Ежелгі қосеөзен мәдениеті

Ұзындығы 18 метрге созылған хабарлама үш тілде – ескі парсы, бабыл және жаңа элам тілінде жазылған болып шығады. Мұндай үш балама мәтіннің қатар жүруі оны оқып шығуды оңайлатады. Бехистун жазуы ежелгі Персия тарихын зерттеуде оған дейінгі барлық археологиялық зерттеулер мен антикалық заман авторларының еңбектерінің бәрін қосқандағыдан артық пайда түсірді. Бір кездегі ассирия-бабыл жазуларын жетілдіруден туған бұл ескі парсы жазуы ассирия-бабыл тарихы жайында солардың шет-шебірін көріп қалған гректерден гөрі де көбірек мәлімет берді. Ең бастысы, бұл Алдыңғы Азия халықтарының бірінен біріне көшіп мұра болып келе жатқан ортақ жазудың түп бастауы жайында батыл ойларға бастады. Ассирия-бабылдан бұрын да сына жазуы болған деген тұспал туады. Ол халықты 1869 жылы 17 қаңтарда француз ғалымдары отырысында Жюль Опперт шумер деп атайды. Чех ғалымы, Бедржих Грозныйдың айтуынша, “ең ежелгі жазу – бабыл жазуы. Ғайса тумастан 300 жыл бұрын ойлап табылған. Мысыр жазуының пайда болуына әсер еткен. Онымен ассириялықтар, хуриттер, хеттер және ханаан тұрғындары пайдаланған. Оның өзгерген түрін Урарту мен Элам қолданған. Ол кезде аморитяндар (франкиялықтар) мен парсылар өз жазуларын шығарған. Бабыл жазуын әуелде шумерлер ойлап тапса керек. Оларды бабыл семиттері мен акадтар үйренген”.
Шумер елі біздің жыл санауымызға дейінгі 3000 жылдықта Ефрат өзенінің қойнауына орналасқан. Шумер халқының тегі әлі жұмбақ. Анық-танық қайдан келгені де белгісіз. Тілі өз төңірегіндегі ежелгі халықтардың ешқайсысына ұқсамайды. Олардың көпшілігі көп буынды сөздерден тұратын болса, шумер сөздері көбінесе бір буынды сөздерден тұрады. Кейбір ғалымдар шумерлер бұл жазуды бұрынғы көшіп келген жағынан бірге алып келген деп те санайды. Ендеше, оның жазуы Алдыңғы Азияның халықтарына қалайша кеңінен тарап жүр? Біздіңше, тілдік-этностық туыстықтан болмаса керек. Шумер жазуының соншама мәшһүр болуы, сол кездегі шумер
Пайдаланған әдебиеттер:

1.«Мәдениет» Әбіш Кекілбайұлы
2.«World Discovery» журналы, 46-бет
3.ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ
        
        Ежелгі ҚосЕөзен мәдениеті
Ұзындығы 18 метрге созылған хабарлама үш тілде – ескі парсы,
бабыл және жаңа элам ... ... ... ... ... үш ... қатар жүруі оны оқып шығуды оңайлатады. Бехистун жазуы ежелгі
Персия тарихын зерттеуде оған дейінгі барлық ... ... ... ... ... еңбектерінің бәрін қосқандағыдан артық пайда
түсірді. Бір кездегі ... ... ... ... бұл ... ... ... тарихы жайында солардың шет-шебірін көріп қалған
гректерден гөрі де көбірек мәлімет берді. Ең ... бұл ... ... ... ... ... мұра болып келе жатқан ортақ жазудың түп
бастауы жайында батыл ойларға бастады. Ассирия-бабылдан бұрын да сына ... ... ... ... Ол ... 1869 жылы 17 ... ... отырысында Жюль Опперт шумер деп атайды. Чех ғалымы, Бедржих
Грозныйдың айтуынша, “ең ежелгі жазу – ... ... ... ... 300 жыл
бұрын ойлап табылған. Мысыр ... ... ... әсер ... ... ... хеттер және ханаан тұрғындары пайдаланған. Оның
өзгерген түрін Урарту мен Элам ... Ол ... ... мен парсылар өз жазуларын шығарған. Бабыл жазуын ... ... ... ... ... ... ... мен акадтар үйренген”.
Шумер елі біздің жыл санауымызға дейінгі 3000 ... ... ... ... ... халқының тегі әлі жұмбақ. Анық-танық қайдан
келгені де белгісіз. Тілі өз ... ... ... ... ... ... көп буынды сөздерден тұратын болса, шумер
сөздері көбінесе бір ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы көшіп келген жағынан бірге алып ... деп те ... оның ... ... ... ... ... кеңінен тарап жүр?
Біздіңше, тілдік-этностық туыстықтан болмаса керек. Шумер жазуының соншама
мәшһүр болуы, сол ... ... ... ... орын иеленуіне
байланысты болса керек. Олар иленген саз балшықты әрқилы ... ... ... ... ... ... ... желкенді қайықты,
мыс, қола құймаларын, күн ... ... ... ... жұрт. Шетінен
математик, астроном, жер өлшеуші. Заңды, аспан денелерінің адам организміне
әсерін жүйелеген. Гемопатиялық медицина қалыптастырған. Олардан ... ... ... ... ... мен ібіліс сиқырынан аман сақтайтын
магиялық формулалар болып шықты. Құрылыста арка, күмбез, нақыш, фриз, ... тас ... ... безендіруді бірінші боп пайдаланыпты. Арасына
сабан, қамыс ... қам ... ... ... қыш ... ағаш ... салуды кең өрістеткен. Тұрған үйлері төрт бұрышты, қосқабатты, ішкі
аулалы, аспалы ... ... Су ... тартқан. Қалаларының қақ
ортасында жебеуші тәңірінің құрметіне ... алып ... ... ... ... ... өнерін де өрістеткен. Музыка аспаптары мен
музыка теориясын да бірінші боп ыждаһаттаған ... ... ... ... ... ... ... құбылыс деп
түсінген. Сол нанымға негізделген заң жүйелері бар. Біздің жыл санауымыздан
бұрынғы ХІХ ... ... ... ... ... ұлы ... 282 баптан тұратын сот тәртібі қашалып жазылған. Заңды
патшалар емес, ... ... ... ... ұғым ... қатал орындалуын
қамтамасыз еткен. Құдай бақилық. Оған ешкімнің күші жетпейді. Ал ... Оның ... ... басқалармен қарым-қатынасы осыған
негізделген. ... ... ... ... ... осылай үйретеді.
Шумерлердің өздерін де, жазуларын да өміршең етіп ... осы ... ... олардың патшалығы осыдан бес мың жыл бұрын көршілес
Акад ... тізе ... ... ... бас ... ... ... да шумер мәдениетінің мұртын шақпастан, одан әрі дамыта түскен.
Бабылдардың тез көтерілуіне оң ықпал еткен факторлардың бірі – осы ... ... ... ... жоғары сауаттылық еді. Бабылдар тек шумер
жазуын ғана емес, сол арқылы келген өнер-білімді де дамытты. Олардың ... ... да ... ... Оған 1849 жылы ағылшын ... пен ... ... ... ... Ниневия) тапқан
ассириялық патша Аптшурбанипалдың (б.д.ж.д. 668-631 ж.ж) 30 мың ... ... аса бай ... айғақ бола алады. Олардың
арасынан дәрігерлік, балгерлік, математика, дін, ... ... ... ... ... ... ... шумер жазуын көпке таратып жүрген шумерлер ... ол ... пен олар ... тапқан мәдениетті иемденген, оларға қырық қайнаса,
сорпасы қосылмайтын Қос Өзен мен Жерорта ... ... ... ... еді. ... әліпбиін Кіші Азия мен ... ... ... да ... Ақыр ... олар ойлап тапқан жазу жүйесі жетіле-
жетіле келіп, ... ... ... ... ... таза ... ... фонетикалық (дыбыстық) жазуға
айналды.
Ол жазу тәжірибесі шығыста Хараппа мен Мохенджо-Даромен ... әрі ... ... пен ... ... ... Кіші Азия, Кавказ, Мысырмен
шектелмей, Жаңа Дүниеге, ... ... да ... ... болжам бар.
Өйткені, батыста мая, шығыста қытай иероглифиясының графикалық таңбалары өз
жерінің қоршаған ортасына ыңғайланып, айта ... ... ... құйылымдық жүйесі сол баяғы морфологиялық-буындық, ішінара
дыбыстық жазу ... ... ... ... және ... ... иероглифтерінде көбіне-көп өсімдіктер бейнеленсе, мысыр
иероглифтерінде жан-жануарлар мен ... да ... ... ... ... Кіші ... Ніл ... тән емес.
Ал қытайлар иероглифтері көбіне-көп Қиыр Шығыс табиғаты мен мифологиясын
еске салады. Қайткен ... де ... жазу ... аймақтарда ұзақ
сақталған, тіпті әлі де сақталып келе жатқан жерлері бар. Мәселен, ... ... Кей ... жағдай мұндай болғанымен, Кіші Азияның
өзіндегі жазу артық ... ... ... сызықшалардың әр алуан
құбылуларына айналды. Басты назар ... жазу ... ... ... ... ... теңізінің шығыс жағалауын жайлап, кеме мініп,
сауда-саттықпен айналысатын финикиялықтардың ... ... нар ... буды. Тарихта аты қалмаса да, ол таудай іс бітірді. Әр дыбысқа ... ... ... ... ... ... қажет болса, миллиондаған
сөздерді бейнелеп шығу үшін бар болғаны жиырма шақты ғана таңба керек ... үшін ... ... ... ... ... бұрыннан бар тұспалдамалар
пайдаланылды. Мәселен, финикиялықтар бұқаны aleph дейді. Соны ... “а” ... ... үй (“beth”) сөзін білдіретін белгі “б”
дыбысының, түйе (gіmel) сөзін білдіретін белгі “г” ... ... ... ... ондай белгілер әріп деп аталды. Гректер ... ... ... “альфа”, “вета”, “гамма” деген әріптер деп ... де ... ... өз ... ... ... ... бәрімізге әбден таныс а,б,в,г,д, тағысын тағылар
деп дыбыстауға дағдыланды. Ал иудаизм, ... ... ... ... мен ... бейнелеуге тыйым салғаны әріп жазу таңбаларын
суретке ... ... ... ... ... жаратушыдан басқа жан
иелеріне табынушылықты доғаруды көздеді. Егер христианшылдық әлгіндей
мақұлқаттардың тек ... ғана ... ... ... ... ... де сызып көрсетуге рұқсат бермеді.
Сөйтіп, дыбыстық жазуға жол ашып берген финикиялықтар әліпбиі ... ... ... ... ... ... келді. Біз де оны алғаш
рет 1968 жылы сол қаланың ... ... ... ... ... ... ... екі әріптен тұрады екен. Олардың арасында дауысты ... Оның ... ... ... Угарит әліпбиі толықтырды. Алайда
оны тудырған Угарит қаласы әлденеше ... ... ... ... ... ... саудаға ықпал жүргізген қала емес еді. Сондықтан оның
әліпбиі финикиялық әліпбидей кең тарала алмады. Финикиялықтар ... ... ... арамей жазулары арқылы таралды.
Арамей тілі де финикиялықтар тілі сияқты еді. Семит тілдері ... ... ... ... тәрізді ондағы сөз түбірі де тек дауыссыз
дыбыстардан ... ... ... ... жазылғанда бір-бірінен еш
айырмасы жоқ ... ... ... ... Бұл ... ... тілі
әуелі жол үсті, жол астына жазылатын қосалқы диакрит ... ... ... Мәселен, осындай семит тобында болып табылатын араб тілінде
“а” дыбысын белгілейтін алдындағы дауыссыз ... ... ... ... ... деп ... Ал и дыбысын білдіретін “кесра” белгісі
алдындағы дауыссыз дыбыстың ... ... ... ... ... ... дауыссыз дыбыстың үстіне қойылатын үтір сияқты белгі у
дыбысын білдіріп, “дама” деп ... ... ... ... ... ... өзінің астындағы дауыссыз дыбыстың қосарланып айтылатынын
көрсетті. Ал дауысты а, у, и дыбыстарының қосарланып ... ... ... ... ... ... ... дейтін арнайы белгілермен
көрсетілді. Дауыссыз дыбыстан кейін келетін дауысты дыбыс жоқ ... ... ... ... ... да ... Мұндай қосымша белгілер
қойылмайынша, тек дауыссыз дыбыстардан тұратын түбірдің мағынасын аңғару
өте қиын еді. Мысалға, “ктб” ... үш ... ... ... ... ... ... ретіне қарап, “китабун” деп те, “катибун” деп те
оқуға болатын. Алғашқысы кітап ... ... ... соңғысы кітаптарды
түсіндіретін көп оқыған адам ... ... Жүре ... әлгіндей түбір
сөздің мағынасын түрліше құбылтатын дауысты ... ... ... ... ... ... ұйғыр, моңғол, манжұр жазулары бірден сондай
қағидаға бас ұрды.
Арамей тілі еврей, сирия, ... араб ... деп ... ... Бұл
иудаизм, сириялық ... ... ... ... ... еді. Әсіресе, зороастризм мен шығыс христианшылдыққа
бірдей қызмет еткен арамей тілі ... діні ... ... ... ... мейлінше кең тарады. Ол парсы-арамей, пехлеви-аршак, пехлеви-
сасан, авеста, хорезм, соғда жазуларына жіктелді. Қиыр ... пен ... және сына ... ... Кейін ислам дінінің дәурендеуіне
байланысты Қиыр Шығыс иероглиф жазуынан басқасын араб жазуы ... ... ... ... араб ... ... ... набатей
тармағынан тарайды. Оның ең ескі үлгілеріне біздің жыл ... ... ... ... үш графит тақтайшаға жазылған көнелікті мәтіндер
жатқызылады. VІІ ғасырда араб жазуы баданадай ірі және ... ... куфа және ... те әсем шиырылып түсетін насх жазу түрлеріне
жіктелді. Арабтар жаны бар мақұлықтардың суретін сала ... ... ... қып ... ... ... көбірек мән берді. Оларды
кейде тым ... ... ... ... жіберетін. Бұлары көруге
келісті болғанымен, түсінуге қиын түсетін ... ... 8-7 ... ... ... грек ... ... жағынан
финикия жазуына ұқсағанымен, дыбысталуы ... ... ... арамей,
иудей, халдейлерге тән флективті семит тілдерімен емес, ежелгі санскрит,
қазіргі ... ... ... еді. ... ... ... ... тобындағы флективті тілдердегі мағына дауысты дыбыстардың
өзгеруіне байланысты құбылса, үндіеуропа ... ... ... ... ... тіркелетін қосымша, жалғау,
жұрнақтарға байланысты түрленетін. Сондықтан гректер финикия ... ... ... ... ... Дауысты әріптермен бірге бұрын жоқ
“фи”, “хи”, “пси”, “омега” сынды жаңа дауыссыз әріптерді де ... ... ... ... ... ... ... қарай емес, солдан оңға қарай
оқылатын болды. Солайша жаңарған грек әліпбиінің ... соны ... ... ... жүйесіне эртрус, латын ... ... ... ... оск, ... ... т.б. ... ежелгі халықтарының
әліппелері жасалды. Шығыс-грек жүйесінің негізінде 2-3 ғасырларда христиан
дінін қабылдаған ежелгі мысырлықтардың ұрпақтары ... ... ... ал І ... ... ... жазуы қалыптасты.
Византия жазуы негізінде осы заманғы грек, славян, әрмен, ... ... Орта ... ... ... Батыс Еуропада жалғыз латын тілі ғана
жазба тіл болып табылатын. Латын ... ... жазу ... ... мен ... руна ... ... пайдаланды. Латынша жазу
немістерде, ағылшындарда, ирландиялықтарда 7-8, француздарда – 9, ... ... – 12, ... швед, дат, венгр, ...... ... ... ІХ ... славяндардың глаголица және кирилица деген
екі жазуы ... ... аз ... ... ... ғана
пайдаланды. Сосын барлығы да кирилицаға көшті. 1941 жылы ... ... ... ... сол ... ... Өтпегендер арасында бұрыннан
латын жазуымен пайдаланатын латыш, эстон, литвалықтар, жаңа бір ... өз ... ... ... ... мен ... бар ... жазудың төрт жүз түрі болғанымен, бұл заманда соның жиырмадайы
қолданыста жүргенімен, ең көп қолданылатын бес ... ...... 30 пайызы пайдаланатын латын, 10 пайызы пайдаланатын
кирилица, 10 пайызы пайдаланатын ... 20 ... ... ... ... ... ... жазулары жатқызылады. Ал қалған грек,
еврей, эфиоп, гүржі, әрмен және ... ... жер ... бар ... ... ғана ... мәдени құбылыс ретінде таралуы тек жазуға ғана байланысты емес еді.
Оның қандай нәрсенің бетіне жазылып, ... да ... еді. ... бұл ... жартастарды, үңгір қабырғаларын, дөңбек тастарды, тас
бағандар мен қалақ тастарды ... ... тас ... ... ... Алайда, жазу білетін адам жазатын зат таппай ... ... ... ... мен ... күнгейдегілер пальма
жапырақтарын, малта тастарды жазуға қолданған. Ал ... ... жоқ ... ... ... ... ... табылатын шумерлер саз балшықтан
дымқыл шаршы жасап, оған таңбаларын басып, оны өшіп ... үшін ... ... ... 2,5 ... аспайтын шағындарына ұсақ-түйек
ескертпелерді түртіп қойса, биіктігі 40 сантиметрге ... ... ... жаратылуы”, “Алтын ғасыр”, “Гильгамеш туралы”
хиссаларын ... ... ... ... әлгіндей қыш қалақшаларға жолаған жоқ.
Өйткені, Ніл бойында жазуға ... ... нар ... ... ... ... ... түтік қабықтарын кеспе секілді ұзыншалап, жолақ-
жолақ қылып қатарластыра тіліп, бетіне дәл сондай жолақ тілімдерді көлденең
тізіп жауып, ... су ... ... ... ... қойса, бір-біріне
желімше жабысып, жап-жазық, жып-жылтыр парақтарға айналып шыға келеді екен.
Сосын қайқайтып қаламыңды суыр да, сумаңдатып қалаған ... жаза ... ... ... ... атауы гректердің құлағына папирос,
римдіктердің құлағына папирус болып ... ... ... ... құлаш қып ұзартып, сосын шиыршықтап ораған тығырық бумаларды римдіктер
харта деседі. Қазіргі кең таралған Хартия ... әу ... ... ... ... ... ... қағазға жазып пәтуаластандырылған шарт деген
ұғымды білдіріпті.
Мұндай буманың ... ... көп 10 ... ... ... түрі бар. ... ... жетер-жетпес құрдым, 100 метрге дейін жететін ... да ... ... ... “Иллиада” бөлек-бөлек 24
бумадан, ... де ... ... ... ... ... аса жұқа ... болғандықтан, бізге дейін жеткен мысыр папирустары тым аз. ... ... 18 ... ... ... мен ... ұзақ уақытқа
дейін біздің қазақтар сияқты ауыз әдебиетін ... ... бір де ... ... табылған емес. Мәселен, б.ж.с.д
7-8 ғасырларда ... ... мен ... тек ... 6 ... ... ... қалпына түскен. Ал олардың біздің дәуіріміздегі ... ... ғана ... ... Ең ... ... ІV ғасырда жазылыпты.
Папирустардың бумалардан гөрі қолдануға ... қып ... ... деп ... Олар ... ... І ... бастап пайда болған.
Сөйтіп, Мысыр халқы көбейген сайын Ніл ... ... ... ... ... ... ... түрі ретінде біржола құрып біткен.
Ұлы Александр ... 322 жылы ... ... ... ... Египет
астанасын Ніл сағасына көшірді. Әлемдегі ең ... ... ... солай келді. Бірақ, бұл мәселеде басқалар да Мысырдан қалысқысы
келмеді. Кіші Азияда 250 жылы ... ... ... Онда ... озып ... деп ... ... жыл ма жыл қысқартқанына
қарамастан, тамаша кітапхана бой ... ... ... мал ... ... Екі беті ... шелденіп, есін кетіре ... ... ... ... жібектей жұмсақ жұқа тері кітап
шығаруға кететін шығынды екі есе ... ... ... ... ... кейінгі екінші орынды иемденді. Ондай тері өзі
жасалған қаланың құрметіне пергамент деп аталды. Кейде пайдаланылған ... ... ... еді. ... ... палимсест делінді. ... ... діни ... ... жаңа ... ... ... шығармаларын тауып, қайтадан қалпына келтіре бастады. Бұл орта
ғасырдағы Еуропада қолжазба ... ... ... ғибадатханалар
шұғылданып, кезінде көп кітап діни ... ғана ... ... ... ... ... ... шығармалары кездесіп жарымайтын
десе де болады.
Қолжазба ... ... ... дана ... Ол ... Оның ... ... керекті тарихи деректердің біржола
құрып кету қаупін күшейтті. Бір мемлекеттің екінші мемлекеттің ... ... ... ... бір билікші әулеттің екінші әулеттің
тарихи мұраларына өш келетінін адамзат талай рет ... ... ... ғасырда эламдықтар Меопатамиядағы ежелгі білім көзі болып ... ... ... ... ... ... жиырма үш ғасыр ... ... Цин ... ... ... ... ... бұрынғы
кітаптардың бәрін өртетті. Біздің VІІ ғасырда арабтар атақты ... ... ХVІ ... ... ... майя ... ... ғасырдағы католик иезуиттері ежелгі қолжазбалар мен
антикалық ... ... ... ... иезуиттер кітаппен алысса,
кейінгі иезуиттер ... ... ... ... ... жадынан айырып
отыруды әдетке айналдырды. Қытай билікші ... ... ... ... конфуций мен даосизм мұраларының өздері аз
ұшыраған жоқ. ... ... төрт ... ... жазу түрі көбіне-көп бейбіт
түрде емес, ... ... ... ... Жазу мен ... ... ... кезінде негізгі саяси күрес әдісі болды. Жазуды, жазба
мұраларды сақтап қалу өркениеттер өзектестігі мен ... ... ... ... ... ХV ... ортасында кітаптарды механикалық
әдіспен көбейту қажеттілігі туды.
Бұған дейін ксилография ... ... еді. Ол – ... ... пісіру үшін тақтайға шелпек жайғандарына ұқсайтын ағаш ... ... ... ... еді. Мұндай әдіс алғаш рет VІІІ ғасырда ... ... Сол ... ... ... ... ... да ойлап табылды. Оны
105 жылы Цзай Лунь дейтін сарай маңындағы шебер жүзеге ... 751 ... Таяу ... да ... Оған ... ... ... бар еді.
Дәл сол жылы Тараз маңындағы Атлах ... ... ... ... өтті. Араб
қолбасшысы Зияд ибн Салых пен Қытай әскербасы Гео Сян-Чжи соғысты. ... ... ... ... ... шықты. Сөйтіп, арабтар қағаз шығару
құпиясына ие болды.
ХІ-ХІІ ғасырларды Испанияны жаулаған арабтар арқылы ... ... ... 1455 жылы Майнц қаласының шебері Иоген Гутенберг техникалық
әдіспен 42 жолдық екі ... ... ... ... ХV ... ... 236 қаласында типография орнады. Гутенбергтің пайдаланған темір
әріптерін итальяндар мысқылдап гот ... деп ... ... олар ... ... тас-талқан еткен жауынгер гот тайпасын өлердей жек көрді. Оларды
шетінен ақылсыз, дөрекі жұрт деп санайтын. Олардың қолынан ... ... ... ұшыратуға тырысатын. Тіпті, готтардың Лондон түбіндегі
қалалары Готами туралы да “онда ылғи ... ... деп, неше ... лақап таратты. “Готамиден шыққан үшеу – бірінен бірі ... ... ... ... ... көк ... алысқан”, – деп
мазақтайтын. Сәулет өнеріндегі көпке белгілі ... ... де, ... гот ... ... де, итальяндардың ұғымынша, ерсілік пен
ебедейсіздіктің ең ... ... ... ... еді. Оның үстіне итальян
шебері Альд Мануций бір жағына қарай сәл көлбетіп, мейлінше ... ... ... ... құйып, оны курсив (шапшаң жазылатын) атады.
Сөйтіп, полиграфия өркендей түсті. 1500 ... ... ... ... ... Ондай жалпы саны 12 миллион данаға жететін 40 мың ... ... ... ... ... ... ... дейін жетіпті.
ХVІ ғасырдың бірінші жартысында шыққан кітаптарға палеотип ... ... ... ... ... ... ... сұрықсыз болса да,
бұған дейін адамзат мұнша мол көлемде кітап шығарып көрмеген-ді.
Сонымен, кітап шығарудың техникалық әдісінің ... ... ... қатарын
айта қаларлықтай кеңейтті. Оған дейін жазуға ... ... ... бәрі ... ... саналатын. Логографиялық ... жазу ... бері оқу тек ... қағаз жазушыларға,
ұлықтарға ғана тән еді. ... ... бәрі ... ... ... Құдай адамдарға Тауратты Мұса, Інжілді Ғайса, Құранды
Мұхаммед ... ... ... жіберген деп білетін. Әдемі жазу
(калиграфия) өнері де құдай ... ... ... ... әспеттелетін.
Мысыр манускриптерінің бірінде бір ақылман әке ұлына қағаз жазатын хатшы
болуға кеңес береді. Бұл өнерді өнер ... ең ... деп ... жазу да, оқу да тек ... ... ... бұйырмақ деп
саналады. Әліпби жетіліп, жазуға керекті зат жақсарып, оны ... ... ... ... жазу мен оқу ... қол ... өнерге
айнала түседі. Өйткені білім мен билік кім ... ... ... әлгі екі ... ... ... аяқ асты ... Кім көрінгеннің аты
кітапқа ілікпеуі лазым. Кітаптың да кім көрінгеннің қолына түспегені жөн.
Өйткені, кітапты жазатын да, ... ... де тек ... сүйген құлы.
Бұл көзқарасты, қапелімде, Гутенбергтің ғажайып ... да ... ол ... табылғаннан 47 жыл кейін Христофор Колумб ойда жоқта ... 12 ... ... ... Өзі ... ... байланысы бар
эсхотологиялық мән берді. “Пайғамбарлық кітабын” жазды. Өзі ... ... ... ... аспан мен жаңа жердің жар шашушысымын”, – деп
жариялады. Мұнысына бір өзі ғана емес, бүкіл ... ... ... ... ... ... Жаратушының жұмсауымен пейішке барып, шартарап
алақандағыдай көрінетін айғыр жалдың басына ... ... ... деп ... Жерұйық іздеп Мұсаға еріп Қызыл теңізден өткендей
сезініп, бұрын ... ... ... ... ... ... тауқыметке балады. Жұрттың бәрі Америкаға барсақ, дүниеге қайтадан
жаратылып, ... ... ... деп ... Тек ... ашылуы
ғана емес, ұлы географиялық жаналықтардың қай-қайсысы да ... ... ... отаршылдық өз басқыншылықтарына көктен Әзірейіл, жерден
Мәді шығатын таңмақшардай милленаристік мағына беруге ... ... ... бұрынғы налығандар масаттанатын әділет сағаты
соққанға ... ... Азия ... ... ... жаңа табылған
жерұйықтар, ал өздерін бір құдайдың ... ... ... ... ...... аңыз емес, бұдан бар болғаны үш жүз жыл бұрын орын алған шын
ахуал еді. Естір құлаққа ... ... ... ... ... Оның ... де – өз жерлестеріне мәңгілік өмір мен жерұйық
мекен тауып беру емес пе еді?! Ол да ... ... ... ... дүниені
жарату кезінде кеткен ілкі қателерді қайта ... ... бе ... емді су ... ... ... шипалы шөпті жылан жеп кетіп,
қайтадан өкінішке ұшырамайтын ба еді?! Жылан жалағандай ... ұғым ... ма еді?! ... бері ... қателігін қайталамау – дүниеге
келгендердің бәріне басты ... ... па еді?! ... әр сәбимен бірге
қайта жаратылады”, – дейтін еді ғой жаңа Американың перзенті, ... ... ... ... мәдениет танушы, тарихшы, романист Мирча
Элиаде осындай әзелгі сәтке “ұмтылушылық” “тіршілік пен ... ... ... тайталасып бағатын “архаикалық менталитетті” туғызады
демеуші ме еді?! Уолт Уитмен де өзін ... ... ... ... ... ... иісі ... бойтұмардан да асып жұпар аңқиды, менің
басымның үлкендігі шіркеуден де, Інжілден де, дін ... ... ... – деп ... ба ... болса, кітап басатын кілтипан да адамдарға ежелден тән ... әп ... ... кете ... ... бұл “таңмақшар
тамашаларына” тамсанушылыққа апшитын асаулар да табылмай ... ... кіші ... ... талантты жазушылар әулетінің негізін салушы,
үлкен Генрий ... ... жүзі ... ... Адамға жасаған ең
үлкен жақсылығы – оны Пейіштен ... ... – деп ... ... ... Адам ұрпақтарының жер бетінде көрген қиямет-қайымы, қарапайым пенделік
тіршілік кешудің тауқыметтері басты ... ... ... Гутенберг
дәуіріндегі кітаптардың біртіндеп ең өзекті ... ... ... ... басылымдар арасында беллетристиканың үлес салмағы көрер көзге
артты. Бірақ, бұл дүнияуһилік (“профаналдық”) мәтіннің киелі (“сакралды”)
мәтіннен ... ... ... болып табыла алмайтын еді. Беллетристикалық
бестселлерлердің де ... ... ... ... ... мен еркектер тағдырына тигізген ... ... Ол ... көп ... ... ... ... сипаттары да бар еді.
Инициация дегеніміз ... ... кешу ... ... ... ... немесе рухани құндылықтарға көшу деген сөз еді. Инициация рәсімі
бір кездегі ... ... тек ... ... ие ... күштер ғана
істеген жол-жораның айнытпай қайталаудан тұратын.
Кәмелетке толу ... ... ... ... ... ... мезеттерді бастан кешуге, тіпті әуелі өліп, сосын қайтадан
тірілуге тура келеді. Бір кездегі бабалардың ... ... ... ... ... ұмытып, тек бір өліп, бір тірілу дейтін ... ... ... ... қалыппыз. Ол кезде дүниеге келген сәби бірінші рет
туған, әлгіндей рәсімді көріп, ... ... ... рет ... ... ... ... магия мен сиқырдың ... ... ... ... үшінші рет туғандар, толық қаныққандар
кемелдер ... ... рет ... саналған. Кітап ашу, кітап жастау,
кітаппен ... ілім соғу ... ... қарағанда бұл рәсімдерге
кітаптың да тікелей қатысы болған түрі бар. ... ... ... ... ... ... ... құтхана, пұтхана саналса, батыс
елдерінде алып ... ... ... ... ... ... делінетін циклоптық құрылыстар атаныпты. Кейбіреулер мысыр
зәулімханаларын да ... ... ... ... Кейде мұндай
сынақтардың шын азаптауға ұласып кеткен тұстары да болған. Кие қағу, ... ... ұғым ... бір ... ... керек. Көркем шығармалардың да дәл
солай төтен әсер етіп, дүниеге ... ... ... ... ... кешіргізетіні де құпия емес. Шындап келгенде, көркем шығармадан ... мен ... ... ... әлемді қайта жаратқысы келген түп
ниеттің бой көрсететіні ... ... ... суреткерді де жаратушының
бір өзіне балап, оны, құдайды атағандай жаратушы ... деп ... ... ... ... Бұл ... ... М.Элиада көркем шығарманың,
мәселен, Бальзактың “Адам комедиясының” мәтінінің тылсым (“сакралды”) күші
болады ... де жаны бар. ... ... сын ... шығармаларды осы
тұрғыдан келіп талдауды әдетке айналдыра бастады. Мәселен, А.Фиц-Монье ХІІ
ғасырдағы француз ... ...... жырауларын, А.Корбен – Авиценна
мәтінін, В.Я.Промм – халық ертегілерін осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... Марк Твен, Уильям Фолкнер,
Томас Вульф, Скот Фицжеральд және ... ... ... ... ... көркем әдебиет шығармаларының көбеюі кітап сөзінің тылсым мағынасы
мен киелі әсерін еш азайта ... түрі бар. ... оның ... ... ... ... ... көлемі жағынан ақылға
сыйымдылық ауқымына көшкені әбден белгілі. Мәселен, он бесінші ғасырдағы
Германияда ... ... бар ... он бес ... ... ... тиді. Алайда, ежелгі және қайта өрлеу кезеңінің
кітаптарына деген ықылас ... ... Егер 1515 жылы ... ... 30 ... гуманистер үлесіне тисе, он алтыншы ғасырдың ортасына
қарай ол үлес 60 пайызға дейін ... ... ... ... жаңа ... ... кезеңімен тұспа-тұс келгендігі де аз әсер
етпесе керек. Бір кезде шумерлердің сына жазуы да тап ... ... ... ... ... гүрлеп өсуіне тікелей әсер еткен-ді.
Полиграфиялық техника да Батыс Еуропаның мәдени-техникалық ... тап ... ... ... дамуы бұйым тасымалын арттырып, кеме жасауды
нығайтып, ал ол жаңа ... ... ... ... Колумб
Американы ашатын 1492 жылы Реконкиста аяқталып, ... ... ... Шығыс үстемдігінен құтылған еді. Ол кездегі ... ... ... те ... ... жүр еді.
Алайда, батыс қоғамы күткен ... өз ... ... ... ... ... ... ақылға қонымды рационализмге,
әдебиеттегі қасаңдық – ... жаны ... ... ... Тек көркем
әдебиеттің ғана емес, философиялық, ... ... ... жай ... көңіл көтерерлік кітаптар көбейе түсті.
Жиырмасыншы ғасырдың алпысыншы жылдары әлемдік ... ... ... ... ... ... иемденді. Жарық көретін ... ... ... ... ... ... бұл ара ... әліге дейін
сақталып келеді.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.«Мәдениет» Әбіш Кекілбайұлы
2.«World ... ... ... ... ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
Алғашқы қауым құрылысы дәуірі кезеңіндегі Қазақстандағы дене шыньқтыру тарихы5 бет
Архитектура мен өнер15 бет
Б.з.д. VIII ғ. және б.з. Х ғ. аралығындағы сақ, усунь, кангюй бірлестіктерінің этникалық тарихын ежелгі нарративтік деректер мен кейінгі жаңа зерттеулер негізінде жүйелілікпен негіздеп, аталмыш халықтардың этногенезін анықтау68 бет
Ежелгі Грекия мәдениеті4 бет
Ежелгі Шығыс мәдениеті7 бет
Ежелгі қаңлылар33 бет
Зороастризм тарихы. Қазақ мәдениетіндегі зороастризм көріністері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь