Протопласт. Цитоплазма

Цитоплазма мембраналардан тұратын клетканың құрамды бөлігі. Оньщ құрылысын жұка (4-10нм), біршама тығыз белоктардан және фосфолипидтерден тұратын биологиялык мембраналар түзеді. Биологиялық мембраналардың негізін липидтер құрайды, Липидтердің молекулалары белгілі бір жүйеде орналаскан, яғни клетканың кабықшасына екі кабат болып перпендикуляр орнаяасқан.
Әдетте оның сумен тығыз қарым-қатнасты болатын бөліктері клетканың сыртына қарай бағытталған, ал сумен нашар карым-қатынаста болатын бөліктері керісінше оның ішіне қарай бағытталған (3-сурет).
З-сурет. Универсал биологиялық мембрана (көлденең кесіндісінін сызба- нұсқасы):
1-фосфолипидтердің молекуласының екі қатар қабаты;
2-белоктік қабат; 3-тоннельдік белок.

Липидтен тұратын тректің (каркастың) екі жағынан бірдей белоктың молекулалары тұтас қабат түзбей орналасады. Олардың бір бөлігі липидтік қабатқа еніп тұрады, ал екінші біреулері осы кабатты тікелей жарып өтіп судың өтуіне мүмкіндік беретін участок түзеді. Мембраналар цитоплазманың шекарасын бөлетін қабат түзеді, сонымен бірге оның органелдерінің сыртқы шекарасын да бөліп тұрады және олардың ішкі құрылыстарының структурасын түзуге де қатысады. Мембраналар цитоплазманы бір мезгілде бір-біріне байланыссыз қарама-қарсы бағытта биохимиялық процестер жүретін жеке бөліктерге (отсектерге) бөледі (мысалы, синтезделуі және ыдырауы жүретін).
Биологиялық мембраналардъщ негізгі қасиеттерінің бірі сұрыптап өткізгіштігі (жартылай өткізгіштігі). Бір заттар олар арқылы нашар өтеді, ал екінші біреулері жақсы өтеді. Тіптен олардың концентрациясы көтеріледі. Сондықтан да мембраналар цитоплазманың химиялық құрамын айқындайды.
Плазмалемма және тонопласт. Плазмалемма цитоплазманы клетканың қабықшасынан бөліп тұратын мембрана. Ол әдетте клетка қабықшасына тығыз жабысып тұрады (2-сурет). Кейде плазмалемма түкті болып келеді, немесе терең катпарлар түзеді. Плазмалемма клетканың сыртқы ортамен зат алмасуын реттейді, сонымен бірге заттардьщ синтезделуіне қатысады.
Тонопласт цитоплазманы вакуольден бөліп тұрады. Оньщ атқаратын
        
        Протопласт
Цитоплазма
Цитоплазма мембраналардан тұратын клетканың құрамды бөлігі. ... жұка ... ... тығыз белоктардан және фосфолипидтерден
тұратын биологиялык мембраналар түзеді. Биологиялық ... ... ... ... ... ... бір ... орналаскан,
яғни клетканың кабықшасына екі кабат болып перпендикуляр орнаяасқан.
Әдетте оның сумен тығыз қарым-қатнасты ... ... ... ... ... ал ... ... карым-қатынаста болатын
бөліктері керісінше оның ішіне ... ... ... ... ... мембрана (көлденең кесіндісінін
сызба- ... ... екі ... ... ... ... ... тректің (каркастың) екі жағынан бірдей белоктың
молекулалары тұтас қабат түзбей ... ... бір ... ... еніп ... ал ... ... осы кабатты тікелей жарып өтіп
судың өтуіне мүмкіндік беретін участок түзеді. Мембраналар ... ... ... ... сонымен бірге оның органелдерінің ... да ... ... және ... ішкі ... структурасын
түзуге де қатысады. Мембраналар ... бір ... ... ... ... ... процестер жүретін ... ... ... ... ... және ... ... негізгі қасиеттерінің ... ... ... өткізгіштігі). Бір ... ... ... ... ал ... ... жақсы өтеді. Тіптен олардың
концентрациясы көтеріледі. Сондықтан да мембраналар цитоплазманың химиялық
құрамын айқындайды.
Плазмалемма және ... ... ... ... бөліп тұратын мембрана. Ол әдетте клетка қабықшасына тығыз
жабысып тұрады (2-сурет). Кейде плазмалемма ... ... ... ... ... ... Плазмалемма клетканың сыртқы ортамен зат алмасуын
реттейді, сонымен бірге заттардьщ синтезделуіне қатысады.
Тонопласт цитоплазманы вакуольден бөліп тұрады. Оньщ ... ... ... Гиалоплазма каллоидтық ерітінді түріндегі тұтас сұйықтық,
оның ішінде органелдер болады (2-сурет). Гиалоплазмада ... ... ... ... ... ... ... түрде қозғалуға
кабілетті. Егер клетканьң ортасында бір ғана ... ... ... клетка кдбықшасынъщ ұзына бойымен бір бағытта айналыгі
қозғалады (4- ... Ал ... ... ... онда ... орталық
вакуольді кесіп өтетін цитоплазманың сілемдерінің ... ... ... ... ... Гиалоплазманың қозғалу жылдамдығы
температураға, жарықтьң ... ... ... ... және
басқа да факторларға байланысты болады. Қозғалған кезде ... ... ... ... ... ... ... үлкен: ол органелдердің өзара
қатынасын ... ... зат ... ... заттарды тасымалдауға
қатысады, тітіркенуді сездіреді және тағы баскалар.
Эндоплазматикалық ... ... тор). Ол ... ... ... субмикроскопиялық каналдар мен
цистерналардың системасы (5-сурет). Ретикулумның ... екі ... ... ... және ... (жылтыр).
Гранулярлы эндоплазматикалық тордың үстінде ұсақ ... ... ... ... тор клеткада өте манызды
қызметтер атқарады: ферменттерді ... ... ... ... ... ... ... байланысты қамтамасыз етеді
(плазмодесмалар ... жаңа ... ... және ... ... ... қамтамасыз етеді.
Афанулярлы эндоплазматикалық тор гранулярлы тордың цистернасынан
кететін тарамдалған ... ... ... ол гранулярлы торға
карағанда нашарлау дамыған. Эфир ... ... ... ... тасымаддауға қатысады,
Рибосомдар. Рибосомдар диаметрі 20 нм.-дай гиаплазмада ... ... ... мембранасының үстіне бекініп тұратын түйіршіктер.
Олар митохондриялардан да, пластидтерден де табылған. ... ... ... ... (РНК) ... ... ... болмайды.
Рибосомның атқаратын қызметі белокті синтездеу, яғни тірі ... ... ... ... ... Бұл ... топтасып орналасқан және бір-
бірімен и РНК-ның жіп тәрізді молекулаларымен ... ... ... ... ... ... деп ... Рибосомдарды
ядрода пайда болады деп айтады.
Тіршілік процестерінің барысында цитоплазмадағы және ядродағы ... ... ... ... ... ... ... ұзақ
өмір сүре алмайды.
Ядро мен клетканың бөлінуі.
Эволюциялық ... ... ядро ... ... ... байланысты пайда болса керек. Сөйтіп ... ... ... ... бөлінген. Бірақга онтогенез
процесінің барысында ядро тек ... ... ... ... ... уақытта клетканың бөлінуімен аяқталады. Бөліну
процесінің ... ... ... ... ... түрлі болады: 1) ядро мен
цитоплазманың көлемінің дұрыс қалыптасқан тепе-теңдігінің бүзылуы, кейде
цитоплазманың көлемінің ... ... ядро ... ... ... ... отыру мүмкіндігінен айырылады;2) клетканың көлемімен
клетка қабықшасының жалпы ... ... ... 3) ... ... ... ... ыдыраған өнімдерінің және
т.б.).
18-сурет. Митотикалық циклдың сызба-нұсқасы:
GІ-синтезге дейінгі ... ... ... ... ... ... ... үш түрлі жолы бар: митоз, ... ... ... ... бөлінуінің ең универсалды (жанжақгы)
жолы. Ол эволюциялық дамудың кай деңгейіндегі болмасын, калыптасқан ядросы
бар организмдердің барлығына тән. ... ... бір ... ... аралықта, өзін-өзі реттейтін процестердің жиынтығын
митотикалық цикл деп ... ... цикл ... ... ... ... және митоздан тұрады; оның ұзақгығы шамамен 10-20
сағатқа созылады.
Интерфаза – ... ... ең ұзақ ... ... ... ... айқын байқалатын 1-2 ядрошығы болады, ал структурасы нашар байқалатын
дән тәрізді болып келеді. Хромосомдары спиральдік қалыптан ... ... ... келеді және бояғанның өзінде де оларды аңғару қиынға
түседі.
Бұл фазада клетканы ... ... өте ... биохимиялық
процестер жүреді. Интерфаза үш кезеңнен тұрады: синтезге ... ... жаңа ... ... ... ... цитоплазманың структурасы кайта
түзіледі, РНК мен белок синтезделеді, энергия жиналады; синтездік кезең (S)
- ... ... ... ... ... екі ... ... кейінгі кезең (G2) – белок синтезделеді, энергия жиналады (18-
сурет).
Митоз өз ... төрт ... ... ... ... ... ... Митоздың ұзақтығы 1-2 сағатқа созылады.
Профазаның бас кезінде ядроның көлемі ұлғаяды және онда ... ... ... ... да айқын көрінеді. Профазаның
соңында хромосомдар қысқарады, кейде олардьщ екі хромотидтен тұратындығы
байқалады. Бүл ... ... ... ... ... кдбықшасы
эндоплазматикалық тордың (ретикулум) элементтерінен айырмашылығы болмайтын,
кішілеу жекелеген бөліктерге (фрагменттерге) бөлінеді.
19-сурет. Пияздың тамырының үшындағы клеткалардағы митотикалық ... ... ... 4-5-метафаза; 6-7-анафаза; 8-телофаза; 9-
цитокинез.
Нуклеоплазма гиалоплазмамен қосьшады. Клетканың полюстерінен орталықка
қарай өскен белоктік ... ... ... ... ... ең ұзақ
фазасы.
Метофазаның бастапқы кезінде хромосомдар спиральданудың ең жоғарғы
деңгейіне жетеді және олар ... ... ... ... ... Олар ... ... жақсы көрінеді. Митотикалық
хромосомның саны, формасы, мөлшері және орналасу ерекшелігі әрбір өсімдік
түріне тән және ... ... ... ... ... ... кескіні
түрдің идиограммасын түзеді. Хромосомдардың жиынтығы диплоидты болып келген
жағдайда, олардың ... ... ... ... ... гомологты
деп атайды. Хромосомдардың жиынтығы ... ... ... жағдайда,
олардың гомологты хромосомдары бір-бірден ғана ... ... ... ... ... ... тек центромерлерде ғана сақгалады. Жіпшелерден митотикалық
(ахромотиново) ұршықша пайда болады. Ол тіректік және ... ... ... ... жіпшелер клетканың бір полюсінен екінші
полюсіне экваториалдық шіастинка арқьшы ... ал ... ... ... ... полюстермен байланыстырып түрады. Бірақга
митотикалық ұршықшаның жіпшелері барлық уақытта көріне бермейді, өйткені
ядроны ... бояу ... ... ... ... центромер
арқылы ұршықша жіпшелеріне клетканың экваторлық бөлігінде бекінеді.
Анафазада центромерлер ажырайды жоне хромотидтер тартьшып керілген
жіпшелердің қысқаруына ... ... ... ... ... хромотид
келешегінде дербес хромосомға айналады. Сондықганда ... ... ... қанша хромосом болса, сонша хромосомнан жиналады. Анафаза – ... ... ... ... ... ... хромосомдар
спиральсіз қалыпка келеді, митотикалық ұршықша (веретено) жойылады, ... мен ... ... ... ... ... ... хромосомдар екі қоюланған кдра түсті қойыртпақ түрінде
көрінеді, осы фазаның соңында ... ... ... ... Осы ... ... ... оған перпендикуляр ррналаскдн талшыктар
(фрагмопласт) пайда болады. Фрагмопластың ортасына Гольджи ... ... ... ... болады. Гольджи көпіршіктері клетка
табақшасына (пластинкасына) бастама береді. Осы кяетка табақшасы орталықган
шетке кдрай ... есіп және ... ... ... ... дейін жетеді (20-сурет). Сонымен цитокенез процесі жүреді, ол
митозды аяқтайды.
Кейіндеу клетка табақшасының екі ... ... ... ... пайда
болады.
20-сурет. Цитокинез (сызба-нұсқасы):
1-прагмопласт; 2-клетка табақшасы.
Митотикалық циклдың нәтижесінде екі ... ... ... Бұл ... ... формасы, мөлшері, саны және ДНК-сының структурасы жағынан
аналық клетканың хромосомдарына ұқсас ... Яғни жаңа ... ... ... ... ... тұқым куалаушылық тұрғысынан біртектестігі
қалыптасады.
Амитоз – бұл соматикалық клеткалардың ... ... ... ... мынада, клетканың ядросы аддын ала ... бір ... ... ... ... одан да көп ... бөлінеді.
Ядроньщ қайтадан түзілуінен кейін цитогшазманың бөлінуі жүреді. ... ... ... жас ... ... теңдей бөлінбейді, сондыктан
да олар биологиялық тұрғыдан бірдей болмайды. Бірақ та жаңа ... ... ... структуралық қүрылымын жоғалтпайды. Амитоз жас, жақсы
жетілген ютеткаларда, мысалы ... ... ... ... ұлпаларында байкэлады. Ядроның бөлінуінің бұл түрі әсіресе жоғары
дифференцияланған клеткаларда және ... ескі ... жиі ... – митоз секідці ядроның бөлінуінің универсалды түрі, бірақ та
ол клеткалардың аздаған тобына тән, дәлірек ... ... ... ... ... мәні ... редукцияға ұшырап (қыскарып),
санының екі есе азаюы болып табылады. Бүл процестің биологиялық мәнінің
ашылғанына көп уақыттар ... ... ... ... (n)
жыныстық процестің нәтижесінде бір-бірімен қосылып зигота түзеді. ... ... саны екі есе ... (2п), ал ... ... мәліметтерді (информацияны) гаметалардың екеуінен де ... ... ... ... ... ... ... түрақгьшығы
сақгалып отырады. Мейоз бірінен соң бірі тұрақты түрде ... ... ... ... ... ... митоздағьщай төрт фаза болады, бірақ
бұлардың принциптік айырмашьшықгары бар. Алғашқы бөлінуі әрі ... ... ... келеді және хромосомдарының санының қьісқаруымен жалғасады.
Оны гетеротипті деп ... Бүл ... ... гомолокты
хромосомдардың арасында хромотидтердің бөліктерімен (участкілерімен) алмасу
жүруі мүмкін. Анафазада клетканың ... ... ... ... хромосомдар ажырайды. Екінші ретгік бөлінуі гомотипті деп
аталынады және ол ... ... ... ... бір ... хромосомдар саны гаплоидты төрт (тетрада) жас клетка түзіледі.
(21,Б-суреттер). ... ... ... ... ... ... негізі болып саналатын келесі ұрпақгарының
белгілерінің өртүрлі ... ... ... жөне ... (Б) ... ... ... бөліну; 2- гомеотиптік бөліну.
Кейбір жағдайларда жыныс клеткасы ... ... ... ... ... және дишіоидты кдлиында қалып отырады. Нәтижесінде
зиготадан пайда болған ... ... 3-4, ... одан да ... ... ... юіеткаларды және олардан пайда болған өсімдіктерді
полигшоидты деп атайды. ... ... ... ... үлкен
болады. Помидордың, жүгерінің, бидайдың және ... ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Полиплоидияны рентген сәулесімен, ... ... ... және ... әсер ете ... ... ... болады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Протопласт туындылары8 бет
Өсімдіктердің мембраналық және цитоплазмалық иммундік рецепторлары5 бет
Жасушалық инженерия6 бет
Жасушалық инженерия жайлы13 бет
Жасушалық инженерия жайлы ақпарат12 бет
Жасушалық инженерия жайлы мәлімет10 бет
Жасушалық инженерия жайында14 бет
Клетка туралы ілім.7 бет
Клеткалық инженерия мәселелері16 бет
Сомалық будандастырудың принциптері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь