Жарнама іс-әрекеті


І КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1.1 Жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Ерте дәуірдегі Қазақстанда жарнаманың өмірге келуі. «Жарнама» ұғымының шығу тегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3 Жарнаманың атқаратын қызметтері. Жарнама түрлері ... ... ... ... ... ... ... ..8

ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ

2.1 Жарнама әрекетін жүргізудегі негізгі сатылары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.2 Кеңестер Одағындағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.3 Қазіргі Қазақстандағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.4 Халықаралық жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.5 Жарнама саласындағы зерттеулер. Жарнаманы тарату құралдары ... ... ...15
2.6 Арнайы сату әдісі, тауар өтімін ынталандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.7 Қоғаммен байланыстар. Коммуникация стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... ... .21

ІІІ ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Маркетинг коммуникациясы кәсіпорынның өндіріс-өткізу жүйесінде маңызды орын алады. Өйткені маркетинг кешенінің ол ең белсенді бөлімі болады.
Коммуникация дегеніміз тауарлар, қызметтер туралы хабарландыру, оларға деген тұтынушының сенімін күшейту, олар туралы ескерту ұшін фирма қолданатын әдіс-амалдары. Кәсіпорын тұтынушыларға тиімді әсер ету үшін коммуникацияның келесі әдіс-амалдарын пайдалануы мүмкін: жарнаманы, арнайы Сатуды, өтімді ынталандыруды, қоғаммен байланысты.
Коммуникацияның әр элементіне сәйкес ерекше тәсілдер мен әдістер қолданылады. Алайда олардың пайдалану мақсаты бір - маркетинг концепциясын табысты енгізу үшін стратегиялық және тактикалық мәселелерді дұрыс шешуді қамтамасыз ету. Коммуникация элементтерін дұрыс қолдану арқылы рынокта тауарды ұтымды жылжытуға болады. Тек қана төменде аталған шарттарды сақтау нәтижесінде коммуникация жүйесінің әсерлі нәтижесіне жетуге болады:
• көзделген шаралар жүйелі түрде орындалуы тиіс;
• коммуникация кешенін құру кезінде тауардың ерекшеліктері және оның өміршендік кезеңдері есепке алынуы тиіс.
Жарнама іс-әрекеті қазіргі таңда енді зерттеліп келе жатқан тың зейін қоятын психологияның ерекше саласы. Қазақ тілінде «жарнама кәсіпкерлігі» туралы әлі ешкім зерттемеген, оның алғашқы зерттеушілері мына біздер болып табыламыз. Біздің елде жарнамаға енді көңіл бөле бастауда. Ол көптеген зертеулерді талап етеді.
Жарнаманың кәсіпкерлік әсеріне - зейінді тарту, қызығу туғызу, тілектерді ояту, интеллект пен эмоцияға жағымды әсер ету сияқты жағдайлар жатқызылады. Адамға жарнаманың әсерін әлеуметтік- кәсіпкерлік ішкі дайындықтың жиынтығы ретінде түсіндіретін негізгі компоненттерге - когнитивтік, мінез-құлықтық және эмоционалды компоненттерді жатқызуға болады.
Жарнама іс-әрекеті - қоғамдық сананың бір формасы. Тұтынушының кәсіпкерлігін білу жарнама маманына нақты өз аудиториясын дұрыс табу, кәсіпкерлік әсер ету факторларында бағдарлануға мүмкіндік береді.
Жарнама әсерінің кәсіпкерлік тиімділігін дұрыс түсінбеу осы бағыттың әдіснамалық дамуына зиянын тигізеді. Осы бағыттағы кәсіпкерлік теория мәселелеріне жарнаманы қабылдаудың кәсіпкерлік құрылымы және соған сәйкес жарнамалық әсерлердің кәсіпкерлік аспектілері жатады. Осыған байланысты жарнама кәсіпкерлігі, жарнаманың эксперименталды кәсіпкерлігі, жарнамадағы кәсіпкерлік әдістер, саяси жарнамалар, жарнама бизнесі үшін мамандар даярлау жарнама әрекетін сараптау, жарнамада түстерді этномәдени топтардың қабылдауы секілді жаңа бағыттар дамуда. Бірақ олар әлі көптеген жаңа ғылыми зерттеулерді талап етеді.
1. Сатыбалдыұлы С.Маркетинг – нарықтану Алматы, «Білім», 1999.
2. Нысанбаев С.Н., Садыханова Г.А.Маркетинг неіздері Алматы, «Қазақ университеті», 2002.
3. Ж.Бекболатұлы. Жарнама негіздері. Алматы: Экономика-2009.
4. Айзенберг М.Н. Менеджмент рекламы.- М.1991.
5.Артеменко В.Г. Реклама в торговле.- Новосибирск. 1996.
6.Бадалов Д.С., Кисмерешкин В.Г. Регулирование рекламной деятельности.-М.: Рекламный совет России, 2000.
7.Баженов Ю. Организация рекламы в магазине - М.: ИВЦ “Маркетинг”, 1998.
8.Батра Р., Майерс Дж., Аакер Д. Рекламный менеджмент./ Пер.с. англ.5-е изд.- М., СПб., К. Издательский дом «Вильямс», 1999.
9.Богомолова Н.Н. Социальная психология печати, радио и телевидения.-М.:1997.
10.Божович Л.И. Личность и ее формирование в детском возрасте.-М., 1968.
11.Бородина В. Самореклама: мода и традиции.-М.: РИП- холдинг, 2000.
12.Викентьев И.Л. Приемы рекламы: Методика для рекламодателей и рекламистов. 14 пактических приложений и 200 примеров.- Новосибирск: ЦЭРИС, 1993.
13.Власова Н.М. Рекламный конструктор.- Новосибирск. 1998.
14.Володеева В.Н., Исакова Г.А. Основы психологии торговой рекламы1983.
15.Веригин А. Русская реклама.-СПб., 1898.

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі:  Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге
Таңдаулыға:   




МАЗМҰНЫ

І
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1.1 Жарнама
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Ерте дәуірдегі Қазақстанда жарнаманың өмірге келуі. Жарнама ұғымының
шығу
тегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... 7
1.3 Жарнаманың атқаратын қызметтері. Жарнама
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ..8

ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ

2.1 Жарнама әрекетін жүргізудегі негізгі
сатылары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.2 Кеңестер Одағындағы
жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .1
2
2.3 Қазіргі Қазақстандағы
жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .1
3
2.4 Халықаралық
жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ..14
2.5 Жарнама саласындағы зерттеулер. Жарнаманы тарату құралдары ... ... ...15
2.6 Арнайы сату әдісі, тауар өтімін
ынталандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.7 Қоғаммен байланыстар. Коммуникация
стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... ... .21

ІІІ
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ...24

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

Кіріспе

Маркетинг коммуникациясы кәсіпорынның өндіріс-өткізу жүйесінде маңызды
орын алады. Өйткені маркетинг кешенінің ол ең белсенді бөлімі болады.
Коммуникация дегеніміз тауарлар, қызметтер туралы хабарландыру, оларға
деген тұтынушының сенімін күшейту, олар туралы ескерту ұшін фирма
қолданатын әдіс-амалдары. Кәсіпорын тұтынушыларға тиімді әсер ету үшін
коммуникацияның келесі әдіс-амалдарын пайдалануы мүмкін: жарнаманы, арнайы
Сатуды, өтімді ынталандыруды, қоғаммен байланысты.
Коммуникацияның әр элементіне сәйкес ерекше тәсілдер мен әдістер
қолданылады. Алайда олардың пайдалану мақсаты бір - маркетинг концепциясын
табысты енгізу үшін стратегиялық және тактикалық мәселелерді дұрыс шешуді
қамтамасыз ету. Коммуникация элементтерін дұрыс қолдану арқылы рынокта
тауарды ұтымды жылжытуға болады. Тек қана төменде аталған шарттарды сақтау
нәтижесінде коммуникация жүйесінің әсерлі нәтижесіне жетуге болады:
• көзделген шаралар жүйелі түрде орындалуы тиіс;
• коммуникация кешенін құру кезінде тауардың ерекшеліктері және оның
өміршендік кезеңдері есепке алынуы тиіс.
Жарнама іс-әрекеті қазіргі таңда енді зерттеліп келе жатқан тың
зейін қоятын психологияның ерекше саласы. Қазақ тілінде жарнама
кәсіпкерлігі туралы әлі ешкім зерттемеген, оның алғашқы
зерттеушілері мына біздер болып табыламыз. Біздің елде жарнамаға
енді көңіл бөле бастауда. Ол көптеген зертеулерді талап етеді.
Жарнаманың кәсіпкерлік әсеріне - зейінді тарту, қызығу туғызу,
тілектерді ояту, интеллект пен эмоцияға жағымды әсер ету сияқты
жағдайлар жатқызылады. Адамға жарнаманың әсерін әлеуметтік-
кәсіпкерлік ішкі дайындықтың жиынтығы ретінде түсіндіретін негізгі
компоненттерге - когнитивтік, мінез-құлықтық және эмоционалды
компоненттерді жатқызуға болады.
Жарнама іс-әрекеті - қоғамдық сананың бір формасы. Тұтынушының
кәсіпкерлігін білу жарнама маманына нақты өз аудиториясын дұрыс
табу, кәсіпкерлік әсер ету факторларында бағдарлануға мүмкіндік
береді.
Жарнама әсерінің кәсіпкерлік тиімділігін дұрыс түсінбеу осы
бағыттың әдіснамалық дамуына зиянын тигізеді. Осы бағыттағы
кәсіпкерлік теория мәселелеріне жарнаманы қабылдаудың кәсіпкерлік
құрылымы және соған сәйкес жарнамалық әсерлердің кәсіпкерлік
аспектілері жатады. Осыған байланысты жарнама кәсіпкерлігі, жарнаманың
эксперименталды кәсіпкерлігі, жарнамадағы кәсіпкерлік әдістер, саяси
жарнамалар, жарнама бизнесі үшін мамандар даярлау жарнама әрекетін
сараптау, жарнамада түстерді этномәдени топтардың қабылдауы секілді
жаңа бағыттар дамуда. Бірақ олар әлі көптеген жаңа ғылыми
зерттеулерді талап етеді.
1.1 Жарнама
Жарнама, реклама (франц. reclame, лат. reclamo — жар саламын) —
тауарлардың, қызмет көрсетудің тұтынушылық қасиеті туралы ақпарат беру және
оған деген сұранысты көбейту мақсатында таратылатын хабарлама; белгілі бір
адамдар, ұйымдар, әдебиет пен өнер шығармалары туралы хабар таратып, оларды
әйгілеу.
Бүгінгі әлеуметтік, экономикалық тыныс-тіршілігімізді жарнамасыз көзге
елестету қиын.
Жарнама дегеніміз белгілі тапсырыс берген демеушінің атынан тауарды
тартымды көрсетуге және оны сатып алушыға жылжытуға бағытталған ақылы
әрекеттер. "Жарнама" тілінен аударғанда "айқайлау" (reclamare) ұғымын
сипаттайды.
АҚШ Маркетинг Ассоциациясының анықтамасы жарнама дегеніміз тауарларды,
қызметтерді, идеяларды тұтынушыларға карай жылжытуына арналған "кез-келген"
әрекеттер нысандары және нақтылы жағдайды есепке ала отырып, анағұрлым
тиімді тәсілдер мен әдістерді қолдана отырып, әлуетті тұтынушылардың
назарларын жарнамалау аудару үшін орындалатын ақылы қызметтер деп
анықталған.
Жарнама ерекшеліктері:
• қоғамдық сипаттама алады;
• үгіттеуге қаражат қабілеттілігі бар сатушы жарнама өзінің
хабарландыруын бірнеше рет қайталай алады;
• мәнерлік - түс, дыбыс, шрифт арқылы тауарды тартымды көрсетуге
болады;
• иесіз жарнама монолог ретінде ғана жасалады.
Жарнама күнделікті өміріміздің құрамдас бөлігіне, өзіндік заңдылықтары
бар қоғамдық құбылысқа айналды. Тұтынушы мен өндіруші арасындағы маңызды
дәнекер буын бола отырып, жарнама экономиканың дамуын ынталандыратын,
өндірістік үдерістер мен өнім сапасын жетілдіретін маңызды тұтқа ретінде
көрінуде. Жарнама сауданы жүргізетін тетік қана емес, сондай-ақ тұтыну
мәдениетін жаңа биіктерге көтеретін өркениет үдеткіші де болып отыр.
Өркениетті тіршіліктің негізін құрайтын ұстындардың біріне айналған жарнама
төңірегінде зерттеушілер мен практик мамандар тарапынан түрлі
пікірталастардың туындағанына көп болды. Зерттеушілердің көбі оны ғылымның
арнайы бір саласына жатқызса, практиктер басқару, кәсіпкерлік пен іскерлік
өрісінен іздегісі келеді, ал жарнамалық хабарландырулар әзірлеуге қатысы
бар мамандар шығармашылық үдерістің өзіндік бір түрі деп санайды. Осы
пікірлердің қай-қайсысының да шындыққа қатысы бар болғандықтан келесі
тарауларда оларға арнайы тоқталып өтпекпіз. Жарнама нышандары адамзаттың
өзін-өзі танып, саналы тіршілікке көшкен уақытында пайда болды деуге негіз
бар. Адамдардың алғашқы томаға-тұйық қауымдастықтарында өмірге келген
жарнама дами келе мәдени факторға айналып, тіл, діл, дін, әдет-ғұрып сияқты
өзге де обьективті алғышарттармен бірге адамзат дамуының өркениеттік ұғым-
түсінігін қалыптастырды. Ал, ақпарат алмасу тұрғысынан алғанда өркениет
дегеніміз ең биік деңгейдегі мәдени қауымдастықтың, аралас-құраластық пен
сан қырлы байланыстың, яғни коммуникацияның жоғары даму сатысы. Жарнама –
коммуникация құралы, мәдени және өркениеттік тетіктер–техника мен
технология арқылы ол қоғамдық байланыстардың дамуына өз әсерін тигізеді.
Әлбетте, адамзат қоғамының тәй-тәй басқан шағында толыққанды жарнама әлі
өмірге келмеген-тін, тек жарнама нышандары ғана бой көрсете бастаған-ды.
Жарнама нышандарын алғашқы қауымға қауіп-қатер төнгенде дабыл атқарымын
орындаған, бір тайпаның адамын келесі тайпаның өкілінен айырмалаған
әлеуметтік ақпарат ретінде қарастыруға болады. Тайпа мүшесінің сақал-шаш
жіберуінен, киім киісінен, денесінің түрлі бөліктеріне таңба салуынан
осындай ақпарат көзге ұрып тұратын. Бұл кезеңде жарнама нышандарының
экономикалық сипатынан әлеуметтік бағыты басым болды, яғни осы арқылы билік
тұтқасын ұстаған өкілетті тұлғалар, ауқатты топтар қарапайым халықтан
айырмалана алды. Сөйтіп, қоғам дамуының бастапқы сатыларындағы бұл нышандар
жарнаманың пайда болуына жол ашқан әлеуметтік және мәдени тірліктің таптық
және мүліктік жіктелу сипаты бар элементтері-тін. Жарнаманың даму үдерісін
шартты түрде бірнеше кезеңге бөлуге болады: Б.д.д. ІІІ мыңжылдық–б.д. V
мыңжылдық – жарнаманың ілкі тарихы (ежелгі дәуір, антикалық кезең және
антикадан кейінгі кезең); VІ-VІІ (орта) ғасырлар (феодализм дәуірі,
өнеркәсіпті цехтық тәсілмен ұйымдастырудың қалыптасуы); ХVІ-ХVІІ ғасырлар –
Ренессанс және ағарту дәуірінің жарнамасы; ХІХ ғ.-ХХ ғ. басы – индустриялық
өндірістің және капиталистік экономиканың даму кезеңі. Қазіргі заманғы
жарнама әуелі протожарнама түрінде пайда болды. Протожарнама бұқаралық
ақпарат құралдары мен бұқаралық коммуникация жүйесі қалыптасқан қазіргі
жарнама пайда болар алдындағы ақпараттық-жарнамалық қызметті білдіретін
тарихи-мәдени құбылыс саналады. Ежелгі протожарнаманың пайда болуы біздің
дәуірімізге дейінгі 3 мыңжылдықпен таңбаланады.
Культтік протожарнама
рулық;
тайпалық тотемдер,
меншік белгілері
таңба;
штамп;
мөр,
авторлық белгілер (сигнатуралар) протожарнамалық формаларға жатады.
Жарнаманың қоғам дамуының экономикалық факторы ретінде өмірге келуі қалалық
өркениеттің пайда болуымен тікелей байланысты. Урбанистік өркениет
арқасында ілім-білім бір жүйеге түсіріліп, әртүрлі тілдерде сөйлейтін
халықтарға ортақ дін мен заң-низам дүниеге келді, жазу-сызу дамыған шаһар
мәдениеті қалыптасты. Қала халқының саны өсті (кей деректерде Рим мен
Бабылда-Вавилонда- миллионға дейін тұрғын болғаны айтылады). Қаладағы
тыныс–тіршілік негізгі үш орталық төңірегіне топтастырылғаны белгілі: билік
орталығында әкімшілік орындары, ал рухани орталықта ғибадат үйлері
шоғырландырылса, экономикалық орталық өзегі базар болып табылатын-ды. Осы
құрылымдардың бәрі бас-аяғы бүтін, жинақы, классикалық күйде Рим
мединасында–мегаполисінде көрініс тапты. Мұнда тұрғындарды Сенаттың саяси
шешімдерімен, қала басшылығының бұйрық-жарлықтарымен, жат жұрттық
елшіліктердің келу-кетуі, азық-түліктің бағасы, сондай-ақ ақсүйектердің
сүйікті ермегі–гладиаторлардың шайқасы жөніндегі ақпармен таныстыратын
жарнаманың арнайы түрлері болған. Мұндай жарнамаға Сенаттың ағымдағы
қарарлары мен шешімдері жазылған арнайы тақталар- acta senatus жатқан,
бұл ақпарат көзі Август Цезарь тұсында acta dіurnal populі romanі болып
аталып, оған билік маңайындағы жаңалықтар, жеке тұлғалардың шақырулары мен
хабарландырулары жазылған. Үлкен қаладағы ақпарат алмасуға аса мұқтаж
орындардың бірі–ғибадат үйлері, храмдар орналасқан рухани орталық болып
табылатын-ды. Мәселен, Римде абыз тұрған үйдің маңында арнайы тақталар
ілінетін, оларға болжам-жорамалдар жазылып, кейіннен мұражайға өткізілетін
болған. Храмдар мен соборлардың, мешіттердің қабырғаларына хат-хабар ілу
кейінгі дәуірлерде де, атап айтқанда орта ғасырларда да жалғасын тапқан.
Бұған атақты реформашы Мартин Лютер тезистерінің 1617 жылы Виттендберг
соборының қабырғасында ілінуі айғақ. Орта ғасырдағы европалық жарнаманы
негізінен жаршылардың тауарды-айталық, шарап пен құмыраны, ат әбзелдерін,
жеміс-жидекті әспеттеп, асыра дәріптеп, мақтауын келістіре отырып, бар
дауысымен жеріне жеткізіп айтатын жар салуы деп қарастыруға болады.
Алайда, осы кезеңде жазбаша жарнама да бой көрсете бастады. Қылқалам иелері-
граверлер, суретшілер мен мүсіншілер жарнама ісіне араласып, олардың
туындылары қалалар мен кенттердің көшелерінде пайда болды. Тарих деректері
ХІІ ғасырдың бас кезінде көшелерге әшекейлі ілмелер ілінгенін айғақтайды.
Көркем ілмелер өнері ХІV-ХVІ ғасырларда өркендеп, дамиды. Бұл кезеңде Батыс
Еуропада экономика қарыштап өсіп, қала мәдениеті жаңа биіктерге көтерілген-
тін. Экономика мен қоғамның әлеуметтік құрылымындағы оң өзгерістер жарнама
шеберлерінің ізденістеріне кең жол ашты. Бейнелеу құралдарын қолданудың
жаңа әдістері пайда болды. Қабырғаға салынатын фрескалық суреттерді майлы
бояумен салынған туындылар алмастыра бастады. Сөйтіп, көркемсуретті ілмелер
өнерінің дамуы үшін қолайлы жағдайлар қалыптасты. ХҮ ғасырдың ортасында-ақ
Франция қалалары осындай ілмелерге толы болғандығы тарихтан белгілі.
Жарнаманың қарастырылып отырған кезеңдегі дамуы Еуропа елдерінде осы
тұста болып өткен негізгі саяси және экономикалық оқиғалармен тікелей
байланысты. ХV ғасырдағы Еуропа тарихы өндірістік және қоғамдық
қатынастардың, саяси және мемлекеттік құрылыстың жаңа тұрпаттары мен
түрлерінің пайда болуымен ерекшеленеді. Бұл жаңа географиялық ашулар жүзеге
асқан, жаңа елдер мен аймақтар саяси сахнаға шығып, еуропалық экономикалық-
саяси және мәдени өмірдің өзегі Жерорта теңізінен Батыс пен Солтүстік-
Батысқа қарай ойыса бастаған уақыт болатын. Осы тұс классикалық орта
ғасырда компас, оқ-дәрі, кітап басу сияқты ұлы жаңалықтардың дүниеге келген
кезі еді. Техника қауырт дамып, өндірісті ұйымдастыру технологиясы
жетілдірілді, тау-кен, металл өңдеу, балқыту, тоқыма, коммуникация
құралдары өндірісі өркендеді. Математика, астрономия, физика, химия сияқты
ғылым салалары дамыды. Кейінгі орта ғасырда жазбаша жарнаманың парақша,
афиша, каталог және манускрипт сияқты жаңа формалары кеңінен тарай бастады.
Мұның барлығы баспа ісінің өркендеуі арқасында x\мүмкін болды. ХV ғасырда
батыс жарты шарда ұлттық экономикалардың, сауда мен ғылыми орталықтардың
дамуы ақпараттың жаппай тарауына мұқтаж болды. Коммуникацияның ауызша және
бейнелі түрлері қажеттілікті жеткілікті қанағаттандыра алмады. Ақпаратты
көбейтіп тарату мүмкіндігінің шектеулі болуы, бұқаралық ақпарат
құралдарының жетімсіздігі ілгері басқан қадамды кері тартты. Баспахана
станогын ойлап тапқан Иоганн Гутенбергтің ісін алға апарушылардың
жанқиярлық қызметінің нәтижесінде 1500 жылы 200–ден астам баспахана жұмыс
істеп тұрды. Еуропаның барлық елдерінде кітап басу жолға қойылды. Бұл
үрдістен ортағасырлық Осман Түркиясы да қалыс қала алмады. Түркі әлеміндегі
ең алғашқы баспахана 1727 жылы өмірге келді, оны ұлы ағартушы Ибрагим
Мүтефферика өзінің әкесі, белгілі қоғам қайраткері әулие Мехмед Челебимен
бірлесіп ашқан болатын. Мәдениеттанушылар үшінші ақпараттық төңкеріс деп
атаған бұл үдерістің жарнама қызметінің одан әрі дамуына әсері зор болды.
Осы орайда алғашқы ақпараттық төңкеріс тілдің пайда болуымен, екінші
төңкеріс жазудың ойлап табылуымен байланыстырылады. Күнделікті көзімізге
таныс жарнама ХІХ ғасырда пайда болды.
Қазіргі заманғы жарнаманы өмірге әкелген факторлар қатарына:
экономикалық факторлар (өнеркәсіптік революция);
ғылыми-техникалық прогресс (коммуникацияның озық әдістерінің-телефонның,
телеграф пен радионың, кинематографтың пайда болуы);
әлеуметтік өзгерістер (халық санының өсуі, бұқара санасының оянуы, көші-
қон үдерістерінің жеделдеуі);
мәдени ілгерілеушілік (қала мәдениетінің басым бола бастауы, жалпы
адамзатқа ортақ құндылықтардың көрінісі беруі) жатады.

1.2 Ерте дәуірдегі Қазақстанда жарнаманың өмірге келуі. Жарнама
ұғымының шығу тегі

Сұранысты қалыптастырып және ынталандырып отыратын қызмет түрі ретінде
жарнама Қазақстан аумағында ерте замандарда пайда болған. Қазіргі заманғы
Қазақстан аумағында қалалық өркениет жедел дамыған ІХ-ХІІІ ғасырларда кент
тірлігін ұйымдастырудың өзіндік жүйесі көрініс тапты. Хорасаннан Жетісуға
дейін созылып жатқан ұлан байтақ өңір шаһарлары Шығыс өркениетінің
қалыбынан шыққанымен, сондай-ақ оларда Батыс мәдениетінің нышандары да
молынан табылатын. Бұған осы қалалар тізбегінің Ұлы Жібек Жолының бойында
орналасуының зор әсері болды. Мәселен, кез келген қалаға ортақ шахристанда
билік мекемелері орналасса, рабадта қолөнершілер тұрды. Көне Түркістан,
Сайрам мен Отырар, басқа да қалалар туралы тарихи деректерде әмірлер мен
хандардың жарлықтарын орталық майданда (алаңда) жаршылар дауыстап жария
ететіні баяндалады, сондай-ақ бұл пәрмендер мешіт қабырғаларына ілінетіні
де атап өтіледі. Жарнама терминінің шығу төркіні Қазақстанның оңтүстік
өңірінде ислам өркениетінің гүлденген дәуірі–ІХ-ХІІ ғасырларға барып
тірелетіні де сондықтан (мұсылман Ренессансы Еуропаның орта ғасырынан
әлдеқайда ерте басталған). Жар сөзінің Қазақ диалектілер сөздігіндегі
бір мағынасы–қабырға дегенді білдіреді. Ал, нама-парсыша жазу деген
мағынада. Сөйтіп, жарнама дегеніміздің ежелгі мәні-қабырғадағы жазу,
жазба болса керек. Бір таңданарлығы, осы сөз төркінінің жоғарыда
келтірілген ортағасырлық Еуропа қала мәдениетіне тікелей ұштасып жатуы.
Капитализмге дейінгі кезеңде жарнама саласының анағұрлым жандануы орта
ғасырларға тұспа-тұс келеді. Бұл дәуірде қазіргі Қазақстан жері арқылы
көптеген сауда жолдары өткен, Жібек Жолы солардың бірі болып табылады. Осы
жолдың бүкіл өн бойындағы жоғарыда атап өтілген Түркістан, Жент, Отырар,
Сайрам сияқты ірі қалалар Шығыс пен Батыс арасындағы өркениеттік
байланыстардың маңызды нүктелері болды. Жәрмеңкелер пайда болып, гүлдене
түсті. Қазіргі Алматы облысы Кеген кентінің маңындағы Қарқара, Арқадағы
Қоянды жәрмеңкелері күні кешеге дейін түрлі өлкелерден келген сан мыңдаған
адамның басы қосылып, сауда-саттық қара күзге дейін толастамауымен әйгілі
еді. Көпестер мен кірекештер, алармандар мен сатармандар мидай сапырылысқан
сауда алаңдарында жаршылар өз өнімдерін, бар өнерін жан сала жарнамалап
жататын. Алармандар негізінен қазақ жұртының өкілдері болғандықтан, түрлі
елдердің саудагерлері қазақша тақпақтап сөйлеуге тырысатын. Алайда, бұл
жарнама бүгінгі ұғымдағы жарнама ауылынан әлі де алыста еді.

1.3. Жарнаманың атқаратын қызметтері. Жарнама түрлері

Рыноктағы жарнама бернесі:
• экономикалық бернесі – сұранысты қалыптастыру, өтімді ынталандыру,
тұтынушыларға тауарларды алғызуды тездету арқылы "сату - алу"
үдерісін тездетеді;
• ақпараттық бернесі - тұтынушыларды өндірушілер және олардың
тауарлары туралы ақпарат ағымдарымен қамтамасыз етеді;
• коммуникациялық бернесі - маркетинг зерттеулері кезінде қолданатын
сауалдама, тұтынушылар пікірлерін жинау, тауар өтімін талдау арқылы
жарнама рынокпен және тұтынушымен қайтара байланысын қамтамасыз
едеті;
• бақылау бернесі - рыноктағы өнімдердің жылжуын бақылауға мүмкіндік
береді;
• түзетім бернесі - өткізу саясатын және жарнама қызметін ұтымды
жағына өзгертуге мүмкіндік жасайды;
• сұранысты басқару бернесі - нақты тұтынушылар топтарына көзделген
әсер тигізу жолдарын табуға мүмкіндік ашады.
Жарнаманың жоғарыдағы айтылған көптеген бернесі әмбебап сипатын
көрсетеді және оның жеке түрлерін бөліп талдауды қажет етеді. Жарнаманың
түрлерін айыруда көптеген белгілер қолданылады. Оның бірнешеуі 1-кестеде
көрсетілген.
1-кесте. Жарнама түрлерінің негізгі белгілері
Жарнама Жарнама түрлері
түрлерін айыру
белгілері
1 2
Жарнаманы "Қатаң" жарнама - қысқа мерзімді, агрессияшыл жарнама
жеткізу "Жайлы" жарнама - тауар айналасында қолайлы жағдай
әдіс-теріне құратын жарнама
қарай
Мияткер түрінеӨндірушінің атынан жүргізілген жарнама көбінесе
қарай коммерциялық әрекетхе байланысты Жеке адамдар атынан
жүргізілген жарнама көбінесе хабарландыру сипатын алады.
Тұтынушыға Оңтайлы жарнама - әлуетті тұтынушының ақыл-ойына әсер
әсер ету ететін жарнама Эмоцисналды жарнама - тұтынушылардың
әдісіне қарай сезіміне, эмоциясына ассоциация арқылы әсер ететін
жарнама
Мақсатты Бизнес саласына арналған жарнама - тауарды өндіріс
аудиторияның үдерісінде қолдану үшін сатып алатын тұтынушыларға және
түріне қарай делдалдарға арналған жарнама Жеке тұтынушыға арналған
жарнама
Коммуника-ция Тандамалы жарнама - нақты рынок сегментіне арналған
стратегия-сынажарнама Жалпылама жарнама - жалпы рынокқа арналған
қарай жарнама
Компания Ақпараттық жарнама - тұтынушыларды жаңа тауармен және
мақсатына жаңа фирмамен таныстыратын жарнама Ескерту жарнамасы -
қарай тұтынушылар есіне тауар туралы ақпаратты сақтауға
арналған және тауарды қай жерде сатып алуын еске
түсіретін жарнама
Жарнама затынаТауар жарнамасы – тауарға сұранысты қалыптастыратын және
қарай оған ынталандыратын жарнама.
Фирма (фирма беделі) жарнамасы – кәсіпорынның жағымды
көрсететін жарнама.
Тигізетін Тікелей жарнама – жеке тұлғаға арналған жарнама.
әсеріне қарай Жанама жарнама – көпшілікке арналған жарнама.
Әсер ету Көз жарнамасы (баспа және сыртқы жарнамасы).
жолына қарай Акустикалық жарнама (радиожарнама).
Иіс сезу қабілетіне әсер ететін жарнама (хош иісті буклет
немесе с.с.заттар арқылы)

ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
2.1 Жарнама әрекетін жүргізудегі негізгі сатылары
Маркетинг жүйесіндегі жарнама қызметі біркатар сатыларға бөлінген
кұрамдас үдеріс ретінде сипатталады (1-сурет).

1-сурет. Жарнама қызметін жүргізудегі негізгі сатылары

Жарнама мақсаттары кәсіпорын қабылдаған жалпы маркетинг және
коммуникациялық стратегияларына сәйкес анықталады. Ол мақсаттарды екі үлкен
топқа белуге болады:
1) тауарды өткізу саласына байланысты мақсаттар - сату көлемін
молайтуға және тұтынушылардың тауарды сатып алуын ынталандыруға арналады;
2) коммуникация саласына байланысты мақсаттар - нақты идеяларды
хабарлауға, кәсіпорынның бейнесін қалыптастыруға, тұтыну әдетін ыңғайлы
өзгертуге бағытталады.
Жарнама мақсаты негізінде жарнамалық жариялау шешімдерін қабылдау
тәсілдері анықталады. Алдымен үсынатын тауардың ерекше қасиеттері талданып,
соның ішіндегі тұтынушыларға аса маңыздыларының тізімі жасалады. Одан кейін
жарнамалық жариялаудың қандай мақсатты аудиторияға арналуын нақты анықтау
керек.
Жарнамалық жариялауды дайындаған кезде мына мәселелерді шешу қажет:
1) жарнамалық жариялаудың құрылымын;
2) жарнамалық жариялаудың түрін;
3) жарнамалық жариялаудың бет-бейнесін. Жарнамалық жариялаудың
құрылымы АIDА (Attention - назар, Interest - қызығу, Desire - ықылас,
Action - әрекет) талаптарына сәйкее болуы қажет. Дұрыс құрастырылған
хабарландыру тартымды да қызықты болады. Ол хабарландыруды адам қайтара
оқуы, немесе көруі мүмкін. Хабарландырумен түгел танысып, жарнама
объектінің дәлелдігіне толық сенсе, тұтынушы тауарды сатып алуы мүмкін.
Жарнамалық жариялаудың түрі тауарды тұтынушыға көрсету
әдісіне:байланысты. Көрсету әдістерінің бірнешесі болады. Олар: тауардың
ұнатымды жақтарымен клиенттердің пікірлерін игеру, қажеттіліктерді
қанағаттандыратын тауардың жағымды қасиеттерін анық және дәлелді көрсету,
нақты жағдайда тауарды қолдану тәсілдерін көрсету, тұтынушының көңілін
көтеру үшін әзіл-сықақ т.б. жағдай жасау.
Жарнамалық жариялаудың бет-бейнесі көзделген ойды тұтынушыға ауызша не
жазбаша түрде жеткізуі керек. Жарнамада бес түрлі атқарымдық бет-бейнесін
айыруға болады:
• ресми іскерлік;
• ғылыми түрде кәсібилік;
• жариялымдық;
• әдеби тілмен сөйлеу;
• дөрекі тілмен сөйлеу.
Жарнамалық жариялауды дайындаумен бірге жар құралдарын таңдау
мәселелері де шешілуі қаже тарату құралдарын тандау кезінде мына сұрақтарға
қажет болады:
Жарнама тарату құралдары анықталғаннан кейін қажет қаржы көлемі
есептеледі.
Жарнама қаржы көлемі анықталғанда келесі факторлар есепке алынады:
• болжаған өткізу рыногының көлемі мен мөлшері;
• кәсіпорын маркетинг кешеніндегі жарнаманың ролі;
• тауардың өмір кезеңдері;
• бәсекелестердің жарнама шығындары;
• өзінің қаржы мүмкіндіктері.
Жарнама қаржысы коммуникация кешенінің жалпы шығындары сметасына
енгізілуі тиіс.
Дәрежелі жарнама көптеген шығындарды талап етеді. Сондықтан жарнама
қызметінің тиімділігін бағалау жұмысы өте маңызды орын алады. Оның өзі
мынадай мүмкіндіктерді береді:
• жарнаманың пайдалылығы туралы ақпарат береді;
• әрбір жарнама тарату қүралдарының нәтижелілігін көрсетеді;
• әлеуетті тұтынушыларға жарнаманың оңтайлы әсер ету шарттарын
анықытауды.
Жарнама науқаны мен құралдарының тиімділігін нақты абсолютті санмен
анықтау мүмкін емес. Осы туралы американдық кәсіпккер Джон Ванемейкер былай
дейді: "Менің жарнамаға жұмсаған ақшаларымның бірталайы бекерге кететінін
білемін. Бірақ оның нақты мөлшерін анықтай алмадым". Салыстырмалы есеп
бойынша жарнама өзін сонда да ақтайды. Мүнда жарнаманың экономикалық
тиімділігі мен жарнаманың психологиялық әсер ету тиімділігін айыру қажет.
Жарнаманың экономикалық тиімділігі жарнаманың сату көлеміне тигізетін
әсерімен анықталады. Ол үшін оперативті және бухгалтерия мәліметтерін
талдау керек.
Жарнаманың психологиялық әсер ету тиімділігі әлуетті тұтынушылардың
назарын тарту деңгейімен және жарнамалық жариялауды тыңдаушылар қаншалықты
еске сақтау деңгейімен анықталады. Бұны тұтынушылар қимылдарының
өзгерістерінен шамалап білуге болады. Ал оны нақты есептеп шығару қиындау.

2.2 Кеңестер Одағындағы жарнама
Жарнаманың маңызды буыны болып саналатын бұйым безендіру (дизайн)
экономикасы дамыған елдерде ғылым мен тәжірибенің тығыз тоғысуынан
туындаған өнердің жаңа саласы болып табылады, безендіру стилі белгілі бір
кезеңнен кейін, атап айтқанда ұрпақтар ауысатын 10-12 жылдан соң
өзгерістерге ұшырап отырады. Мәселен, айқын ерекшеленетін: модернизм (ХХ
ғасырдың басы), конструктивизм (20-30 жылдар), романтикалық реализм (40-50
жылдар), сюрреалистік және ғарыштық тақырыптар (60-70 жылдар),
компьютерлік ағым (80-жылдар), жаңа толқын авангарды (80-90 жылдар)
сияқты безендіру ағымдары бар.
Кеңестік темір қорған осы көркемдік ағымдардың ешқайсысын идеологиялық
шекарадан бері асырған жоқ. Тауарларға соғылатын белгілерде кеңестік
насихат (орақ пен балға, бес жұлдыз, спутник, т.б.) басым болды.
Экономиканың мемлекеттік монополияға айналдырылуы КСРО-дағы жарнама ісіне
де өз әсерін тигізді. Атап айтқанда социалистік тұтыну нарығында көпшілік
қолды тауарлардың зәрулігі жылдан-жылға ұлғайып, сатушы нарығының үстем
болуын туғызды. Міне, осындай жағдайда жарнама өнім өткізуге еш әсерін
тигізбейтін жанама құралға айналды, яғни өндірісшілер тарапынан
алармандарды әрекетке итермелейтін қозғау салынбады, өйткені тауар өтпегені
былай тұрсын, жетпейтін. Сол кездегі жарнамалық хабарландырулардың
үлгілері: Аэрофлот ұшақтарымен ұшыңыздар, Беломорканал темекілерін
сатып алыңыздар, Жеміс шырыны-денсаулыққа пайдалы, т.б тәріздес болатын.
Мұндай жарнама тауарлар мен қызметтердің сапасы жөнінде ешқандай ақпарат
бермейтіндіктен, тұтынушыларға ассоциативтік әсер етпейтін. Өйткені,
мемлекеттік монополизм жағдайында салаішілік және салааралық бәсеке
туындамайтын да, жарнама бәсекелестік құралы ретінде пайдаланылмайтын. Рас,
Кеңестер билігі кезінде жарнаманың кәдеге асқан бір саласы болды. Ол -
идеологиялық насихат пен үгіт (КПСС ХХҮ сьезінің шешімдерін жүзеге
асырайық, Халық пен партия біртұтас, Электр қуатын үнемдеңіздер
сияқты) болатын. Сөйтіп, социалистік экономика жағдайында жарнама нарықтық
шаруашылық тұсында орындайтын атқарымдарын жүзеге асырған жоқ, өндіріске,
тұтынуға өз әсерін тигізе алмады. Бұл тұжырым КСРО-ның ішкі рыноктарына
ғана қатысты еді, ал шет елдерде Кеңестің сыртқы сауда өкілдіктері отандық
өнімді өткізу үшін өркениетті дүниеде қолданылатын жарнаманың алуан
әдістері мен тәсілдерін пайдаланды. Бұрынғы Кеңестер Одағында социалистік
экономика негіздеріне қайшы келетін буржуазиялық институт ретінде жарнамаға
жағымсыз көзқарас қалыптасқанын атап өтуіміз керек. Жақсы тауар жарнамасыз-
ақ өтеді деген сыңаржақ пікір салдарынан экономика мен әлеуметтік
психологияның осы бір маңызды саласына мән берілмеді, арнайы зерттеу
жұмыстары жүргізілмеді. Шынтуайтына келсек, нарық қатынастары қанат жайған
қазіргі кездің өзінде бұл тақырыпқа жазылған төлтума іргелі еңбектер жоққа
тән.

2.3 Қазіргі Қазақстандағы жарнама
Қазіргі мағынадағы жарнама Қазақстанда 1920 жылдардағы жаңа экономикалық
саясат (ЖЭП) кезінде пайда болды. ЖЭП экономиканы директивалық басқару
тәсілдерімен қоса капиталистік еркін бәсекеге де жол ашқаны белгілі. Бұл
кезеңде нарық көпшілік қолды тауарлармен молығып, жарнама жаңа саяси және
әлеуметтік жағдайда дами бастады. Одақ көлемінде В.Маяковский, В.Лисицкий,
А.Родченко, А.Мандрусов сияқты белгілі тұлғалар жарнаманы саяси ұрандар
тілімен сөйлете білді. Жарнама-сауда сәйгүлігі деген слоган-ұрансөз де өз
тұста пайда болды. Жарнама қызметінің бұл кезеңдегі бір ерекшелігі-
сатарман нарығы басым болып, төлем қабілетті сұраныс аз болды. Жарнамада
граффити стилі кеңінен етек жайып, шынайы болмыс әсіреленіп бейнеленетін-
ді. Өкінішке қарай, осы кезеңде Қазақстанда құрылған жарнама
агенттіктерінің жұмысы туралы ешбір дерек сақталмаған. Біздіңше, экономика
мен әлеуметтік-саяси өмірді метрополия орталығы-Мәскеуден тікелей басқару
қолға алынғандықтан, Қазақстанға және басқа шет аймақтарға жарнама өнімдері
КСРО-дағы өнеркәсіптік тұрғыдан дамыған Мәскеу мен Ленинград қалаларынан
(қазіргі Санкт-Петербург) жеткізіліп тұрған. Екінші дүниежүзілік соғыстан
кейін Қазақстан дамыған өнеркәсіптік базасы бар елге айналғандықтан,
жарнаманың өркендеуіне кең жол ашылды. Жарнама өнімдерін өндіретін алғашқы
мекеме Қазақстанда 1951 жылы өмірге келгендігі ресми құжатта тіркелген. Ол
Жарнама және сауда жабдығы деп аталған. Кейіннен ол Қазақсаудажарнама
деген атауға ие болған. Алғашында Союзторгреклама (Одақсаудажарнама)
Бүкілодақтық бірлестігінің құрамына кірген, кейіннен, 1981 жылы ол
республикалық бағыныстағы ұйымға айналған. Бүгінде елімізде жарнамамен
айналысатын агенттіктер мен кәсіпорындар саны қомақты. Олардың ірілерінің
қатарында Киік, Татьяна фирмаларын және басқа кәсіпорындарды атауға
болады. Біздің елімізде Жарнама туралы арнайы Заң 2003 жылғы 19
желтоқсанда қабылданған. ТМД елдері ішінде Ресей мен Украина, Балтық бойы
мемлекеттерінің жоғары оқу орындарында жарнама, көпшілікпен жұмыс істеу
мамандықтары бойынша білім беріледі, ірі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Адамның іс-әрекеті
Жоғары жүйке іс-әрекеті
Басқару іс- әрекеті негіздері
Рим клубының іс-әрекеті
Заңгердің кәсіби іс-әрекеті
Басқару іс- әрекеті негізі
Заңгердің кәсіби іс-әрекеті жайлы
Жарнама
Басқаруды құжатпен қамтудағы iс-әрекетi
Жарнама нарығы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь