Сезім мүшелері

Мазмұны.

Кіріспе. Сезім мүшелері туралы ілім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

Негізгі бөлім. Көру мүшелері туралы жалпы сипаттама.
2.1 Көру мүшесі және көру талдамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
2.2 Көру алмасы және оның қабықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
2.3 Көздің ішкі ядросы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.4 Көз алмасының бұлшықеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.5 Көз алмасының шел майы мен көз алмасының қынабы ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.6 Көру талдамасының өткізгіш және орталық бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе


CE3IM МҮШЕЛЕРI ТУРАЛЫ IЛIМ - ЭСТЕ3ИОЛОГИЯ (AISTHESILOGOS)

Сезім мүшелері және талдамалары.

Сезiм мүшелерi (organa sеnsuum) туралы түсінiк. Aғза әcepдi әр түрлi жүйкелердiң ұштары - рецепторлары арқылы қабылдайды. Ол рецепторлар арнаулы сезiм мүшелерiнде: көз, құлaқ , тiл, мұрын, тepi, бұлшықеттерi, iшкi мүшелер т.б. орналасады.
Рецепторлардың жануарлар мен адамдарда белгiлi мүшелерге жинақталуы ағзаның сыртқы ортамен байланысының күрделiлiгiнен, эволюциялық даму нәтижесiнде пaйда болғаны белгiлi. Бұл жaғдай aғзадағы жүйке жүйеciнiң эволюциямен тығыз байланысты болуымен түсiндiрiледi.
Жануартанудағы бiржасушалы қaрапайым жәндiктердiң және төмeнгi дәрежелi көпжасушалы iшек қуысты жәндiктердің сыртқы әcepдi барлық дeнeciмeн жиырылып қабылдайтыны мәлiм. Ал aдaмдapдың дeнeciнe тітipкендiргiш нәрсе тисе, оның бүкiл денесi емес, сол тiтiркендiргiштің орны жиырылады, барлық денені қозғалтпай-ақ тiтiркендiргiш тиген жердiң өзiмен ғана жиырылып жауап бередi. Мысалы, бетке шыбынның қонуын еске алыңыз. Бұл жaғдай эволюциялық даму нәтижесiнде рецепторлы жасушалар ағзаның белгiлi бiр жерiне жинақтала бастағанын көpceтeдi. Мысалы: құpттap және құрылысы күрделi жәндiктepдe сезiм (рецепторлық) жасушалары ауыздың аймағында және қapмалағыштарына жиналады. Сөйтiп өмip тiршiлiгiне байланысты, рецепторлық жасушалардың белгiлi шоғыры бiртiндеп тек әдеттенген, үйренген тiтiркендiргiшке жауап беруге бейiмделген. Мұндайда рецепторлардың бiреуi - жарыққа, басқасы - тиген, қозғалған әсерге, т.б. жауап берген. Рецепторлар cыpтқы ортаның өзгерiсiн бiртiндеп қашықтан да қабылдайтын болды. Aғзада жүйке түйiндерi пайда болып, түйiндi (ганглиозды) жүйке жүйесi түзiлдi. Тiтiркендiргiштi қaшықтан қaбылдайтын рецепторлар тipшiлiк жaғдaйына байланысты aғзаның алдыңғы бөлiгiне шоғырлана бастап, дeнeнiң бас бөлiмiне: көру, есту, дем және иiс білy, тепе-теңдiктi сaқтay сезiм мүшелерi жинақталған.
Эволюциялық даму нәтижесiнде омыртқалылaрда үлкен ми cыңapының қарқын дамуына байланысты, оның қыртысында барлық сезiм мүшелерiнiң орталық аймақтары пайда болды. Олар сезiм мүшелерiндегi рецепторлармен жүйке талшықтары арқылы байланысып, талдамалар қызмет aтқapa бастады. Әcipece, адамдарда кез келген рецептордың тiтiркендiргiш арқылы қозуы ми қыртысына жеткізiледi. Ол жерде ауырғанды, жылылықты, суықтықты, көpгeндi, дыбысты т.б. ажыратады. Сондықтан да бiз санамыздан тыс дүниеде бар заттарды сезiм мушелерiмiз арқылы қабылдап (көрiп, естiп-aқ), талдама жолдары арқылы түйсiк aлaмыз.
Пайдаланылған әдебиеттер

Негізгі әдебиеттер:

1. Рақышев А.Р. Адам анатомиясы. I- том. Алматы: Білім, 2005 ж. 287-315 б.

Қосымша әдебиеттер:

2. Керімбеков Ж.Е. Тәнтану адам анатомиясы. Алматы: Білім, 2004 ж. 229-242 б.
3. Дүйсембин . Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы. Алматы: Білім, 2005 ж. 375-390 б
        
        Кіріспе
CE3IM МҮШЕЛЕРI ТУРАЛЫ IЛIМ - ­ЭСТЕ3ИОЛОГИЯ (AISTHESILOGOS)
Сезім мүшелері және талдамалары.
Сезiм мүшелерi (organa sеnsuum) туралы түсінiк. Aғза әcepдi әр
түрлi жүйкелердiң ... - ... ... ... ... ... ... мүшелерiнде: көз, құлaқ , тiл,
мұрын, тepi, бұлшықеттерi, iшкi мүшелер т.б. орналасады.
Рецепторлардың ... мен ... ... ... ... ... ортамен байла­нысының
күрделiлiгiнен, эволюциялық даму нәтижесiнде пaйда
болғаны бел­гiлi. Бұл жaғдай aғзадағы ... ... ... ... ... түсiндiрiледi.
Жануартанудағы бiржасушалы қaрапайым жәндiктердiң және төмeнгi
дәрежелi көпжасушалы iшек ... ... ... ... дeнeciмeн жиырылып қабылдайтыны мәлiм. Ал aдaмдapдың
дeнeciнe тітip­кендiргiш нәрсе тисе, оның бүкiл денесi емес,
сол тiтiркендiргiштің орны жиырылады, барлық денені
қозғалтпай-ақ тiтiркендiргiш ... ... ... ... жауап бередi. Мыса­лы, бетке шыбынның қонуын еске
алыңыз. Бұл жaғдай эволюциялық да­му нәтижесiнде
рецепторлы жасуша­лар ағзаның ... бiр ... ... ... ... ... ... күрделi жән­дiктepдe сезiм (рецепторлық)
жасуша­лары ауыздың аймағында және қap­малағыштарына
жиналады. Сөйтiп өмip тiршiлiгiне байланысты, рецеп­торлық
жасушалардың белгiлi шоғыры ... тек ... ... ... ... бейiм­делген.
Мұндайда рецепторлардың бiреуi - жарыққа, басқасы - ... ... т.б. ... ... ... ... ... бiртiндеп қашықтан да қабылдайтын
болды. Aғзада жүйке түйiндерi пайда ... ... ... ... ... ... ... рецепторлар тip­шiлiк жaғдaйына
байланысты aғзаның алдыңғы бөлiгiне шоғырлана бастап,
дeнeнiң бас бөлiмiне: көру, есту, дем және иiс білy,
тепе-теңдiктi сaқтay сезiм ... ... даму ... ... үлкен ми cыңapының
қарқын дамуына байланысты, оның қыртысында барлық сезiм
мүшелерiнiң орталық аймақтары пайда болды. Олар сезiм
мүшелерiндегi ... ... ... арқылы
байла­нысып, талдамалар қызмет aтқapa бастады. Әcipece,
адамдарда кез келген рецептордың тiтiркендiргiш арқылы қозуы ми
қыртысына жеткізiледi. Ол жерде ауырғанды, ... ... ... т.б. ... да бiз ... тыс ... бар ... мушеле­рiмiз арқылы қабылдап (көрiп, естiп-­aқ),
талдама жолдары арқылы түйсiк aлaмыз.
Талдамалар туралы түсінік.
И.П.Павлов ми қыpтыcының қызметiн жан-жақты ... ... ... ... негiздедi. Тал­дама (анализатор)
дегенiмiз И. П. Пав­ловтың айтуы бойынша - рецептор,
қиян (шеткi) өткiзгiш жүйке жолы және орталық немесе ... ... ... бiр қызмет aтқapaтын жүйе
болып есептеледi. Талдама - үш ... ... ... Оны қиян ... ... бөлiк және ор­талық бөлiк деп
атауға болады.
Талдаманың қиян бөлiгiне ... ... ... ... ... ... ... мүшесi)
жататын болса, оның өткізгiш бөлiгiне жұлын және мидың
сезiмтал жүйке талшықтары және өрлеyшi төмендеyшi ... да ... Оның ... ... ... ... ... қыртысында жатады. Орталық бөліктегі аймақтарда жоғары
дәрежеде , өте ... ... ... ... ... ... ... үш
бөлiмiнiң кез келген бөлiктерiнiң бiреyiнiң қызметi
бұзылса, жалпы ... ... де ... қиян ... яғни сезу мүшесiн немесе рецепторларды
(тiтip­кендiргiштi қабылдауына қарай) eкi топқа бөледi. Ағзаның
iшкi ... ... ... ... iшкi қабылдағыш­тар (интероцепторлар), ал
cыpтқы орта­дан келген тiтiркендiргiштi қaбылдай­тын
рецепторларды cыpтқы қaбылдағыштар
(экстероцепторлар) деп атайды.
Интероцепторлар iшкi мүшелер: ... ... ... талaқ,
қaнтa­мырлар т. б. болады. Мысалы, қaнтa­мырындағы
рецепторлар арқылы қaн
қысымының ... ... ... химиялық құрамындағы
өзгерiстер қабылданады. Осылай интероцептор­лар aғзаның
iшкi ортасындағы химия- лық, ... ... ... ... ... ұшы ... ... және буын қалталарында болып, солардaғы
өзгерicтердi қабылдайтын болса, меншiктi қабылдағыш немесе оны
проприоцептор деп атайды. Бұл рецепторларды интероцепторлардың
бiр түpiнe жатқызуға болады.
Проприоцепторлар ... буын және ... ... алма-
­кезек, бiр-бiрiнiң қызметiне сәйкес қозғалып, жүру, қимылдау,
т.б. жұ­мыстары iске acaды.
Экстероцепторларға сыртқы сезiм мүшелерi жатады. Сезiм ... ... сезу ... ... ... бiр ... түрлi сыртқы тiтiркендiргiштердi қабылдайтын орны
болып есептеледi. Адамның дeнeciндe бес ... ... Eндi ... ... мүшелерінің жүйелерге бөлінуі.
Сезiм мүшeci (organa sеnsuum) туралы ғылымды эстезиология
(aist­ hessilogos) деп атайды. Адамда бес сезім мүшелері
оқылады: 1. Көру ... (organum uisus); 2. Есту ... ... ... 3. Дәм сезу ... ... 4. Иіс сезу ... (organum olfactus); 5.Тері (cutis)
немесе сипап-сезу мүшесi. Осы аталған бес сезiм мүшелерiнiң
қыртысындағы орталықтарға және ... ... ... ... ... болып саналады. Мысалы, көру
талдамасы, есту талдамасы, дәм
сезу талдамасы, иіс сезу талдамасы және тepi немесе сипап-сезу
талдамасын атауға болады.
Адамзатқа тән түйсiк жолындағы екі ... ... И. П. ... ... peттiк түйсік жүйеciнiң
талдамасы және екiншi реттік түйciк жүйеciнiң талдамасы деп
бөледі. Оның бiрiншi peттiк түйсiк жолы ... ... ... яғни ... ... дәм
сезгенде ғана қалыптасады. Сондай-ақ ­iшкi дүниеден
интерцепторлар apқылы, яғни ... ... қaн ... байқалғанда, т.б. өзгеpicтepдi тiкелей
сезгенде ғана бiрiнші peттiк түйсiк жүйесi қалыптасса; екiншi
peттiк түйсiк жолы ... ... ... еске ... ... ... қалыптасады. Cондықтан да онда рецептор және
өткiзгіш жолдары болмайды, талдаманың соңғы бөлiгi ми
қыртысындағы орталық қана болады. ... ... ... ... тек ... ... ... жүйесі
қалыптасқанда ғана пайда болады.
Негізгі бөлім.
КӨРУ МҮШЕСІ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ СИПАТТАМА.
2.1 Көру мүшесі және көру талдамасы.
Жарық тітіркендіргішінің әсерінен жануарлар дүниесінде ... ... ... ... оның басты бөлігі барлық жануарларда
эктодермадан пайда болатын және жарық сәулелерінің
тітіркендірулерін ... ... ... сезімтал
клеткалар болып табылады. Олардың көбі пигментпен қоршалған.
Пигменттің маңызы жарықты белгілі бір бағытта ... ... ... ... қалуда.
Қарапайым жануарларда мұндай клеткалар бүкіл денеде шашырай
орналасқан, ал ... нерв ... ... ... шұңқыршақ пайда болады.Омырқасыз жануарларда
шұңқырдың алдында торлы қабықшаға түсетін жарық сәулелерін
шоғырландыруға арналған жарық сындырушы орталар пайда болады.
көздері барынша дамыған омыртқалы жануарларда ... ... ... ... және ... ... ... жануарларға тән бір ерекшелік мынада : көздің арнаулы
клеткалары бар жарық сезгіш қабығы ... ... ... ... ... ми қуықшасынан дамиды.
Көру анализаторы дамуының бірінші кезеңінде оның шеткі ұшында
таяқша пішіндес жарықсезгіш клеткаклар болады, ал көру
орталықтары тек ортаңғы мида ғана ... ... ... тек ... сезіп, заттарды ажыратуға ғана
қабілетті.
Құрлықта тіршілік ететін жануарларда торлы ... ... ...... ... клеткалармен
толығып, аралық мида, ал сүтқоректілерде ми қыртысында да жаңа
қөру орталықтары пайда болады. осының ... көз ... ... ... ... ие болады. мұның барлығы
бірінші сигнал жүйесімен байланысты. Ақырында, адамда ми
қыртысында ең жоғарғы көру орталықтары ерекше дамып,
солардың арқасында онда көру ... ... ... және ... сөз пайда болады. Бұлар адамға
ғана тән сигнал екінші сигнал жүйесінің ... ... ... ... алғанда былай жүреді. Алдыңғы ми
қуығының қабырғасының бүйір томпақтары жандарына қарай
созылып, ішінде жіңішке қуысы бар ... ... ми ... екі көз қуықшасын түзеді. Аяқшадан көру нерві, ал
көз қуықшасының шеткі бөлігінен торлы қабық түзіледі. Көз
бұршағының дамуына байланысты көз ... ... ... қарай ойыстанады, соның нәтижесінде қуықша
қос қабырғалы «көз бокалына» ... ... ... жиегінде біріне-бірі ауысып, қарашық
бастамасы түзіледі. «Бокалдың» сыртқы жапырақшасы торлы
қабықтың пигментті қабатына, ал ішкі ... ... ... ... «Көз ... ... оның қуысында орналасатын көз бұршағы артында
шыны тәрізді дене түзіледі.
Көздің сыртқы – ... ақ ... және ... ... ... көзбұршақпен бірге қоршап жатқан мезодермадан
дамиды. Мезодерманың сыртқы, тығыздау қабатынан мөлдір
қабықпен қоса ақ ... ал ішкі ... бай ... ... нұрлы қабықпен қоса пайда болады. Ұрық
көзінің алдыңғы бөлігінде екі қабат бір-бірінен
бөлінетіндіктен алдыңғы камера пайда ... бұл ... ... ... ... ... түзеді. Мөлдір қабықты алдынан жабатын
эктодермадан қабықтың ішкі бетіне ауысатын
коньюнктиваның эпителиі түзіледі (1-сурет).
1-сурет. Көздiң құрылысы.
(Көз-жас безi және көз бен ... жас жолы ... ...... безi ... lacrirnalis); 2- үстіңгi қабақ
(palpebrae superior) оның кiрпiктерi (ciliaris); 3 - жас ... ... 4 – көз көлі (lacus ... 5 ... (saccus lacrirnalis); 6 – көз бен мұрынның жас жолы
(ductus naso lacrirnalis); 7 – төменгі қабақ (palpebrae
inferior) оның ... 8 – көз ... (bulbus ocu1i); 9 ... түcтi ... – көздiң қаpa немесе көк болып көpiнeтiн
бөлiгi; 10 – көздiң ... - түcтi ... тeciк; ... да қандай көз болса да
қап-қара болып көpiнeдi; 11 – көздiң ... ... 12 - қас ... Көз ... және оның қабықтары.
Көз алмасы көз шарасында жайғасқан шар тәрізді ... ... ... қабықтың ең дөңес нүктесіне сәйкес
келетін алдыңғы полюсті және көру нерві шығатын жерден
латеральды жатқан артқы полюсті ажыратуға болады. Екі
полюсті қосатын түзу ... ... ... сыртқы көз
білігі деп аталады. Оның мөлдір қабықтың артқы беті ... ... ... ... ішкі көз білігі деп аталады.
Ішкі көз білігі сүйір бұрыш жасай сыртқы көру білігімен
айқасады, көру білігі қарап-көріп ... ... ... ... тролы қабықтың орталық шұңқырындағы ең жақсы
көрінетін жерге келеді. Көз алмасы шеңбері бойымен екі полюсті
қосатын ...... ал ... ... ... көз ... ... және
артқы жартыларға бөлінетін көз экваторын түзеді.
Экватордың горизонтальды диаметрі сыртқы көз
білігінен біршама қысқалау. Қалыпты ... ішкі ... 21,3 мм , ... ... ... ол ... ... көретіндердің көзінде қысқалау. Осы себепті жақыннан
жақсы көретіндерде түйісетін сәулелердің фокусы ... ... ... жақсы көретіндерде оның артында жатады.
Мұндай ауытқуларды жою үшін ... ... ... ... ... оның ішкі ... ... жатқан үш: сыртқы
талшықты ортаңғы тамырлы және ішкі торлы қабықтардан
құралады ... Оң көз ... ... ... - ... ... (cornea); 2 – көздiң aлдыңғы камерасы (camera
anterior bulbi); 3 ­нұрлы қабықша (iris); 4 - оның ... (camera ... bulbi); 5 – көз ... 6 – көз ... ... ... (zonula ... - кiрпiктiк дене (corpus сilliarе); 8 – мөлдiр дене (corpus
vitreum); 9 - тор қабығы ... 10 – ... ... 11 - айқабықша (scler) және айқабықшаныц веналық
қойнауы (sinus venosus sclerae); 12 - сары дақ ... 13 – көру ... ... (discus ... 14 – көру ... (n. ... ... қабықтары .
Талшықты қабық – көз алмасы сыртынан қауысырып, ... ... Оның ... ... ... ақ ... ал
алдыңғы бөлімі мөлдір қабық ьдеп аталады. Талшықты қабықтың
екі бөлігі бір-бірінен ... ... ... ... Ақ ... тығыз дәнекер тканьмен тұрады және ақ түсті болады.
Оның екі ... ... ... ... ... ... ағы ... белгілі. Мөлдір қабықпен шекарада ақ
қабықтың қабатында дөңгелек вена қойнауы өтеді. Жарық
көз алмасы ішінде жататын торлы қабықтың ... ... ... ... ... алдыңғы бөлімі
мөлдірленіп, мөлдір қабыққа айналады.
2.Мөлдір қабық – ақ ... ... ... ... ... қарай дөңес те, арт жағына қарай ойыс ... ... ... әйнегіне ұқсаған, өзінің жиегімен ақ қабықтың алдыңғы
бөліміне еніп ... Көз ... ... қабығы – тамырларға бай, жұмсақ
пигменттерге орай қара түсті, дәл ақ қабықтың астында
жатады. Онда үш бөлімді: меншікті тамырлы қабық, кірпікті
дене және ... ... ... тамырлы қабық – тамырлы қабықтың артқы, үлкен бөлімі
болып табылады. Аккомадация кезінде меншікті тамырлы қабықтың
үнемі ... ... бұл ... екі ... ... саңылау
тәрізді лимфалық кеңістік түзіледі.
Кірпікті дене – тамырлы қабықтың ... ... ... ... ... ақ қабықтың мөлдір қабыққа
ауысатын аймағында орналасады. Кірпікті дене кірпікті
шеңбердің ... ... ... ... ... қабықпен
жалғасады. Кірпікті дене алдыңғы жағынан нұрлы қабықтың сыртқы
жиегімен жалғасады. Кірпікті дененің, кірпікті шеңбердің
алдында 70-ке таяу жіңішке радиалды ... ... ... ... болады.
Тамырлары көп және олардың құрылысы ерекше болғандықтан,
кірпікті өсінділер сұйықтықты – ... ... ... Кірпікті дененің бұл бөлігін мидың меншікті тамырлы
қабықпен салыстырып, оны бөлуші бөлік деп ... ...... дененің қабатында
кірпікті өнімділерінен сыртқа қарай жайғасқан еріксіз
бұлшықеттен түзіледі. Бұл бұлшықет үш: сыртқы ... ... және ішкі ... бөліктерге бөлінеді.
Кірпікті бұлшықеттің негізгі бөлігі түзетін мердиональды
талшықтар ақ қабықтан басталып, арт жағында меншікті
тамырлы ... ... ... ... ... ол ... ... тамырлы қабықты көріп,
көзбұршақтың капсуласын босаңсытады. Циркулярлық талшықтар
кірпікті өсінділердің алдыңғы бөлігін жылжыта отырып,
аккомодацияға көмектеседі, сол ... олар ... көп ... ... алыстан көргіштерде күшті
дамыған. Серпімді сіңірінің арқасында бұлшықет ... ... ... қалпына келеді, сол себепті
антагонисты керек етпейді.
Бұлшықет талшықтары өзара шырматылып, біріңғай салалы
бұлшықетті – ... жүйе ... ол ... ... ... ал ... ... тұрады. Қартайған сайын
бұлшықет талшықтарының біртіндеп жоғалып, дәнекер
тканьмен ауысуы байқалады, аккомодацияның нашарлауы
осыған байланысты. ... ... ... ... ... ... 5-10 жыл ерте ... қабық – тамырлы қабықтың ең алдыңғы бөлігін құрайды және
дөңгелек, қарашық деп аталатын тесігі бар, тік тұратын шеңбер
тәрізді табақша. Қарашық оның дәл ... ... ... ... ... ... Нұрлы қабық көзге келетін
жарық мөлшерін реттейтін диафрагма қызметін атқарады, сол
себепті қарашық күшті жарық түскенде жиырылып, жарық азайғанда
көбейеді. Өзінің сыртқы жиегі ... ... ... ... дене
және ақ қабықпен байланысқан, ал қарашықты қоршап жатқан ішкі
жиегі бос жатады. Нұрлы қабықтың мөлдир қабыққа қараған
алдынғы бетін және көз ... ... ... ... ажратады. Мөлдір қабық арқылы көрінетін алдынғы бетін
бояуы ар адамда әр түрлі. Адам көзінің түсі соған байланысты.
Көздің түсі нұрлы қабықтың беткі ... ... ... ... Егер ... көп болса , көздің
түсі қоңыр түстен қара түске дейін, егер пигмент қабаты нашар
дамыса ... ... ... ... ... ... ... реңдер пайда болады, бұл негізінен нұрлы
қабықтың арт жағында орналасқан ... ... ... ... ... ... Диафрагма ролін
атқаратын нұрлы қабықтың тамаша қозғалғыш қасиеті бар, бұл оның
құраушы бөліктерінің нәзік бейімделгендігі және үйлесімділігі
арқылы іске ... ... ... ... тор тәрізді дәнекер тканьнен
тұрады, оның ішінде шеттен қарашыққа қарай баратын тамырлар
аралас орналасады.
Бұл тамырлар құрамында серпінді элементтер бар. Олар ... ... оған ... оңай өзгертуге мүмкіндік беретін
нұрлы қабықтың серпінді қаңқасын түзеді.
Нұрлы қабықтың өзі строма қабатында жайғасқан бұлшық ет ... ... ... Бұл жүйе ... ... талшықтарынан тұрады, олардың бір бөлігі қарашықты
айнала орналасып, оның тарылтатын бұлшықет түзеді, ал бір
бөлігі қарашық тесігінен радиалды қарай ... ... ... ... Екі ... те ... және ... әсер етеді: сфинктер
кеңейткіші созады, ал кеңейткіш сфинктерді жазады. Осының
арқасында ... ... ... ... ... ... ... арқылы нұрлы қабықтың жылдам қозғалыстар жасауы қамтамасыз
етіледі. Бұл ... ... ... ... ... орналасады.
Дифрагманың жарық өткізбейтіндігі оның артқы бетінде екі қабаты
пигментті эпителиидің болуы арқылы жүзеге асады. Оның ... ... ... бет алғы ... ... ... ... талшықты және торлы қабық арасында орналасуы
оның пигментті қабатының ... ... ... артық
сәулелерді тұтып қалуына және тамырлардың көз
алмасының барлық қабаттарында таралуына ... ... ... ... ... ... және
симпатикалық талшықтар бар.
ІІІ. Тор немесе торлы қабық көз алмасының үш қабығының ең
ішіндегісі, ол ... ... ... дейін жанасып
жатады. Басқа қабақтардай емес, ол эктодермадан пайда болады
және өзінің пайда болуы ... ... екі: ... бар сыртқы
және ішкі бөліктерден тұрады (3-сурет). Ішкі бөлік өзінің
қызметі мен құрлысы жағынан екі бөлімге бөлінеді: артқы
бөлімінде жарықсезгіш элементтер барда, ал ... ... ... ... ... ... ... меншікті
тамырлы қабықтың кірпікті дененің кірпікті шеңберге ауысу
деңгейінде орналасқан тісті жиек арқылы өтеді. Ішкі
бөліктің артқы бөлігі тіпті өте мөлдір, тек ... ... Тор ... микроскоптық көрiнiсi:
1- iшкi қабыршақтық шекара; 2 - ­сәулелi талдары; 3 - түйiндi
жүйке ... 4 - ... ... аксоны; 5 -
спангиобласты; 6 - eкi ұшты жасушалары; 7 – ... 8 ­- ... ... ... 9 – ... ... 10 - ... эпителий.
Рим сандары:
І - бояулы тамырлы қабат (stratum nentosum retinae); П -
ганглиозды (таяқша, құтыша) қабаты; ІІІ - сыртқы
шекаралық ... ... ... ... limitans
gliae externa); IV - сыртқы дақты қабат (statum ... V - ... ... (stratum ... externum
retinae); VI- iшкi дақты қабат (stratum granulosum isternum);
VII - iшкi кабат (stratum ... ... VIII ... ... ... қабаты (stratum
ganglionare); IX ­– көру жүйкесiнiң қабаты (stratum ... Х - iшкi ... ... ... ... ... тірі ... көзін қарағанда, оның түбі
мөлдір, торлы қабық тамырлары қабықтағы қанның әсерінен
қызыл-қошқыл ... ... Осы ... ... көз ... ... торлы қабықтан шығатын жері болып табылатын
ақшыл дөңгелек дақ көрінеді. Көру нервісінің торлы қабықтан
шығатын жері кішекене ойысы бар. ... ... осы ... ... қабыққа кететін тамырлар да жақсы көрінеді.
Көру нервінің талшықтары ... ... ... ... ... жаққа қарай ішкі бөліктің артқы бөлімі бойымен
таралады. Диаметрі 1,7 мм-ге жуық көру нерві көздің артқы
полюсінен сәл ... ... Одан ... ... 1
мм сопақ пішінді алаң түріндегі macula деп аталатын ... Оның ... ... ... шұңқыры бар
және тірі адамдарда қызыл-қоңыр түске боялған. Бұл көздің
ең өткір ... ... ... ... ... мен ... ұқсайтын
жарықсезгіш клеткалар жатады. Олар пигментті қабатқа
жанаса торлы қабықтың сыртқы қабатында ... ... ... жету үшін ... ... ... өту керек. Таяқшаларда көру пурпурі дейтіні
болады, олар қараңғыда торлы қабыққа қызғылт түс ... ... ... ... ... ... түзеді деп есептелінді. Сауыт тәрізді
клеткаларда көру пурпуры болмайды. Мacula-да тек ... ... ғана бар, ал ... жоқ. Көру нерві
дискісі аймағында жарықсезгіш элементтер жоқ, сол себепті
бұл жер көру ... ... ... ... дақ ... ... Көз ... түбi:
1 - артериясы; 2 - венасы; 3 - сары дақ; 4 - сары дақтың орталық
шұңқыры
2.3 Көздің ішкі ядросы.
Көздің ішкі ... ... ... ... ... қабықта құруға арналған шыны тәрізді денеден,
көзбұршақтан және көздің тамырсыз түзілістерін
қоректендіруге арналған, көз камераларын толтырып
тұратын сулы ылғалдандырады.
А. Шыны тәрізді дене көз ... ... ... ... ... толтырып тұрады. Ол іркілдек келген, көзбұршақтың
артында жататын мөлдір зат. ... ... ... шыны ... дененің алдыңғы беткі жиектері
арнаулы жалғамы арқылы көзбұршақ ... ... ... ... көз ... тым ... ... ортасы.
Ол мүлде мөлдір және пішіні жасымық немесе қос дөңесті шыны
тәрізді. Ол алдыңғы және ... ... ... ... деп ... Ал ... екі ... бір-біріне
ауысатын шеткі жиегіне экватор деген ат берілген. Алысқа
қараған кезде, ... екі ... ... ... 3,7 мм, ал аккомодация кезінде көзбұршақтың дөңестеу
пішінге ... ... 4,4 мм. ... ... ... ... тік бұрыш жасай тұрады,
алдыңғы беті нұрлы қабықшаға, артқы беті шыны тәрізді
денеге жанасып жатады.
Көзбұршақ жұқа, мүлде ... ... ... ... ... ... жалғама кірпікті белдікше бекітілген.
Белдікше көзбұршақ капсуласына кірпікшелі денеге ... ... ... кірпікті өсінділер арасында жайғасатын
көптеген жіңішке талшықтардан құралады. Жалғама талшықтар
арасында көз ... ... ... ... белдікше
кеңістіктері орналасады.
Көзбұршақ өзінің капсуласының серпімділгі арқасында алысқа
немесе жақынға қарауыңызға байланысты өзінің дөңестігін
өзгертіп отырады. Бұл құбылыс аккомодация деп ... ... ... ... ... ... жазылады, екінші жағдайда, жақынға қарауға керек
болғанда кірпікті белдікше жиырылуы әсерінен көзбұршақ
капсуласы бірге босаңсып, көзбұршақ біраз ... ... ... ... ... шыққан сәулелерді көзбұршақ
көбірек сындырып, олар торлы қабықта қосылады. Көзбұршақта,
шыны тәрізді денедегі сияқты тамырлар ... Көз ... ... қабықтың алдыңғы беті мен мөлдір
қабықтың артқы жағы арасындағы ... көз ... ... деп ... ... ... және ... оның шеңбері бойымен, бір жағынан мөлдір қабықтың
алдыңғы қабыққа ауысатын жері, екінші жағынан , нұрлы
қабықшаның цилиярлы жиегі түзетін бұрышта түйіседі.
Бұл бұрыш ... ... торы ... дөңгеленеді.
Көпіршелер арасында саңылау тәрізді кеңістіктер жатады.
Камерадағы сұйықтың циркуляциясында үлкен роль атқарады, сұйық
аталған кеңістіктер арқылы көршілес ақ қабық қабатында
орналасқан веналық ... ... ... арт ... ... ... ... де енетін көздің таралу, артқы камерасы
орналасады, оның арт жағынан көзбұршақ, бүйір жағынан
камерамен қатынасады. Екі ... да ... сулы ... Ол ылғал ақ қабықтың веналық қойнауына ағып отырады.
2.4 Көз алмасының бұлшықеттері.
Көз алмасының бұлшықеттері. Көздің қозғалыс ... ... ... ... ... және ... түзу
бұлшықеттерден, жоғарғы және төменгі қиғаш бұлшықеттерден
тұрады. Төменгі қиғаш ... ... ... ... ... көру өзегінің айналасына жанасып
жатқан бөлігінде осы жерде жайғасқан ортақ сіңірлі
сақинадан басталады (5-сурет).
5-сурет. Көз бұлшықеттерi.
1 – ... тік ... ... (m. rectus ... 2 ... бүйiр тiк бұлшықeтi (m. rectus lateralis); 3 – көздiң
ортадағы тік бұлшықетi (m. rectus medialis); 4 - ... ... ... (m. levator ... 5 – ... жоғарғы қиғаш бұлшықеті (m. оbliguus
superior); 6 - шылғыр (iлгек).
Түзу бұлшықеттер өздерінің алдыңғы ұштары арқылы көз алмасының
экваторы алдында, оның төрт ... ... ... ақ қабықшамен бітісіп кетеді. Жоғарғы қиғаш
бұлшықет маңдай сүйекке бекінген талшықты-шеміршекті кішкене
сақина арқылы өтеді, содан кейін сүйір ... ... ... ... ... ... бұрылып, көз алмасына оның жоғарғы латеральды
жағында экватордың артында ... ... ... бұлшықет
көзжас қапшығы шұңқыршағының латеральды шеңберінен
басталып, бүйір және арт жағына қарай төменгі түзу
бұлшықеттің алдыңғы ұшынан төмендеу көз ... ... оның ... көз ... ... жағынан экватордың
арт жағында ақ қабықшаға бекиді.
Түзу бұлшықеттер көз ... екі ... ... ... ... айналасында қарашықты жоғары немесе төмен
бағыттайды және вертикальды білік айналасында қарашықты
бүйір немесе медиальды жаққа бұрады. Қиғаш бұлшықеттер көз
алмасын сагитальды ... ... ... ... ... көз алмасын айналдыра қарашықты төмен және
бүйір жаққа қарай, ал төменгі бұлшықет жиырылып, қарашықты
бүйір және жоғары қарай бағыттайды. Екі көз ... ... ... ... өйткені бір көз қараған
жаққа екінші көз де ... ... ... ... ... қарашық тура алға қарайды да, екі көздің де
кернеу сызығы бір-біріне паралельді бағытта орналасады.
Заттарды жақыннан қарағанда көру сызықтары ... ... Көз ... шел майы мен көз ... ... шарасының шел майы мен көз алмасының қынабы. Көз шарасы мен
жоғарғы көз саңылауы жанында мидың қатты ... ... ... ... ... алмасының арт жағында көз шарасында жатқан мүшелер
арасындағы барлық кеңістікті алатын шел майы
жайғасады. Шел майы көз алмасынан онымен тығыз
байланысқан ... ... ... арқылы бөлінеді.
Көз алмасының бұлшықеттерінің сіңірлі ақ қабықшадағы ... ... ... ... ... көз алмасы қынабы арқылы
өтеді. Ал бұл қынап олар үшін жекеленген бұлшықеттердің
шандырларында созылатын қынаптар ... көз ... ... ... ... қабақ төменгі
қабақтан үлкендеу, оның үстіңгі шекрасы қас маңдаймен
шекарада жататын қысқа түтіктері бар тері жолағы.көзді
ашқанда төменгі қабақ ауырлығы күшімен ғана сәл ... ... ал ... қабақ белсенді түрде жоғары көтеріледі.екі
қабақтың бос жиегі алдыңғы және артқы ... ... ... дәл арт ... ... жиегінен бірнеше қатар
қысқа қатты түктер – кірпіктер өсіп шығады. ... ... ... заттың түсіп кетпеуінен қорғайды.
Қабақтардың бос жиегі арасында көз саңылауы жатады, ол арқылы
қабақ ашылған кезде көз алмасының ... беті ... ... ... бұрышы сүйір, медиальды бұрышы
дөңгеленген және ол көз жас көлі деп ... Оның ... май ... мен ... ... қоса
ұсақ май бездері бар көз жас етшесі ... ... ... ... ... деп онша ... ... дәнекер тканьді пластинкадан тұрады.
Көз саңылауының медиальды бұрыш аймағында қалыңдама қабықтардың
медиальды жалғамасы орналасады, ол екі шеміршектен, көз жас
қапшығының алды мен арт ... орай ... ... ... ... ... ... бұрышында орналасып,
горизанталь жолақша түрінде сәйкес келіп, көз шарасының
шеміршектері мен бүйір ... ... ... ... ... ... бар ... жолдардан тұратын бездер жайғасқан , альвеолаларда
қабақ жиектерін майлайтын май орналасады. Жоғарғы ... ... 30-40, ал ... ... 20-30. ... ... нүкте тәрізді тесіктермен қабақтың
бос жиегінде, артқы қыр қасында ашылады. Бұл бездерден басқа
әдеттегідей ... ... ... май бездері де
болады. Атап өтілгендей, жоғарғы қабақтың оны жоғары
көтеретін ерекше бұлшықеті бар. ... ... ... ... жиектерінде теріге ауысатын конъюнктивамен
жабылған.
Көздің дәнекер қабықшасы қабықтардың бүкіл артқы бетін
қауыстырып, көз шарасы жиегі қасында көз ... оның ... ... ... Конъюнктива алдыңғы
жағында көз саңылауы аймағында ашық қапшық түзеді. Шығу тегі
жағынан сыртқы тері ... ... ... конъюнктива
кілегейлі қабықшаға ұқсайды. Ол қабақтарда шеміршектермен
тығыз бітесіп, ал ... ... ... ... ... қабықтың жиегінде оның эпителийлі жабындысы тікелей
cornea эпителиіне ауысады. Конъюнктиваның қабақтардан көз
алмасына ауысатын жерлері жоғарғы және төменгі күмбездер
деп аталады. Жоғрғы күмбез ... ... ... Күмбез
дегеніміз – көз бен қабықтың қозғалысы үшін қажетті
конъюнктиваның қосалқы ... жасы ... ... ... жас бөліп шығаратын көз
жасы безінен және сол безден басталатын көз жасын шығаратын
жолдары тұрады. Көз жасы безі ... ... ... ... оның 5-12 ... ... ... күмбезінің латеральды бөлігінде ашылады.
Олардың бөлінетін көз жасы сұйықтығы көз саңылауының
медиальды бұрышындағы көз жасы ... ағып ... ... тұрғанда бұл сұйықтық екі қабықтың жиектерінің
артқы қырлары мен көз алмасы арасында түзілетін көз ... деп ... ... ... ... ... Көз
жасы көз жасы көлі қасындағы қабықтардың медиальды шетінде
орналасқан кішкентай тесіктерге келеді. Тесіктерден кететін
екі жіңішке көз жасы өзекшесі көз жасы ... ... ... ... ... көз жасы қапшығына құяды.
Көз жасы қапшығы көз шарасы ішкі бұрышының айрықша сүйекті
шұқыршағында жатқан мұрын жас түтігінің жоғарғы тұйық
шеті. Көз жасы ... ... ... ... кеңейтіп, сол арқылы көз жасының көз жасы өзекшелері
арқылы сіңірілуіне көмектеседі. Көз жасы қапшығының төмен
қараңғы тікелей жалғасы аттас өзекке ... ... ... ... ... ... мұрын-көз жас түтігін
құрайды.
Қорыта келгенде, жарық торлы қабықшада жайғасқан жарықсезгіш
элементтерді тітіркендіреді. Ол торлы қабықшаға ... көз ... әр ... ... ... ең
алдымен мөлдір қабықшадан, содан кейін алдыңғы камераның
сулы ылғалынан, одан әрі ... ... ... ... қарай өткізілетін жарық сәулелерінің мөлшерін
реттейтін қарашықтан өтеді. Қарашық қараңғыда сәулені
көбірек ... үшін ... ал ... ... ... реттелу вегетативтік нерв жүйесі
арқылы нервтендірілетін арнаулы бұлшықет арқылы ... әрі ... ... ... ... ... өтеді, көз
бұршақтың көмегімен көз заттары алыстан не жақыннан көруге
бейімделеді, сондықтан қашықтықтың шамасына қарамастан
нәрсенің кескіні әруақытта торлы қабықшаға түседі. Бұлай
бейімделу көз ... ... ... және
парасимпатикалық талшықтармен нервтендірілетін
арнаулы біріңғай салалы бұлшықет арқылы іске асырылады.
Екі ... де бір ... алу үшін көру ... бір ... ... ... орналасуына қарай бұл
сызықтар алыстағы заттарға қарағанда ажырап, ал
жақындағы заттарға ... ... ... ... ... нервтерінің жұптары арқылы нервтендірілетін көз
алмасының ерікті бұлшықеттері арқылы орындалады. Қарашық
көлемінің реттелуі, сондай-ақ аккомодация мен конвергенция
өзара тығыз байланысты. өйткені еріксіз және ... ... ... нервтендіретін, ортаңғы
және аралық мида жайғасқан вегетативті және анимальды
нервтерімен орталықтардың үйлесуі нәтижесінде өзара
ұйқасымды жүйеге келеді. Осындай үйлесімді жұмыс нәтижесінде
заттардың кескіні ... ... ... де ал оған келген
жарық сәулелері жарық сезгіш элементтердің сәйкесті
тітіркенуін тудырады.
Торлы қабықшаның нерв элементтері үш нейроннан тізбек тузеді.
Бірінші буын – көру ... ... ... ... ... ... (таяқшалар мен колбочкалар).
Екінші буын – қосполюсті нейроциттер және үшінші буын
өсінділері көру нервінің нерв талшықтарына айнала
созылатын ганглилік нейроциттер. ... ... ... ... ... жанында ол үшін ақ қабықшамен бітісіп өсетін
қынаптар түзетін барлық үш ми ... ... ... ... ... ... кеңістіктеріне сәйкес
келетін аралықтар сақталады. Көру нерві көз шарасы арқылы
шығып, мидың төменгі бетіне келіп, сол жерде жартылай
айқасады. Торлы қабықшаның ... ... ... ... ... ғана айқасады, торлы қабықшаның
латериальды жартыларынан шығатын нервтердің латериальды
талшықтары айқаспацды. Сондықтан айқаспадан шығатын
әрбір көру жолының өзінің латериальды бөлігінде өз ... ... ... ... ... ... ... бөлігінде басқа көздің медиальды жартысынан
келетін талшықтары болады. Айқаспа сипатын біле ... көру ... ... ... ... көру ... жерін анықтауға болады. Мәселен, сол жақ көру
нерві зақымданғанда ... көз ... ... ... сол ... жолы ... әрбір ми сыңарының көру орталығы
заақымданғанда екі көздің де торлы ... ... ... көру ... ... яғни екі коз ... соқыр болып қалады, көру айқаспаса
зақымданғанда екі көздін де медиальды жартыларында
көру қабілеті ... ... екі көз де ... ... ... ... айқасқан талшықтары да, айқаспағанталшықтары да
екі шоғыр түрінде қыртыс ... көру ... ... шоғыр ортаңғы ми қақпа,ғының жоғарғы төбешіктерінде
аяқталады, ол жерде көз алмасының ... ... мен ... ... ... ... ... ортаңғы мида жайғасқан
нервтер ядролармен байланысқан көру орталықтары жатады.
Осы байланыстың арқасында белгілі бір жарық
тітіркендірулеріне жауап ретінде сәйкесті
конвергенция, аккомодация және пупилярлық реакция ... ... жаңа ... ... ... ... ... Жаңа нейрондардың аксондары арткы
бөлігі арқылы өтіп, одан әрі ... ми ... ... ... ... ... ... жететін көру
сәулесін түзеді. Сипатталған жарық рецепторларынан ми
қыртысына дейінгі өткізгіш жолдар қосполюсті
нейроциттерден бастап көру анализаторының
кондукторын құрайды. Оның қыртыстық шеті ... ми ... ... ... ... қабықшада жайғасқан
рецепторға келетін жарық тітіркенулері нерв импульстарына
айналып, олар букіл кондуктор бойымен көру анализаторының
қыртыстық шетіне дейін ... сол ... көру ... ... Көру ... ... және орталық бөлімі.
Көздiң өткізгiштік бөлiмi көз алма­сының тор қабықшасынан және
бұлшықет-терiнен ... ... ... ... көру
жүйкесiнiң тегерiшiнде жиналып, көру түтiгi арқылы ми
сауытының iшiне өтeдi де жүйке қиылысады. Одан кейiн ... ... ... екі будасына айналады. Оның бiр будасы төрт
төбенiң жоғарғы төбесiнде ... Бұл ... ... бағдарлау
орталығы бо­латынын жоғарыда айтқанбыз. Басқа будасы орталық
көру жолына қосылып, үлкен ми сыңарының жүйде аймағының
қыртысына барып шектеледi. Көздiң ... ... П
- IП - IV - VI ми ... және V ... ... бiрiншi
тармағы жатады (оларды ми жүйкелерiнен қара­ңыз). Көру
мүшесiнен келген бейнелердi талдайтын және анықтайтын
орталық көру ана­лизаторының ... ... ... ... көру ... ... ... шүйде аймағында болады.
Қортынды.
Жалпы, «Көру мүшесінің морфологиясы мен өткізгіш жүйесі»
тақырыбын қортындылай келе, мен көру жүйесінің барлық
мүшелеріне тоқталдым, яғни көз ... және ... ... жас ... ... кірпіктер және қастардың құрлысына толық
тоқталып кеттім.
Көру анализаторы арқылы адам барлық мәліметтің 80 % қабылдайды.
Зарттардың көлемі, ... ... орта көру ... ... ... дамуы көру анализаторымен
тікелей байланысты.
Көру анализаторы – жұп түзінді. Көз ... ... ... ... Көру ... - өткізгіш бөлігі, ал қыртысты бөлім
әрбір ми сыңарының ... ... ... ... ... ал ... күндіз көруге
бейімделген. Заттардың түсін айыру сауытшылардың
қабілетімен байланысты. Бірі қызыл, екіншілері ... ...... ... сәулелерді қабылдайды. Осыған
байланысты түсті ажыратуға түсініктеме беретін үш
компонентті Ломоносов – Гельм – гольц теориясы
негізге алынған. Қызыл, жасыл және ... ... ... ... деп ... ... ... арақатынаста араластыру арқылы әртүрлі рең түйсігін
алуға болады.
Сонымен ... ... ... ... ... жарық сезгіш
заттар болады деген болжам бар. Бұл заттардың біреуі қызыл
түсті әсерімен ыдырайды, сөйтіп-ақ, қызыл немесе сары
түстерді түйсіндіреді. ... ... ... ... ... ... ... жасыл және көк түстерді сезу
туады.
Көздің заттардың түсін айыра алмайтын кемістігін – дальтонизм
дейді. ... ер ... 8%, ал ... ... Себебі, жыныс анықтайтын Х – хромосоманың
белгілі гендерінің жоқтығына байланысты.
Көздің анықтап қарайтын заттардан өте ұсақ заттарды ... ... көру ... деп атайды. Ал көзді бір нүктеге
қарағанда көрінетін кеңістікті көздің ... деп ... екі ... ... ... ғана ... әрі ... анық
көру түйсігі пайда болады.
Көз рефракциясының кемістігі: жақыннан көргіштік және алыстан
көргіштік. Бұл кемістіктер көз ... ... ... ... ... көздегі сәуленің сыну кемістіктеріне
астигматизм де жатады. Астигматизм әртүрлі бағыттағы
сәулелердің бірдей сынбауынан ... ... ... (таяқша, сауытша) басталып, көру
нерві арқылы, ми қыртысының шүйде бөлімінде аяқталады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Негізгі ... А.Р. Адам ... I- том. ... ... 2005 ж.
287-315 б.
Қосымша әдебиеттер:
2. Керімбеков Ж.Е. Тәнтану адам анатомиясы. Алматы: Білім, 2004
ж. 229-242 ... ... . ... сай ... және ... гигиенасы.
Алматы: Білім, 2005 ж. 375-390 б
Мазмұны.
Кіріспе. Сезім мүшелері туралы
ілім.......................................................................3
Негізгі бөлім. Көру мүшелері туралы жалпы сипаттама.
2.1 Көру мүшесі және көру
талдамасы....................................................................6
2.2 Көру ... және ... ... ... Көз ... ... Көз алмасының шел майы мен көз алмасының
қынабы................................15
2.6 Көру ... ... және ... ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сезім мүшелері атауларының лексика-семантикалық өрісі және олардың орыс тіліне аударылу мәселелері83 бет
Сезім мүшелері мен анализаторларға жалпы сипаттама. Рецепция механизмі мен рецепторлық жасушалар. көздің қосымша аппараты. дәм сезу мүшесі20 бет
Сезім мүшелерінің физиологиясы және оның жастық ерекшеліктері16 бет
Қосмекенділердің жүйке жүйесі мен сезім мүшелерінің дамуы21 бет
Іскерлік қарым-қатынас этикасы3 бет
Адамның рухани дүниесі11 бет
Аддиктивтіліктің түрлеріне психологиялық талдау жайлы4 бет
Ас қорыту мүшелерінің аурулары6 бет
Баланың жүйке жүйесінің даму ерекшеліктері5 бет
Басқару іс-әрекетінің интеллектілі негізі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь