Ұлыстың ұлы күні наурыз жайлы

Қазақстанда ресми түрде Наурыз 1988 жылдан бері тойланып келеді. Бұл мерекені Шығыс елдері Өзбекстан, Қырғызстан, Ауғанстан, Тәжікстан, Пәкстан ерте кезден өткізеді. Бұл мереке табиғат пен адамның үндестігін көрсетеді. Наурыз күн мен түннің теңелген күні. Көктемгі күн тоғысы наурыз айының 21-нен 22-не ауысқан түні болды. Осы уақыттан бастап күн ұзарып, түн қысқарады.
Наурыз - жыл басы. Парсы тілінде "нау" - "жаңа", "руз" - "күн" деген ұғымдарды білдіреді. Халық наурыз мерекесіне алдын - ала дайындалады. Дәстүр бойынша үйге қос шырақ жағылады, ыдыстар ернеуіне дейін айранмен, сүтпен немесе бұлақ суымен толтырылады. Бұл - тоқшылықтың белгісі. Табиғатпен байланыс күн Анаға деген тағзымнан көрінеді. Бұл күні бұлақтар тазартылып, ағаштар отырғызылған. "Бұлақ көрсең, көзін аш!", "Бір тал ексең, он тал ек!", деген сөз осыдан шыққан болу керек. Наурыз - достық, еңбек, бейбітшілік мерекесі. Ұлыстың ұлы күні адамдар бір-біріне деген ренішін ұмытып өзіне де, өзгеге де жақсылық тілеген. Дастарқанның басты асы наурызкөже болған. Наурызкөже жеті түрлі тағамнан жасалған. "Наурыз көжені тойып ішу керек, сонда жыл бойы тоқшылық болады!" деген сенім бар. Дастарқан басында жастар үлкендердің батасын алған. Бата - үлкендердің өзінен жасы кішілерге беретін ықыласты тілегі. Ақсақалдар: "Ұлыс оң болсын! Ақ мол болсын, қайда барса жол болсын!" - деп бата береді.
Дәстүр бойынша Наурыз айтыс өткізіледі. Бұл жақсылық пен жамандықтың, суық пен жылының, жаз бен қыстың айтысы.
Мереке қызған кезде жастар алтыбақан жанында ұлттық ойындар ойнайды. "Көкпар", "Бәйге", "Қыз қуу", "Жамбы ату" ойындары аса бір қуанышпен өтетін. Көңілді өткен Наурыз күні әр адамның есінде көпке дейін сақталатын. Біздің 79 гимназияда Наурыз мерекесін қарсы алу дәстүрге айналған. Мерекеге арналған қабырға газеттерінде "наурыз" тарихы жазылып, өлең-жырлардан үзінді беріледі. Сахнада наурыз мерекесіне арналып көріністер қойылады. Гимназияда "Ұлыстың Ұлы күніне" арналған мереке ерекше қуанышты өтеді. Жүректер жылыуын таратқан көктемнің бақыт сыйы Наурыз көп ұлтты еліміздің бірлесе тойлайтын - Достық мерекесі.
22 наурыз - Ұлыстың ұлы күнi. Бұл күнi күн мен түн теңеледi. Табиғат та, Жер-Ана да, жан-жануар да түлейдi, жаңарады. Адамзаттың бойында қан жүгiрiп, тал-теректер бүршiк жарады. Қазақтың сайын даласын Қызыр баба кезiп, адам баласына құт-береке, бақ-дәулет сыйлайды. Самарқанның көк тасы ерiп, қасиеттi қара жер, қара топырақ бусанады. Ұлы даланың төсiнде
        
        
ҰЛЫСТЫҢ ҰЛЫ КҮНІ НАУРЫЗ
Қазақстанда ресми түрде Наурыз 1988 жылдан бері ... ... ... ... ... Өзбекстан, Қырғызстан, Ауғанстан, Тәжікстан, Пәкстан
ерте кезден өткізеді. Бұл мереке табиғат пен адамның үндестігін ... күн мен ... ... ... ... күн ... наурыз айының 21-
нен 22-не ауысқан түні болды. Осы ... ... күн ... түн
қысқарады.
Наурыз - жыл басы. Парсы тілінде "нау" - "жаңа", "руз" - "күн" деген
ұғымдарды білдіреді. Халық ... ... ... - ала ... ... үйге қос ... ... ыдыстар ернеуіне дейін айранмен,
сүтпен ... ... ... толтырылады. Бұл - тоқшылықтың белгісі.
Табиғатпен байланыс күн Анаға деген тағзымнан көрінеді. Бұл күні ... ... ... ... ... ... аш!", "Бір тал
ексең, он тал ек!", деген сөз осыдан шыққан болу ... ... - ... ... ... ... ұлы күні ... бір-біріне деген
ренішін ұмытып өзіне де, өзгеге де ... ... ... ... асы
наурызкөже болған. Наурызкөже жеті түрлі тағамнан ... ... ... ішу керек, сонда жыл бойы ... ... ... ... ... ... жастар үлкендердің батасын алған. Бата - үлкендердің
өзінен жасы кішілерге ... ... ... ... ... оң ... мол болсын, қайда барса жол болсын!" - деп бата береді.
Дәстүр ... ... ... ... Бұл жақсылық пен жамандықтың,
суық пен жылының, жаз бен ... ... ... кезде жастар алтыбақан жанында ұлттық ойындар ойнайды.
"Көкпар", "Бәйге", "Қыз қуу", "Жамбы ату" ... аса бір ... ... ... ... күні әр ... есінде көпке дейін сақталатын.
Біздің 79 гимназияда Наурыз мерекесін қарсы алу дәстүрге ... ... ... ... ... ... жазылып, өлең-жырлардан
үзінді беріледі. Сахнада наурыз мерекесіне ... ... ... ... Ұлы ... ... мереке ерекше қуанышты өтеді.
Жүректер жылыуын таратқан көктемнің бақыт сыйы Наурыз көп ... ... ... - Достық мерекесі.
22 наурыз - Ұлыстың ұлы күнi. Бұл күнi күн мен түн ... ... ... да, ... да түлейдi, жаңарады. Адамзаттың ... ... ... ... ... ... сайын даласын Қызыр баба
кезiп, адам ... ... ... ... ... көк ... ... қара жер, қара топырақ бусанады. Ұлы ... ... ... өсiп, ... қызылды-жасылды кiлем төселедi.
Ұлан-байтақ Қазақстанның халқы жетi түрлi дәмнен ... көже ... ... әдет-ғұрыптарды сақтап, ай бойы Ұлыстың Ұлы күнiн тойлайды.
Бүкiл Шығыс ... ... бұл ... ... ... ... ... ел ауызбiршiлiкте болады.
Ынтымағы жарасқан көп ұлтты елiмiздiң осы бiрлiгiн ... ... ... ... ... ... бақ қонсын! Мұсылман қауымына
Исламның 7 байлығын тiлеймiз. Ұлыстың Ұлы күнi құтты болсын, ағайын!
Ұлыстың ұлы ... ... ... биыл 13-рет дайындалып жатыр.
«Ұлт жоқ. Ұйысқан Одақ қана бар» деген ... ... ... ... ... 70 ... ұлт ... терең зындан түбiнде бұғаулап ұстағанын
бiлемiз. Одан кейiнгi ашаршылық ... Ұлы Отан ... ұлт ... ... ... ... дүркiн-дүркiн шабуылдар халқымыздың салт-
дәстүрлерi мен әдет-ғұрпының ... ... ... бақты. Тiптi,
ашаршылық жағадан алған тұста ... - жас ... нан ... ... айналғаны шындық. Елiмiздiң солтүстiк бөлiгiнде көрiсу ғұрпы
санадан өшкен. Ал 31 желтоқсан түнi Жаңа ... ... ... төл мейрамды мойындамайды да. Мұның бәрiн бүгiнгi жастың кемшiлiгi
деу жөн бола ... ... ... ... Көнекөз қариялар - салт-
дәстүр сабақтастығының соңғы буыны. Ал 70 жыл ... ... ... көптеген ырым-жоралғылары кейiнгiлерге таныс емес.
Наурыз - кей ... ... ... онысымен жұртты адастырып
жүргенiндей, дiни мереке емес. Бұл бағзы заманнан қалыптасқан бүкiлхалықтық
Жаңа жыл. Оны ... ... ... ... және Орта Азия халықтары
төл мерекесi ретiнде тойлайды. Алайда, «Әр елдiң салты ... итi ... ... ... ... де орын ... жаңа жылға ертеден дайындалатын. Қысқы соғымның әбден сүрленген
қадiрлi мүшелерiн осы күнi қазанға саламын деп ... ... ... ... ... орамал тiгiп, бозбалалар жағы
ағаштан тұрмыс бұйымдарын жасап, темiрден сәндiк бұйымдарын ... ... - күн мен түн ... ... ... асатын «ұйқыашар», «селт еткiзер»
жоралғыларының сый-тартулары. Көктемгi ... ... ... ... ... ... қар тiгiсi сөгiлген жайылымға мал шығарған. «Жаңа
жыл мұнтаздай таза үйге ... ол үй ... ... ... ... ... бойынша, үй-iшiн де қағып-сiлкiп, отпен аластайды.
Көне деректер көзiне сүйенсек, ... ... күн ... ... Ол ... деп аталады. Әдетте, наурызнаманы бай, ауқатты ... ... әр ... ... ... көже пiсiрiп, ақ толы аяғын
босағадан аттағанның ... ... Ауыл ... үй-үйден дәм татып,
үйдегiлерге ыдыспен сыбаға тасып жүрген. Ол ... ... ... қазанға
құйылады. Бұл «Дәм-тұзымыз араласқан тату болайық» дегеннiң белгiсi.
Ұлыс келер түнi Қызыр бабаға ... әр ... ... қос ... ... Үй ... бар ыдысты аққа, суға, «ырыс толсын» деп дәнге,
«жауын-шашын көп болсын» деп бұлақ суына толтырады. Жылдың ... ... ... ... ... ... ... «нұр жауды» деп шаттанған. Ертеректе
ауыл адамдарын ... ... үшiн ... ... қызық дәстүр
болған. Жастар асау тайыншаны құрықтап, оған ерттелген ашамайға ... ... ... ауыл iшiне бос жiбередi. Мөңкiп тулаған асау ауылды
азан-қазан етсе де, ешкiм бұған ... ... ... күнге сәлем
берiп, шаруаға кiрiседi. Наурыз күнi көзi ашылған бұлақтың суы ... ... ... ... мен жемiсi мол болады деп сенген. Жаңа сап түзеген
шыбықтарға ақ шашу да ... ... - ... ... күнi. ... төс ... ... Бұл
күнгi қайын ата мен келiн, күйеу бала мен ... ата ... әзiл ... Жастар алтыбақан құрып, тойдың сәнiн ... ... ... етiн уызға салып пiсiрiп, ұнатқан жiгiттерiне тартады. Бұл
салт қазақта «ұйқыашар» аталады. Ұйқыашардың ... ... ... ... ... Яғни қалауынша айна, тарақ, әтiр суын ... - ... ... ... - ... пен ... ал ... -
жаңа бүршiгiн жарған жауқазындай құлпыр деген белгi.
Наруыз күнi думан-тойды аталарымыз наурызнама атаған. Ұйытқысы, әрине,
- жастар. ... ... ән мен би, ... ... бiр уағына дейiн
созылған. Халқымызда «Ақ боран», «Қалтырауық қамыр кемпiр» ойындары ... ... бұл күнi ... жыр, ... жұмбақ, наурыз айтыс, түрлi әзiл-
қалжың, мадақтау өлеңдерi айтылады.
Сең жүредi көктемде астан-кестең,
Ақ атанның ... ... ... күнi ... бас ... айт, ... ... өскен,
- деп, қос-қостан жұптасып, айтысқа түседi.
Ұлыс күнi татулық тойы, шаруа, ынтымақ, сенiм, ... ... ... аман ... ... бар ... ұмытып, кiнәсiн кешiп, тек
жақсы тiлектер тiлейдi. Көңiлдiң жаңаруы деген осы. Бұл күнi ... ... ауыл ... өгiз ... ... көтеретiн болған. Мұның тарихы өз
алдына қызық аңыз. Ежелгi жыл ... ... ... ... ... қыстың басында төбеден, көктем кезiнде аспан етегiнен көрiнiп, ал
жазда тiптi батып кетедi екен. Бұл шақ қырық күнге ... оны ... күн ... ... ... жерге түсуi» деп атаған. Көктем кезiнде,
яғни наурызда күн жолы ... ... өтiп, ... қос жұлдызы бұқаның
мүйiздерi құсап күн ... екi ... ... ... ... орай
халқымыздың «әлемдi көк өгiз мүйiзiмен көтерiп тұр» деген нанымы да бар.
Өгiз етiн арнайы нарқазанда балбыратып пiсiредi. Нарқазанның тарихы да
жақсы ... ... ... ... сақ ... ... ... алауыздық
жайлап, ел татулығын тұман басқанда көсемдер келiсiп, үлкен қазан құюға
шешiм шығарады. Алайда, ... ... мыс ... ... да, ... сарбаз
жебелерiнiң мыс масағын жинатып, содан ... ... Осы ... астан дәм алысқан араздасушылар өкпе-назын ұмытып, елде татулық
орнапты ... ... ... тай, ... ... ... ... кейiн үрдiске айналып, ол «шүлен тарту» аталып кеткен. Өгiздiң
шекесi ауыл ... ... Бұл ... аты - «бел көтерер».
Ертедегi ... ... ... ... күн ... болса, соның
сегiзiншi күнi «той тарқар» ... ... ... ... өнерiн ортаға салып,
оза шапқан дарабоздарға, қарсыласының жауырынын жерге тигiзген ... тайы озып ... жас ... да «ат ... деп сыйлық берген.
«Той тарқарда» жаңа көзi ашылған қайнардың суына қант ... оны ... ... Көзi ... ... аталатын кiтапты ... бата ... ... ... жөн-жоралғылары өте көп. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... да, жақсылықтың аты -
жақсылық, ... аты - ... көже ... жасалады?
Наурыз мерекесі жақындаған сайын әрбір отбасы Наурыз көже жасауды міндетім
деп санайды. Тіпті білмейтін жас жеңгелеріміз үлкен ... ... ... ... не қосу керектігін саралап жатады. Осы тұрғыда біз де
үлкен әжелеріміздің біразынан ... ... ... ... керектігін сұрап
білдік. Ол үшін ең алдымен ... толы ... ... сүт ... оның ... қаймағын қалқып алып тастайсыз. Сүт әбден ... ... қыс бойы ... ... ... ... 15 минуттай бетін
жауып қоясыз. Аталған уақыт өткеннен кейін жеке ыдысқа пісіріп алған ... ... ... ... ... ... ... жеті түрін сүт пен
етке араластырып тағы бір қайнатып аласыз. Егер Наурыз көже қоймалжың ... оған су ... ... Тек ... ... сұйылтасыз.
Шығыс халықтары үшін жыл қайыру, яғни күнтізбе жасау наурыздан ... ... ... үміт ... «Наурыздың берер несібесі мол» дейтін
ырымды ... ... ... ... ... ел ... бұл ... өзіндік
салмағын сезіне бастаған ... ... ... ... ... ... орны ерекше бұл ... ... ... ... деп ұғады. Айтулы мереке Ұлыстың ұлы күні қарсаңында
біз де «Айқынның» мейрамханасының бас аспаздарымен тілдесіп, ой ... ... ... ... атам ... бері Жаңа жыл басы ретінде
тойлап келген. Кеңес өкіметі уақытында Мәскеу бізге және де басқа Орталық
Азияны мекендейтін ... ... ... ... ... деп ... ... түрде оны тойлауға тыйым салып келді. Бірақ халық өз дәстүрін
ұмытқан жоқ, ... ... ... ... ... мен ұлт ... ... іс-әрекеттерінің арқасында ол қайтадан қалпына
келді. Сөйтіп, тәуелсіздік тұсында Қазақстан ... ... ... түрде
мереке деп қайта жариялады.
Ал бүгінгі әңгіме Наурыз мерекесі күні тура белгіленбегендігі ... Олай ... ... ... ... наурыз айының 22-сі күні
деп жариялады және “достық, татулық мейрамы” деп ... ... ... ... ... ... Таяу Шығыс, түркі, парсы нәсілді
ұлыстар Наурыз мерекесін тойлауды 21-і күні бастайды, жалғыз біз ғана ... ... 22 ... атап өтіп ... Иә, ... ... ... әзірбайжан, тәжік бауырларымыз тойлап болғанда біз той ... ... ... ... бәрі ... ... дұрыс ақпар бермеген
адамдардың білімсіздігінен болып отыр.
Наурыз (Ноу – жаңа, руз – күн) деген сөз ... ... ... ... Орта
Азия халықтары оны мыңдаған жылдар бойы Жаңа жыл басы ... ... ... ... діні ... бұрыннан келе жатқан әдет-ғұрпын ... ... ... ... ... әлемдегі әр халық Жаңа жылдың басын әр уақытта атап өткен.
Ежелгі ... ... Жаңа ... ... ... яғни жер ... кейін, көктем келуіне байланысты атаған. Бұл ... ... ... ... Көне яхудилердің таным-түсінігінде де Жаңа жыл ... ... ... ... ... сәуірдің басы болатын. Айта берсеңіз, Еуропаны
басқарып ... Рим ... да жаңа жыл басы ... ... ... Христос туғанынан бастап есептегенде 45 жылы Рим императоры Юлий
Цезарь жыл ... ... ... күн мен ... ... ескермей,
оған діни мағына берді. Сөйтіп, Христостың туған ... ... ... 1 қаңтарға көшірді.
Содан бері христиан мемлекеттері Жаңа жылды 1қаңтардан бастайды. Америка
континентіндегі мемлекеттерде де ... ... де Жаңа ... 1 қаңтардан
бастап есептейді. Мұны 1699 ж. орыс патшасы Петр І ... ... жыл ... ... Христос туылғанынан, яғни 1 қаңтардан басталсын
деген бұйрықпен кіргізген. Одан бұрын Ресейде Жаңа жылды Орта Азия, ... ... ... ... қыс ... ... ауысқан
мезгілінде, яғни наурыз айында атап өтетін.
Орта Азия халықтары, көне Персия ғалымдары күн мен ... ... ... сағатына, минутына дейін тура астрономиялық дәлдікпен
есептеп шығарған. Күн мен түннің ... тура 21 ... ... келеді. Бұл
туралы қолымызда Алматыдағы Астрофизика институтынан алынған анықтама бар.
Сондықтан да, Орталық Азия, Таяу ... ... Жыл ... 21 март
деп белгілегені дұрыс. Мәселен, көрші Өзбекстанда, Қырғызстанда 21 наурыз
халық мерекесі деп жарияланған. Түркіменстан президенті С. ... ... ... ... Наурыз 21-інде басталып, мереке үш күнге
созылса, Тәжікстанның Президенті Э. Рахмонов Наурыз мерекесін екі күн ... яғни ол 21-22 ... ... ... ... қателікті бірнеше рет біз тиісті орындарға
хабарлағанбыз. Бұқаралық ақпарат құралдары арқылы да айтылды. Өкінішке
қарай, осы ... ... ... ... ... бұл ... құлақ аспай
отыр. Дегенмен, “ештен – кеш жақсы” деген ғой. Әлі де болса бұл ... ... ... ... ... ... 21 ... күні тойлап жатсақ,
кәне.
Наурыз күнгі ақ тілек
Әзілхан НҰРШАЙЫҚОВ.
Әр елде Жыл басы әртүрлі айдан басталады, ... ... – 1 ... ... 22 ... Жыл басы ... есептеледі. Ал кейбір елдер
өздерінің шаруашылық жағдайларына байланысты жаңа жылды 1 қыркүйектен
бастайтын болса керек.
Наурыз діни мейрам емес. Кеңес ... ... діни ... ... нау­рыз мерекесі тойланбай келді. Қазақстан Тәуелсіздік алғаннан
кейін ғана Наурыз ... ... ... Оның ... ... ... аталып өткізілуіне мемлекет және қоғам қайраткері Өзбекәлі
Жәнібеков үлкен үлес қосты. Этнограф-ғалым ... ол ... ...... ... күні еске ала ... абзал.
Басқа мерекелер сияқты Наурыздың да ұлттық өз дәстүрі бар. ... күні ... ... ... ... еті ... түседі. Ауыздан дәмі
кетпейтін сүр ет пен соғымға ... ... ... ... ... ... ... тартылады. Әртүрлі тәтті тағамдардың басы
қосылып, наурыз көже жасалады. Наурыз көжеден дәм тату зәмзам суын
ұрттағаннан кем болмайды. Оны үлкенді-кішілі кісілер ... ... күні ... өз жүрегінің ақ тілеуін айтады. Адал көңілдерін
ақтарады. Өзінің және елдің амандығына деген тілек, ниеттерін ортаға
салады.
Биылғы Наурыз мерекесі қарсаңында ... ... ... ... ... ... Осы ... көп балалы әйелдерге
ерекше қамқорлық жасалатыны туралы, алда жаңадан 100 мектеп, 100 аурухана
салынатыны жөнінде және басқа игіліктер туралы да ... ... ... ... халықтың айтар ақ тілеуінің негізі осы Жолдауға байланысты
болмағы сөзсіз.
Бұрынғының жобасымен менің бүгінгі халықтық мереке күні өз ... ақ ... ... құтты болсын!
Жер түкті болсын!
Көкорай шалғын көп шығып,
Сиыр сүтті болсын!
Ұлт ұрпағын көбейту үшін
Жас келіндер қос-қостан жүкті болсын!
Жігіттер ... ... ... орындалып,
Халық жүрегі қуанышқа толсын!
Әмин!
Сағындым сені, Наурыз!
Алпысбай ШЫМЫРБАЙҰЛЫ.
Қызғалдақтар бүр жарады көк белде,
Күн менен түн теңелетін көктемде.
Жаңа жылы еліміздің әз Наурыз,
Ырзығы мен ырыс ала ... ... ... кейін қап,
Жұртым жүрер Тайқазанын дайындап.
Содан кейін наурыз көже сән берген,
Берекелі дастарханы жайылмақ.
Наурыз көже жеті ... ... құрт – сүт ... ақ ... басы ... ... ел мен жерге бақ тілеп!
Наурыз көже жиған екен даналық.
Дәмін татып, бір ізгілік алалық.
Мирас еткен ұрпағымның дәстүрін,
Қандай ғажап ... ... – жыл ... ... ... ... ... сақталып,атадан балаға мұра етіп
қалдырған салт- дәстүрін,наурыз мейрамының мәнін түсіндіру,әрі дамыту және
көркейту.
2. Окушылардың ... ... ... ... дамыту.
3. Оқушыларды
ұлтжандылыққа,имандылыққа,инабаттылыққа.халқымыздың салт-дәстүрін
қастерлеуге,сақтауға тәрбиелеу.
Көрнекілік: Буклет,кестелер,шарлар,қанатты сөздер.Үнтаспа.
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру:
1- ... ... ... шын ... ұлттық мейрамы.Наурыз
22-де күн мен түн теңеледі,қыс өтіп көктем келеді.Тіршілік басталады.Қазақ
халқы үшін үлкен мейрам – Жаңа жыл Наурыз мерекесі.
Кел,балалар ойнайық,
Наурыз тойын ... боп ... ... жайнайық..
(осы өлең жолдарын талдап, «Наурыз тойы» дегеніміз не ол жөніңде
естіп,білгендерін ортаға салу)
Наурыз мейрамы- өте ерте ... бері ... ... келе ... ... ... «Нау-рыз» жаңа күн деген сөзнен шыққан.Бұл
жөнінде халқымыздың кемеңгер ұлдары Абай,Шәкәрім,Мұхтар Әуезов,Ахмет
Байтұрсынов біршама ... ... мен түн ... ... аузы аққа ... ... ... аузы көкке тиген ырыстың басын
қазақ елі – «Ұлыстың ұлы күні»- деп ... ... ... біріншіден Наурыз тепе-теңдік мерекенің
негізгі арқауы,мәңгі деп есептелген.
2. Наурыз- күні жаңарудың,өсудің, түлеудің басы.
3. Наурыз күні имандылық ... ... ... құны ... ... ... ... мерекесі,еңбек тойы,ырыс мошылық бастауы.
5. Наурыз мерекесі мейірімділік,қайырымдылық мейрамы.
(әр қанатты сөзге оқушы өз ойын нақтылай жеткізілуге ұмтылды)
1- жүргізуші:
Ұлы күні кәрі- жас,
Құшақтасып ... ... ... ... той ... ... ... мерекесіне шашу ретінде өз білетін өлең шумақтарын
оқып,оның мәнін аша білді).
1- Оқушы:
Шапағатын аямай бұл жақта аспан,
Жадырайды әр адам мұң шақпастан.
Ой ағайын, ... ... ... көже құрт - ... ... ... ... халайық!
Есік ашып,шашу шашып,
Ел боп қарсы алайық..
2- Оқушы:
Бүгін күн кенелді,
Жер шуаққа кенелді,
Соны тойлар ел енді.
3-Оқушы:
Наурыз той салтымыз,
Көгерсін деп ... тал ... бағы ... бұлбұл сайрасын.
5-Оқушы:
Күреп алтын күрекпен,
Қарды еріткен Наурыз!
Жатыр көктем түлетіп,
Бүрлеп бақша – ... күні ... мен ... ... ... ... Наурыз көжеден.
(«Қазақы дастарханы » әні )
2 – жүргізуші:
Армысыз ... ... ... Ана! ... ... күнге тәу-тәу!
Күн Ана.
-О, қасиетті Жер Ана! Алла –тағаланың әмірін қалт жібермей
орындап,адамзат үшін саған бас ... сен үшін ... ... ...... ... адам затына дейін қуаныш нұрын себу
үшін,өзіңнің гүл көктеміңді, Ару көктемімді шықырғалы отырмын.
1 – жүргізуші:Жыр сыйлаған,нұр сыйлаған ... ... ... Ару ... ... ... Ару.
-Армысыздар халайық,
Бармысыңдар халайық,
Наурыз тойын жұп жазбай,
Жылда қарсы алайық.
Өшкен ... ... ... ақ ... ... ... әні орындалды.)
2 – жүргізуші:- Бүгін ұлыстың ұлы күні!Ата бабаларымыздың сөзімен
айтсақ
«Ақ түйенің қарны жарылған күн». Ендеше,Наурыз мейрамының салтанаты
Наурызды шақырайық.
1 – ... ... құт ... ... ашып шын жүректен,
Ел болып қарсы алайық!
Күн Ана.
- Зарыға күткен жаңа жылым да,
Наурызым ...... ... ... ... ... аман ет.
Жамандық әрі кет,әрі кет.
Алас,Алас! Бар бәледен қалас.
Наурыз батырым келе ғой!
Наурыз батыр.
Сәлем Анам алтын күн,
Нұр ... ... ... ... ... жас – кәрің.
Жыл иесі тышқаным,
Құт иесі тышқаным,
Бақыт әкел еліме
Құт – береке молшылық
Дари берсін жеріме.
2 – жүргізуші:- ... ... Күн Ана, Ару ... тойымызға
келген қадамдарыңызға нұр жаусын!
1 – жүргізуші:
Жыр сыйлаған,нұр сыйлаған тірлікке,
Қастерлейік,қадіріңді білдік пе!
Құтты болсын Ұлыс күн жұмылдырған
Бәрімізді ынтымақ пен бірлікке!
Бәрі:
Жарқыраған жыл нұрды,
Жаса, ... ... ... ... – БӨЛІМ
Оқушыларды екі топқа бөлу (сайыс ұйымдастыру)
«Наурыз» тобы ... Топ атын ... ... оқу сайысы.
3. Өлең шумағын құрастыр.
4. Мақал – мәтелді ... ... ... Сөз ... ... марапаттау.
Мерекелік кеш әсем ән, би,өлең – жырмен жалғасты.
Наурыз көже таратылды.
Тогусова Б.Қ. О.Бөкей атындағы №44 ... ... ... санатты
Наурыз мейрамы
Халқымыздың ежелден желісі үзілмей жеткен көне салт - дәстүрлері мен
әдет - ғұрыптары ... ... және ... ... ... ... О ... адам өзін қоршаған ортамен қарым - қатынасы
негізінде туындаған халықтық салт - ... діни әдет ... ... және ... семьялық той-томалақтар деп үш топқа
бөлінеді. Діни әдет - ғұрыптарға өте ертеден қалыптасқан ... ырым ... - ... ... ... ... шаман, ислам діндерінен енген
рәсімдер жатады. Ал ... ... ... ... ... — жыл ... — Наурыз, жаз тойы — Қымызмұрындық, күз мейрамы — Мизам (шопандар тойы
мен сабантой), қыс тойы — ... ... ... -ақ, биебау, тулақшашар,
шашыратқы, сіргетағар, сіргежияр, қоныс тойы, күйек байлау, күйек шешу, жүн
қырқар т. б. кәсіптік ... да ... ... ... Ал ... келсек, үйлену тойы (құда түсу, жаушы жіберу, қыз таңдау,
қарғы бау, үкі тағар, ұрын ... ... ... ... ... қыз ... келін түсіру, неке қию, отауға түсіру, отқа май ... т. б.), ... ... ... ... ат ... ... тағу, тұсау
кесер, тілашар, сүндет тойы, мүшел тойы, сапар тойы, жерлеу салттары (қара
тігу, аза ... ... ... ... ... ас беру т. б.) осы ... ... шыр етіп жерге түскеннен бастап қартайып дүниеден өткенге
дейінгі өмірі үнемі сан ғасырлық наным - сенімі, таным - түсінігі, ... ... ... ... салт - ... ... ... қандай десең, салтымнан сынап біл» демекші, салт -дәстүрлерден
этностың мінез - құлқы, үлгі- өнегесі, ... ... ... ... ... мен ... ақыл - ойы, сондай- ақ, жаратушы мен
жаратылысқа, өзін қоршаған жанды, ... ... ... моральдық, танымдық,
этикалық көзқарастары көрінеді. Яғни, салт - дәстүр дегеніміз — халықтың
рухани өзегі, ... ... ... ... ¥ЛЫ КҮНІ — ¥ЛЫС КҮН»
Наурыз — өте көнеден келе ... ... Күні ... ... ... ... ... дәстүрлі мейрамына айналып отырған ... ... бері ... келе жатқанын дөп басып айту ... ... ... түсінігі бойынша, әрбір жыл алты ай жаз
(«йас») бен алты ай қысқа («қыш») бөлінген. Тіліміздегі «алты ай жаз ... ... ... ай қыс ... «ала ... ... сөз оралымдарын осы
бір түсініктің жаңғырығы десек болады. Жаз ... ... ... ... босап, жер бетін қуаныш, шаттық жайлайтындықтан —«жағымды», ал қыс
айларында суық, аштық, жұт ... ... ... Әуелгі
адамдардың жақсылық пен жамандыққа жан ... ... адам ... ... туралы қызықты мәліметтер көне жазбаларда көптеп
сақталған. Мәселен, біздің жыл санауымыздан бұрын дүниеге келген ... ... XI ... ... ... ... ... -ат - түрк» сөздігінде, сондай- ақ қазақ халқының қиял- ғажайып
ертегілерінде осындай ... ... ... ... ... «Ахуромазда», жамандыққа «Ахирман» деп ат қойса, ... ... ... ... «Кесір», қысты «Зымыстан», жазды
«Табысқан» деп атаған.
«Атасы мен анасы,
Үш жүз алпыс бес баласы,
Он екі ауыл шамасы,
Отыз ор ... ... ... екі ... ... ... ... қазақтар бір жылды әрқайсысы отыз
күннен тұратын он екі айға бөлген. Жыл соңындағы санатқа кірмей ... ... күн ... ... деп ... Мұны ... ... сотистік
календарьда «эпагоменай» (шолақ ай) дейді. ... ... ... ... ... жан ... жан ... өмір үшін күресуі санатқа кірмей
қалған осы уақыт аралығына ... ... Осы бір ... ... ... өлінің әрі тартар, тірінің бері тартар» қиын, ... ... ... ... деп ... Қазақтар осы 5 (6) күнді
өткізіп жібермей жолаушы шықпайды, қоныс аудармайды, жиын - той ... ... ... шақырмайды. Ақсақалдар өліарада «апыр~ай, қайтер екен» деп
ауыл иттерін де ... пен ... ... ... осы көрінісі кейбір ғалымдардың
Наурыз мейрамының шығу тегін дуалистік ... ... ... ... Қыс пен ... Суық пен Жылының, Қайырымдылық пен
Қатыгездіктің күресінен туған ... ой ... ... ... ... «Екі ... — бір бүтін», «бірлік болмай — тірлік болмас», «тіршілік
көзі — бірлікте» деген ... ... ... ата ... ... түсінігі басқаша екенін көреміз. ... ... ... бірін екіншісі алмастырып отыратын тіршіліктің ... ... ... бір ... ... ... ... Мәселен, күн-түн=тәулік, қыс-жаз=жыл; күйеуі-жұбайы= отбасы т. б.
Малдар төлдеп, қой қоздап,
Сүттен ... ... ... ... аңыз ... ... халық ақыны С. Оңғарбаев жырламақшы, көшпелілер жыл ... ... күн — ... ... ... ең ... ... келіп, күн
мен түн теңелетін, жан - жануарлар ... ... аузы аққа ... ... шаттық орнаған күн. Қазақ елі осы күнді «Ұлыстың ұлы күні — ұлыс
күн» деп ... ... ... ... ... 9 март, жаңаша 21 - нен
22 - не ... түн осы ... ... ... сөзі иран ... ноу ... руз —«күн» деген сөздерінен
қалыптасып, жылдың бірінші күнін ... Ал ... ... ... сөзі
— біріншіден, жыл басында тойланатын думанды халықтық мейрам, екіншіден,
март айы, үшіншіден, ұлыс күні ... ... ... ... ... тойлау дәстүрі дүние жүзі халықтарының көпшілігінің
тұрмыс - салтында бағзы ... бері орын ... Бұл ... ... ... ... «Су мейрамы», тәжіктер «Гүл гардон»,
«Бәйшешек», «Гүлнаурыз», ... ... ... ... ... ... соғдалықтар «Наусарыз» армяндар ... ... ... деп ... атаған. Шығыс халықтарының Наурызды қалай
тойлайтындығы жайындағы көне деректер бізге Әбу Райхан Бируни, Ибн ... ... ... ... жетіп отыр. Мәселен, иран тілдес халықтар
Наурызды бірнеше күн ... Олар бұл ... әр ... ... от ... май қүяды; жаңа өнген жеті дәнге қарап, келешек егін жайлы болжайды;
жеті ақ кесемен дәстүрлі ұлттық көже ... ... ағаш ... ... ... ат шаптырып, жамбы атысып жарысады; көнетоз киімдерін
тастап, үйдегі ескі шыны ... ... бір - ... гүл ұсынып,
үйлерінің қабырғасына дөңгелек ою — «күн символын» салады; үйдің тіреу
ағашына гүл ... ... ... ... ұлыс ... жаңа ... ... сақал
-мұрттарын түзеп, шаштарын алады, алты күн садақ ... ... ... күні ... теңге — жамбы атып жарысады. Егер кімде - кім бірінші
болып, жамбыны атып түсірсе, сол адам бір күн елге ... ... ... ... Наурыз жырында:
Құл құтылар кұрықтан
Күң құтылар сырықтан,—
деп жырланғандай, осы күні ... ... ... да ... түсіп, қол астындағы өзіне ұнаған күлына бір күн ел ... күні ... Иран ... қол ... ... ... ... сыйға тартады екен деген де деректер бар. Тіліміздегі күні бүгінге
дейін ... ... да бір күн ... ... да бір ... бар» ... осы бір көне ... қатысты болса керек.
Христиан дінін қабылдағанға дейінгі ежелгі Русьте Жаңа жылды 1 март
күні ... алу ... ... Олар ... күндері Құт қүдайының құрметіне
арналған шырақтарды шие ағаштарына ілген. «Түрлі аурулар мен пәле - жаладан
сақтайды» ... ... ... ... ... ... ... шаруаның
алдына үш бас сарымсақ, столдың қақ ортасына бетін шөппен жапқан 12 ... ... ... XVIII ... бас ... дейін Жаңа жылды 26 мартта тойлап
келді.
Біздің заманымыздың VII—VIII ғасырларында Иран мемлекетімен, қазіргі
Өзбекстан территориясын, Қазақстанның оңтүстік аймағын арабтар жаулап ... ... ... ... ... Ата ... әдет - ғұрыптан айрылған
жүрт езгіге көнгіш, дінге де қүлай сенгіш болатынын жақсы ... ... ... ... көне салт - ... ... жойып жіберуге,
жер атаулары мен адам аттарын өзгертуге, ... ... ... күш ... ... ... халықтық мбйрам — Наурызды тұншықтыруға
көп күш-қайраттарын жұмсады. Мәселен, ұлы ... ... ... ... бір жазғытұрым мейрам болып, наурыздама қыламыз деп той-тамаша қылады
екен. Сол күнін «Ұлыстың ұлы күні» ... ... Бұл ... бұл сөз ... айтылады»,— деуінің астарына тереңірек үңілсек, осы бір идеологиялық
күрес тартысынан ... ... ... күн ... ... ... ... барлық тұрмыс тіршілігі ай календарына ... ... ... сай емес еді.
Малдар төлдеп, қой қоздап,
Сүттен бұлақ ағызған.
Жаңа жылдың сипаты
Молшылыққа аңыз боп,
Басталыпты Наурыздан,
—деп халық ... С. ... ... көшпелілер жыл басын
Наурыздан бастайды.
Бұл күн — аспан денелері өздерінің ең бастапқы ... ... ... түн ... ... ... адамдардың аузы аққа тиетін, жер
үстіне шаттық орнаған күн. Қазақ елі осы күнді «Ұлыстың ұлы күні — ... деп ... ... ... бойынша ескіше 9 март, жаңаша 21-нен
22-не қараған түн осы күнге ... ... сөзі иран ... ноу —«жаңа», руз —«күн» деген сөздерінен
қалыптасып, жылдың бірінші күнін білдірген. Ал ... ... ... ... ... жыл ... тойланатын думанды халықтық мейрам, екінші-ден,
март айы, үшіншіден, ұлыс күні жасалатын көжеге қатысты айтылады.
Наурыз мерекесін тойлау ... ... жүзі ... ... ... ... бері орын алған. Бүл мейрамды ежелгі
гректер «Патрих», бирмалықтар «Су ... ... «Гүл ... ... ... ... татар-лар «Нардуган»,
буряттар «Сагаан сара», соғдалықтар «Наусарыз» ... ... ... ... деп ... атаған. Шығыс халықтарының Наурызды қалай
тойлайтындығы жайындағы көне деректер бізге Әбу Райхан Бируни, Ибн Балхи,
Омар Хайям еңбектері ... ... ... ... иран ... ... бірнеше күн тойлаған. Олар бұл күндері әр жерге ... от ... май ... жаңа ... жеті ... қарап, келешек егін жайлы болжайды;
жеті ақ кесемен дәстүрлі ұлттық көже —«сүмелек» ... ағаш ... ... ... ат ... жамбы атысып жарысады; көнетоз киімдерін
тастап, үйдегі ескі шыны-аяқты сындырады; бір-біріне гүл үсынып, ... ... ою — «күн ... ... ... тіреу ағашына гүл
іледі.
Ал ежелгі түркілер болса, ұлыс ... жаңа ... ... ... ... ... алады, алты күн садақ тартып машықтанған соң,
жетінші күні алтын теңге — ... атып ... Егер ... - кім ... ... атып ... сол адам бір күн елге патша болып, билеуге
ерік беріледі. Наурыз жырында:
Құл құтылар құрықтан
Күң құтылар ... — деп ... осы күні ... ... да ... ... ... қол астындағы өзіне ... бір күн ел ... Ұлыс ... «жыл басы» санайды. Тілімізде Наурызға қатысты
«жер бетіне жақсылық ұялаған күн», «ұлыстың үлы күні — ұлыс ... ... ... ... «жыл ... ... торғай (нәуірзек) келген күн, «көк
кұт көзін (өсімдік) ашқан күн», ... ... ... ... ... ... ... тас емшегі иіген күн», «Самарқанның көк тасы ... ... ... сез ... ... ... ... — «Самарқанның
көк тасы еріген күн» дегенге тоқтала кетпесе болмас.
Халқымыздың мифологиялық ... ... 21 март түні ... ... ... Сол себепті осы түн — «Қызыр түні» деп аталады. ... ... ... ... бақ ... ... ... көзге көрінетін
қиял-ғажайып персонаж. Жақсылықтың жаршысы, жаңа түскен Күн нұрының ... ... ата ... ... ... ... жерге түссе, оның тоң кеудесін
жібітеді, ал тасқа түссе, ... ... ... ... сәулесі жер шарының шығыс бөлігінен таңғы сағат 6-да ... ... ... ... бұл сәт түнгі сағат 3-ке тұспа - тұс ... да ... ... Жаңа жылды 22 март күнгі таңғы сағат 3-те қарсы
алады, дәл осы сәтте даланы ... баба ... ... көк ... ... күні ... көже пісіріледі. Әр үйдің дастарқанына ақтан (сүт
тағамдары), көк ырыстан (дән тағамдары мен жеміс-жидектер) және ... ... ... жеті ... дәм ... Қалыптасқан салт
бойынша қойдың басын ауыл ақсақалы мүжиді. Ал басқалары «жақсы ас қалғанша,
жаман ... ... ... ... тоя ... Көже ... ... төрағасы қолын жайып:
«Бақытты ас берсін,
¥лыстың үлы күнінде,
Ұлың оңға консын,
Қызың қырға қонсын,
Қыруар малың өріске толсын,
Дәулетіңді асырсын,
Дұшпаның басылсын,
Менің берген бұл ... ... ... ... сүр ... үй ... батасын береді.
¥лыс күні неге міндетті түрде қазан пайдаланылады? Жеті қазынаның бірі
— қара қазанның халқымыздың тұрмыс-тіршілігінде атқарған қызметі аса ... ... Оған ... халықтық наным-сенімдер желісінің елестері біздің
дәуірімізге түрлі ... ... ... ... отыр.
Ұлыс күні неге өгіз сойылады? Қазақ есепшілерінің тәжірибесіне
сүйенсек, Үркер күздің басында ... ... ... ... ал көктем
басында аспан етегінен көрініп, жазға қарай мүлдем батып кетеді.«Үркердің
жерге түсуі» делінетін осы ... 40 күн ... ... ... ... ... Үркердің көкжиектен көрінбеу себебі — Күн жолы наурыз айында ... ... ... ... ... жерлерінде ғана, мәселен, Орталық
өңірлерде осы кезде Үркердің кос жұлдызы бұқаның мүйізі секілді ... ... екі ... ... көрінеді.
Аспан көгіндегі дәл осы көріністі Қазақстан жартастарына шимайланған
петроглифтерден - ... Күн ... - ... ... ... ... мектептің қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі.
Әз-Наурызды жырлаймыз.
Наурыз – ертеден келе жатқан мұсылман елдерінің ұлттық мейрамы. Наурыз
сөзі иран тілінен аударғанда, ноу – ... руз – ... ... ... бұл сөз жаңа күн, жаңа жыл ... ... ... елде қолданылады.
Осыдан бірнеше жыл бұрын Наурыз мерекесін тойлауға елімізде тыйым
салынған. Наурыз жалпыұлттық мейрам болғандықтан, ... ... 1988 ... ... ... ... ... сияқты қалаларда алғашқы
рет тойлана бастады. Қазақ ... ұмыт ... ... ... келе
жатқан салты қайта жаңғырып, қайта туғандай болды. Міне, осы күннен бастап
Наурыз ... ... жұрт ... күтеді.
Ертедегі жыл санау бойынша бір жыл алты ай жаз, алты ай ... Ал ... осы ... бастауы болып саналды. Кейін келе
ғалымдар жылды отыз күннен тұратын он екі айға бөлді. Енді, Наурыз ... ... Оның ... 21 ... 22 ... қараған түні күн
мен түн теңеседі. Тек Күн мен Түн ғана ... ... ... ... ... Қыс пен Жаздың теңесетін күні болып саналады. Егер, Наурызды мол
дастарқанмен қарсы алатын ... жыл бойы ... бақ пен ... шаттық
пен қуаныш кетпейді. «Жаңа жыл мұнтаздай үйге кірсе, ол үй, ... аман ... ... ... Наурыз келгенше өздерінің
үйлерін шаннан тазартады, айналаны тазалайды. Наурызда жұрт өздерінің аппақ
көйлектері мен жаңа ... таза ... ... мифологиялық түсінігі бойынша 21 наурызда ... ... ... екен. Қызыр – адамдарға бақ, дәулет, қуаныш әкелетін ... ... ... ... ... персонаж. Егер оның
назары жерге түссе, оның тон ... ... ал ... түссе, тасты
жібітеді деген ұғым бар.
Наурызда пісірілетін ұлттық, ... ... бір түрі – ... көже.
Наурыз көже жеті түрлі тағамнан жасалады. Соғымнан қалған сүр ет, қойдың
басы, сүт, құрт, бидай, пияз және ... ... ... ... наурыз
көже пісіріледі. Адамдар осы мерекеде үй-үйді аралайды. Наурызда ... ... ... Мейрам, Мейрамгүл деген ат қойылады. Ұлыстың
Ұлы күні кейбір адамдар тұсаукесер, ... той, ... ... шілдехана
сияқты дәстүрлер орындалады.
Наурызда түнгі он екіден ... ... күн мен ... ... ... әр ... ... орындалады. Мысалы, сағат он
екіде, жұрт ұйықтап қалмау үшін, жас-келіншектер, ... ... ... дәм тағайындап, өздері ұнатқан жігіттерге апарып береді. Жігіттер
тағамды алғаннан ... сол ... селт ... дір еткізер сыйлығын
беру тиіс. Айна берсе, бұл – пәктік пен ... ... - ... ... ...... ... түсудің белгісі. Бұл сат «Ұйқыашар»
деп аталады. Наурыз мейрамының тағы бір ерекшелігі – ... ... ... ... құтты болсын!
Ақ мол болсын!
Қайда барсаң жол болсын!
Наурыз құт әкелсін!
Ұлыстың ұлы күні құтты ... ... ... ... ... ... төс қағыстырып, қос қолдасады.
Наурыз күні таңертен ерте қыз-кліншектер қолдарына сүт, ірімшік, құрт
алып далаға ... ... ... ... аш» ... ... ... алып,
бастаудың көзін ашып, жаңа ағаш отырғызады. Қыздар оған ақырындап су құйып,
ақ бүркиді.
Наурыз тойының ең басты бір кезеңі - өгіз сою. ... ... ... ... өгіз ... Өгіздің қанынан айналада ... ... ... ... ою ... ... нарқазанға салып, астына от
жағады.
Қара қазанның халқымыздың тұрмыс-тіршілігінде алатын орны үлкен. ... – жеті ... ... жатады. Сойылған малды да, осы қазанда
пісіреді. Ертеде алтын қазан ... ... ... ... Бұл ... ... әкелген адамға үлкенсыйлақтар беріледі. Кейбіреулер, өздерінің
қыздарын да бере салған екен.
Наурызда таң ... ... ... ... атқанын күтеді. Қазақ халқының
түсінігі бойынша, күннің көзі ... ... екі ... «күн ... ... ... осы күн ... тосып тұрса, сол адамға Наурыздың құты дариды.
Ауылдағы ... ... ... бата ... Ақ ... ... бұл күні халық ішінде жас ерекшеліктеріне қарай адамдардың
арасындағы көзқарас, ілтипат, ізеттер ... ... ... ... ... ... бірақ құрметтілік көрсетуі тиіс. ... ... ... ренжуге болмайды. Барлық ренішті кешіру керек.
Алтыбақан басында ... ... ... ... ... ... ... ән айтылады, би биленеді, танылмаған шешен қалмайды. Осы күні көкпар,
аударыспақ, күрес, қыз қуу, алтыбақан, балтам тап, тең ... ... ... ... ойналады. Бұл да осы тойдың негізгі бір бөліміне жатады.
Егер осы күні үйіне қонақ ... оны ... жая ... ... ... дәм ... күту ... адамдар ақ көйлек пен ұлттық киімін киеді. Ақсақалдар ақ ... ... не ... ... ... буынып, бастарыа ақ қалпақтарын киеді. Не
болмаса ақсақалдар қымбат ... ... ... ... ... ... ... қамзол киеді. Қамзолдың ... ... ... ілмек салады. Жігіттер ақ көйлек, кең шалбар киіп,
белдеріне белбеу ... Ал ... ... қолдарына тазы иті мен
бүркітін алып, атқа мініп ... ... ... ... ... ... киеді. Бойжеткендер қызыл көйлек, қызыл етік, бағалы
қамзол киіп, бастарына үкілі бөрік киеді.
Қорыта келгенде, көптеген халықтардың ... ... ... бар. ... ... ... осы салттың барлығы орындалып, еске
түсіріледі. Бұл күні барлық зат тең дәрежеде тұрып, теңеледі. Бұл күн ... ... ... ... зат ... Гауһар Ержанқызы
Өскемен қаласындағы А. Байтұрсынұлы атындағы
№ 20 мектептің 8 сынып оқушысы
Қош келдің, Наурыз!
(Наурыз ... орай ... ... тыс ... ... ... әріптестеріме, әсіресе жас мамандарға ұсынамын).
Мақсаттары:
Білімділік:
Оқушыларға Наурыз-жыл басы, яғни дін ... ... ұлт ... ... маңызын түсіндіру. Ата-бабамыздан ұрпақтан-ұрпаққа беріліп
келе жатқан ұлттық тәрбие туралы түсінік беру.
Дамытушылық:
Өлең, мақал-мәтелдер ... ... ... ... Өз ... ... ... оқушы, ұстаз, жұртшылық өкілдерін ынтымақтастандыру. Қазақ
халқының салт-дәстүрін, тілін, дінін, ... ... ... киіз үйі, жабдықтары, ұлттық киімдер, ұлттық тәрбие жөнінде
нақыл ... ... ... ... ... ... газеті,
көрме т.б.
Пайдаланылған әдебиеттер:
Қош келдің ... ... ... бастауы», «Шаңырақ
энциклопедиясы», «Ата мұраң-асыл қазына», «Салт дәстүрді білесің бе?» т.б.
әдебиеттер, журналдар.
Барысы: а) ... ... ... ... ... ... Кіріспе сөз: Құрметті қонақтар, ата-аналар, ұстаздар, оқушылар!
Осы бүгінгі жиналып отырғанымыз ... ... ... ... ... Жаңа жыл! Бұл ... ... мақалы да бар: «Орыста
мейрам көп, қазақта айран көп». Жалпы мұсылман жұртына ортақ ... ... ... біздің қазақта жалғыз-ақ мейрам бар, ... ... ... бай ... ... ... ... осыдан
көрінеді.
Наурыз айының 22-інде күн мен түн теңеледі. Адамдар бір-бірін
мерекемен ... Жеті ... ... ... көже ... ... ақ тілек айтып, бата береді.
Енді, міне осы қуанышты күн, жаңа ... ... ... ... ... ... бірлік, мәртебе келсін!
Бастаушы: 1. Қош келіпсіз, құрметті ата-аналар,
Жүздеріңнен мейіріммен нұр тамар.
Алдарыңда жауқазындай құлпыраған.
Балғын шақты біз бақытты балалар!
2. ... ... әз ... іздеп, инемен құдық қазғандар.
Құшақ жая қарсы аламыз сіздерді,
Би-биленіп, ән де бүгін шырқалар!
Күй: «Ата толғау» Н. Тілендиев.
«Наурыз-2008» - жаңа жыл ... жылы ... тойы ... тойы ... та тамаша,
Тамылжып тұр жараса.
Наурыз тойы салтанат,
Наурыз тойы мархабат.
Әр жүректен ән тарап,
Шаттанады шартарап.
Оқушылар: Қарсы алайық Наурызды (музыка тоқтайды).
Наурыз-қыз:
«Наурыз» ... ... ... міне ... ... басташы.
Қуанышпен әр үйдің,
Босағасын атташы.
Келген жылым,
Шуағыңмен, тасып от.
Адамдарды бір-біріне ғашық ... ... ... ... енді ... иесі ... Мен ... жыл алды бола білдім.
Жалғаймын доңыз жылдың жора күнін.
Келдім мен ақ тілекті жалау етіп,
2 «Б» сыныптың қонағымын.
Мен тышқанмын, ... ... ... ... ... ... намысының бастауымын,
Бұл мектептің алға сүйрер тарауымын.
Бастаушы: Наурыз ... ... ... ашып, шашу шашып,
Ел боп қарсы алайық. (шашу шашылады)
(Ән. «Наурыз». Әні: М. ... ... ... Енді ... ақ ... шын ... көңіл жарқын ниемтімен Қызыр ата келеді. Кәне, қарсы алайық.
Бәрі: Қош ... ... ата! ... ата бата ... бағы ... таңы ... батамен қол жайғанның,
Тілегінің бәрі болсын!
Бастаушы: Уа, халайық, ... ... ... ... ... жылдың басы деп,
Жылда бізбен тойлаған.
Шашу шашып көл-көсір,
Көжесі қазанда ... Әнге ... ... ... ... ... ... Ақ кимешегі наурыздың аппақ қарындай, ананың аппақ арындай
әжеміз наурыз көже әкелді. Қош келдіңіз, ... ... ... ... Осы ... әр ... ... табыс, қуаныш
әкелсін.
Ұлыс бақты болсын!
Әр күндерің жақсы болсын!
Ақ мол болсын!
Бәле жала жерге ... ... ... ... ақты ... мол ... ... жол болсын!
Оқушы: Шалқытып мерекеде ән салайық,
Би билеп, ән өнерге тамсанайық.
Аңызбен ертегімен ... ... ... ... алайық.
Оқушы: Жоғарыға шықсын ... ... ... ... ... қауышқан.
Оқушы: Ал, халайық тұрмайық.
Әндетейік ... ... би ... мен ... ... ... жұрт таң ... күмбез жасайық!
Би: «Қазақ биі» қыздар тобы.
Оқушы: Қыс ... қар ... жаз ... ... ... ... ... дәстүр салтымның,
Көзелсін бұлақ жылғасы.
Қастерлі менің халқымның,
Мереке «Наурыз» жыл ... ... ... кезде «Тазша бала» дорбасының ішінде нөмірленген асықты оқушыларға
үлестіріп береді. Содан соң осы асықтың нөмірін атап, ... ... ... ... тобы: №1. Наурыз дегеніміз не?
№ 2. Наурыз туралы қандай мақал-мәтел білесің?
№3. Наурыз туралы ән немесе өлең ... Жеті ... ... Жеті ата дегеніміз қандай ұғым? Атауларын ата.
Ботақан тобы: №1. Үш алысты ата.
№2. Үш арсыз не?
№3. ... ... не? Ол ... ... Төрт ... қандай жануарлар жатады? Аттарын
ата.
№5. Наурыз көже дегеніміз не?
Бастаушы: Ән ... ... ... ... боп жаңа ... ... бәріңе!
Ой қосылып ойыңа,
Бой қосылсын бойыңа!
Аман –есен жетейік.
Келер Наурыз тойына!
Осымен 2 «Б» ... «Қош ... ... атты сынып сағаты
аяқталды. Көңіл ... ... ... ... құтты болсын!
Осы сәтте «Қазақтың дастарқаны» әні ... бәрі ... ... ... ... №44 мектеп – лицейі.
Бастауыш сынып мұғалімі.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлыстың ұлы күні Наурыз6 бет
Америка Ирак дағдарысы 4 бет
Наурыз мерекеcі4 бет
Наурыз — халық мейрамы6 бет
Наурызнама4 бет
Қазақтың ұлттық ойындары6 бет
Қош келдің, әз - Наурыз!6 бет
12 жылдық дамыту күні және білім беру бағдарындағы негізгі оқу бағдарламалары28 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет
Жұма күнінің әдептері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь