруімен ортасы немен ерекшеленеді. Сұрақтар ... ... ... алу ... ... ... айтып оқып тұрады,
немесе алдын-ала арнайы қағазға тушьпен ... ... ... ... үстелге жауын құрты салынған ыдыстар /Петр чашкасы/, ... және ... ... ... басында жалпақ және дөңгелек
құрттар бейнелеген, ал осы жануарлардың ... ... ... ... ... тарату материалы ретінде қолдалынады. Өз бетінше
жұмыс істеу уақыты белгінеді. Бұл жұмыс барысында оқытушы, ... ... ... ... тәртібін қадағалайды. Жұмыс аяқталғаннан кейін 5-8
оқушы қойылған ... ... ... ... ... олардың жауын
құртын бақылау кезінде туындаған сұрақтарына жауап беріледі. ... ... ... ... қарап оның бас жағын және оның тер
қабатын саусақпен жүргізу арқылы қылшығын анықтауды ... ... ... осы қылшықтары бойынша аз қылшықтылар қатарына жатады.
Үлкен мөлшерде жауын құрты бейнеленген сызба көрсетіледі. ... ... ... ... ... оның ... оның ... көру
мөлшері мен жарыққа қарсы реакциясын анықтау тапсырылады. Бұл тапсырманы
орындау барысында, жауын құртын түрткен ... оның ... және ... ... ... ... ... қору мүшесінің болмайтындығы, бірақ
жарық тітіркендіргішке ... ... ... жерден жауын құрты ... ... ... ... ... соң, оқушылар өз беттерінше ... ... ... ... ... бағыттарға жайлы, жалпақ және
дөңгелек құрттармен ... ... ... ... ... ... - ... сүйене отырып, жауын құртының
табиғаттағы алатын орны мен ... ... ... ... шығыршық құрттарды байқаудан алған білімдерін қолдана отырып,
бұл типтін әр түрлері және олардың табиғаттағы ролі ... ... ... ... ретінде нереида бейлененген ... ... ... және қорыту мақсатында мына сұрақтар қойылады. Жауын
құрты сыртқы құрылыстары ерекшеліктері қандай? Жауын құрты қоршаған ортада
қалай бағытталады. Шығыршық құртар ... ... ... ... ... болғаннан соң үй тапсырмасы түсіндіріледі, және
жауын құрттарды табиғатта бақылап тұру тапсырылады. Мына ... ... ... жауын құртының былай аталу себебі неде?
Жауын құртының ішкі құрлысы.
Сабақтың мақсаты: Жауын құртының ішкі ... ... ішкі ... оның ... күрделі екендігін көрсету.
Методтары: Баяндау, әңгіме.
Құрал-жабдықтар: Суретпен бейнеленген құралдар. Жауын құртының ішкі
құрылысы бейнеленген таблица.
Сабақтың ... ... ... ... ... ... және ... мына сұраққа жауап беруді ұсынады:
Бірінші және екінші банкадағы қара ... пен құм ... ... ... ... бар? Одан кейін оқушылар ... ... ... де, ... ... ... мен ... суретін пайдалана отырып жауын құртының
ішкі құрлысын баяндайды, құрттың ... ... ет ... мен дене ... ... ... тақтаға схема түріндегі суретін салды. Сондай-ақ
тері-бұлшық ет ... ... ... дене ... онда орналасқан ішкі
органдармен қоса, қоршап жататынын ... ... ... ... құрттып сыртқы буылтықтар ... ... тура ... орналасқан ішкі перделерге және олардың денелері айқын екі ... ... ... ... ... ... ... клеткалар үшінші қабат-мезадерманы құрайды. Ол дене
қуысының ішкі жағын астарлап жатады, ас ... ... орай ... ... ет ішкі ... жауып жатады.
Ас қорыту органдары: Мұғалім оқушыларға жауын құртының ... ... ... ... және қалай қорытылатынын естеріне
түсіруді ұсынады. Осыдан кейін мұғалім жауын құртын ... ... ... ... ас қорыту органдарында қортылатынын атап көрсетеді.
Мұғалім таблицадан құрттың ас қорыту органдары мен астың біртіндеп ... де, ... ... оның ... ішек қабырғасы арқылы қанға
сіңе алатындай қоректік заттар түзетіндігіне аударады. Ол ас ... ... ... ... ... ... ... бегілі жүйемен —
системамен орналасқанын бұлардың бәрі бір жұмыс ... және ас ... ... атап ... ... жауын құрты ас қорытуының
гидраның ас қорыту процесінен ... ... бар? - ... ... ... ұсынады.
Қан айналу органдарды және тыныс алу процесі
Бұдан бұрын өткен жәндіктерден жауын ... ... ... ... түсті/ қанын болатынын айтады,
Мұғалім баяндай және таблицаны көрсете отырып, тақтаға қан ... ... арқа қан ... ... қан ... сақиналы тамырлар -
жүрек суретін салады. Бұл қан тамырларынан басқа ұсақтау ... ... оның өзі өте ... ... ... ... Барлық қан
тамырлары ашық қан системасын құрайды. Жауын құртының ... ... ... ... құрттары бүкіл денесімен терісі арқылы тыныс
алатынын ... ... Енді ... ... алудағы қанның маңызын
баяндайды және гадра мен жауын ... ... алу ... ... ... системасы: Мұғалім оқушыларға мынандай: қарапайымдар
денесінен зиянды ... ... ... - ... сұраққа жауап беруді
ұсынады. Жауын құрты зиянды сұйық заттарды ... ... Зәр ... зор ... ... ... Мұғалім оқушыларға гидра нерв системасынын ... оның ... ... ... рефлекс дегеніміз не - деген сұрақа
жауап беріндер де мысал келтіріндер. Осыдан кейін ... ... ... ... - қылығын бақылау мақсатында жасаған тәжірибелерін ... ... ... ... құртыңда алуан түрлі рефлекс байқалатынын,
оның мінез - қылығын, гидраныкіне қарағанда, күрделілеу ... ... ... ... жауын құртының нерв системасын ... және ... ... оны ... ... Бұл ... жауын құртының
нерв системасын жақсы ... ... ... онын ... ... асты ... мен ... нерв тізбегі болатынын, олардан жанама
нервтер таралып, олардың ұштары құрт денесінін ... ... ... айту ... ... әрі ... схема түріндегі сурет арқылы қозу
жолдарын көрсетеді мұнда ол ... ... ... да нерв ... нерв
тізбегіне өтіп одан басқа нервтер арқылы бұлшық етке өтіп оның ... ... Құрт ... ... ... ... ерекше
сезімтал клеткалардың болатынын ... ... ... ... сыртқы ортамен байланыс жасау нерв системасы ... ... ... ... ... ... ... отырып, мұғалім олардың
орналасуын таблицадан көрсетеді; белбеушенің роліне назар аударады; құрттың
дамуы да ішек ... бір ... ... ... одан ... жұмыртқа беліне келе қос қабаттан тұратын
ұрыққа айналады.
Оқушылардың назарын құрт денесіндегі ұрықтың көп ... ... ... ... органдары мен тері-бұлшық ет қапшығы сопақша
пішінді болатындығына аударған жөн. Жауын ... ас ... қан ... ... нерв және жыныс органдар системалары болатынын ... ... ... ... ... Клеткалар өзара топталып тканьдер
түзеді. Оқушылар құрылысы да атқаратын қызметі де бірдей, өзара жанасып
жатқан клеткалар ... ... деп ... өздері түсініп алулары керек.
Жауын құртында: жабын ткані, нерв ... және ... да ... болады.
Регенерация: Мұғалім сыныпқа: біз оқып өткендердің ішінде регенерация
құбылысы қай ... ... ... ... ... ... соң ол жауын ... ... ... ... ... өзі үшін мұның қандай маңызы бар ... ... ... ... өлмейді.
Маллюскалар типі.
Оқу-тәрбиелік міндеттері: Оқушылар жануарлар дүниесінің алуан түрлілігі
жайындағы ... ... ... ... ... ... жататын
жануарлардың ерекшеліктерімен таныстыру. Маллюскалар мен құрттардан туыстық
байланыстарын табу ... ... ... ... ... ... ... саласындағы адам қызметі үшін маллюскалардың маңызын айқындау.
Биологиялық ұғымдары:
Эволюция туралы систематика туралы ұғымдарды қалыптастыруды одан ... ұлуы ... ... ұлуы және ... ... ... Оқушыларды бауыр аяқты маллюскалардың өздеріне тән
ерекшеліктерімен таныстыру.
Методтары: Баяндау, әнгіме. Өздігінен істелетін ... ... Тірі ... ұлуы ... тоспа ұлуы/, жалаңаш
шырыш. Бауыр аяқты маллюсқалардың бақалшақтарының жиынтығы. ... ... ... ... ... ... ... пластанкалар, сапталған инелер, ұсақтап кесілген сәбіз.
Сабақтың барысы
Оқушыларға мұғалім құрттардың өдеріне тән ерекшеліктерін ... ... ... ұсынады. Осымен қатар мұғалім ... ... ... ... ... ... Олар ... тән белгілерді әр түрлі пішінді және әр ... ... ... ... ... ... ... болуы, осыдан
оларды екінші аты былқылдақ денелер деп аталуын, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу. Тұщы суларда кездесетін
бауыр аяқты маллюскалардан бос бақалшықтарын шалшық ұлуы, тоспа ұлу, ... ... ... ... ... оқушылар осы жәнтіктердің барлығына
не ортақ бақалшақ пішіні қандай ... ... ... ... ... ... қайтарулары керек.
Содан кейін мұғалім таблицадан жүзім ... және оның ... ... ... ... ... қалай түзелетінін
түсіндірді; маллюска денесінің құрлысын баяндап ... ... ... ... - аяғы - ... ... жақ құрсақ жақ
бөлігі болып көбінесе тоспа ұлуында, шалшық ұлуында, қошқар ... ... ... ... ... ... аяқтылар кластарының - өкілдеріне тән сипат. Осыдан соң
мұғалім маллюсканың ... ... ... ... ... ... баяндайды. Тыныс алу процесі жайында баяндағанда ұлудың
құрлықтағы ... ... ұлуы және бақ ... мен суда ... ... ... ... өкпесі мен тыныс алатынын, алайда желбезегі мен тыныс
алатын моллюска да бар мысалы/ шалшық ұлуы/ ... ... ... ... ... ... ... көбейеді,
дегенмен тірі туатындары да бар /мысалы шалшық ұлуы/.
Өздігінен істелетін ... ... ... ... ... столдарын шыны пластинканын бетіндегі жүзім ұлуларын ... ... ... ... ... 1 -2 ... бұрын жылы суға салып
алу қажет/.
Сабақтың ... ... ... ... ... аяқты
маллюскалардың өкілдерін және олардың өздеріне тән ерекшеліктерін атап
шығуды ұсынады.
Үйге тапсырма беру: ... ... ... ... ... ... ... екендігіне/ яғни жемін түнде аулау/ жауап беру.
Тіссіз- қос жақтаулы маллюскалардың өкілі.
Бас аяқты маллюскалар.
Сабақтың мақсаты: ... қос ... және бас ... ... тән ... ... бауыр аяқтылармен ұқсастықтары және
олардың айырмашылықтарын белгілеу. Маллюскаларға жалпы сипаттама беру.
Методтары: Баяндау, әңгіме, өздігінен істелетін жұмыс.
Құрал-жабдықтар: Табиғи ... ... ... ... ... ... ... Суретпен бейнеленген құралдар.
Тіссіздің ішкі сыртқы құрлысын ... ... ... ... ... ... қолдан жасалған таблицалары, Қосымша
құрал-жабдықтар: Ванналар, сапталған инелер, ... ... ... столында бауыр аяқты ұлыудың бақалшақтары
жатады.
Мұғалім оқушыға шалшық ұлуын, трспа ұлуын, қошқар мүйізді тауып оларды
әр ... ... тән ... ... беруді ұсынады.
Басқа бір оқушыға жалаңаш шырыш жайында айтып беруді және неге ... ... ... ... ұсынады. Бүкіл сыныпқа: бауыр
аяқты молюскалардың қайсысы мәдени өсімдіктерге зиян келтіреді және олармен
күресудің ... ... ... ... ... материалды: Мұғалім тіссізіді, перловицаны және басқа қос жақтаулы
малюскаларды ... бұл ... ... айырмашылықтары бар?- деген сұраққа
жауап береді.
Мұғалім бақалшағы екі жақтаудан тұратын маллюскалардың барлығы қос
жақтаулы ... ... ... қос ... ... ... екенін түсіндіреді. Тіссіздің мекені және тіршілік қалыбы
жайында ашып айтып ... ... ... ... ... ... белгілерін: мантиясын, бақалшағын
денесінің бөлімдерге белшетінін, оған тән екенін және оның өзі ... ... ... ... ... ... ... мұғалім бауыр аяқты
маллюскалардың жұмыртқалардан теңіздегі буылттық құрттардың ... ... ... ... ... Бұл ... ... мен
құрттардың алғашқы даму сатыларында болады. Ол маллюскалар мен ... ... ... ... ... ... бар емес пе және бұл
типтердің тегі бір емес пе екен деп жорамалдауға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге мұғалім, құрттарға ... ... ... ... ... оларда жүрек бүйрек, арнайы тыныс органы, әжептеуір
күрделі нерв ... мен ... ... бар ... атап ... тапсырма беру: маллюскалар типінің өздеріне тән ерекшеліктерін
дәптерге жазып келу. Қосымша әдибетті оқу. Мына төмендегі: ... ... ... ... ашылып жатады. Ішек қуыстылар және буылтық
құрттармен салыстырганда маллюскаларды қай белгілеріне ... ... ... организмдер деп санауымыз мүмкін деген сұрауларға жауап
беру.
Буын аяқтылар
Оқу-тәрбиелік міндеттер:
Жануарлар дениесінің көп түрлілігі жайында: оқушылардың ұғымын ... ... буын ... ең көп ... ... түрлі болып келетін
жәндіктер тобы екенін көрсету.
Буын аяқтыларды ... ... ... ... олардың арасындағы
ұқсастық және айырмашылықтарын белгілей отырып буын аяқтылардың ертедегі
көп қылшықты ... ... ... және ... жеке ... өткенде тұтас алғанда организмінде әр түрлі
органдардың ... және ... ... бір-біріне бағыныңқы болып
келетінін көрнекі мысалдар ... ... ... ... ... огганизмдердің бейімділік құбылысын
оқушыларға нақтылы ... ашып ... оның ... ... ... ... ... ету биологиясын оқып үйрену негізінде егіс
түсімін арттырып адам ... ... ... мен практиканың өзара
байланысын көрсету, пайдалы буын аяқтылардың ... ... ... ... ... ... ... табиғи себептерге байналанысты екенін
оқушыларға түсіндіріп осы мәселе жайындағы әр түрлі діни нанымдарды ... ... ... ... ... ... Оқушылардың буын аяқтылар типіне жататын жәндіктердің
өзіне тән ерекшеліктерімен таныстыру. Өзен шаянын мысалға ала отырып, шаян
тәрізділер ... ... ... белгілерді анықтау.
Методтары: Баяндау, Әңгіме, өздігінен істелетін жұмыс.
Құрал-жабдықтар: ... ... ... тірі өзен ... Өзен
шаянынын препараттары. Суретпен бейнеленген құралдар. Буын аяқтылар типіне
жататын жәндіктен бейнеленген таблицалар.
Сабақтың ... ... буын ... типі ... ... баяндау. Мұғалім оқушыларға оқылып өткен жәндіктер типін түгел
атап оларды өздеріне тән ерекшеліктерін ажыратуды ... ... ... енді ... жана ... аяқтылар типін өтетінін айтады.
Мұғалім буын аяқтылар типін ... ... ал ... ... одан ... ... бөлінетінін баяндайды.
Оқушылар буын аяқтылардың негізгі класстары мен отрядтарын оқитын болады.
Осыдан соң мұғалім буын аяқтыларды ... ... ... ... өте ... түрлі болып келетін, теңіздерді де, тұщы суларды да, сондай-
ақ барлық құрлықтың кез ... ... ... әр түрлі тіршілік
жағдайына бейімделген жәндіктер екенін айтады. Мұғалім оқушыларға ... ... ... ... әр ... ... жағдайына
бейімделулеріне және осыған орай бұл ... ... ... ... ... ... ... иемденуіне нендей себеп болғанын ойлануды
ұсынады. Оқушылардың берген жауаптарынан кейін мұғалім сыныпқа қарап жауын
құртының ... ... ... және бұл жабынның қандай ерекшеліктері бар
екенін естеріне түсіндіріп айтып беруді ... ... буын ... ... ... ... жабылған деген қортынды жасайды.
Хитин қабығы мықты болады да суды аз ... ... ... ... жататын жәндіктердің аяқтары бунақты болып келеді де, осыдан
типтін аты - «буын аяқтылар» деп аталған.
Өзен ... ... ... оқып ... ... ... ... Оқушыларға жаңа ғана өлтірілген немесе дәріге салынған
шаянды және бақылауға қажетті жазба нұсқауды таратып береді.
Мақсаты: Шаянның сыртқы құрылысын қарап ... ... ... тән ... және онын ... ... жағдайына сай
екендігін табу.
Шаянның сыртқы түрі.
1.Тірі шаян денесінің реңі қандай. Оның ... ... ... ... ... ... жабын мен салыстырыңдар.
II Баскөкірек.
2. Баскөкірегін және бас пен ... ... ... ... ... жерін түсіндіріп, анықтандар. Шаянның баскөкірегінде
қандай органдар болады, мұрттары, көздері, ауыз органдары, жүретін аяқтары,
олардың саны және ... ... ... және бүйірін, аяқтарының астынан қараңдар.
Желбезек қуысына апаратын саңлауды табындар.
III. ... ... неше ... ... ... ... табыңдар және
оларды санап шығарыңдар. Олардың жүретін аяқтарымен салыстырыңдар. Құйрық
қанаты және ... ... ... ... ... Өздігінен істеген жұмыстар кейін оқушылардың
білімдерін айқындай түсіп, шаянның сыртқы ... ... ... /баскөкрек, құрсақ, екі, жұп мұртары, фасеткалы жұп ... ... ... ... ... көрсетеді.
Өзен шаяндары хитин қабығы және бунақты аяқтары бодатындықтан ... ... ... ... ... аударады.
Үйге тапсырма беру: Оқулықтағы суретті пайдаланып келесі сабаққа өзен
шаянын мүше - мүшеге бөлшектеп ... ... ... ішкі ... Басқа шаян тәрізділер және олардың манызы.
Шаян тәрізділер класының сипаттамасы.
Сабақтың мақсаты. Өзен ... ішкі ... ... ... ... Шаян ... ... анықтау.
Методтары: Баяндау, әңгіме
Құрал - жабдықтар: Тірі объектілер. Пробиркадағы циклоп пен дафниялар.
Табиғи препараттар. Ішін ... өзен ... ... ... және ... ... құралдар. Өзен шаянының және ... да ... ішкі ... ... ... барысы
Үйге берілген тапсырманың орындалуын тексеру. Өзен ... ... ... Жақсы орындалған жұмыстарды ерекше атап көрсету.
Тақтаға шығарылған оқушыға таблицадан өзен ... ... ... оған ... ... ... бекілетінін, олардың маңызын айтып беру
тапсырылды.
Еңді бір оқушыға оның құрсағындағы органдардың құрылысы мен ... ... ... ... материалды оқыту: Мұғалім шаяның ішін қалай жаруды көрсетеді және
өзен шаянынын ішкі ... ... ... баяндап, шаянды таблицадан
көрсете түрып, оны жауын құртымен ... іші ... өзен ... ... ... көреді. Мұғалім
оқушыларға сұрақтарға жауап қайтаруды ұсынады.
Өзен шаяның сыртқы ортада не алады? Шаян организімінде ... ... ... ... ... ... оттек қалай кіреді. Шаян
организіміндегі зиянды заттар қандай органдары ... ... ... ... ... соң қорытынды жасайды. Сыртқы ортада шаянның
денесіне оның ... ... ... бәрі ... Олардың қорғалуының
нәтижесінде қоректік заттар түзіледі де клеткаларға өтеді және сол ... ... ... ... ... ... ... клеткаларда заттар ыдырап тіршілік әрекетіне қажетті жылу
энергиясын бөліп ... ... ... ... зиянды заттар түзіледі
де, организімнен шығарылып тасталады: ... ... мен ... ... ... зат ... ... түрады. Бұл процесті мына схема күйінде
көзге елестетуге болады.
Мұғалім схеманы тақтаға жазады, ал ... оны ... ... ... орта ... ... |Ас ... ... |
| |Қан ... ... ... ... алу ... |
| ... клеткалары |
| ... ... жылу ... бөле отырып,|
| ... ... ... ... сұйық |Зәр ... ... ... ... ... ... ... ... газ ... алу органдары. ... ... ... ... ... пен қоректік заттар өнбесі, не
болар еді ? - ... ... ... зат алмасудың бұзылуынан организм өледі деген қорытынды жасады.
Зат алмасу барлық тірі ... ... Зат ... ... тіршілік те
жоқ. Одан әрі мұғалім өзен ... нерв ... ... ... шаянның
нерв системасы құрттардікі ... нерв ... ... бірақ
құрылысы жағынан одан гөрі күрделірек екенін атап көрсетеді.
Сыртқы ... ... ... ... ... ... сабақтан оқушылардың естерінде. Шаян оған өзінің мінез
қылығымен өзгертуімен жауап береді.
Мұғалімнің басқа шаян тәрізділер және олардың ... ... ... ... ... лангистар, омарлар және төменгі сатыдағы шаян
тәрізділерлер - циклоп пен дафниялар жайында баяндайды. Ол ... ... және ... объектілерді көрсетумен ұштастырады.
Мұғалім өзен шаяны мен дафнияның дене құрылыстарындағы жалпы ... атап ... Шаян ... ... ... ... адамның асқа пайдаланатындығын алдымен атап айту керек болады, мысалы
1963 жылы ... жүзі ... ... шаян тәрізділердің мөлшері 1080 мың
тоннаға тең ... ... ... ... білімін пысықтау: Жаңа материалдарды жақсы ... ... ... ... ... ... беруін ұсынды: шаян
тәрізділер класына ... ... ... ... ... ... Шаян тәрізділер класы неліктен буын аяқтылар типіне жатады? Шаян
тәрізділер мен буылтық құрттардың қандай ортақ белгілері ... ... ... ... |Зат ... олар қандай қызметтер |
|системасы қатысады. ... ... ... ... |Ас ... ... ... |
| ... ... алу ... |Сыртқы ортадан оттекті қабылдап ... ... ... ... ... бөліп |
| ... ... ... ... |Органдар мен клеткаларға қоректік ... |пен ... алып ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |зәр ... органдарына алып барады. |
|Зәр шығару системасы ... ... ... заттарды |
| ... ... және оның ... тән ... ... ... жабылып кетуінен адамды сақтау шаралары.
Сабақтың мақсаты: Кенелердің паразиттік тіршілігіне байланысты пайда
болған өздеріне тән ... ... ... кенеден қорғау
шараларымен таныстыру.
Методтары: Баяндау, эңгіме.
Құрал-жабдықтар: Табиғи құралдар. Дәріленген кенелер. ... ... ... сыртқы құрылысын бейнелейтін таблицалар.
"Кене-энцефалитті тасушы".
Сабақтың барысы: Алдымен мұғалім оқушылардың жазбаша тапсырманы қалай
орындағандарын тексереді. Одан ... мына ... ... ... ... ... не? ... тұқым қуалайтынын қандай фактілермен
дәлелдеуге болады? Егер тіршілік әрекетінің нәтижесінде ... ... ... зат ... процесі жүзеге аса ма?
Жаңа материалдарды оқыту:
Кенелер жайында баяндап тұрып, Мұғалім олардың көпшілігі ... және ... ... ... ... ... ... Бұлардың көпшілігі паразиттік тіршілігіне байланысты дене
құрылысы өзгерген, бас ... ... ... ... ... ... ... — соратын немесе кеміріп соратын аппаратқа айналған,
шағын жәндіктер болып келеді.
Мұғалім өрмек тоқитын қызыл ... ... ... жайында қысқаша баяндап
береді. Тайга кенесі жайында ... онын ... ауру — ... ... ... ... деген сөз - грекше, оны қазақшаға
аударғанда мидың қабынуы ... ... ... Ауру ... ... ... 38-39 - қа дейін көтеріліп, дірілдеп бас ауырады.
Адамды қалжырататын науқас 6-8 күнге дейін созылып, ақырында адам ... ... ... ... істелетін жұмыстар: Мұғалім ... ... ... ... ... және тақтадағы жазуды мына сұрауларға жауап беруді
ұсынады. Кененің денесінің мөлшері қандай болады. ... ... ... ұқсайды. Кененің аяғын санап шығындар.
Мұғалімнің столында ... - /2-3 ... ... ол ... ... тайга кеңесінің ауыз аппаратын қарап көретін болады.
Егер препараттар жоқ болса, оқушылар кененің оқулықтағы суреттерін
қарап көреді. ... ... ... денесі қысыңқы; бас жағына қарай
сүйірленіп бітеді; бас жағына ауыз ... ... ... тұмсығы
арқылы қан сорады. Бунақы төрт жұп ... ... Оның ... ... ... бар. ... ... кепкен:
Мұғалімнің баяндауы. Мұғалім таблицада кененің бірдемені күткендей
қалшиған кейпін көресің. Кене ... ... адам ... ... қалай
жақындаса болды, солай кене оның ... ... ... ... ... жабысып алып, ауыртпай қанын сорады. Өйткені оның
сілекейінде жараға ... ... зат ... қан сору кезінде энцефалиттің қоздырғышы адам организіміне ... ... ... үшін ... ала егу ... ... ... одан кейін адам организмі энцефалит ауруына қарсы тұра ... ... ... үшін ... ... ұсынылады. Көктемде, жазда
энцефалит таратушы ... бар ... ... ... ... болу ... ... қорғану шараларын қолдану керек.
А\ кененің адам денесіне ... ... ... ... арнайы киім
кию; көйлекті шалбарланып; белді белдікпен белдіктеу, ... ... ... ... ... ... қою, шалбардың балағын етіктің немесе
шұлықтың ішіне салып қою.
В\ әрбір 2-3 ... ... ... біріңнің үстілеріңді бірің немесе
өздеріңді өздерің қарап шығу.
Бір жолата қарап ... ... ... ... сондай - ақ орманнан
әкелінген гүлдерді, шөптерді, жидектерді, саңырауқұлақтарды толығымен қарап
шығу керек. Кенені денеден алуға ... ... ... жабысқан жерінен
алып тастамақ болып жүргенде тұмсығы ... ... де, ... қалып қойған
жер іріндеп жара болып кетуі мүмкін. Кенені денеден шығарып алу үшін ... ... ... колға дәке не шуберек орап алып саусақпен ұстап
арылы - берілі баяу қозғай отырып ақырын ... алу ... ... ... ... ... оның екі ұшын екі жаққа айрып, жоғары карай ... Егер ... басы ... ... ... - ала отқа ... ... алып тастап, орнына йод жағып кою керек. Кенені алып тастау үшін ... ... ... онда кенені тұмсығын босатып алуға және екінші орынға
ауысуына түрткі болады.
Үйге тапсырма: Кененің паразиттік ... ... ... ... ... дәптерге жазу.
Насекомдар классификациясы.
Сабақтың мақсаты: Көбелекті мысалға ала отырып, отрядтың тұқымдастарға
бөлінетінімен ... Осы ... ... ... ... ... қамтитындығын көрсету. Оқушыларды жануарларды анықтаудың
алғашқы тәсілдерімен таныстыру.
Методтары: Баяндау, әңгіме.
Құрал-жабдықтар: Қоңыздар, жартылай ... тура ... ... өкілдерінің таблицалары мен коллекциялары.
Сабақтың барысы: Сендер насекомдардың ... ... ... ... ... ... тән ... ерекшеліктері бар? Өкілдерін
атандар.
Қандай белгілеріне қарап бұл отрядтарды насекомдар класына жатқызады.
Тақтаға мұғалім оқылып өткен ... ... ... ... ал ... оны ... жазып алады. Оны толтыру
әңгіме барысында жүргізіледі.
Насекомдар класы отрядтарының сипаттамасы.
|Отрядтар ... ... ... ... ... |
| ... |қандай |төменгі ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |бар. |органдар |
| | ... ... ... ... және |
| | | |ол ... | |ол ... |
|Қатты |3 |Жұп ... жұп ... |2 жұп ... | |Жұп ... ... ... |
| | ... | ... | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... мұғалім оқушылардың назарын қарастырып
өткен жәндіктер отряды өкілдерінің /қоңыздар, көбелектер және т. б./ ... ... ... ... ... ... ... құрылысы бэрінде бірдей екендігі аударады. Бұл олардың туыс
екендігін, демек тегінің бір екендігін білдіреді.
Міне сондықтан да, ... ... ... отрядтар да бір класқа
насекомдарға жатады. Мұғалім оқушыларға насекомдар класы ... ... ауыз ... ... ... ... тән белгілерін
салыстырып, осы белгілеріне негізделе отырып, бұдан ұсақ систематикалық
топтарға — отрядтарға бөлінетінін ... ... ... ... насекомдардың 25-ке жуық отрядтары бар.
Әрбір отрядтың ішіндегі ұқсастығы мен айырмашылық белгілері отрядтары одан
кіші ... - ... ... ... береді. Көбелек отрядына да
бірнеше тұқымдастарды бөліп ... ... ... ақ ... тұқымдасының
өкілдері: капуста ақ көбелегі, шалғам көбелегі, долана ... ... Емен ... ... қалақай, күндізгі емен көбелк,
траурница, емен жібек көбелегі жатады.
Өздігінен ... ... ... оқушыларға өсімдіктердің қандай
тұқымдастығына жататынын, қалай анықталғандығын естеріне түсіруді ұсынады.
Содан кейін зоологияда да ... бар ... ... ... Бүгін сендер
ақ көбелектер тұқымдасына жататын ... ... ... ... дейді. Көлемі ірі немесе орташа көбелектер ақ, сары, немесе қызыл
сары, алдыңғы аяқтары дұрыс жетілген.
Ақ көбелектер.
Қанаттарының шеті ... ... ... ... сызат -талшықтары
жіңішке, қара, көбелек ақ, өрнексіз, тек ... және ... ... ... ... аз. Қанатының серпу өрісі 50-60 мм.
Жұлдызқұрттары жеміс ағашын бүлдіреді.
Долана көбелегі.
Қанатары ... ... ... ... ... ... жүйкелері
әдетте қара болмайды. Артқы қанаттарының артқы жағы сарғылттау болып, онша
байқалмайды немесе ... ... ... ... бойлай өрнектелген.
Жұлдыз құрттары бақшадағы күресті гүлді өсімдіктерді зақымдайды.
Бақша ақ көбелегі.
Алдыңғы қанаттарының жоғарғы ұшы сұр емес ... ... ақ ... ұшы қара бұрышталып тұрады немесе екі үлкен қара дағы болады, ... ... ... қара ... болады, артқы қанаттарының астыңғы
жағында өрнегі болмайды, 50-55мм.
Капуста ақ көбелегі.
Алдыңғы ... ... ұшы сұр. ... ... ... ... жүйкелеріне тозаңданған өрнегі болмайды,
алдыңғы қанаттарының жоғарғы үшындағы дақтары кішірек, 40-50 мм.
Шалқан көбелегі.
Қанатының ... ... ... ... тозаңнан жолақты өрнегі
болады, 35 — 43 мм.
Тарна көбелегі.
Ескерту:
Шалқан көбелегі мен тарна көбелектерінің алдыңғы қанаттарында ... бір - ... дақ ... да ұрғашыларында екі дақтан болады.
Насекомдар ауру - таратушылар. /шыбындар, масалар, бүргелер, биттер/.
Сабақтың мақсаты: Шыбын мен масаға мысал ретінде қос ... ... тән ... ... ... ... дене ... тіршілігін білудің ауру таратқыш насекомдармен күресу үшін қажет
екендігін көрсету. Ауру ... ... ... ... және ... Баяндау, әңгіме, оқулықпен өздігімен жұмыс істеу.
Құрал — жабдықтар: суретпен бейнеленген ... ... мен ... ... ... бейнелейтін таблицалар.
Сабақтың барысы: Мұғалім сыныпқа мынадай сұрақтар ... ... ... ... ... Олар ... ... класына
жатады? Құмырсқалардың әрекетін неліктен саналы деп есептеуге болмайды?
Құмырсқаларды не себептен қорғау ... ... ... қай ... ... дейді?
Жаңа материалдарды оқыту: Мұғалім тақтаға безгек масасы мен кәдімгі
маса бейнеленген таблицаны іледі де ... ... ... ... естеріне түсіреді. Мұғалім оқушыларға: үй шыбыны қандай ... ... - ... ... ... ... ... оқушылардың
қайтарған жауаптарынан кейін мұғалім: өзі ... ... ... ... қалдықтарын микроскоппен қарағанда ... ... ... ... іш сүзегі, оба және басқа да
аурулардың/ споралары табылғанын, ... ... ... ... ... ... тарататынын айтып толықтырады. Осыдан соң мұғалім
үй шыбынының көбеюі мен ... ... ... ... ... әрбір
кезеңін сипаттап шығады. Өте өсімталдығына көңіл аударылады, бір жазда жеті
рет ұрпақ береді. Бұдан ... ... ... ... жою үшін
қандай шаралар керек және шыбын шықпау үшін алдын — ала ... ... ...... ... ... ... Мұғалім шыбынның көп
екендігін баяндай келіп, мысалдарын ... ... ... - ... ... Африкада болатын цеце шыбыны ұйқы ауруын таратады.Осыдан
соң мұғалім масалар мен ... ... ... ... ... ... Оқушылардың жауаптарынан кейін, мұғалім бұл насекомдардың
жалпы ұқсас белгілері жақсы жетілген қос ... ... ... ... ... бұл ... тән ызылдаған дыбысты осы қанаттары шығарады
және оның бағдарлау үшін маңызы бар. Масалар мен шыбындар қос ... ... Осы ... ... мен ... сона да ... Бүргелер
мен биттер оқылып өткен отрядтардың біреуіне де жатпайтынын айтады.
Сабақтың қорытынды бөлімі: Насекомдар класын оқып үйрену осы ... ... ... насекомдар көбеюінің ... ... ... ... Мұғалімнің баяндауы: Насекомдар біркелкі
көбеймейді. Кейбір жылдар насекомдар жаппай көбейіп ... де ... ... ... ... жалмап, шаруашылыққа өте зиянын тигізеді.
Насекомдардың жаппай көбеюіне олардың жаулары - ... ... ... -ақ ... ... ... ... шаралары шек қойып отырды.
Үйге тапсырма беру. Қос қанаттылар отрядын таблицаға жазып, ... ... ... ... ... не және оны адам ... пайдаланады?
Буын аяқтылардың жалпы сипаттамасы.
Буын аяқтылар мен буылтық құрттардың арасындағы ұқсастық белгілерімен
айырмашылықтары.
Сабақ мақсаты. Буын ... мен ... ... салыстыру негізінде
осы жәндіктер типтерінің арасындағы туыстас ... және ... ... ... ... ... Омыртқасыз жәндіктер жайында, олардың
табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы жайында ұғым беру ... ... ... - ... ... ... құралдар.
Буын аяқтылар класстары. Жауын құрты.
Таблицалары және басқа типтер бейнеленген таблицалар.
Сабақтың барысы. Мұғалім сыныпқа мынандай суреттер ... өзен ... ... ... ... ... алу органдары
қандай? Трахея мен өкпенің дамуы неменеге байланысты? Насекомдар ... ... қан ... ... ... ... ... ол немен байланысты. Мұғалім организмдегі барлық органдар системасы
тіршілік жағдайымен тығыз ... ... буын ... ... ... ... ерекшеліктер осыған байланысты
екенін айтып қортынды жасайды.
Қортындыны оқушылар мұғалімнің көмегімен жасайды.
Буын аяқтылар типі ... ... ... ... ... екендігін, демек шығу тегінің бір екендігін дәлелдейді.
Бұл шаян тәрізділер, өрмекші тәрізділер және насекомдар кластарын ... - буын ... ... ... негіз болып отыр.
Буын аяқтылардың қандай белгілері буылтық ... ... ... ... ... ... ... ет бекінетін сыртқы
хитин скелетінің болуы, дененің белгілі қызмет атқаратын бунақтардан ... ... ... ... системасының біршама дамуы, әсіресе нерв
системасы мен сезім органдары өте дамыған, мінез ... ... ... ... ... яғни ... болуы.
Қарапайым жәндіктерге бір клеткалы жәндіктер жатады.
Олардың барлық тіршілік процестері жалғыз клетканың цитоплазмасында
өтеді.
Ішек ... ... екі ... ... көп ... ... ... құрап тұрған клеткалар тобы, әр-түрлі қызмет атқарады.
Бұл тканның пайда бола бастауы.
Жалпақ құрттарда ... ... ... ... әлі ... қуысы болады.
Буылтық құрттардың денесінің күрделі қуысы және бір ... ... ... аяқтылар органдар системасы, сезім органдары және жәндіктердің
мінез құлқы күрделене түседі.
Жануарлар дүниесінің ... ... ... органдар системаларының
жетіліп кемеліне келуі бағытында өтеді. Гүлді ... 30% ... ... бор және ізбес тастың түзулігіне молюскалардың,
қарапайымдардың бақаршақтары маңызы бар. Мұғалім омыртқасыз жәндіктердің
көпшілігі адамға зиян ... ... ... ... қандай
жәндіктер екенін және қандай зиян келтіретінін естеріне түсіреді.
Сонымен табиғатта омыртқасыз жәндіктердің түрлері өте ... ... ... ... біреулері зиянды, ал кейде күнделікті
тұрмыста жэндіктерді зиянды деп есептейді, оның өзі ... ... ... ... ... бір ... зиян келтіреді (Жұлдыз
құрттар лечинкалар), ал ересек формалары (көбелектер) пайдалы өсімдіктерді
тозаңдатады, басқа ... азық ... ... ... береді.
Жануарлар дүниесін зерттей және бақылай отырып қана, оған өзінің қалай
қарайтындығын,, яғни қандай жәндіктерді (жануарларды) ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Тікен терілілер типі.
Оқу – тәрбиелік міндеттер: Тікен терілілер мысал негізіндегі оқушыларды
жануарлардың тегі жағынан алғанда өте ертедегі және ... мен ... ... бір тобымен таныстыру. Тікен терілілердің жануарлардың ... ... де ... ... ... ... күйінде
бес сәулелі симметриялы және личинка күйінде екі жақты симметриялы болуын,
айқын білінетін ... ... ... ... жақсы жетілген
екінші целомикалық қуысын, су - сосудты системасын анықтау. Тікен ... ... ... ... ... ... қорғаныштық
бейімділігі -мықты сауытты және тікенектері болады немесе бейім ... ... ... ... Биологиялық ұғымдар: Жалпы құрылысы күрделенбегенімен
жануарларда жеке бейімділіктер пайда болатын ... ... ... ... жайындағы ұғымды қалыптастыруды жалғастыра түсу.
Теңіз жұлдызы.
Сабақтың мақсаты. ... ... ... ... терілілердің
құрылысындағы және тіршілігіндегі ерекшеліктерін анықтау.
Методтары: Баяндау, әңгіме.
Құрал - жабдықтар: Табиғи құралдар. Теңіз жұлдызының құрғақ және ылғал
препараттары. ... ... ішкі және ... ... ... таблицалары.
Үйге тапсырма беру:
Оқулықтан теңіз жұлдызының дискісі мен тармағының жарып көрсеткен
схемасын дәптерге салу.
Сабақтың барысы: Мұғалім ... ... ... ... ... ... бұл ... таралу аймағының тар екенін айтады.
Осы күнгі терілілердің ... ... /6000/ ... айтады. Теңіз
жұлдыздарының сыртқы құрылысына тоқталады.
Тікен терілілердің әр түрлілігі.
Сабақтың ... ... әр ... ... ... негіздей отырып
типтің өзіне тэн белгілерін анықтау: тікен терілілердің құрылысындағы ... ету ... ... ... ... Баяндау, әңгіме.
Құрал - жабдықтар: Табиғи құралдар. Әр түрлі тікен ... ... ... ... барысы: Мұғалім осы күнгі тікен терілілердің алуан түрлілігі
жайында баяндай келе, әр сыныптың бейімділік ерекшеліктерін ... бір ... ... ... ... ... ... терілілер теңіз жануарлары, ересек күйінде екі жақты симметриялы
болады, бұл олардың екі жақты ... ... ... ... ішкі ... бар, дене ... жақсы жетілген су — сосуд
системасы болады.
Мұғалім қазбадан табылған тікен терілілер жайында баяндай отырып, ... ... ... ... ... ... қозғалмай отырып
тіршілік етуге байланысты келіп шыққандығын айтады.
Өте ертеде ... ... ... ... ... ... де, екі ... және қозғалмайтын жануарды жауыннан қорғайтын ізбесті скелет
пайда болған.
Кейініректе тікен ... ... ата ... ... ... ... тіршілік етуге көшкен.
Хордалылар типі.
Оқу - тәрбиелік міндеттері: ... ... ... ... шығу ... және классификациясымен таныстыру.
Омыртқалы және омыртқасыз ... ... ... Хордалылардың шығу тегі туралы ... ... ... ... ... ... систематикасы және эволюциясы ... ... ... ... Ішкі ... ... ұғым беру.
Хордалы жануарлардың белгілері
Сабақтың мақсаты: Хордалы жануарлардың ... тән ... шығу ... және класскациясымен оқушыларды таныстыру.
Методтары: Баяндау, әңгіме, оқулықпен жұмыс істеу.
Құрал - жабдықтар: Табиғи құралдар.
Омыртқалылардың ... мен ... ... Насекомдардың метомерлі /сегментті/ құрылысы ... ... ... ... ... ... бар. ... не, құрттар және буын аяқтылар денесінің симметриясы қандай
болады. Омыртқасыздардан ... ... ... ... ... ... дененің тірегі немесе ішкі скелеті болып есептелді.
Омыртқасыздардан ланцетниктің тағы бір ... ... ... ... нерв ... ... үстіне, жануардың арқа
жағында орналақан. Ішек қарыны хорданың ... ... оның ... ... қатынасты желбезек саңылаулары бар. Ланцетникті ең алғаш
1778 жылы сипаттап жазған орыс ... ... П.С. ... ... айтады.
Ғалым оны алдында маллюска екен деп қалады, кейін бұл ... ... ... ... ... шын мәніндегі табиғатты ... ... ... ... орны ... ... белгісіз болып
қала берді. Орыс ғалымы А.О. ... ... ... ... ... ... ... келе бұл организмде хордалардың ... да ... бар ... аңғарған. Сөйтіп ғалым
ланцетниктерді ... ... орын ... деген қорытындыға
келген. Ланцетникке ұқсас организмдер жануарлар ... ... ... ... туыстық байланысты барлығын ... ... ... ... ... жаңа ... ... болды. Кейініректе тип бірнеше тип тармағына бөлінді,
оқушылар ... ... ... жағынан ланцетникке ұқсас жануарлар жататын
бассүйексіздер тип тармағын, бассүйектілер тип тармағын немесе омыртқаларды
оқып үйренетін болады. Омыртқалылар өздерінің құрылысы ... ... ... ... ... ... бөлінетінін айту керек. Хордалылар
омыртқасыздардан қандай белгілері арқылы ажыратылады.
Хордалардың систематикасы
Балықтар ... ... ... мысалға ала отырып, омыртқалы
жануарлар құрылысының, ... ... ... күрделене түсумен
таныстыру. Балықтардың көп түрлігі жайында ұғым беру.
Су ортасындағы арнайы жағдайларға /судың ... ... ... ... ... ... түсуі, қысым сондай - ақ ... мен ... ... және ... ... ... ... түрлі экологиялық топтардың болу себебтерін ашу.
Балықтардың нерв системасының даму ... ... ... - ... ... ... жағдайы арасындағы материалдық үздіксіз байланыстың
барлығын ... ... ... ... ... балықтардың сыртқы құрылысындағы
ерекшеліктерімен және суда ... ... ... ... ... ... ... Өздігінен бақылау.
Құрал - жабдықтар: Табиғи жабдықтар. Көрсетуге арналған ... ... ... ... ... екі оқушыны ортаға ... ... ... ... ... ... хордалылар құрылысының схемасын салып, ондағы
бейнеленген органдарын тұсына аттарын жазуды тапсырады.
Екіншісіне хордалылардың систематикасы ... ... ... ... тексеріп, мұғалімнің айтып тұрып дәптерге ... ... ... ... өздеріне тән белгілері:
Ішкі скелеті.
Хорданың үстіндегі, арқа жағына орналасқан орталық нерв.
Ересектерінде немесе ұрықта болатын ішектің алдыңғы жағымен байланысқан
желбезек саңылауларының болуы.
Жаңа ... ... ... ... ... ... оқи ... хабарлайды және оқушыларға дэптерлеріндегі
«Хордалардың систематикасы» схемасын ... ... бұл ... ... ... ... ... сыртқы құрылысы» жазып ... ... ... ... ... басталар алдында балықтың
сыртқы көрінісіндегі ерекшеліктерді көрсететін бес суретті ... ... ... ... Егер ... ірі ... болса, онда кезекті
бақылауға арналған нұсқаудан оқушыларға таратып береді. Одан кейін кезекші
әр ... ... тірі ... суы бар ... ... ... ... қол лупасын қояды. Мұғалім оқушыларға нұсқаудағы сұрақтар бойынша және
тақтадағы суретті пайдалана ... ... ... ... ... ұсынады. Балықтың скелеті мен еттері.
Сабақтың мақсаты: Ішкі скелет жайындағы ұғымды тереңдету; ... ... - ет ... ... көрсету.
Методтары: Баяндау, әңгіме.
Құрал - жабдықтар: Табиғи құралдар. Балықтың скелеті.
Таблицалар. Балықтың ішкі құрылысы, Жауын құрты. Балық ... ... ... - ... ... ... ... Мұғалім Жауын - құрты таблицасын іледі
де, оқушылардан ... ... ... ... ... ет тканінің
негізгі қасиеттерінің қандай екенін сұрайды.
Мұғалім сыныпқа терісі сыпырылған балықты көрсетіп тұрып, ... еті ... ... ... ... мына төмендегі
ерекшеліктеріне аударады. Балық денесінің көп ... ет алып ... ... балықтың тығыз судағы белсенді қозғалысын жүзеге асыратын
арқа және құйрық ... ... ... Жүзу ... ... ... болады. Денесінің бойымен сегмент бөліктерінен тұратын үлкен бүйір
еттері созылып жатады .
Барлық денесін онға және ... ... яғни ... ... ... ... ... мұғалім сегменттердің жирылуы және
босаңсуының кезектесіп ... ... ... саны ... ... ... айтқан еттердің сүйекке бекінетінін айтқан
жөн. ... және ... ет ... оқып ... ... оқушылар балықтың
жиырылуға қабылеті бар еттері жануардан алуан түрі ... ... ... ... ... қортынды шығарады. Балықтың скелетін
оқыту. Мұғалім пинцетпен балықтың етін ... ... оның ... ... скелетті көрсетеді.
Балықтың нерв системасы. Балықтың көбеюі.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды балыктың нерв ... ... ... ... мен ... мінез қылығының ... ... ашу ... ... су ... болуына байнысты
көбеюіндегі ерекшеліктермен ... ... мен ... ... ... және ... бөлшектенуінің алғашқы
сатысындағы бірлікті табу, балықтың көбею процесін ... ... ... зор ... бар ... ... ... құралдар. Балықтың орталық нерв системасының ... ... ... барысы: Оқушылардың білімі 6 вариант бойынша жазба түрде
тексеріледі. Жұмыстың ... 10 ... ... вариант.
Түрлі - түсті карандашпен балықтың қан ... ... ... ... ... көрсету. Жүректің бөлімдері мен тамырларын атап,
олардың тұсына ... ... ... ... мен ... ... тіршілігіндегі маңызын түсіндіру.
Скелет бөлімдерін атау. Омыртқасыздардың сыртқы скелеті мен омыртқалылардың
ішкі скелетіндегі айырмашылықты айыру.
III вариант.
Балықтың дене ... ... ... - ... карандашпен бояу
және мылқау суретке олардың аттарын жазу.
IV вариант.
Ас қорту процесінің не екендігін ... Асты ... ... ... атап шығу.
V вариант
Балықтың кеудесіндегі және құйрығындағы омыртқалылардың суретін салу.
Олардың бөліктерінің ... ... ... ... ... ... Оған қандай органдар системасы жатады.
Жаңа материалды оқыту: Әңгімеге ... ... ... баяндау.
Мұғалім сабақтың тақырыбын хабарлап тұрып оны тақтаға жазады. ... ... ... ... ... ... Содан кейін
мұғалім балықтың желбезектері тыныс алуды, бүйректері - зәр шығаруды, жүрек
пен тамырлары қан айналуды ... айта ... нерв ... ... ... роль атқаратынын сұрайды.
Оқушылардың жауаптарын жинақтай келіп, мұғалім балық нерв ... ... ... ... әр - ... ... ажырата білетінін, өте
нэзік иісті ажырата алатынын баяндайды, кейбір балықтар әр - ... ... және ... сай ... ... ... яғни ... сөйлеседі.
Онан басқа балықтар су түбінің түсуіне және судағы ... ... ... ... ... ... ... алады, сөйтіп жауларына
байқалмайтындай жасырына алады.
Балықтардың өте ... бір ... - ... ... ... балық та
кәдімгі көздері көретін балық сияқты ... ... ... ... және ... де ... нерв системасының құрылысын оқыту: Мұғалім оқушыларға ылғал
препарат немесе оқулықтағы сурет бойынша нерв системасының ... ... ... ... ... ... ... оның әрбір бөлігін сипаттап айтып
береді. Одан соң ... ... ... нерв ... ... ... де бұрын омыртқасыздардікіне қарағанда, құрылысы күрделі —
түтік құрылысты екеніне назар аударады.
Мұғалім ... ... ... жатқан көп нервтарды көрсетеді де
олардың ішкі органдарды және сезім органдарын байланыстырып тұрғанын, яғни
барлық ... ... ... ... ... ... ... рольді
мидың атқаратыны жайындағы ұғымды қалыптастырады.
Рефлекторлық әрекеттерді оқыту: шартсыз рефлекстер. Су ... әсер ... ... реңінің өзгеруі деген қолдан жасалған
таблицаны пайдалана отырып, ... ... ... демонстрациялап,
сонан кейін процестің өзін баяндағанда тақтадағы суретті көрсете ... ... ... ... ... пигмент клеткалары
тітіркенудің нәтижесінде өзгереді - созылады ... ... ... басы қара ... ... ... көзі сол реңді
қабылдаған болса балықтың ... қара ... ... клеткалары
созылады, ол терінің реңін қоңыр тартқызады. Егер басы бозғылт грутта
жатса, онда боз ... ... ... да ... ақшыл тартады. Осындай
грунттың түсуіне байланысты ... ... ... түсін қоңырқай
болып маржан болып рифтеріндегілердің түстерін ашық ... ... ... ... ... Осы ... іштен пайда болған
рефлекстердін жануарларды жыртқыштардан қорғауда арасан зор бейімдеушілік
манызы бар.
Балықтардың шығу тегі мен көп ... ... ... мен сипаттамасы .
Сабақтың мақсаты: Су ортасындағы жағдайға тәуелділігіне байланысты
экологиялық әр ... ... аша ... ... ... түсіне байланысты камбаланың реңінің өзгеруі
(қолдан жасалған таблица)
түрлілігі және шығу тегі жайында ұғым беру. Оқушыларды шемірмшекті ... қос ... және ... қанатты балықтардың құрылысындағы
ерекшеліктерімен таныса отырып, олардың балықтар жайындағы ұғымын кеңейте
түсу. Кластың систематикасы мен эволюциясы ... ұғым ... ... ... - ... ... құралдар. Балықтардың ылғал препараттары:
Сабақтың барысы: Мұғалім төрт вариантты сұрақтарына жазбаша ... ... I ... ... өзін ... ортада болып жатқан өзргерістерді ... ... ... Балықтың дыбысты ... ... ... ... жүзу ... басқа омыртқалы жануарлардың жұп
аяқтарына сай келеді?
Карточканың 2 варианты.
1. Балық скелетінің бөлімдерін атап ... ... ... ... ролі неге ... Балық тіршілігінде торсылдақтың қандай маңызы бар?
Жаңа материалды оқыту: Бас сүйексіздердің біразы ... ... ... бір ... бір ... ... жануарлардың бастамасын берген
екіншіден осы күнгі балықтардың арғы тегі ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан және омыртқалылардың арғы
ата - тегі болып есептелетіндіктен, олардың құрылысы қарапайым болған.
Баяндау барысында тақтаға ... шығу ... ... ... ... Оқушылар оны дәптерлеріне жазып алады.
Бұл схемаға бір бет ... ... шығу тегі ... ... ... аз болғандықтан басқа балықтар тез қырылып
қалатын су ... тұщы су ... - қара ... және ... ... ете ... ... және табан балықтардың бұл ерекшеліктерін олардың
терісімен көбірек танысып алатындығынан деп ... ... ... ... кейбір түрлерінің қанында түс болмайды, су ... Ақ ... ... мөлшері аз, өйткені тіршілік жағдайына байланысты
бұл балықтардың оттекке деген мұқтаждығы ... ... ... ... ... үшін ... мол ... жеткіліксіз, сонымен қатар оған судың
температурасының төмен болуы керек, осындай жағдайда нэлім өте жақсы ... ... ... ... ... ... желтоқсан - ақпанда
көбейеді.
Басқа бір балықтар ыстық қайнарларда +52С ... ... ... ... суда ... ... ... болмайды. Әдеттегі
балықтардың + 30 С - ден жоғарғы температурада жүрек қызметі ... ... ... ... бір - ... мекен ортасына және
тіршілігінің түрлілігінен ғана ажыралып қоймай, құрылысының күрделілігінен
де, яғни сыртқы, ішкі құрылыстарының ... ... шығу ... да ажыратылатынын хабарлайды.
Балықтардың осындай алуан түрлігіне қарай, оларды негізінен екі ... ... ... деп, оған ... және ... жатады, сонан кейін
сүйекті балықтар, оған балықтардың төрт тобы - ... ... ... ... ... қанатты балықтар жатады. Терісі қабыршақпен қапталған;
жұп аяқтардың орнында жүзу қос қанаттары бар; көпшілігі желбезектері арқылы
тыныс ... жер ... ... Ішкі скелеті - омыртқа жотасынан
тұрады: жүрегі екі камералы, қан ... бір ғана ... бар, ... баяу ... ... температурасы тұрақты емес.
Бауырмен жорғалаушылар класы немесе Рептилий.
Оқу - тәрбиелік міндеттері: Бауырмен ... ... ала ... мекенділерге қарағанда одан да ары кеңінен таралып, құрлықтың жануары
бола ... ... ... жануарлар құрылысының және органдарының
атқаратын қызметінің ... ... ... ... Қоректену
қозғалу тәсілдерінін түрліше болуында ұғым беру.
Жануарларға мейірімділікпен қарауды тәрбиелеу мақсатында ... мен ... ... бауырмен жорғалаушылардың ролін
көрсету.
Оқушыларға жыланның уын медицинада пайдалану жайында таныстыру. ... ... ... ... емдеу шаралары мен олардың алдын ала
сақтандырудағы қамқорлығын көрсету.
Биологиялық ұғымдар: Қос мекенділерден жануарлардың жаңа ... ... ... отырып, эволюция жайындағы ұғымды кеңейте
түсу.
Кесірткенің сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... ішкі құрылысындағы ерекшеліктерімен оқушыларды таныстыру.
Методтары: Баяндау, әңгіме.
Құрал - жабдықтар: ... ... ... усыз ... барысы: Мұғалім жануарлардың жаңа класы - ... ... Ол ... ... Хордалылар
систематикасынын тиісті графасына кластың атын жазуды ұсынады да тақтаға
сабақтың тақырыбын жазады. ... ... ... ... баяндайды.
Мұғалім оқушылардан ашық күнде кесірткені қайдан кездестіруге болады.
Бақа мен кесірткенің тіршілік ету ... ... ... ... ... ауа райы суық ... ... қайтады - деп сұрақ
қояды.
Сұр кесіртке ... ... ... ететін нағыз құрлықтың жануары.
Мұндай жерде тек мынадай белгілерінің: терісімен тыныс алуы жер ... ... ... ... қозғалуы, сондай - ақ құйрығының ... ... ... ... болуында ғана тіршілік етуге болады.
Кесірткенің ішкі құрылысы ... ... ... ... секіреті, қан
айналу схемасы.
Омыртқалылардың миы таблицаны пайдалана отырып, түсіндіру.
Алдымен кесірткелер құрғақ ортаға бейімделгенде қос ... ... ... ... ғана ... ... қоймай, ішкі
органдарының құрылысында да мынадай өзгерістердің болғанын айту керек.
Скелетіндегі өзгерістер: Омыртқа ... ... ... ... ... ... бөлігі оңашаланған. Атмосфера ауасымен тыныс
алуда маңызы бар көкірек қуысын құратын қабырғалары жақсы ... ... ... ... ... ауа ... ... түсіргенде өкпедегі ауа ығыстырылып шығарылады.
Тыныс алу органдарындағы өзгерістер: Кесірткелердің өкпесі ... ... ... дамыған. Оның көлемі үлкен және
құрылысы майда торлы болып келеді, бұның өзі оның ... ... ... толып жатқан қан капиллярлары шырмап жатады. Бауырымен
жорғалаушылар ... ... ... ... ... ... ... айналу системасындағы ... ... ... ... ... үш камералы алайда қарыншасындағы ... ... ... баяу ... да, зат ... да баяу жүреді. ... ... ... ... ... ... Бауырымен
жорғалаушылар қос мекенділер мен балықтар сияқты салқын қанды жануарлар.
Нерв системасындағы өзгерістер: Кесірткелердің ... қос ... ... бөлімнен тұрады, дегенмен кесірткелердің алдыңғы миы мен ... ... ... ... ... ... қос мекенділердікіне қарағанда алуан түрлі болып келеді. Көбею
тәсіліндегі өзгерістер: Ұрықтануы іштей болады.
Көбеюі сумен байланысты ... Ұрық ... ... ... ... ... ... сақтайын тығыз тері қабығы болады.
Жұмыртқадан личинка емес, толық қалыптасқан ... ... ... ... ... ... шыққаннан кейін,
түрленбестен дамиды. Түрлену ... ... ... классы
Оқу - тәрбиелік міндеттері: Оқушыларды құстардың құрылысындағы ұшу
тіршілігіне ... ... ... ... таныстыру.
Бауырмен жорғалаушылар мен салыстыруда ... ... ... ... Тіршілік жағдайына байланысты құстардың алуан түрлілігі
жайында ұғым беру. Құстар мен ... ... ... ... ... және ... шаруашылық ісіндегі құстардың ... ... ... ... ... ... және ... туралы корытындыға келтіру.
Биологиялық ұғымдар:
Эволюция жайындағы ұғымды кеңейте түсу. Зат алмасуы жайындағы ұғымды
тереңдету. Нервизм жайындағы ұғымды кеңейте және ... ... ... құрылысы мен тіршілігі.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды құстардын ұшуына байланысты сыртқы
құрылысындағы ерекшеліктерімен таныстыру.
Методтары: ... ...... ... ... ... тірі құс тұлыбы, мамық
қауырсындар, құстың кептірілген ... мен ... ... ... ... ... ... оқып
бітіргендіктерін, енді құстар класына біріктірілетін жануарлардың жаңа
тобын оқуға ... ... ... ... ... ал ... өз дәптеріне сабақтың тақырыбын:
«Құстардың сыртқы құрылысы және ... деп ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы құрылысына қандай ерекшеліктер
тән. Бауырмен жорғалаушылар қалай көбейеді. Неліктен суық климатты жерлерде
бауырмен ... ... ... жоғары ендіктерде тіршілік етуге
олардың қандай бейімділіктері бар. Құстар солтүстік аудандарда кездесе ... ... ... ... ... бар - деп ... ұшатын жануарлар омыртқалардың кластарында да кездесетін, ал
қауырсынның болуы құстардың сыртқы бейнесіне тән ... ... ... ... ... ... деп атайды. Құстың денесін жауып тұрған
қауырсын бірдей ... ... ... мамық қауырсындар және жабын
қауырсындары ... ... ... құстың қауырсынын салады, онын
бөліктері және ... ... ... Бауырмен жорғалашылар сияқты,
құстар да түлейді: белгілі бір ізділікпен қауырсындары түседі де ... ... ... ... құрғақ болады, алайда құйрығының ... безі бар. Бұл ... ... бөлетін затының ішінде май көп болады.
Оны құс ... ... ... ... ... ... су ... болады. Оқушыларға құстың ұшуы ... ... ... келгенін айтқан жөн. Ұшудың әр түрлі типтерінің ... ... ұшу, ... ұшу/, ... - ақ құстар құрылысының
ерекшеліктерін зерттеу ... адам бұл ... ... ... ... алады. Мұғалім қорыта келе, құстардың барлық
ерекшеліктері ... және әр ... ... ... ... ... ... - ет системасы.
Сабақтың мақсаты: Құстар скелеті мен басқа жануарлар скелеттерінің
құрылысындағы жалпы ... ... ... болған құстар
ерекшеліктерді көрсету.
Методтары: Мұғалімнің ... - ... ... ... ... скелеттері, құстың тұлыбы,
жабын және мамық қауырсындар.
Сабақтың барысы: Мұғалім оқушыларға мына сұрақтарды береді: сыртқы
құрылысындағы ... ... ... ... жер ... ... жануарлардан айырады? Құс қауырсынының құрылысы қандай? Құстардың
тіршілігі үшін тұмсығының қандай маңызы бар?
Жаңа материалды оқыту: Скелет. ... ... ... ... және ... скелеттерін салыстырып және олардың құрылысындағы
жалпы ұқсастарын тауып белгілеуді ... ... ... ... де ... омыртқалылардың скелетіндегі бөлімдердің бәрі бар
екенін, атап айтқанда: бас сүйегі, омыртқа ... ... аяқ ... ... ... ... ... мұғалім басқа омыртқалармен ұқсастары
болуымен қатар құстар скелетінде ұшумен байланысты пайда ... ... де бар ... айтады.
Бұлшық еттері: Мұғалім оқушылардан бұлшық еттің қандай қасиеттерінің
болатынын және олардың қандай қызмет атқаратынын сұрайды; ... ең ... ... қай жерінде орналасқанын сұрайды, алдыңғы аяқ ... ... ... және қанаттары төс сүйегінің қырына ... ... ... ... атап айтады. Көкірек еттері өте жақсы
дамыған, мысалы кептердің көкірек етінің салмағы оның ... ... ... ... ішкі ... ... Оқушыларды құстың ішкі құрылысымен таныстырып, ұшумен
байланысты болған ерекшеліктерін атап ... ... ... - ... ... ... іші жарылған құстың препараты.
Сабақтың барысы: Сыныпқа сұрақтар қою арқылы жүргізуге болады, ұшумен
байланысты ... ... ... ерекшеліктері бар. Құстың алдынғы аяғы
қалай ... ... ... мен ... ... ... иілгіш,
ал құстардікі мойын омыртқаларынан басқасы тұтасып біткен.
Жаңа материалды оқыту: Ас қорту ... ... ... ... ... ... көп ... жұмсайтыны жайында айтады. Энергияның
көзі — қорек, сондықтан құс өте көп және жиі ... ... ... ... ... ... қанша болса, сонша жем жейтінін айтады.
Ұсақ құстар ірі құстарға қарағанда жемді көбірек жейтінін атап айту ... ... ... ... мен атқаратын қызметін айта отырып, мұғалім
оның ұшуымен байланысты болған ерекшеліктеріне: ас қорту сөлінің күшті әсер
ететініне, ащы ішектерінің ... ... ... қорытылған заттың
қалдығынан ішектің жиі босап ... ... ... ... алу ... Оқушылар жануарлардың тіршілігі үшін, азықтан
басқа, ... ... ... ... ... ... ұшып жүргенде тыныс
алуы бір басқа, жерде жүргенде басқаша ... ... ... ... ... ... ... арқасында тыныс алып, шығаратын
болады. Тыныс алғанда қабырғаның түйіскен бөлімдерінің арасындағы бұрғыш
ұлғаяды, одан төс ... ... ... шығарғанда төс сүйегі өзінің қалыпты жағдайындағы күйінде болады.
Ұшып жүргенде тыныс алу басқаша болады. ... ... ... ... ауа өкпе ... ауа қапшығына өтеді. Өкпеде газ алмасады және
оттек ғана өтеді.
Ауа қапшығындағы ауаның құрамы жағынан атмосфера ... ... Құс ... түсіргенде тыныс шығарады, еттері ауа қапшығын
қысады, яғни ... ... ... ауа өкпе ... ... және газ алмасатын
болады. Мұғалім қосарынан тыныс алу құсқа тән қасиет екенін және ... көп ... ... ... атап көрсетеді. Оттектің маңызы
орасан зор. Дене ... ... ... ... да, мұның
салдарынан энергия бөлініп шығады. Мұғалім оқушыларға ауа қапшығының ... ... бар ... ... ... қапшығы ұшқанда дене салмағын жеңілдетеді, құс ... ... ... суда ... меншікті салмағын азайтады және
органдардың өзара үйкелуін кемітеді.
Құстардың көбеюі.
Сабақтың мақсаты: Құстардың көбеюі жайында ұғым беру. Құстың
күрделі ... бір ғана ... ... ... атап көрсету.
Құстар мен бауырмен жорғалаушылар ... ... ... бұл ... ... ... туыстық байланыстың бар екнін
белгілеу.
Методтары: Баяндау, әңгіме.
Құрал - ... ... ... ... ішкі құрылысы.
Сабақтың барысы: Сабақтың алдында мұғалім тақтаға сурет салады: жүрек
құрылысының схемасын — қызыл түсті бормен оның сол жақ ... ал ... ... оң жақ ... және ас ... ... ... схемасын ас
қорту бездерінсіз салады. Екі оқушы тақтаға шығып жауап береді. Біріншісі
жүрек бөлімдерінің аттарын ... ... ... ... салады,
стрелкамен жүректегі қанның жүру бағытын көрсетеді және ... ... қай ... қан ... ... кетеді, ал қан айналымның кіші
шеңбері жүректің қай ... ... - ... сұраққа жауап берулері
керек. Екінші оқушы ас ... ... ... аяқтайды, ас қорту қан
айналымының бөлімдерінің аттарын жазады және ас қорту ... ... ... ... ... ... ... құсты ішкі құрылысындағы қандай
ерекшеліктер ... ... ... ... ... байқадыңдар. Құстардың зат алмасуының
қандай ерекшеліктері бар.
Бауырмен жорғалауіпылар сирек кездесетін температурасы төмен аудандарда
да құстардың ұшырайтыны ... - ... ... ... материалды оқыту: Мұғалім тақырыпты айтып және тақтаға жазып ... ... ... ... ... ... ... айырмасы бар ма -
деп сұрайды. Оқушылар құстардың еркектерінің реңі ашық ... ... ... ... ... бола бермейтіндерін айтады. Құстардың
ұрғашыларында бір ғана ... без ... онда ... ... бір ... ғана жетілетініне оқушылардың назарын аударады.
Сондықтан құс бір ғана ... ... ... дене ... ... ерекшелік ұшуға бейімдеушілік болып табылады.
Мұғалім құстардың қатты қабықпен жабылған әжептеуір ... ... ... ... және төменгі жақтары ашық ... ... ... ... ... - тәрбиелік міндеттері: Омыртқалардың ішіндегі көрнектілердің ... ... ... екенін көрсету. Олардың құрылыстарының жоғарғы
екені жылу беруді реттестіруге қаблеті келіп, жылы қанды болуынан төлдерін
тірі тууынан, нерв ... ... ... ... байланысты мінез
құлқының бейімделгіш келетінінен көрінеді.
Тіршілік жағдайына байланысты сүт қоректілердің ... ... ... ұғым беру ... ... сүт қоректілердің сыртқы ... ... ... бауырмен жорғалаушылардың сырқы құрылысында ұқсастықтарды
белгілеу, тереңдете ... ... ... құрылысы.
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды сүт қоректілердің сыртқы құрылысымен
таныстыру. Сүт қоректілер бауыр мен ... ... ... белгілеу.
Методтары. Баяндау, өздігінен жұмыс істеу.
Құрал - жабдықтар. Табиғи объектілер, сүт қоректілердің тұлыбы.
Сабақтың ... ... ... ... кіріспесінде омыртқалы
жануарлардың соңғы класы сүт қоректілер ... ... ... ... ... ... ... соң оқушылардан олардың ... ... ... бұл ... неге бұлай айтатынын ... ... ... ... ... бар ... сұрайды.
Оқушылардың жауаптарын қорыта келе, мұғалім сүт ... ... түгі ... тірі ... және ... асырайтындығын атап айтады. Мұғалім ... ... ... қарағанда сүт қоректілердің аяқтарының жақсы жетілгеніне,
сондықтан олардың денесі жер бетінен жоғары ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді.
Мұның өзі жануарлардың тез қимылдауына себін ... ... ... ... ... түбітінің болатынына аударады. Және
организмнің тұрақты температурасын ... ... ... ... ... ... атап ... Бегемот, піл немесе мүйіз тұмсық бұл жануарларда
түктің ... ... ... ... терісінің жоғарғы қабатының
қалың екенін айтады.
Жануарлардың көпшілігі жылына екі рет түлейді. ... ... ал ... ... оның түсі де өзгереді. Аңдардың қысқы
терілілерінің жүні қалың және ұзынырақ ... да, ... ... ... кейбір аңдардың реңі жасына байланысты өзгергіш ... ... ... ... ... ... болады.
Сүт қоректілердің терісі, рептилий мен құстардың құрғақ терілерінен
басқаша - әр түрлі тер, май, сүт және иіс ... бай, май ... ... тері мен түкті майлайды, сүтте төлдің дамуына қажетті барлық заттар
бар, бір ... ... иіс ... шығатын зат оларды қорғау
қызметін атқарса, ... ... әр ... бірін-бірі табуына
жәрдемдеседі.
Бұғы мен бөкендердің жас ағатын қапшығынан, сондай-ақ текелердің
тұяқтарынан ... ... ... бір ... жататын особьтарды табу
қызметін атқарады. Сабақтың соңында мұғалім мынандай сұраулар береді: Сүт
қоректілердің басында ... ... ... Сүт ... көру және
есту органдарының қандай ерекшеліктері бар? ... сезу ... ... қоректілердің тіршілігінде, әсіресе иіс сезу сезімі мен есту органдары
маңызының ерекше екенін - баса ... ... ... — ет ... мақсаты. Оқушылардың сүт қоректілердің скелеті құрылысындағы
ерекшеліктерімен таныстыру.
Методтары: Мұғалімнің баяндауы, өздігінен жұмыс істеу.
Құрал - жабдықтар: Табиғи объектілер сүт қоректі ... ... ... ... Сүт ... ... жауып тұратын түктің
құрылысы мен маңызы қандай? Сүт қоректілер қай уақытта ... бұл ... ... ... ... Сүт ... ... және артқы құрылысы
қандай?
Жаңа материалды оқыту: Скелетттің құрылысы. Мұғалім оқушыларға сүт
қоректілер скелетінің ... да ... ... ... ... құрылысы.
|Скелеттің бөлімдері Бас сүйегі |Қандай сүйектерден тұрады |
| |Екі ... ми ... және ... |
| ... жақтары мен бет бөлімі. |
|Омыртқа жотасы ... ... ... |
| ... бөлімдері: мойын омыртқа, |
| ... ... бел ... ... |
| ... құйымшақ омыртқа. |
|Иық ... ... ... ... ... ... ... |
|Алдыңғы аяқтары ... ... пен ... ... қол басы ... ... Артқы аяқтары |немесе башпайлары. Жамбас сүйектері. |
| ... ... ... ... сүйектері |
| ... ... ... ... ... |Қабырға, төс ... ... ... ... және ... дене ... ... бірыңғай қозғалыстар жасайтын жануарлардың ... ... атап ... ... оқушыларға сүт қоректілердің бұлшық ет системасы өте
жақсы дамыған және ... ... ... ... ... ... организм қозғалғыш келеді де әр ... ... жыл мол ... Сүт ... ет системасындағы ерекшеліктер көкірек қуысы мен
құрсақ қуысын бөліп ... ... ... және тері ... ... өте дамығандығы. Тері асты бұлшық еттері терінің астыңғы жағынан
тұтас қабат түзеді. Сүт қоректілер тері ... ... ... ... ... участоктарын да қозғалта алады.
Сүт қоректінің ішкі құрылысы.
Сабақтың ... ... сүт ... ішкі ... Әңгіме, өздігінен істелетін жұмыстар.
Құрал - жабдықтар: Табиғи объектілер. Сүт ... ... ... ... ... Сүт ... жануарлар скелетінің құрылысы қандай.
Жануар қимылдағанда ет қандай қызмет атқарады. Сүт қоректілердің ет
системасының қандай ... ... ... ... Мұғалім сүт коректілердің ас қорту системасы барлық
басқа омыртқалы жануарлардікіндей бөлімдерден тұратын, бір -бірімен бездер
арқылы байланысқан ас қорту ... ... ... Сүт ... ... жәрдемімен ауыз қуысында қорытыла бастайды да, ... ... ... ... ... Сүт ... тістерінің
құрылысы әр - түрлі болып, олардың әр қилы ... ... ... жөн. ... ... ... қорегін үзіп алып, ит тістерімен
жемін тістеп, өлтіреді де азу тістерімен шайнап жейді. ... ... сүт ... ... жетілуі әр -түрлі болады.
Ас қорту — астағы қоректік ... ас ... ... ... ... ... сіңірілетін күрделі физиологиялық процесс
екенін тағы да атап көрсеткен жөн.
Тыныс органдары: Тыныс алу актысы ... ... ... ... ... ... және тыныс алу қозғалыстарында диафрагма
үлкен роль атқаратынына назар ... ... ... ... көлемі кішірейеді және өкпе де жиырлады.
Қан айналу системасы: Омыртқалы жануарлардың қан ... ... ... ... ... қан ... системаларын салыстыруды ұсынады.
Сүт қоректілердің жүрегі құстардікі сияқты төрт ... ... ... ... және ... екі шеңбері бар екенін, сондай - ақ вена
қаны артерия ... ... ... ... ... ... мұғалім
қысқаша зәр шығару органдарына тоқтала отырып оның организмнен зиянды
заттарды ... ... ... және ... ... ... жануарлар
сияқты, сүт қоректілерде де өзін қоршаған ортамен үздіксіз зат алмасуға
қатысатын ... өте ... ... ... ... қорту каналдарының |Онымен ... ... |ас ... ... |
|Ауыз ... |3 жұп ... ... ... | ... ... ... ... ішек ... ұйқы ... ішек безі. |
|Тоқ ішек | ... ... ... және ... ... Оқушыларды сүт қоректілердің көбею ерекшеліктері мен
таныстыру, балаларын тірі тууы және сүтпен асыраудың артықшылығына назар
аудару.
Методтары: ... ... - ... ... қан ... ішек ... ... Сүт қоректілердің ми қуысының қандай ... Сүт ... ... ... ... ... Жаңа ... Мұғалім сүт қоректілерге тән ерекшеліктерге балаларын тірі туу ... ана ... ... ... ... Көбею органының құрылысы
жайында баяндай отырып, мұғалім сүт қоректілердің ұрғашыларында ішінде ... ... ... ... ... ... назарын аударады.
Басқа омыртқалылардікіне қарағанда, сүт қоректілердің жұмыртқа клеткасы өте
кішкене болатынына назар ... жөн. ... ... ... онда ... өте аз ... және ұрық аналық организмнен алатын қоректік заттардың
есебінен дамиды. Ұрық қабаттары ... ... ... да ... үйі немесе жолдасы түзіледі.
Кіндік арқылы қан тамырлары ұрықтан ... ... ... Ұрық
жолдасында бала мен аналық организмнің қан тамырлары қосылмайтынын, алайда
тығыз жанасып жататынын айта кету қажет. Тамырдың жұқа ... ... ... ... ... ... сөйтіп бала дүниеге
келеді. Ұсақ жануарлардың көптен балалайтыны ал ... аз ... ... ... ... жасамайтын жануарлардың балалары туа сала өз
беттерінше бірден ата - ... ... ере ... болады. Барлық сүт
қоректілер балаларын сүтімен асырайды. Сүтте баланың ... ... ... болады.
Үйге тапсырма беру: Үш оқушыға үйрек тұмсық, ехидна және кенгу ... ... ... келу ... дүниесі дамуының негізгі кезеңдері.
Сабақтың мақсаты: Жануарлар дүниесі тарихи дамуының негізгі кезеңдерін
белгілеу.
Даму шежіресінің құрылысының принципі жайында ұғым беру, ... ... ... ... ... ... жануарлармен адамның
шығу тегі жайындағы діни көз ... ... ... екенін айту.
Методтары: әңгімеге араластырып отырып баяндау.
Құрал — жабдықтар: Омыртқасыз жануарлардың барлық бейнеленген ... ... ... ... ... мына ... ... түрлі жануарлардың құрылысын зеріттегенде салыстыру методының қандай
маңызы бар? Жануарлардың ұрықтың дамуын зерттеудің маңызы қандай?
Жаңа ... ... ... ... ... жеке топтарының арасында туыстық
байланысты және жануарлардың біреулері екіншісінен шығу ... ... ... ... ... ... дамуын негізгі кезеңдерінде
анықтайтынын айтады.
Жануарлар дүниесін дамуын үрім бұтақ (Эволюциялық) ағаш ... ... ... бейнелеу қабылданған, оның негізгі діңінен кететін жанама
бұтақтары ... ... ... жеке ... және кластарына
сәйкес келеді. Эволюциялық шежіреде бұтақ дінде қаншама төмен ... оған ... ... ... топтары соншама бұрын пайда болған
және құрылысы да қарапайым болады. Мұғалім осы күнгі ... ... өте ... ... сұрайды. Оқушылар қарапайымдарды атайды.
Мұғалім біріншіден төменгі ... ... да: ... типі деп ... ... ... ... карточканы соған жапсырып қояды. Сендер
қандай құрылысы ... көп ... ... ... Ішек ... ... ... Мұны қандай фактілер дәлелдейді?.
Оқушылар ішек қуыстыларды атайды. Гидра жынысты жолмен көбейгенде бір
ғана клеткадан бастап дамитынын естеріне ... ... ... тағы бір
тармақ қосады, ішек қуысты бейнеленген карточканы ... ... ... ... ... Бұл ... көп ... жануарлардың бір клеткалы
жануарлардан даму жолын қалай көзге елестетуге болатынына тоқталған жөн.
Сондай - ақ ... ... ... ... мысалға ала отырып
баяндайды. Вольвокстан колонниясында клеткалар бір қабат ... ... ... да ... ... сатысында пішіні шар тәрізді болып,
қабарғасы клеткалардың бір қабатынан тұрады.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... байқалады. Осыған негіздей отырып, көп клеткалы жәндіктер
ертедегі қандай да бір ... ... ... болуы керек деп
жорамалдауға болады. Схемадағы буынаяқтылар типінің орнын анықтаудан бұрын,
мұғалім оқушыларға мына сұрақтарды береді: буын аяқтылар ... ... ... ... Бұл ... неден білінеді?
Оқушылар буылтық құрттар мен буын аяқтылардың денесінің бунақты болуы
насекомдармен буылтық құрттардың личинкаларының ... ... буын ... ... нерв ... орналасуы ұқсас екендігін айтады.
Мұғалім омыртқалы жануарлардың кластарына ... ... ... эволюциялық шежіре ағашын аяқтайды. Сүт қоректілердің дамуы жоғарғы
кұрылысты жануарлардың - маймылдардың, ал одан ... ... ... ... айтқан жан, адамның омыртқалы жануарлармен ұқасастығы,
адамның жануарлардан шыққандығының дәлелі болады. Сабақтың ... ... ... әрбір жаңа типтің, жаңа кластың пайда болуы
ұзаққа созылған тарихи ... ... ... атап ... Ғылыми
фактілерге сүйене отырып, діннің жануарлар мен адамды құдай жаратқан деген
пікірін жоққа ... ... ... бас ... ... ... беріліп,
сабақ өту методикасы жасалынды.
2. Буынаяқтылар типін оқушыларға түсіндірген кезде оның оқу тәрбиелік
міндеттері анықталды.
3. Өзен шаяны ... ... ... ... ... ... өзендерге тән ерекшеліктер мен оның судағы тіршілік ... ... ... ... ... ... мен танысқан кезде оның өзіне тән
ерекшеліктері және оның адамға жабылып ... ... ... сақталынды.
5. Жергілікті жердегі насекомдардың классификациясы жасалынды.
6. Зоология сабағында өлкетану ... ... ... ... беретін мектептерде оқушыларды оқыту мен тәрбиелеуді және ... ... жаңа ... ... оны әрі жетілдіре түсу.
Пайдаланылған әдебиеттер.
| | ... М. ... А. ... ... ... |
| ... на ... зоологии. |
|2. А. ... ... ... ... ... ... о ... нашей страны. |
|4. В. Г. Богаров ... мир ... и ... и его |
| ... значение. |
|5. А.А. Яхонтов ... для ... ... В.В. ... ... биология. |
|7. И.И. ... ... и ... ... — |
| ... ... Я.А. ... ... ... ... Г.С. ... ... и ... ... |
|10. Н.И. Тарасов ... ... ... В.А. Алексеев ... в ... ... В.Ф. ... ... без позвоночных. |
|13. Н.С. ... ... ... ... А. Брем ... животных. ... Т.Ж. ... ... ... зоологии. |
|16. Д. Смит ... ... ... Н.И. Тарасов ... ... ... Ю.А. ... |В мире ... ... ... В.П. Герасимов ... ... ... и |
| ... их в ... ... Ш. ... ... и ... птиц, полезных|
| |в ... ... ... С.И. Оганев ... ... ... ... А. ... ... и вредные птицы. |
|23. Н. Н. ... ... по ... зоологии. |
|24. А.М. Судиловская ... ... |

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамыту20 бет
Биология сабағында қосмекенділер класын оқыту69 бет
Зоология5 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Таныстыру бюросы» мәліметтер қорын өңдеу15 бет
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу56 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Азаматтық қорғаныс және жануарлардың жаппай қарулық зақымданудан қорғау60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь