Айнымалы ток тізбегіндегі индуктивтік катушка


Тізбектегі индуктивтік айнымалы ток күшіне әсер етеді. Мұны тәжірибемен оңай дәлелдеуге болады.
Индуктивтігі үлкен катушкадан және қыздыру электр шамынан тұратын тізбек құрайық. Осы тізбекті ажыратып-қосқыштың көмегімен не тұрақты кернеу көзіне, не айналмалы кернеу көзіне жалғауға болады.
Мұнда тұрақты кернеу мен айнымалы кернеудің әсерлік мәні өзара тең болуы тиіс. Кернеу тұрақты болғанда шам жарығырақ жанатынын тәжірибе көрсетеді. Ендеше, осы қараытырып отырған тізбекте айнымалы ток күшінің әсерлік мәні тұрақты ток күшінен аз екен.
Бұл өзіндік индукйия құбылысымен түсіндіріледі. Тұрақты ток көзіне катушканы тіркегенде тізбектегі ток күшінің біртіндеп артатынын 1 тараудың 8 параграфында айтылады. Ток күші көбее бастағанда өнетін құйынды элекрт өрісі электрондардың қозғалысын тежейді. Тек бірсыпыра уақыт өткенен кейін ғана ток күші (қалыптасқан) берілген тұрақты кернеуге сәйкес ең үлкен мәніне жетеді.
Егер кернеу тез өзгерсе, онда айнымалы ток күші тұрақты кернеу кезінде тиісті мәндеріне жетіп үлгермейді.
Ендеше, айнымалы ток күшінің максимал мәні (оның амплитудасы) тізбектің индуктивтігімен шектеледі де, индуктивтік және берілген кернеудің жиілігі неғұрлым көп болса, ол соғұрлым аз болады.
Актив кедергісі ескерілмейтін, тек қана катушка бар тізбектегі ток күшін анықтаймыз (43-сурет). Ол үшін алдын ала катушкадағы кернеу мен ондағы өзіндік индукцияның ЭҚК-і арасындағы байланысты табамыз.
Егер катушканың кедергісі нөлге тең болса, онда кез келген уақыт мезетінде өткізгіш ішіндегі электр өрісінің кернеулігі де нөлге тең болуы тиіс. Ом заңы бойынша ток күші шексіз үлкен болар еді. Өріс кернеулігі нөлге тең болуы мүмкін, себебі айнымалы магнит өрісі тудыратын

Пән: Электротехника
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге


Айнымалы ток тізбегіндегі индуктивтік катушка.
Тізбектегі индуктивтік айнымалы ток күшіне әсер етеді. Мұны
тәжірибемен оңай дәлелдеуге болады.
Индуктивтігі үлкен катушкадан және қыздыру электр шамынан тұратын
тізбек құрайық. Осы тізбекті ажыратып-қосқыштың көмегімен не тұрақты кернеу
көзіне, не айналмалы кернеу көзіне жалғауға болады.
Мұнда тұрақты кернеу мен айнымалы кернеудің әсерлік мәні өзара тең
болуы тиіс. Кернеу тұрақты болғанда шам жарығырақ жанатынын тәжірибе
көрсетеді. Ендеше, осы қараытырып отырған тізбекте айнымалы ток күшінің
әсерлік мәні тұрақты ток күшінен аз екен.
Бұл өзіндік индукйия құбылысымен түсіндіріледі. Тұрақты ток көзіне
катушканы тіркегенде тізбектегі ток күшінің біртіндеп артатынын 1 тараудың
8 параграфында айтылады. Ток күші көбее бастағанда өнетін құйынды элекрт
өрісі электрондардың қозғалысын тежейді. Тек бірсыпыра уақыт өткенен кейін
ғана ток күші (қалыптасқан) берілген тұрақты кернеуге сәйкес ең үлкен
мәніне жетеді.
Егер кернеу тез өзгерсе, онда айнымалы ток күші тұрақты кернеу
кезінде тиісті мәндеріне жетіп үлгермейді.
Ендеше, айнымалы ток күшінің максимал мәні (оның амплитудасы)
тізбектің индуктивтігімен шектеледі де, индуктивтік және берілген кернеудің
жиілігі неғұрлым көп болса, ол соғұрлым аз болады.
Актив кедергісі ескерілмейтін, тек қана катушка бар тізбектегі ток
күшін анықтаймыз (43-сурет). Ол үшін алдын ала катушкадағы кернеу мен
ондағы өзіндік индукцияның ЭҚК-і арасындағы байланысты табамыз.
Егер катушканың кедергісі нөлге тең болса, онда кез келген уақыт
мезетінде өткізгіш ішіндегі электр өрісінің кернеулігі де нөлге тең болуы
тиіс. Ом заңы бойынша ток күші шексіз үлкен болар еді. Өріс кернеулігі
нөлге тең болуы мүмкін, себебі айнымалы магнит өрісі тудыратын құйынды
электр өрісінің кернеулігі Е кулондық өріс кернеулігіне модулі жағынан тең
де, бағыты жағынан қарама-қарсы болады.
Енді теңдіктен құйынды өрістің меншікті жұмысының (яғни өздік
индукциясының ЭҚК-і е) кулондық өрістің меншікті жұмысына модулі жағынан
тең, ал таңбасы жағынан қарама-қарсы екендігі шығады. Кулон өрісінің
меншікті жұмысының катушка ұштарындағы кернеуге тең екенін ескеріп, былай
деп жазуға болады:
Ток күші
гармоникалық заң бойынша өзгергенде, өздік индукцияның электр қозғаушы күші
мынаған тең:

(2.40)
Енді болғандықтан, катушка ұштарындағы кернеу былай
анықталады:
,
мұнда - кернеудің амплетудасы.
43-сурет
Ендеше катушкадағы кернеудің тербелісі ток күшінің тербелістерінен
-ге озады немесе ток күшінің тербелісі кернеудің тербелісінен
кейін қалады.
Катушкадағы кернеу максимумға жеткен кезде ток күші нөлге тең (44-
сурет). Кернеу нөлге теңелген мезетте, ток күші – модулі бойынша мкасимал.
Катушкадағы ток күшін амплитудасы мыныған тең :
(2.41)
Егер
(2.42)
деп белгілеу енгізсек және ток күші мен кернеу амплитудасының орнына
олардың әсерлік мәндерін пайдалансақ, мынаны табамыз:
(2.43)
Цикілдік жиілік пен индуктивтіктің көбейтіндісіне тең болатын XL
шаманы индуктивтік кедергі деп атайды.
43) формула бойынша, ток күшінің әсерлік мәні кернеудің әсерлік мәні
мен және индуктивтік кедергімен тұрақты ток тізбегіне арналған Ом
заңы сияқты қатыспен байланысқан.
iL ui(t)
ui IL(t)
0
44-сурет
Индуктивтік кедергі жиілікке тәуелді. Тұрақты ток тегінде
катушканың индуктивтігін «елемейді». кезінде индуктивтік кедергі
нөлге тең (XL =0). Кернеу неғұрлым шапшаң өзгеретін болса, өзіндік
индукцияның электр қозғаушы күші соғұрлым үлкен де, ток күшінің амплитудасы
соғұрлым кіші.
Егер кескінделген тізбекті коректендіру үшін жиілігі реттелетін
айнымалы ток генераторын алсақ, онда индуктивтік кедергінің жиілікке
тәуелділігін жеңіл байқауға болады. Бұл жағдайда катушканың индуктивтігін
өзгерту мүмкіндігін де қарастыру керек (мысалы, әртүлі орам санын қарап
көру жолымен). Жиілікті немесе индуктивтікті арттырған кезде тізбектегі
ток күші азаяды және шамның жарығы бәсеңдейді. Бұл L және өсумен
бірге, тізбектегі кедергінің артатынын көрсетеді.
Индуктивті катушка айнымалы токқа кедергі тудырады. Индуктивтік деп
аталатын бұл кедергі жиіліктің индуктивтікке көбейтіндісіне тең болады.
Индуктивтігі бар тізбектегі ток күшінің тербелісі фаза жағынан кернеудің
тербелісінен -ге қалып отырады.
Электр тізбегіндегі резонанс
Еріксіз механикалық тербелісті оқығанда біз резонанс деген маңызды
құбылыспен танысқан едік. Жүйе тербелістерінің меншікті жиілігі сыртқы
күштің өзгеру жиілігімен дәл келсе, сол жағдайда резонанс байқалады. Егер
үйкеліс аз болса, онда орныққан еріксіз тербелістің амплитудасы кенет
артады.
Егер электр тізбегі белгілі бір меншікті тербеліс жиілігі бар
тербелмелі контур болса, онда механикалық және электромагниттік тербеліс
заңдарының дәл келуі, бірден-ақ тізбекте резонанс байқалады деген қортынды
жасауға мүмкіндік береді.
үйкеліс коэффициентінің мәндері аз болғанда механикалық
тербелісте резонанс айқын байқалады. Электр тізбегінде үйкеліс
коэффиуиентінің ролін R актив кедергі атқарады. Тізбекте осы кедергінің
болуының өзі токтың энергиясын өткізгіштің ішкі энергиясына айналдырады
(өткізгіш қызады). Сол себебте R актив кедергі аө болған кезде, электрик
тербелмелі контурдың резонансы айқын байқалуы керек.
Егер актив кедергі аз болса, онда контурдағы тербелістердің меншікті
жиілігі мына формуламен анықталады:

Контурдағы түсірілген айнымалы кернеудің жиілігі тербелмелі контурдың
меншікті жиілігіне тең болғанда, яғни
, (2.44)
еріксіз тербеліс кезіндегі ток күші максимал мәнге жету керек.
Сыртқы айнымалы кернеудің жиілігі тербелмелі контурдың меншікті
жиілігімен бірдей болғанда, еріксіз тербеліс амплитудасының кенет арту
құбылысын электірлік тербелмелі контурдағы резонанс деп атайды.
Резонанс ток күшінің амплитудасы. Механикалық резонанс жағдайындағы
сияқты, тербелмелі контурдағы резонанс кезінде контурға келуі үшін қолайлы
шарттар жасайды. Ток күші фаза жағынан кернеумен бірдей түскен контурдағы
қуат максимал болады.
Сыртқы айнымалы кернеуді қосқаннан кейін бірден тізбекте токтың
резонанстық мәні қалыптасады. Тербелістің қалыптасуы бірте-бірте болады.
Резисторда бір период ішінде бөлініп шығатын энергия осы уақытта контурға
түсетін энергиямен теңескенге дейін ток күші тербелісінің ампитудасы арта
береді:

Бұл теңдеу ықшамдалғаннан кейін мына түрге келеді:
(2.45)
Осыдан, резонанс кезіндегі ток күшінің қалыптасқан тербелісінің амплитудасы
мына теңдеумен анықталатын болады:
(2.46)
кезде ток күшінің резонанстық мәні шексіз өседі:
Керісінше, R артқан сайын ток күшінің максимал мәні кемиді де, R
үлкен долғанда резонанс жайлы сөз қозғаудың мағынасы жоқ. Кедергілер әр
түрлі болған жағдайда ток күші амплитудасының жиілікке тәуелділігі 45-
суретте көрсетілген.
Резонанс кезінде ток күші өсуімен қабат конденсатордағы және
индуктивтік катушкадағы кернеулер күрт артады:
.
Бұл кернеулер өзара бірдей болып теңеледі де, сыртқы кернеуден көп есе
артып щығады. Бұдан мына тәжірибеде көз жеткізуге болады.
Электор тізбегіндегі резонансты бақылау үшін 46-суретте
кескінделген схема бойынша қондырғы құрастыру керек. Мұнда жиелігі реттеліп
отыратын сыртқы айнымалы кернеу көзі пайдаланылады. Сыртқы кернеу
тербелісінің жиілігі біртіндеп арттыра отырып, амперметрмен өлшенетін
тізбектегі ток күшінің және вольтметрмен өлшенетін конденсатордағы және
индуктивтік катушкадағы кернеудің қалай өзгеретінін бақылауға болады. Бұл
шамалар резонанс кезінде ондаған, тіпті жүздеген есе өседі.
Резонанстың радиобайланыста пайдаланылуы. Электр резонанс
46-сурет
құбылысты радиобайланысты жүзеге асыруға пайдаланылады. Хабарлаушы әр түрлі
станциялардың радиотолқындары радиоқабылдағыштың антеннасында жиелігі әр
қилы айнымалы ток тудырады, өйткені әрбір хабарлаушы радиостанция өз
жиілігімен жұмыс істейді. Антенна мен тербелмелі контур индуктивті
байланысты (47-сурет). Электромагниттік индукция әсерінен катушка
контурында тиісті жиеліктері бар айнымалы ЭҚК-тер және де осындай
жиеліктердегі ток күшінің еріксіз тербелістері пайда болады. Осыны есте
тұта отырып, былай делінеді: антеннада қоздырылған барлық жиеліктердің
тербелістерінен, контур тек жиілігі контурдың меншікті
47-сурет
жиілігіне тең келетін тербелістерді ғана екшеп бөіп алады. Контурды керекті
жиелікке дәл келтіру әдетте конденсатордың сиымдылығын өзгерту
жолымен іске асырылады. Бұл радиоқабылдағышты белгілі бір радиостанцияғ сай
келтіру деген сөз. Электр тізбегінде резонанс болу мүмкіндігін ескертудің
қажеттігі. Қайсібір жағдайларда электр тізбегіндегі резонанс үлкен зиян
келтіру мүмкін. Егер тізбек резонанс жағдайындағы жұмысқа сай есептелмесе,
онда резонанстың пайда болуы апатқа әкеп соғады. Мөлшерден артық ток
сымдары қыздырып күйдіреді. Үлкен кернеулерден изоляция тесіледі. Осы
сияқты апаттар өткен ғасырда жиі болып тұратын, ол кезде электр тізбектерін
дұрыс есептей білмейтін.
Еріксіз электромагниттік тербелістер кезінде резонанстың болуы,
яғни сыртқы айнымалы кернеудің жиілігінің тербелістің меншікті жиілігімен
дәл түскен кездегі ток күші мен кернеудің тербелісінің амплитудасының күрт
артып кетуі мүмкін. Бүкіл радиобайланыс резонанс құбылысына негізделшен.
Транзисторлы генератор. Автотербелістер
Осыған дейін қарастырылған еріксіз тербелістер электр станцияларында
генераторлар өндіретін айнымалы кернеудің әсерінен туындайтын. Осындай
генераторлар радиобайланысқа қажетті жоғары жиілікті тербеліс шығара
алмайды. Бұл үшін ротор шектен тыс үлкен жылдамдықтармен айналуы тиіс болар
еді.
Жиілігі жоғары тербеліс шығарып алу үшін басқа құрылғыларды, мысалы,
транзисторлы генераторды пайдаланады. Оның бұлай аталу себебі, оған енетін
негізгі бөліктерінің бірі жартылай өткізгішті прибор – транзистор болып
отыр. Генератор - күрделі прибор, оның жұмыс принципінің екжей-тегжейін
білу оңай шаруа ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айнымалы ток және электр тізбегіндегі резонанс10 бет
Синусоидалы айнымалы ток тізбегіндегі есепті шешу28 бет
Өздік индукция6 бет
ДНҚ4 бет
Күшейткіштің құрылымдық схемасын таңдау және негіздеу24 бет
Сызықтық күшейткіш20 бет
Delphi ортасында бір айнымалының функциясын зерттеу әдістемесін жасау18 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
Pascal тіліндегі айнымалылар типі21 бет
String типті айнымалыға қолданылатын стандартты функциялар мен процедуралар9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь