Қазақстан Республикасының демографиялық және миграциялық жағдайы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ 6
1.1 Қазақстанның демографиялық жағдайына жалпы сипаттама 6
1.2 Еңбек ресурстары және экономикалық белсенді халық 14
1.3 Әлеуметтік және кәсіптік құрылымы 15

2 ҚАЗАҚСТАН АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ЖАҒДАЙ 18
2.1 Қазақстан аймақтарындағы әлеуметтік жағдайға жалпы сипаттама 18
2.2 Экономикалық жағдайы жоғарғы деңгейдегі аймақтар 20
2.3 Экономикалық жағдайы орта деңгейде дамыған аймақтар 21
2.4 Экономикасы артта қалған аймақтар 22

3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ МИГРАЦИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙ 26
3.1 Қазақстандағы көші.қонның жалпы сипаттамасы 26
3.2 Қазақстан көші.қонының халықаралық миграцияда алатын орны 30
3.3 Көші . қонның Қазақстанның демографиялық жағдайына әсері 44

ҚОРЫТЫНДЫ 45

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 48

ҚОСЫМШАЛАР 50
Қосымша А 50
Қосымша В 51
КІРІСПЕ

Социалистік даму моделінен әлеуметтік – нарықтық даму моделіне өту кезеңі, құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғам үшін күрделі этап болып табылды. Ол экономикалық дағдарыс, әлеуметтік сфераның бұзылуы, жаңа нарықтық инфрқұрылымды құру қиындықтарымен, қоғам санасын өзгертумен, кең ауқымды көші-қонмен қатар жүрді. Осыған орай Қазақстандағы демографиялық жағдай көптеген өзгерістерге ұшырады. Яғни туу, өлу немесе халықтың табиғи өсімінің көрсеткіштері өзгерді. Сонымен қатар демографиялық дамудың тағы бір маңызды факторы болып табылатын көші-қон жағдайы жаңа сипатқа ие болды. 1990 жж–дағы ішкі және сыртқы миграция миллиондаған адамды қамтыды. Өзгеріске ұшыраған геосаяси жағдайларында олардың сипаты мен бағыты кеңестік кезеңмен салыстырғанда түбегейлі өзгерді. Бұрынғы КСРО–ның унитарлы мемлекеттері ішіндегі қоныс аударулар мемлекет аралық миграция статусын иеленді.
Қарастырылмақ тақырыптың өзектілігі республикамыздағы демографиялық және миграциялық ерекшеліктердің себептерін, яғни әлеуметтік-экономикалық жағдайдың тигізетін әсерін зерттеу болып табылады. Себебі көптеген жағдайларда демографиялық даму мен көші-қонның жалпы сипаты, түрлері ғана қарастырылып, ал олардың себептері ескерусіз қалып жатады.
Зерттеу мақсаты осы күнгі халық демографиясы жағдайы мен миграциясының басты заңдылықтарын, тенденцияларын, перспективаларын, көші–қон басқармасы жүйесінің заңшығару базасын зерттеу. Сонымен қатар Қазақстан Республикасының территориясын әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты топтастырып, оның демографиялық және көші-қон жағдайына әсерін анықтау.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі бірқатар сұрақтар қарастырылды:
- Қазақстанның демографиялық даму кезеңдерінің сипаттамасы;
- Аймақтардағы демографиялық жағдай;
-Халықтың жастық жыныстық құрамы, оның құрылымы;
-Халық санына жасалған болжам;
-Қазақстан бойынша миграциялық үрдістердің даму перспективалары мен тенденциялары;
- 20 ғасыр қарамағындағы миграцияның жаңа типінің сараптамасы;
- Халықтың миграциялық қозғалысының құқықтық қадағалануына жасалған бағалау;
- Көші-қон ағындарына жасалған болжам;
-«Көші-қонның» теориялық ұғымы, олардың негізгі түрлері мен типтері;
-Қазақстандағы көші-қонның заңдылық базасының жай–күйі мен проблемаларын салыстырмалы талдауды жүзеге асыру;
- Көші-қон процесінің аймақтық ерекшеліктері;
-1990-шы жылдардағы көші-қон процесінің динамикасының негізгі факторларын ашып көрсету;
- Көші - қондардың қазақтың әлеуметтік – кәсіби құрамына тигізетін әсерін анықтау;
- Көші - қон процестері тенденциялары бағыттарының өзгерістері және қазіргі кездегі көші - қондардың жаңа түрлеріне талдау жасау;
- Шетелдердегі қазақтарды ата - қонысына қайтару саясатындағы сөзсіз қол жеткізген табыстар көлеңкесінде шоғырланған қиыншылықтар мен келеңсіздіктерді зерделеу;
- Зерттеу нәтижесінде түйінделген қорытындылар бойынша Қазақстандағы көші-қон процесінің бағытын анықтап, оған жоспарлылық сипат беруге септілік тигізуі мүмкін деген ойлар мен ұсыныстар білдіру;
Қазақстандағы миграциялық процестердiң жаңа тенденциялары және даму мүмкiндiктерi қарастырылған. 20 ғасыр таңындағы миграцияның жаңа типтерiне сараптама жасалды.
Жүргізілген зерттеу нәтижесінде Қазақстан халқының демографиялық дамуы мен көші-қон қозғалысының сараптамасын, табиғи өсуі мен миграциясына болжам жасау көзделген. Қазақстан демографиясы мен миграциясын зерттеу әдістемесі пәнаралық қатынас тұрғысында негізделген: ең алдымен әлеуметтік және әлеуметтік-демографиялық, саяси-құқықтық және
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1.Тәтімов М. Дербестігіміз демографияда / М. Тәтімов, Әлиев Ж. – Алматы: «Жеті жарғы», 1999.-113 б.
2. Галиев А.Б. Этнодемографические и эмиграционные процессы в Казахстане / А.Б.Галиев // Политолгический аспект.// Евразийское сообщество: экономика, политика, безопасность. - 1996. – №4 – 45-58 б.
3. Алексеенко А.Н. Фронтьерские миграции / Website http // www. uno.org.
4. Абланова Э.А. Қазақтар динамикасы / Э.А.Абланова – Алматы: 2000.- 35-37 б.
5. Ғали Ә. Этнодемография және саясат сыры / Ә.Ғали. Д.Ғали.- Астана: 2003. – 94-100 б.,111 б.
6. Аяғанов Б. Тенденции и динамика изменений нацианального состава Казахстана / Б. Аяғанов // Евразийское сообщество: экономика, политика, безопасность. – 1995.- №9-10; 3-21 б.
7. Татимов М.Б. Грозит ли Казахстану демографический кризис? / М.Б.Татимов // Евразия.-2002.- №2. – 22-30 б.
8. Найманбаев Б.Р. Қазақстандағы 1970-1999 жж.аралығындағы көші- қон процестерінің тарихы: Автореф. дис. тарих ғыл. канд./ Б.Р.Найманбаев.-Алматы, 2004.- 19б.
9.Тәтімов М.Б. Динамика численности Казахского народа / М.Б.Тәтімов // (этнодемографический обзор) // Столичное обозрение.-1999.- 25 шілде – 4-5 б.
10. Концепция миграционной политики Республики Казахстан.Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 5 қыркүйектегі қаулысы. – Алматы. – 2000.-132 бет
11. Макеев И.Ю. Миграция русскоязычного населения из Казахстана / И.Ю.Макеев // - 1999.- №11.-16-24 беттер
12. Шығыс Қазақстан облысының демографиялық жылнамасы.- Өскемен, 2000.-167 бет.
13. Кушербаев К.Е. Динамика этнической структуры населения Казахстана / К.Е.Кушербаев // Евразийское сообщество: экономика, политика, безопасность.-1996-№4-32-37 б.
14. Құдайбергенов А.И. Қазақстан халқының әлеуметтік және ұлттық құрамындағы өзгерістер. / А.И.Құдайбергенов.- Алматы: 2000.-117б.
15. Дүние жүзі қазақтарының құрылтайы. – Алматы: Ата-Мұра – Қазақстан, 1993.-3-5б.
16. Еңсепов Қ. Қазақстандағы көші-қон процестері және оның зерттелуі. / Қ. Еңсепов, - Алматы: 2007.- 97б.
17. Тәтімов М.Б. Демографиялық болжам – келешекке көзқарас / М.Б.Тәтімов // Қазақстан – Заман.- 2002.- 19- сәуір. – 12-13 б.
18. Тәтімов М.Б.Влияние демографических и миграционных процессов на внутренюю стабильность РК / М.Б.Тәтімов // Саясат, 1995. - №5. – 18-23 б.
19. Татімов М.Б. Демографическая депопуляция / М.Б.Татімов // (Стратегические последствия в Казахстане) // Мысль, 1997.- №3.- 30 б.
20. Ковалев В.А. География населения. / В.А.Ковалев, И.Я.Ковальская - М.: Знание,1978.-243 б.
21. Қазақстан және ТМД елдері. Квартал сайын шығатын журнал.- Алматы: Қазақстан Республикасының статистика агенттігі.- №1.-2000.-259 бет.
22. Погосяна Г.Р. Экономика труда: ЖОО арналған оқулық / под.ред. Г.Р.Погосяна, Л.И.Жукова.-М.: Наука, 1991.-225 б.
23. Осколкова О.Н. Миграции рабочей силы в странах Азии / О.Н.Осколкова // Азия и Африка сегодня, 1999.-№7.- 47-56 б.
24. Садовская Е.Ю. Миграции в Казахстане на рубеже 21 века: основные тенденции и перспективы / Е.Ю.Садовская.- Алматы: 2001.- 463 б.
25.Тәтімов М.Б. «Бэби –бум» по-казахстански / М.Б.Тәтімов – Казахстанская правда, http: // www. kazpravda.kz-2005. – 16 ақпан -3.б
26. Егемен казахстан
27. Матаев
28. «Регионы Казахстана 2006» статистикалық мәліметтер жинағы, Алматы, 2006.-111 б.
        
        БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ
ЖӘНЕ МИГРАЦИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ... ... ... ... ... ... жағдайына жалпы сипаттама
6
1.2 Еңбек ресурстары және ... ... ... ... және ... құрылымы
15
2 ҚАЗАҚСТАН АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК ЖАҒДАЙ ... ... ... әлеуметтік жағдайға жалпы сипаттама 18
2.2 ... ... ... ... ... ... жағдайы орта деңгейде ... ... ... ... ... ... ... МИГРАЦИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙ ... ... ... ... ... ... көші-қонының халықаралық миграцияда алатын орны 30
3.3 Көші – ... ... ... ... әсері
44
ҚОРЫТЫНДЫ
45
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... даму ... ... – нарықтық даму моделіне ... ... ... пен ... ... үшін ... этап ... Ол экономикалық дағдарыс, әлеуметтік сфераның бұзылуы, жаңа
нарықтық инфрқұрылымды құру ... ... ... ... ... ... қатар жүрді. Осыған орай Қазақстандағы демографиялық
жағдай көптеген өзгерістерге ұшырады. Яғни туу, өлу немесе халықтың ... ... ... ... қатар демографиялық дамудың тағы
бір маңызды факторы болып табылатын көші-қон жағдайы жаңа ... ие ... ... ішкі және ... миграция миллиондаған адамды қамтыды.
Өзгеріске ұшыраған геосаяси жағдайларында олардың сипаты мен ... ... ... түбегейлі өзгерді. Бұрынғы КСРО–ның
унитарлы мемлекеттері ішіндегі қоныс аударулар мемлекет ... ... ... тақырыптың өзектілігі республикамыздағы демографиялық
және миграциялық ерекшеліктердің себептерін, яғни әлеуметтік-экономикалық
жағдайдың ... ... ... ... ... ... көптеген
жағдайларда демографиялық даму мен көші-қонның жалпы сипаты, түрлері ғана
қарастырылып, ал олардың себептері ... ... ... ... осы ... ... демографиясы жағдайы мен
миграциясының басты заңдылықтарын, ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар
Қазақстан Республикасының территориясын әлеуметтік-экономикалық жағдайына
байланысты топтастырып, оның демографиялық және көші-қон ... ... ... жету үшін ... бірқатар сұрақтар қарастырылды:
- Қазақстанның демографиялық даму кезеңдерінің сипаттамасы;
- Аймақтардағы демографиялық жағдай;
-Халықтың жастық жыныстық құрамы, оның құрылымы;
-Халық ... ... ... ... ... ... даму ... мен
тенденциялары;
- 20 ғасыр қарамағындағы миграцияның жаңа типінің сараптамасы;
- Халықтың миграциялық қозғалысының құқықтық ... ... ... ... ... ... теориялық ұғымы, олардың негізгі түрлері мен типтері;
-Қазақстандағы көші-қонның заңдылық ... ... ... салыстырмалы талдауды жүзеге асыру;
- Көші-қон процесінің аймақтық ерекшеліктері;
-1990-шы жылдардағы көші-қон процесінің динамикасының ... ашып ... Көші - ... ... ... – кәсіби құрамына тигізетін
әсерін анықтау;
- Көші - қон процестері тенденциялары бағыттарының ... ... ... көші - ... жаңа ... талдау жасау;
- Шетелдердегі қазақтарды ата - қонысына қайтару саясатындағы ... ... ... ... шоғырланған қиыншылықтар мен
келеңсіздіктерді зерделеу;
- ... ... ... ... ... ... ... бағытын анықтап, оған жоспарлылық сипат беруге септілік
тигізуі мүмкін деген ойлар мен ... ... ... ... жаңа ... және даму
мүмкiндiктерi қарастырылған. 20 ғасыр таңындағы миграцияның жаңа типтерiне
сараптама жасалды.
Жүргізілген зерттеу нәтижесінде Қазақстан халқының демографиялық дамуы
мен ... ... ... ... өсуі мен ... ... көзделген. Қазақстан демографиясы мен миграциясын зерттеу әдістемесі
пәнаралық қатынас тұрғысында негізделген: ең алдымен ... ... ... және ... ... ... моделі, факторлық сараптамасы, вариативтік болжамдарын жасау
пәнарлық қатынас және ... ... ... мүмкін емес.
Сараптама шешімдері нақты мәлімет көздерінен ... ... ... және ... ... ... мәліметтер, заңдар, қаулылар
және басқа да нормативті-құқықтық актілер мен құжаттар.
Бітіру жұмысы үш ... ... ... Қазақстан
Республикасының демографиялық жағдайына жалпы ... ... ... аймақтарындағы әлеуметтік жағдайға сипаттама берілді.Ол
аймақтар даму ... ... үш ... топтастырылып, осыған сәйкес
аймақтар арасындағы демографиялық ... ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізетіні байқалды. Бұл үшінші бөлімде қарастырылған.
Сонымен қатар бұл ... ... көші ... жағдайына толық сипаттама
берілді.
Зерттеулер негiзiнде келесiдей қорытындыға келуге болады:
1990-1997 ... ... ... ... өсім ... болды, Қазақстаннан шетелдерге қарай бағытталған миграциялық
ағындардың өсуi байқалады.Бұл экономикалық ... ... бiр ... тудырды.Жылдан жылға ... ... ... ... ... ... жағдай жақсарып келеді,
2000 жылы табиғи өсім оң көрсеткіш көрсетті, ... ... да ... ... ... жылдардағы сыртқа қайтымсыз көшу ағыны
тоқтады.Көші-қон тұрақталды
1 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... демографиялық жағдайына жалпы сипаттама
Демография (грек. demos және grapha) – белгілі бір халықтың, ұлттың,
ұлыстың, этникалық ... ... ... мен ... ... өсу не кему динамикасын ... ... ... ... ... саласы. Демографиядағы ең басты
мәселе – халықтың ұдайы ... өсу ... ... ... ... – біртұтас мемлекет. Оның аумағының көлемі – 2 млн
794 мың км. ... ... ... ... бөлігінде және әлемнің екі
бөлігінде: аз бөлігі Еуропада, ал көп бөлігі Азияда. Қазақстан ... ... 12187 мың км, оның 12 мың ... ... ... ... ... км, Өзбекстан Республикасымен – 2300 км, Қырғызстан ... ... ... – 380 км, ... – 1460 км, ... арқылы – 600 км өтеді.
Бүгінде Қазақстан құрамында 14 облыс, республикалық ... 2 ... мен ... 159 ... 84 ... 193 қала ... ... жерлердегі селолар мен ауылдар саны 8 мыңға жуық [1].
Қазақстан Республикасының халқының саны 15 219 291 ... ... ... ... Халықтың орташа тығыздығы бір ... 5,5 ... ... ... ... ... жоғары – бір
шаршы километріне 17 адамнан келеді; төмен ... ... ... бір ... ... 2 ... келеді (Қосымша В).
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болуына орай демография ғылымына
жүктелетін ... күрт ... ... оның ... ... даму
жолына түскен елдің шын мәніндегі демографиялық ахуалын анықтау қажеттігі
көлденең ... ... ... ... ... жылдарға дейiн) өлу деңгейi тууға қарағанда тез төмендеп кеттi.
Табиғи өсiм көбейiп, 1960 жылы ел ... ең ... ... ... ... ... немесе жылына 3 промиль).
Екiншi кезеңде (1970-1987 жж.) туу мөлшерi тұрақталып, кей жылдары
тiптi көтерiлiп отырды. 50-шi және 60-шы ... көп ... ... Қоғамдағы қарт адамдардың тобының көбеюi өлу деңгейiн көтердi. 1000
тұрғынға шаққандағы табиғи өсiм екi есеге дерлiк қысқарды. Бiрақ ... ол ... 1960 ... көп ... ... жоқ, ... халқы ол
уақыт аралығында екi есеге дерлiк өстi.
Үшiншi кезеңде ... жж.) ... ... ... ...... ... аштық пен Ұлы Отан соғысының демографиялық “жаңғырығы”
тәрiздi едi. Туу ... ... 1990 ... ... ... пен ... жас және орта жастағы адамдардың
көшiп кетуi де себеп болды. 1999 жылғы туу (209 мың ... мен ... ... мың ... ... кейiнгi кезеңнiң ең төменгi көрсеткiшi болды. ... жылы өлiм ... ең ... ... (168 мың ... ... жылы демографиялық дамудың төртiншi (қазiргi) кезеңi басталды.
Оның ерекше сипаттары – туу мен ... ... ... Ол ... екiншi жартысында дүниеге келген ұрпақтың неке жасына ... ... бiр ... ...... мен ... ... көтерiлуi болып табылады. Тәуелсiздiк ... ... ... рет 2002 ... ... саны ... ... 2004 жылдың 28 мамырында
ол символдық шектен асты – халық саны қайтадан 15 млн.-ға жеттi ... мен iрi ... ... ... өсiмi ... ... ... орташа және жоғары деп үш топқа бөлуге
болады.Солтүстiк Қазақстан облысының ... ... ... ... ... отбасылар аз, сонымен қатар әдетте бала саны аз болып ... ... мен ... ... ... бұл ... ең аз туу ... тән. Ал өлудiң ең жоғарғы деңгейi қартаң
адамдардың көп болуымен түсiндiрiледi. Дегенмен бұл ... да ... ... ... көбейiп, өлу бiртiндеп азайып келедi. 2005 жылы
көп жылдардан кейiнгi оң табиғи өсiм күтiлуде.
Республикамыздың ... ... ... М.Тәтімов Қазақстандағы
табиғи өсім құбылысында келесідей кезеңдерді айрықша атап ... ... ... Ұлы Отан ... ... ... Ол кезде туған
балаларды Сталиндік ұрпақ деп атайды – ол түсік түсіруге ... ... ... ... балалары бар отбасылар мемлекет тарапынан көмек
алды. Осы ... 60-шы ... ... ... ... келді.
Кесте 1 Қазақстан Республикасының халық саны (жыл басына, адам)
|Барлық халық |
| |2004 |2005 |2006 ... ... ... |15219291 ... | | | ... |748930 |747185 |746652 ... |671812 |678607 |686698 ... |1571194 |1589751 |1603758 ... |457215 |463466 |472384 ... ... |603832 |606534 |609291 ... |985552 |992089 |1001094 ... |1330927 |1331702 |1334438 ... |913435 |907396 |903178 ... |607491 |612048 |618249 ... |349668 |361754 |374430 ... |2150256 |2193556 |2233568 ... | | | ... |745238 |743826 |742411 ... |674497 |665936 |663126 ... | | | ... ... |1455412 |1442097 |1431180 ... қ.ә. |510533 |529335 |550438 ... қ.ә. |1175208 |1209485 |1247896 ... ... ... ... ... ... ... Баласы бар отбасыларына мемлекет тарапынан көп көңіл
бөлінді, ... ... ... ... бойы ... ... ... батыр аналарды медальдармен марапаттады. Ғалым бұл ... ... ... ... ... деп ... ... осы толқынның шарықтау шыңы Қонаев басшылығымен сәйкес келеді.
Қазақстан үшін ... ... ... ... 2000 ... Оның шыңы 2010-2015 жылдары күтілуде. Бұл жаңа, егеменді кезеңнің
ұрпағы. Ғалым оны ... ... деп ... толқын неғұрлым
ұзақ болса, оның қайталануы да ... ұзақ ... ... ... ... 21 ... созылады [3]
Сурет 1 Қазақстан Республикасының халқының саны
Бiздiң ... 1000 қыз ... ... 1045 ер бала ... ... ... ер ... саны басым. Еркектердiң үлес салмағы өлудiң
жоғары ... ... ... жыныстардың арақатынасы теңеледi, ендi
әйелдер саны көбейе түседi.
Қазiргi уақытта Қазақстандағы ... саны ... 560 ... Олар ... 52 %-ын құрайды. Орта есеппен алғанда 1000 ... ... ... ... әйел саны ... елдер тобына жатады. (2-
сурет)
Бiздiң елiмiздегi еркектер саны басым жерлер – ШҚО Тарбағатай ... ... 1056 ... ... және ... ... Мойынқұм ауданы,
ал әйелдер саны басым Алматының ... және ... ... ... ... Орал және ... қалалары. Әйелдер санының
басымдылығы Қазақстанның барлық облыстарында, Астана мен ... ... Оның ... туу дәрежесi жоғары Қызылорда, Маңғыстау және
Оңтүстiк Қазақстан облыстарында әйелдер мен ... ... ... ... 2 ... жас-жыныс пирамидасы жыл басына, пайызбен
Әкiмшiлiк аудандарда әр түрлi арақатынастар: ... ... ... саны ... ... немесе еркектердiң санының көп ... ... ... 3/5-i ... ... ... ... есептеледi.
Жасына қарай халықты үш топқа бөледi: бiрiншiсiне – 0-ден 14 ... ... ... ... ... (15-59 жас) және ... егде ... (60 жас және одан асқандар) [3].
Қазақстан халқының құрылымы жас бойынша өзгеруде: ... және ... ... өсiп, ... ... үлесi төмендеуде. Оның
географиялық бейнесiн 3 аймақтың тобы құрайды. Бiрiншi топқа халқы ең ... ... ... ... ... облыстары мен Алматы қаласы
жатады. Олардағы қарт адамдардың саны 13%- дан асты, ал Солтүстiк Қазақстан
облысында –14%. Екiншi ... ... ... ... ең жас Оңтүстiк
Қазақстан, Қызылорда мен ... ... ... ... ... ... ... ең төмен. Қазақстан халқынан қарт адамдардың
алатын үлесi. Елдегi халқы ең жас – ... ... Егде ... ... 5,8 %-ын ... Қалған аймақтар мен Астана қаласы
үшiншi аралық, ең саны жағынан көп ... ... ... көп ... мемлекеттердiң бiрi. Онда тегi, мәдениетi
әр түрлi, бiрақ тарихи тағдыры ортақ 130 ұлт пен ... ... ... ... ... ... ... тұратын қазақтар
2) КСРО –ның бұрынғы республикаларына жататын адамдар ... алыс ... ... ... тобы ... ... еврейлер,
кәрiстер, гректер) кіреді.
Қазақстан халықтары саны бойынша ерекшеленедi. Қазақтар (8,7 ... мен ... (4 млн.) ел ... 84 %-ын ... Көп ... ұлттарға
100 мыңнан астам адам сонымен бiрге украиндер, өзбектер, немiстер, татарлар
мен ... ... ... ... 95%-ын осы 7 халық құрайды.
1999 жылғы халық санағы бойынша, бiздiң елiмiзде саны 10 ... аз ... ... ... ... ... нганасандар, орочилер, ливтер,
селькуптар, ульчалар және т.б. бар ... ... ... саны 7,073 мың ... Ал осы ... дейінгі мәлімет бойынша олардың дүние жүзіндегі жалпы саны 10 ... мың ... ... Айта ... жайт: бұл қазақ халқының дүние жүзіндегі
ең ірі ұлттардың қатарына қосылғандығын көрсетеді.
Таяуда республиканың парламенті «көшіп келу ... Заң ... ... мен ... ... нұқсан келтірмеу мақсатымен
жаңа Заңда сырттан ... келу ... ... ... ... ... қатар ол Заңда сыртта жүрген отандастарымыздың елге ... ... ... ... көзделген. Мұндай артықшылық
«Азаматтық туралы» Заңда да ... ... Егер ... елдің заңы
бойынша қос азаматтыққа рұқсат етілген болса, ендігі жерде ... ... ... республикаға көшіп келмей-ақ Қазақстанның азаматтығын ала
алады. Алдағы қабылданған бірқатар заңдарда да ... ... жан ... ... болады.
Әрине, қай жерде өмір сүру - әр адамның жеке өзі шешетін мәселе.Оның
үстіне өзі тұратын елдің заңына сәйкес ... ... ... үшін ... көшу ... ... ... көшудің өзі қиын. Оның үстіне шетелдегі
ағайындардың басым көпшілігі ... ... ... ... ... басқаша. Сондықтан да дүние жүзіндегі қазақтар қай елде жүрсе ... ... ... ... ... ... сезінетіндей жағдай
жасау біздің болашақтағы мәртебелі міндетіміздің бірі. Қазақ азаматы ... де өз ... озық ... ... ... асыл қасиеттерін ардақ
тұтса, атамекенге деген ... ... ... ... ... алдындағы
перзенттік парызын өтеп ж р деп ... ... жүзі ... ... ... Ол ... барысында әлем қазақтарының орталығына
бұл орайда көп міндет жүктелмекші. Ол ұлт ... жан ... ... әлеуметтік-экономикалық, мәдени, рухани тыныс-тіршілігіндегі ең
өзекті деген мәселелерді терең талқылай ... ... ... ... ... керек.Ұлт бірлігін нығайтудың ұйтқысы болу керек. Мысалы
қазақтар: егеменді ... 1,665 мың, ... 1,535 мың ... ... ықпал әлеуметтік-экономикалық, рухани,
мәдениет танушылық, саяси құқықтық іс әрекеттер арқылы жанама ... ... ... Ал таза ... даму тек өз ... ... ... демографиялық организмнің әлеуметтік тарихи
пісіп жетілу сатылары бар. Оған, ең ... ... тән ... ... ... бұзу ... тек залал келтіреді.
Демографтардың негізгі міндеті әр елдің өзіне лайықты демографиялық модель
қарастыру. Әрине ... ... ... – сол ұлтпен ұлыс тіршілігінің
тиісті демографиялық кейпіне демографиялық даму ... ... ... ұлты үшін оңтайлы модель оның тез өсуін, өз еліне ... ... ... ... тез оңалып жетілу санының ... ... 20- ... ... туу қарқыны тым бәсеңдеп кеткені
белгілі. ... ... 90-шы ... ... ... ... тұрмыс жағдайы төмендеп, адам ғұмырының ұзақтығы қысқарды, өлу
коэффициенті көтерілді. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің өсуіне соқтырды.
Бүгінгі таңда Қазақстан халқының 57% қалада, 47% ауылда ... ... ... ... ... қоныстанды. Біздің ойымызша
бұл маңызды өзгеріс қазақ үшін ұлт ... ... ... ... ... бетбұрыс 1928-1934 жылдары болған еді. Сол тұста ... ... аз ... ... ... ... ... келген
болатын. Екінші бетбұрыста қазақ аграрлық этнос санатынан ... ... ... Иә, бұл ... ... болмақ. Сонымен ендігі жерде
қазақ буржуазиялық жекеменшікшіл ұлтқа айналмақ.
Елбасымыздың 2001 жылғы желтоқсанда бір топ ... ... ... ... ... айтқан мына бір пікіріне назар аудармасқа
болмайды: «Біз кенттелуге жаңадан келе жатырмыз. Түбі ... ... ... Мен ... ... де ... ... Менің ойымша, қазір емес,
ендігі жылы емес, бес жылдан ... ... он ... кейін емес, жиырма
жылдан кейін ауылда 15-25 % ел ауылда қалады. Бірақ нағыз қазақтар ... ... ... ... ... Ол ... қаланың өзін
даладай қылады кезінде. Қалаға дала өмірінің дархандығын ала келеді» [6].
Аумақтың ауданы ... ... 9-шы ... ... ... ... саны ... бiз әлемде 61 орында ғанамыз. Халық санының аз болуы
аумақты игерудi, iшкi ... ... ... еңбек әлуетiнiң ұлғаюын
шектейдi. Ол елдiң қорғаныс қабiлетi жөнiнен де қолайсыз фактор ... ... ... ... ...... ... факторларының
бiрi болып саналады.
“Қазақстан-2030” стратегиясына меже – 25 млн. адам деп ... ... ... 2010 жылы елде 17,5 млн. ... ал 2015 ж. ... млн. ... мүмкiн. Мұндай болжамдар iшкi және сыртқы факторларды есепке
ала отырып ... ... ... ... ең саны көп ... (400 – 420 мың ... ... жетуi жатады. Сонымен қатар Қазақстан тууды көбейтуге бағытталған
белсендi саясатқа көшуде. ... ... ... ... ... ... бөлiп қарастырады. 1992-2002 жж. нақ осы ... ... ... ... ... Тәуелсiздiк алғаннан берi алғаш рет
2004 жылы елiмiзде көшiп кеткендерден келгендер саны бiршама ... ... ... экономикасының артуымен бiрге күшейiп отырады.
Халықтың механикалық ... ... көзi – ... түрлi
себептермен көшiп кеткен ... ... ... ... ... Ең
алдымен бұлар – оралмандар, сонымен қатар 1990 жылдарда елден көшiп кетiп
қайта ... ... екi ... саны ... ... миллиондай
адамды құрайды.
Сонымен, 21 – ғасыр басында Қазақстанның салыстырмалы түрде ... ... саны ... ... қолайсыз тенденциясынан аман-есен өттi [8].
1.2 Еңбек ресурстары мен экономикалық ... ... ең ... ...... ... ... оның жасы басты
өлшем болып табылады. Ол Қазақстанда еркектер үшiн 16-62 жас, ал ... 16-57 ... ... ... ... ғылым мен практикаға алдымен Кеңестер
Одағында, одан соң басқа ... ... де ... жоспарлы
экономиканың мүддесiне қызмет етуге бейiм болды. ... ... – бұл ... ... ... ... оған қосылуға тiлек
бiлдiретiн жұмысқа ... ... ... ... ... экономикалық белсендi (7,7
млн.адам). Олардың басым бөлiгi (90 %-дан ... ... ... (жалдамалы және ерiктi жұмысшылар, жұмыс берушiлер, кооператорлар,
отбасылық мекемелердiң ... және ... азы ... ... елде ... ... ... саны қысқарып, керiсiнше, жұмыссыздар
саны өстi. Қазiргi уақытта экономиканың жылдам ... ... ... ... санының азаюына оңды әсерiн тигiздi. 1999 жылы әрбiр
жұмысқа жарамды қазақстандықтың жұмыс орны болмаса, 2005 жылы – ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық
деңгейi әлi де жоғары.Үкiмет оны таяу жылдардың iшiнде ... ... етiп ... ... ... ... халық бiркелкi
орналаспаған. Ол барлық халықтың орналасу ... ... ... ... өтер кезде қызметтiң көп түрi жеке кәсiпкерлерге берiлдi.
Жұмыс күшiнiң үлкен бөлiгi жеке ... ... ... ... ... ... еңбек ететiндердiң ¼ бөлiгiн – басқарушылырды,
келiсiмшартпен iстейтiн әскери қызметкерлердi, ... мен ... ... ұлттық компаниялардың жұмыскерлерiн жұмыспен
қамтамасыз етедi [9].
1.3 Әлеуметтiк және ... ... ... пен ... дамуы деңгейiнiң маңызды көрсеткiштерi
– халықтың әлеуметтiк және кәсiптiк ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарынан бөлек болды, себебi
олар түгелдей дерлiк мемлекет меншiгiнде едi. Қоғамның әлеуметтiк құрылымы
бiртектi болып ... Оның ... ... табы, колхоз шаруасы мен
интеллигенцияға бөлiндi. Қазiргi Қазақстан қоғамындағы әлеуметтiк ... бiр ... ... ... ... 2 Қазақстандағы және шет елдердегi халықтың әлеуметтiк құрылымы
|Адамдардың ... ... ... ... ... | | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |1 |4 |5 ... ... ... |38 |10 |30 ... ... |4 |13 ... | | | ... |60 |82 |52 ... | | | ... |100 |100 |100 ... ... ең саны көп ... – жалдамалы жұмыскерлер құрайды.Олар
жерге, зауыттар мен ... ... ... ... ... ... ... алатын еңбекақы.
Қазақстандағы нарықтық экономиканың қалыптасуы, барлық жердегi сияқты,
қоғамның әлеуметтiк жiктелуiне (поляризацияға) әкелiп ... ... ... ... табатын кiрiс мөлшерi анық ... ең ... ... 20 ... ... жалпы кiрiсiнiң 8
пайызы, ал ең ауқаттылардың 20 ... одан 5 есе ... ... ... ... Қоғамның жiктелуi ең күрделi мәселе. Оны шешетiн негiзгi жол
– аз қамтылған халықтың кiрiс мөлшерiн ұлғайту. Бұл ... ... ... ... қол ... ... Қазақстанда жұмыскерлер көбiнесе қызметтiң индустриалдық
түрлерiнде - өндiрiс пен құрылыста ... ... саны ... ... сектор екiншi кезекте болды. Халықтың индустриалды-аграрлық
кәсiптiк құрылымы қалыптасты. Қазақстан Республикасында бұл ... ... ... ... Келесi iрi өзгерiс жұмыскерлерiнiң саны ... ... ... ... ... байланысты. Қазақстанға нарықтық
экономикамен бiрге еңбек нарығы қоса келдi. Нарық:
1) жұмыс орны үшiн ... ... ... өнiмдiлiгi мен
iскерлiк белсендiлiктi жоғарылатуға;
2) маманданған кадрларды (керектi мамандықтарға “Әлеуметтiк тапсырыс“
беру арқылы)
3) жұмыс күшiнiң ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым тиiмдi пайдалануға мүмкiндiк бередi.
Бiрақ нарықпен өткiр әлеуметтiк мәселе – жұмыссыздықпен тығыз ... ... және ... даму ... ... ... табылатын халықтың әлеуметтiк және кәсiптiк құрылымы
айтарлықтай өзгердi. 1990 ... ... ... жылдам өстi,
қазiргi уақытта ол бiртiндеп азайып келе жатқандығы ... 2005 ... оның ... ЭБХ-тың 7,7 пайызына дейiн төмендедi. Экономика үшiн
мұндай көрсеткiш “қалыпты” жағдай болып есептеледi. Ал әлеуметтiк тұрғыдан
алғанда 641 мың ... ... ... ... әлi де ... әр ... ... жағдайы әр түрлi. Ол өндiрiстiң
даму деңгейi мен құрылымына, қызмет көрсету саласына , ... ... ... ... ... пен ... жағдай жақсырақ,
бұл жерлерде алдыңғы қатарлы кәсiпорындар өндiрiстi кеңейтуде. Оңтүстiктегi
жағдай одан ... ... ... ... киiм, аяқ ... ... зор рөл ... Жылдап тұрып қалған кәсiпорындар
iске ... ... ... жеке ... шағын бизнестiң,
қызмет көрсету саласының, фермерлiк шаруашылықтың дамуына кең мүмкiндiк
ашты. Бұл көптеген жаңа ... ... ... ... ... ... ... iшiнде Қазақстан халқының ... ... ... Олар демографиялық жағдайдың жақсаруымен және елдiң
нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... - ... АХУАЛ
2.1 Қазақстан аймақтарындағы әлеуметтік жағдайға жалпы сипаттама
Қазақстанның жаңа даму этаптары мен экономикалық ... ... ... әлеуметтік-экономикалық аудандастыруды, географиялық
еңбек бөлінісуді, аймақтық ресурстар мен ... ... ... ... ... ... көбірек көңіл бөлуді қажет етеді.
Қазақстанға басқа да кез келген мемлекеттердегідей, әлеуметтік-экономикалық
дамудың аймақтық ... тән. ... ... ... ұйымдасуының терең айырмашылықтарына, аймақтар
арсындағы және ... ... ... шаруашылық байланысының
өзгешеліктеріне байланысты туындайды. Бұл әркелкілік аймақтық диспропорция
сипатын иеленеді, ... ... ... ... ... ... саясат мемлекеттің және оның экономикалық
кеңістігінің біртұтастығына жағдай жасау ... ... ...... аймақ ішілік табиғи өндірістік-экономикалық, әлеуметтік, саяси,
этникалық және ... ... ... ... ... ... экономикалық жеке ... ... ... ... ... ... ... ресурстық потенциалдарымен анықталады [11].
1997 жылға дейін республика аумағы 19 облысқа бөлініп келді. Cоңғы
уақытта әкімшілік ... ... ... ... ... ... Бюджеттің мемлекеттік аппаратты ұстап тұруға жұмсалатын
шығындарын азайту мақсатымен облыстарды ... ... ... Мұның
өзі сонымен қатар нарықтық ... ... ... ... тыс ... ... етпейтініне де байланысты, сондықтан сол
шығындардың қысқаруы әбден орынды. ... ... ... 14 ... ... ... облысы (Көкшетау қ.), Ақтөбе облысы (Ақтөбе қ.), Алматы
облысы (Талдықорған қ.), ... ... ... қ.), ... ... ... қ.), ... облысы (Тараз қ.), Батыс Қазақстан облысы (Орал қ.),
Қарағанды облысы (Қарағанды қ.), Қызылорда облысы (Қызылорда қ.), ... ... қ.), ... облысы (Ақтау қ.), Павлодар ... қ.), ... ... ... ... қ.), Оңтүстік
Қазақстан облысы ... ... ішкі ... ... , ішкі ... өнімнің көлемі жөнінен 2004
жылы әлемде 55-ші орында болды. 2007 жылы ... ... 11 ... 880 ... ... (99 ... доллар) деңгейінде болжанып
отыр. Қазақстанда ... ... ... ... қоса ... 7 ... ... кәсіпорын жұмыс істейді. Бұлар
– «Шеврон», Аджип, Миттал Стил, «Лукойл», «LG», «Филип Моррис», ... ... ... ... істейтін адамдар саны 357 мыңнан асты.
Өндірілген өнімдерініңкөлемі 2004 жылы 18,4 млрд ... ... ... ... ... байланысты өндірістік
күштердің кеңістіктік дамуына әсер ететін бірқатар аймақтық ... ... және ... ... ... экологиялық жағдайлар, шағын қалалар мен ауылдардағы ауыр
жағдай, халық миграциясы және т.б. Э.Хекшер және ... ... ... ... ... ... ... келесідей топтарға
жіктеуге болады:
а) дамушы (артта қалған) аймақтар. Олар еңбек ... ... ... ... ... ... себебі мұнда еңбек ресурсы артық, ал қаржы
жетіспейді.
б) дамыған аймақтар. Мұнда ... мол қоры ... ... бар ... ... ... ... ғылыми-техникалық өнімдер
шығаруға көңіл бөлу керек. Қазақстан аймақтарын экономикасының даму
деңгейіне ... ... ... ... ... Қазақстан
аймақтарының даму дифференциациясын кестеден көруге болады. (3-кесте)
Бұл кестеден ... ... ... ... ... ... және ... облыстарында, Астана мен
алматы қалаларының жан басына ... ЖІӨ ... ... ... есе ... болса, ал Алматы, Жамбыл, Қызылорда, Оңтүстік ... ... ... ... жартысынан азын құрайды.
Кесте 3 Қазақстан аймақтар топтары бойынша жалпы аймақтық ... ... ... ... |Топтағы аймақтар ... ЖІӨ | ... ... | ... ... %| |
|ЖІӨ-ге қатысты аймақтар | | | ... | | | ... ... ... ... |33,3 |
| ... Алматы қалалары | ... ... ... ... |39,8 |
| ... ... ... ... ... ... |11,5 |
| ... ... ... | ... ... ... ... |15,4 |
| ... ... ... | ... Экономикалық жағдайы жоғары деңгейде дамыған аймақ
Бұл топқа экономикасы жақсы дамыған Павлодар, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан,
Қарағанды, Қостанай облыстары және ... ... ... дамып келе
жатқан 2 облыс Атырау және Маңғыстау облыстары мен ... және ... ... ... бойынша халықтың өмір сүру деңгейі әр түрлі
екендігі аймақтардағы халықтың жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіштерінің
айырмашылықтарынан көруімізге ... Бұл ... ... ... ... ... ең алдымен осы аймақтарда шоғырланған минералды
ресурстардың мол қоры (негізінен көмірсутектік) және ... ... ... ... ... импульсі тән болып келеді. Бұл
аймақтарда ... ... ... ... және ... ... шоғырланған. Әсіресе Атырау, Маңғыстау облыстарын айтуға болады.
Сонымен қатар Ақтөбе, Батыс ... ... ... ... ... ... Және де ғылыми-өндірістік потенциалы жоғары аймақтар,
ауыр индустрия саласында жақсы ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары бар, негізінен өз аймағын
қаржымен өзі қамтамасыздандыратын аймақтар. ... ... ... ... ... Солтүстік Қазақстан облыстарын жатқызамыз.
2.3 Экономикалық жағдайы орта деңгейде дамыған аймақтар
Бұл топқа негізінен агроөнеркәсіптік кешендері ... фоны ... ... ... ... ... Солтүстік
Қазақстан, Ақмола, Батыс Қазақстан облыстары жатады.
Кесте 4 Қазақстан Республикасының өңірлері бойынша 2005 ... ... жан ... 1 айға ... атаулы ақшалай табысын
бағалау, теңге
|Қазақстан Республикасы |12814 ... |11476 ... |16225 ... |9738 ... |36517 ... ... |17225 ... |8155 ... |16204 ... |12193 ... |11724 ... |35656 ... ... |7639 ... |16126 ... ... |12104 ... Қазақстан |13674 ... қ.ә. |26196 ... қ.ә. |24235 ... 3 ... ... ... ... 2005 жылғы халықтың
орташа жан басына 1 айға ... ... ... ... теңге
2.4 Экономикасы артта қалған аймақтар
Бұл топқа топырақтық-климаттық жағдайлары экстримальді, экономикалық
мүмкіншілігі ... ... ... аймақтар жатады. Қызылорда, Алматы,
Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл облыстары. Осы топқа бұрынғы ... ... ... ... ... ... Қазақстан
облыстарының ауылдық жерлері бұрын ... ... және ... ... ... ... халде қалған. Және өз күшімен
бұл жағдайдан шыға ... ... ... тарапынан реттеуді қажет
етті. Осылайша мысалға Семей облысының мәселесін Шығыс ... ... ... ... тарпынан экономикалық-әлеуметтік реттеу атқарылды. Осы
тектес бөліп қарастыру мемлекеттік бақылауға өте тиімді болып табылады.
Себебі жеке ... ... даму ... ... ... көрсету, олардың аймақтар бойынша өнімділік деңгейін
қадағалау жүріп отырады. Мысалы Еуропа елдері ... даму ... ... және «кедей», сонымен қатар ерекше ... ... ... жан ... ... ЖІӨ екі есе жоғары [12].
Мемлекеттегі аймақтық саясат мемлекеттің және оның ... ... ... ... ... Сонымен қатар аймақтың
әлеуметтік – экономикалық жағдайына байланысты халықтың өмір сүру ... ... туу мен өлу ... және ... ... ... айтқанда демографиялық жағдайындағы ерекшеліктер де туындайды.
Адамдардың қоныс ... ең көп ... ... яғни олардың өмiр сүру деңгейi жоғары жерлердi iздеуi, оқуға
бару, ... ... ... ... т.б. ... табылады. Iрi
көшi-қон барысы саяси себептерге, атап айтқанда, соғыс, мемлекеттiк ... ... ... ... дискриминацияға ұшырауына да байланысты.
1980-1990 жылдары экологиялық көшi-қон кең тараған. Халық қоршаған ... ... мен ... апат ... – Арал бойы мен ... ... ... жақтарға қоныс аудара бастады. Iшкi миграцияның
Қазақстандағы жағдайына ең алдымен әлеуметтiк-экономикалық факторлар әсер
етедi Ол ... өмiр сүру ... ... 1991 жылы Кеңес Одағының
күйреуi экономикадағы дағдарыс құбылыстарын күшейте түстi. Ол ... ... ... ... ... Бұл ... ... деңгейiнiң төмендеуiне және әлеуметтiк сфераның бұзылуына (бiлiм беру,
денсаулық сақтау, әлеуметтiк қамтамасыздандыру) әкелiп соқты. Бүкiләлемдiк
Банк мәлiметi бойынша 1994 жылы ... ... ... ... индексi
басқа посткеңестiк мемлекеттермен салыстырғанда ең төмен болған. Орташа
еңбек ақы ... 24 АҚШ ... ... 1996 жылы орташа номиналды
еңбек ақысы 8 770,1 теңге немесе 121 АҚШ доллары ... ... ... өмір мағынасы жайлы түсінігі субъективті, бұл сипаттаманы
абсолютті формуламен шығару өте қиын. Ол кемінде алты ... ... ... ... ... ... бір ... өзіндік
жетістіктер, денсаулық пен ұрпақтың жалғасуы. Ауқаттылық көрсеткіштері:
экономикалық өсім, жан басына ... ЖІӨ, ... ... ... ... минимум күн көріс деңгейдегі отбасы мөлшері, тұрғын
үймен қамтамасыздандырылу ықпал етеді. ... ... ... ... жол ... апаттары, өрт, табиғи ... ... ... ... ... және т.б.), қоршаған ортаның ластану
дәрежесі, қоршаған ортаның теріс әсерлері ... ... ... ... ... және экологиялық апаттар мен катастрофалар, саяси
және қоғамдық тұрақсыздық жағдайлары ... ... ... ... сөз еркіндігі, баспа мен ақпарат еркіндігі, ар ождан мен діни сенім
еркіндігі, саяси плюрализм, жекеменшік, сот ... және ... ... бақылаулар мен басқару ұйымдарын ... еркі ... ... ... ... ... алу ... шығармашылық және
кәсіпкерлік қызмет ету еркіндігі, мемлекеттік немесе ... ... ... ету орындары арсында ... ... ... қозғалыс
еркіндігі көрсекіш бола алады. Денсаулық көрсеткіштеріне: таза ауыз ... азық ... ... ету, ... ... мен бос ... ... мүмкіндігі, жалпы және ерекше ауруға шалдығу, өзіне өзі қол салу
жағдайлары, денсаулық ... ... ... мен ... ... таралуы. Және ең соңғысы ұрпақ
жалғасы сәбилер мен ... ... ... ... ... ... ... мөлшері, зейнеткерлік жас пен әлеуметтік қамту жүйесінің
дамуы. Осылайша демографиялық ... ... ... ... Бұл
сыртқы факторларға өте сезімтал және ... ... ... ... және басқа факторларға бірден өзгеретін
қоғамдағы құбылыстар. ... ... даму және ... ... ... Қазақстанда экономикалық және саяси факторлар миграциялық
қозғалысқа айтарлықтай әсерін ... ал ... ... ...... және экономикалық процестерге, демографиялық және
әлеуметтік құрылымға, жалпы ... ... кері ... ... ... географиялық бейнесiн оның табиғи қозғалысындағы
айырмашылықтар өзгертедi. Ол ... ... ... ... көшi-
қоны – адамдардың бiр аудандардан екiншi ... тұру үшiн ... ...... тек қана ... қозғалысы емес. Бұл
күрделi қоғамдық процесс. Ол бүкiл халықтың және елдiң ... ... ... ... ... пен ... құрылымға, халықтың
ұлттық және дiндiк құрамына, еңбек қорлары мен ... ... ... ... МИГРАЦИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙ
1. Қазақстандағы көші-қонның жалпы сипаттамасы
Халық миграциясы (латынның migratio – қоныс аудару) – бұл адамдардың
тұрақты ... ... ... ... ... ... да бір территория
шекарасынан өтуін айтамыз. ... ... ... үшін ... ... ... ... қолданылады. Мигранттардың қандай шекараны кесіп
өтуіне байланысты – ішкі және ... ... екі ... ... бөлінеді.
Сонымен қатар қандай да бір ... ... ...... ал ... ... ... сипаттау үшін –
иммиграция деген терминдер қолданылады. Олардың көбінде тек қана ... ... ғана ... миграция себептері мен олардың әлеуметтік
демографиялық сипаттары ескерусіз қалып жатады. Уақыт критериіне байланысты
тұрақты және уақытша деп ... ... ... миграция басқа
мемлекеттер жаңа тұрақты қоныстану, ... ... ... ... ... миграция ішінде көп тарағандар, маусымдық (бір жыл ішінде),
қысқа мерзімге ... ... ... ...... ... және т.б. ... туризм жайлы айтсақ, ол жөнінен екі көзқарас
қалыптасқан: олардың ... ... ... ... ... ... ... ал екіншісіне байланысты эпизодикалық миграцияның
ерекше түрі болып табылады. Кейде ауыспалы, уақытша – ... ... да ... – 1 жылдан 6 жылға дейін. Бұрын ... ... ... доминант болып келсе, соңғы жылдарда адамдардың ... ... да өте кең ... ... Ал ерікті – мәжбүрлі миграцияға қазіргі
кезге тән болып кеткен көшіп-қонуға тиісті ... ... ... ... ... ... мәжбүрлік болады. Және ... ... ... ішкі жағдайларға байланысты, яғни, табиғат апаттары,
техногендік авариялар мен катастрофалар, саяси ... ... ... ... ... ... ... миграция болады. Бүгінгі
күнде көшіп – қонған адамдар, ... ... ... ... ... алып ... [15].
Елiмiздiң тарихында 10 жалпы халық санағы жүргiзiлдi: бүкiлресейлiк
(1897 ж.) 8 кеңестiк (1920, 1926, 1937, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989 ... ... ... ... (1999 ж.). ... тарихында ерiксiз көшi-
қон ерекше орын ... ... ... кезiнде адамдар күштеп
көшiрiлiп, ... ... өз ... жерлерiнен қуылды. Тек қана 1937-1944
жылдар аралығында Қазақстанға депортацияға ұшыраған 1 ... ... олар ... ... ... ... балгарлар, поляктар мен
кәрiстер болды. Қазақстан аумағында бiрнеше рет жаппай көшi-қон ... ... ... ... ... дәуiрiмiздiң басындағы “халықтардың
ұлы қоныс аударуы” ... араб ... ... ... мен
жоңғар шапқыншылығы жылдарында болды. Ал жаппай уақытша көшi-қон ... ... ... ... едi. ... ... ... да халқының
iрi қоныс аударуына себеп болды. Ал кеңес уақытында ол Ұлы Отан ... ... және тың ... ... ... ... ... кейiн көшi-қон күшейе түстi. Тәуелсiздiк жылдары барысында көшi-
қонның масштабы, бағыты және ... ... ... ... ... ... қарағанда, оның ел iшiндегi аумақтық таралуына көп
әсер етедi. Бүгінгі таңда Қазақстанның ... ... ... келеді.
Тұрақты көшi-қон шамасы, iшкi және сыртқы миграция ... ... 2004 ж. ... саны 1990 ... ... 2 ... аз. Iшкi көшi-
қон үлесi өстi. Қазiргi кезде қоныс ... ... ... 3/4 ... өз ... ... Көшi-қон арасында жұмысқа қабiлеттi адамдар саны
басым. Ер адамға қарағанда әйел ... ... ... ... ... көшi-қон механикалық өсiммен ауысты. Уақытша сыртқы көшi-қон ағыны
өсуде. Олар демалысқа барумен, бiлiм ... ... және жеке ... Iшкi ... әр ... ... жерден қалаға қоныс аударушылар
тұрақты түрде көп. Осыған ... ... ... урбандалу дәрежесi
едәуiр өстi. Қазiр қоныс аударушылардың ¾-i қаланы таңдайды.Сонымен бiрге
“қала- ауыл ” ... ... елдi ... арасындағы көшi-қон, шағын
және iрi қалалар арасындағы көшi-қон да бар. Қоныс ... өмiр ... ... ... ... орналасқан облыстар мен қалаларға көбiрек
назар аударады [16] (4 - ... 5 ... ... ... | ... | ... |Сальдо | |
| |2004 |2005 |2004 |2005 |2004 |2005 ... |386247 |373434 |383458 |350766 |2789 |22668 ... | | | | | | |
| ... |19955 |20364 |23115 |21636 |-3160 |-1272 ... |16032 |15064 |14850 |13436 |1182 |1628 ... |47003 |40728 |41677 |39017 |5326 |1711 ... |5053 |7905 |4703 |5911 |350 |1994 ... Қазақстан|13650 |15422 |14493 |15843 |-843 |-421 ... |19323 |16932 |24995 |20811 |-5672 |-3879 ... |36461 |31957 |37603 |31624 |-1142 |333 ... |26147 |25682 |32342 |29310 |-6195 |-3628 ... |4828 |6919 |9882 |9954 |-5054 |-3035 ... |11791 |12845 |6446 |9954 |5345 |5573 ... |30337 |23797 |29979 |25767 |358 |-1970 ... | | | | | | ... |19470 |16576 |22851 |18990 |-3381 |-2414 ... |13288 |18117 |21171 |20457 |-7883 |-2340 ... | | | | | | ... ... |26566 |45140 |38066 |-14314 |-11500 ... қ. |24542 |26754 |10356 |11075 |14186 |15679 ... қ. |67541 |67806 |43855 |41597 |23686 |26206 ... Конституциясы Қазақстандағы көші-қон мәселелерін құқықтық
реттеудің негізі болып табылды. Конституцияда бір-бірінен ажыратып алуға
келмейтін адам құқы мен ... ... ... келушілердің құқықтық жағдайын реттейтін алғашқы нормативті акті
– 1992 жылы 26 ... ... ... қон ... Заң ... (1997 ... желтоқсанда «Халықтың көші-қоны туралы» Заңы ... ... ... ... Заң ... қазақтардың көшіп келуінің ұйымдық
мақсатын қамтамасыз ету және реттеудің, оларға жаңа жерде ... ... ... ... ... Заң ... шетелдердегі қазақтарды
көшіріп әкелуді ұйымдастыру, мемлекеттік көші қон ... ... ... құру ... ... Заң ... рет «еңбек көші-қоны»
түсінігін енгізіп, оны реттеудің шарттарын, принциптерін анықтады (21 ... 4 ... ... ... көші - ... Республикасында көші-қон процесін реттеу үшін 1990 жылдары
төмендегідей нормативтік актілер қабылданды: 1991 ... 20 ... ... Заң, 1995 ... 19 ... «Қазақстан Республикасынан
шетелдік азаматтардың құқықтық жағдайлары туралы» Республика Президентінің
жарлығы (одан әрі 1997 жылғы 19 маусымдағы 2001 ... 1 ... мен ... ... енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға ... жылы 13 ... 2000 ... ... мен ... ... ... Республикасында саяси баспана берудің тәртібі туралы»
Қазақстан Республикасының жарлығы және т.б.
2. Қазақстандағы көші-қонының халықаралық ... ... ... миграция адамзат дамуының көптеген этаптарына тән болды.
Және осы дамуға біршама ықпал етті. ... ... ... ... ... ... ... миграция географиясының
басты белгілері уақыт ағынымен өзгеріп отырды. ХІХ ғ – да ... ... ... ... Ол жерден 30 млн – ға жуық адам АҚШ, Канада,
Аустралия, Оңтүстік Америка, Оңтүстік ... ... Сол ... ... – Шығыс Азияға және Үндістаннан Африка мен Оңтүстік ... ... да ... ... ... ... ХХ ғ – дың І – ... (екінші дүние жүзілік соғысқа дейін) миграцияның оған дейінгі
тенденциялары мен бағыттары негізінен ... ... ... тағы да 30 ... ға жуық мигранттарды берді. Олар шамамен сол теңіздің арғы жағалауындағы
мемлекеттерге ... ІІ ... ... ... жылдарында мәжбүрлі және
міндетті миграция басым болды. Ал ... ... ... миграция
географиясы біртіндеп өзгере бастады. Континент ... ... ... ... миграция да өсе бастады. Негізінен экономикалық факторлармен
байланысқан мүлдем жаңа мигранттарды қызықтырушы және ... ... ... (6 – кесте). 6 - кестеде жалпы ... саны ... емес ... орынды Жер шарының ең көп халық қоныстанған ... ... Азия ... ... ... ... бойынша халық көп
қоныстанған Аустралия мен Мұхит аралдары ... ... ... ...... ... Латын Америкасы және Африка, ал ... ...... Америка, шетелдік Еуропа, Аустралия мен
Мұхиттық аралдар болып табылады.
Дамушы мемлекеттерден дамыған мемлекеттерге бағытталған миграция бұрын
да, ... де ... ... табылады. Олардың ішінде бірінші кезекте афро ... ... ... ... ... ... Америкасы мен Оңтүстік –
Шығыс Азиядан АҚШ – қа қарайғы миграция. Осы ... ... ОАР – ... ... ... ... ... болады. Экономикасы
дамыған мемлекеттер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... Еуропа мемлекеттеріне қарай көшуін
айтуға болады. ... ... ... ... ... ... ... және Шығыс Африкадан Оңтүстік, Оңтүстік – Шығыс және Шығыс
Азиядан Парсы шығанағы ... ... ... бола ... ... одан ... орталығы Латын Америкасы болып
табылады. Мұнда жұмыс күшін тартатын мемлекеттер ретінде (әсіресе ... ... ... 6 ... мигранттардың әлем елдері бойынша қоныстануы
|Аудан ... саны ... ... ... ... |
| |(1990 ж), ... ... |(1995 – 2000 жж) |
| |млн адам ... | |
| | ... % | ... ... |24,9 |4,5 |+400 ... Азия |43,0 |1,4 |-900 ... |15,6 |2,5 |-100 ... ... |23,9 |8,6 |+880 ... Америкасы | | | ... және |7,5 |1,7 |-380 ... ... | | | |
| |4,7 |17,8 |+100 ... ... көбі Азияның жаңа индустриалды мемлекеттерінде
еңбек етуде. ... ... мен ТМД ... ... ... ... ... болсақ, олар тек 1990 жылдары қалыптасты.
Нәтижесінде қазіргі ... ... ... ... ... ... Солтүстік Америка, Парсы шығанағындағы мемлекеттер, Аустралия, ОАР-
сы, Азияның жаңа индустриалды ... ... ... ... және де ... ... ... Мигранттарды шығарушы
мемлекеттерге Оңтүстік (Үндістан, Пәкістан, Бангладеш), ... ... ... және ... ... ... Солтүстік және тропикиік Африка, Оңтүстік ... ... ... ... және ... ... ... жатады. Ресей тек КСРО күйреуі қарсаңында және одан кейін ғана
зор халықаралық миграция мемлекетіне 1990 жылы айналды.
Сурет 5 ХХ ғ. 80-ші ж. – 90 ... ... ... ... ... қатысты халықаралық миграция заңды және ... деп ... ... мигранттар болып басқа мемлекетке заңсыз, арнайы рұқсатсыз
және құжатсыз шығатын азаматтарды айтамыз. 1970 ж. екінші жартысынан ... ... ... өсуі ... ... 1990 ж ... ... құраушы 30 млн. адам деп есептелген. Оны қабылдаған мемлекеттің
ұтатын жері – ол ... ... ... ... ... табады. Ал жіберген
мемлекет өзіндегі жұмыссыз ... ... ... және ... ... ... түсуі арқылы пайда табады. Жалпылама түрде
заңсыз миграцияның өсуі қазіргі ... бай және ... ... ... ... ... ... мәселені зерттеуде бұрын да
басты болған, қазір де экономикалық себеп болып табылатын адамдардың жалпы
кез ... ... ... ... жоғарғы төлем арқылы ... ... ... ... ... миграциялар негізінде арнайы экономикалық
заңдардың қызметі жатыр. Оларға ... ... ... ... ... ... ТМД елдерiмен тығыз байланыс ұстайды.
Қазiр Қазақстанға келушiлер көп. ... көп ... ... ... ... ал ... ... Түрiкменстан мен Қырғызстаннан
келгендер құрайды. Келетiндердiң ... ... ... ... Қазақстанның эмиграция географиясында Ресей ерекшеленедi. ... таяу ... ... эмигранттардың 90 %-дан астамы келедi.1990 жж-
дың басынан астам алыс ... ... ... 16 ... ... - ... мен ... келген оралмандар.
Алыс шетелдерге эмиграция, керiсiнше азайды (соңғы 15 жылда 5 ... ... ең көп ... ... ... ... Оны ... 9/10 бөлiгi таңдайды. АҚШ, Канада және Израиль
мемлекеттерi одан көп артта.
Әлемнің қазіргі жағдайында басты рөлді, ... ... ... Ол ... орнын іздеу мақсатында мемлекеттен тыс ... ... ... ... ...... ... күннен
– күнге еңбек күші айналымына қосылатын ... ... ... келеді.
1960 жылдың өзінде Әлемдік еңбек мигранттарының саны 3 млн. ... ... ... ал 1990 жж – дың ортасында ол 35 млн. адамнан асып кетті. ... ол одан да көп, ... оған ... ... ... ... ... шекарасының бір жағында тұрып, ... ... ... ... ... ... ... қашқындарды қосу
керек. Еңбек миграциясының басты тиімділігі – ... ... ... ... және ... ... ... Еңбек күші, негізінде, жұмыссыздық жоғары, еңбек ресурсы мол,
еңбек ақысы төмен мемлекеттерден еңбек ресурстары жетіспейтін және ... ... ... ... Еңбек мигранттарының 2/3 бөлігі
Батыстың дамыған мемлекеттерінен жұмыс іздеген ... ... ... бұл аз ... ... ауыр, көбінесе
денсаулыққа зиянды ... ... ... ... ... демографиялық фактор да үлкен әсерін тигізеді. Миграциялық
ағындар ... ... ... ... ... ... ... таяп қалған мемлекеттерге қарай жылжиды. Соңғы
кездерде әдебиеттерде, соның ішінде географиялық ... ... ... ... көп көңіл бөлінуде, ең алдымен ... ... ... ... және ... ... үшін
нәтижелері әртүрлі болуы мүмкін. Еңбек күші шығарылатын мемлекет ... ... ... қосымша валюталық пайда ... ...... өз ... ақша ... ... ... мигранттар әдетте орта топтың құрамына қосылады, тапқан табыстарына
өздерінің ісін ... ... ... ол ... да жаңа ... ... етеді. Екінші жағынан тәжірибе бойынша еңбек ... ... ... өз ... орала бермейді. Олардың көбі өз
істерін жасырып қалуға тырысады. Оның ... олар ... яғни ... деңгейін көтермейді деуге болады. ... ... ... одан да ... ... ... мүмкін. Әрине олар қандай да бір ... ... ... ... ... ... төменгі квалификация
салаларында) және біршама экономикалық пайда табады. Дегенмен ... ... ... тек шиеленістіреді. Келімсек
жұмысшылардың тек бір бөлігі ғана қабылдаушы ... ... ... ... ... сол ... ... тұрғыны бола алмайды.
Жұмысшы-мигранттар көп жағдайда этникалық ... ... ... ортасында өмір сүреді. Олар тұтас ... ... жиі ... Және кей кездерде қылмыстың, нашақорлық және басқа да әлеуметтік
іс-әрекеттердің ошағы болып табылады. Тіпті экономикалық серпіліс ... ... ... наразылығын тудырады. Серпіліс ... ... ... ... ... ... ... ұлтаралық
қақтығыстар, келіспеушіліктер пайда болады. Демографиялық және ұлттық-
экстремистік күштер арасында еңбек миграциясының ... бері ... ... ... ... ... таңқалдырмайды (мысалы, Францияда, Аустралияда)
[18].
«Миграциялық ... ... ұғым ... ... ... әдетте
ішкі миграцияға қатысы басым болған. Соңғы жылдарда миграциялық саясатты
халықаралық миграцияға қатысты көп ... ... ... ... ... ... ... кордонды енгізіп қойды. Ертеде
келген мигранттардың бір бөлігін ... ... ... ... ... халықтық динамикасына, жыныстық және жастық ... ... елді ... ғана ... ... қатар тұтастай мемлекет
немесе континентке үлкен әсерін тигізеді. Миграция халық шаруашылығының
орналасуы ... ... де, ... да ... ... ... тұрғылықты халыққа бұрын таныс болмаған шаруашылық салаларын
енгізуі, үйретуі мүмкін. Миграция мен этникалық ерекшелік арасында ... ... ... Сонымен қатар, миграция салдарынан, әсіресе, заңсыз
миграция салдарынан қылмыскерлік пен ... ... ... мемлекеттегі теріс әсерді күшейтеді [19].
Миграцияның әлеуметтік экономикалық себептері түрлі мемлекеттер ... ... ... халықаралық миграциясы ресурстарды шетелге шығаруды
айқындайтын қалыпты үрдіс. Мұнда нарықтық заңдарға ... олар ... ... тиімді пайдаланылады. Сондықтан кез келген мемлекет
үшін шетелдік жұмысшы ... ... бір ... ... өсімі болады. АҚШ
үшін – бұл 1 млн. ... ... ... Еуропа үшін орташа жылдық өсім
600 мың адам ... ... - 1,3 млн. ... ... үшін бұл ... ... ал ... орташа көрсеткіші 80 мың адам. Шетелдік жұмысшы
күштерін белсенді пайдаланатын мемлекеттерде экономиканың тұтас салалары
оның ... ... ... ... ... эмигранттардың
құрылыста алатын үлесі 25 %, автомобиль ... ... ... ... ... ... құрылыстағылардың 2/5 бөлігі шетелдік
жұмысшылар.
Нарықтық экономикаға өту Қазақстан Республикасының ашықтығына ... оны ... ... оның ... ... ... сыртқы
және iшкi миграциясына енуiн ... ... ... ... ... iшкi және ... ... талдаудың қажеттiгi туындайды.
Елiмiздiң алғашқы даму кезеңдерiнде ... ... ... ... ... ... өйткенi экономика мемлекет
монополиясына экстенсивтi өсу үрдiстерiне, еңбек ... ... ... ... бөлудiң үлкен мүмкiндiктерiне негiзделген едi.
Бұрынғы шаруашылық ... ... ... ... қана
қоймай, әлемдiк тенденция мен процестерге қосылу тұрғысынан дезинтеграцияға
әкелдi. Тәуелсiздiк алумен шекараларды ашу ... ... ... ... ... Ол ... және арзан еңбек ресурстарын,
шетел жұмысшы күшiнiң ... ... ... Екiншi жағынан
елiмiздiң азаматтарының бiр бөлiгi шет елде жұмыс табуға тырысуы болды. Осы
бағыттар басқа елiмiздiң халықаралық еңбек ... ... әсер етiп, ... ғылыми ғана емес, практикалық мәнi зор болуда.
Қазiргi ... ... ... ... тек ... ... ... еңбек рыногын ұлғайтуға әсер ететiн фактор ... ... ол ендi ... ... жаңа ... ... ... Халықаралық еңбек рыногының басты өзгешелiгi – жұмыстылықтың, еңбек
қатынастарының, қайта ... ... ... жаңа ... ... еңбек сферасында ынталандыру мен ... жаңа ... ... ... күнi кез-келген ел, даму
деңгейi мен құрылымынан ... өз ... ... ... ... ... жетiстiктерiн ендiру, өндiрiс
құрылымының тиiмдiлiгiн арттыру мәселелерiмен қандай да бiр дәрежеде бетпе-
бет ... Бұл ... ... бiр ... ... шешу ... емес. Оған
бүкiл әлем қауымдастығының күш-жiгерiн үйлестiру, халықаралық адам және
еңбек ресурстарымен алмасу ... ... ... жоғары мобильдiгiне
жету үшiн саяси және әлеуметтiк-экономикалық жағдайларды қалыптастыруды
қажет ... ... ... ... ... ... ... ену
үшін: экономикалық факторлар жүйесi, ... ... ... әлеуметтiк және этникалық қарама-қайшылықтар қарастырылады. ... ... ... ... тұр. ... эмиграциясының ең үлкен мөлшерi
1994 жылы (480,8 мың адам) болды. Келесi екi жылда оның ... ... жылы 2999,5 ... ... ... ... – Ресей-72,4 %.
Өзбекстан мен Украина – 2%, Белорусь – 1,8%, ал алыс ... ... ... Израиль – 0,6 АҚШ – 0,3. Қазiргi ... ... ... күшiн
экспорттаушы елге жатқызуға болады. Бiрақ Қазақстан үшiн мәселе еңбекке
жарамды жастағы халықтың көбi тұрғылықты өмiр ... ... ... ... Оған ...... ... зор мамандарға жеңiлдетiлген жағдай
жасауы да өз әсерiн тигiзуде. Еңбек ететiн адамдар – ... ... күшi ... ... Олар ... ... ... емес, оларды пайдаланушылар да болып саналады. Халыққа сараптама жасау
– кез-келген экономикалық ... ... ... құрамдас бөлiгi
болып табылады [20].
Халықтың белсендi қозғалысын негiзгi ынталандырушы – экономикалық
мүдде болып ... ... ... ... ... ... алу ... әл-ауқат деңгейiн жоғарылату, жұмыс iстеу ... ... ... ... ... ... ... болашақта
балаларына бiлiм беру мен жұмысқа орналасу, тағы осы сияқты себептер басым
түсiп отыр. ... ... әлем ... ... ...... ... процесiн ретейтiн Халықаралық Конвенцияға қосылуы.
Әзiрше бұл Қазақстан үшiн ... және ... ... ... ... отыр ... кету ... реттеу еларалық ынтымақтастық жүйесiн
құрмай жүзеге асуы мүмкiн емес. Ең алдымен, ... ... ... ... қазақстандық мамандардың, ғалымдардың, ғылыми-техникалық
және өндiрiстiк ынтымақтасу, ... ... ... визалық
режимiн құру арқылы тұрақты немесе уақытша жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... қатарда Қазақстанның
ғылыми жоғары бiлiмiне шетел инвестицияларының келуiн ынталандыру болу
керек. Ол ... ... ... ... ... тиiмдi әсер етер едi.
Бiр жағынан ол жоғары ... ... ... төмендетуге де
септiгiн тигiзер едi. Қазақстан қазiр еңбек рыногын қалыптастыру мен ... ... ... тұр. Халықтың ел iшiнде және шекарадан тыс
қозғалысының әзiрше ... ... ... ... ... ... бiздiң
республикада халықаралық миграцияда тез үйрене алатын, бәсекелес жұмысшы
күшiн ... зор ... ... бiлiм беру ... ... айта кетуiмiз қажет. Халықтың миграциясы оның орналасуына , сондай-
ақ саны мен ... ... ... ... «Адамдар,» - деп жазды
Н.Н.Баранский, - жыл ... ... ... ... ... ... емес, қоғамдық заңдылықтарға байланысты. Миграцияның басты
себебі – экономикасы дамыған және ... ... ... ... ... арасындағы үлкен алшақтық. 20-шы ғасырдың екінші жартысында ... жаңа түрі ... ... ... ... ... атаққа ие болды.
Оның мәні ... ... ... ... және ... ... мамандарды өзіне тартуында. Мұндай әрекет мамандардың дамыған
елдерге кетуінен басталады, бірақ одан соң ... ... ... ... ... ... ... айналды. «Ақыл
ойдың сатылуы» зиялылар ... ... да ... бұл ... мен ... өте ... әсерін тигізуде. Саяси ... ... ... 80-ші ... соңы мен 90-шы ... ... ... Кеңес Одағының құрамына кірген басқа елдерден
«ақыл ойдың сатылуы» күшейе түсті [22].
Миграция – диалектикалық процесс, сондықтан да оны екi ... ... мен оң ... ... ... ... Қазақстан сияқты
жас, аяғына нық тұрмаған мемлекет үшiн эмиграцияның күшеюi жоғары бiлiктi
жұмыскерлердiң кетуi, ... ... ... үшiн оқыту, денсаулық
сақтау, жоғары бiлiм алу сияқты шығындар арқылы экономикаға тiкелей зиян
әкеледi. Бiрақ ... ... тек ... ... ... ... ... жағынан ол адамға дағдарыстан шығуға, экономикалық
мәселелерiн шешуге көмектеседi. Ол ... ... ... ... ... сияқты мәселелер пайда болады. Қазіргі уақытта мыңдаған
шетелдік жұмысшылар ... ал ... ... ... істейді. Қазақстандағы еңбек миграциясы – кең ауқымды, көп ... Оның ... ішкі ... яғни ... ... ... елді
мекендерге, әсіресе оңтүстік облыстарда; солтүстікте өндірістік орындарда
мұнай өндірісі жақсы дамыған батыс ... маңы ... және ... тыс, ... ... көшу басым. Ең масштабтылары сыртқы
еңбек миграциялары болып табылады, ең ... ... ... еңбек
ресурстары – Ресейге, Қытайға, Германияға, Түркияға. ТМД мемлекеттеріндегі
еңбек рыногінің бірыңғай ... және ... ... ... ... ... ... табылады. Себебі ТМД мемлекеттерінің
көбінің ұлттық заңшығарулары әлі толық пысықталған жоқ. Жас мемлекет ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес, ал
миграцияның басты параметрлері мен масштабтарын, ... ... ... ... олардың құқықтық негіздерін шығаруға болмайды [23].
Анықтамаға сәйкес, Еңбек миграциясы дегеніміз – бұл еңбе ... ... көшу және жаңа ... ... ... бекіту ниеті болып табылатын
халықтың территориялық көшіп ... ... ... ... ... ... соған қатысты сыртқы жағдайларды: табиғи-климаттық, ... ... және т.б. ... ... ... ... ішінде 1990 жылдарда ... кең ... ... ... шығумен қатар, сауда-саттық миграция да қолдау тапты.
Коммерциялық мигранттар ерекшеленіп жеке категория бойынша ... деп ... ... бұл ... миграциясының неғұрлым көп таралғаны.
Коммерциялық мигранттарға тән сипат – ... ... ... ... әдетте олар сауда бизнесімен мемлекттік органдарда тіркелмей жұмыс
жасайды. ... ... ... ... тыс ... ... ... Бұл категория тіпті кеңестік уақытта да болған, бірақ өте ... ... ... күнгі жалдамалы жұмысшылар ішінде әртүрлі
мамандықтар кездеседі – менеджерлер мен ... ... ... сатушылар мен ... ... мен ... т.б. ... ... ... ... қалаларға,
облыстарға, мемлекеттерге шыға алады. Өте ауқымды территриясына байланысты
Қазақстанда алыс қашықтықтарға, елді мекендер ... аса ... ... ... инфраструктурада еңбек мигранттарының ішінде неғұрлым
кең тараған жүргізушілер мамандығы, оның ішінде ... ... ... ... да кіреді. Қазақстан Республикасы агенттігі хабарлауы бойынша
статистикада азаматтардың жеке меншігінде 50% жеңіл ... ... жүк ... мен ... ... табу ... пайдаланылады.
Жалпы Қазақстан бойынша 476 мың жеңіл ... 100 ... жуық ... және 17,8 мың ... бар. ... ... ... жүздеген мың жүргізушілері транспорттық қызмет көрсету арқылы өз
бетінше табыс табады. Астана, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облыстары және басқа да облыстар ішінде
өз бетінше ... және ... ... ... ... республикадағы
орташа көрсеткіштен (11,3%) озып отыр, сонымен қатар осы ... өз ... ... саны ... ... 26,4% ... бұл орташа
республикалық көрсеткіштен 2 есе ... ... ... – пәтер
жөндейтін, үйлер, дачалар, шаруашылық және басқа да объектілер салуға басқа
облыстар мен ... ... ... Бұл ... ... құрылыстың қарқынды дамуына ... ... ... және ... ... ... ... күштері жұмыс істейді. Шетелден
келген жұмысшылардың лицензияланғандарының ең көбі ... ... ... жылдарда еңбек миграциясы мен өз бетімен қызмет ... ... ... түрі ... ... ... қатар бұл басқа ... ... ... және ... ... шығу. Байланыс
маркетингі – бұл тауардың жеке дистрибьюторлар арқылы, ... сату ... ... ... жүйе. Бұл фирмалардың басты офистері шетелдерде
орналасады (АҚШ, Франция, Канада, Швейцария, ... ... Өнім ... ... ... ... ... және жергілікті офистер
мен мобильді таратушылар арқылы таратылады. Осы тектес ұйымдардың барлығы
«пирамида» принципі ... ...... ... жеке табысы
тек қана сатылатын тауардың мөлшеріне байланысты, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... агенттер» арқылы өзінің
дәрежесін «шебер», «консультант», «директор» және т.б. дейін көтере ... ... ... ... нақты қанша адам айналысатыны жайлы
бірде бір статистикалық мәлімет жоқ, бірақ «Vision» фирмасының ... ... ... ... ... ... өзі 5 мың ... «Vision» қарамағында дистрибьюторлар журналдарын ... ... ... үйі, ... ұсыныс жасау және жаңадан қосылған
қызметкерлерін ... үшін ... ... ... «Vip-Телеком»
компаниясы бар [24].
Осы күнде Қазақстанда әлі ... ... ... ... ... оның ... коммерциялық мигранттар саны көрсетілген статистикалық
әдістемелер шыққан жоқ. Жеке ... ... ... ... ... – Еңбек және әлеуметтік қорғау Министрлігі, мемлекеттік
статистика мекемелерінде, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік немесе жеке меншік агенттіктерінде, туристік
фирмалар мен агетнттіктерде, шекаралық бақылау ... және ... Осы ... ... ... ... мен мигранттардың
негізгі анықтамасын, табыс ... ... ... ... өмір ... ... сараптау үшін мәліметтер базасын құру
керек. Еңбек рыногы мен еңбек миграциясы мәліметтерін анализдеу ... ... ... » ... көзі кең масштабты екендігі
анықталды. Мұндай халық өкілдеріне шарт ... өз ... ... жұмыс істеп және ... ... ... ... ... ... ... көбеюі нарықтың қайта
құрылуына байланысты, осыған орай ... ... ... ... ... бар ... саны өсуде. Жалпы өзбетінше кәсіп қылатын ... дан 50% ға ... 50-60% ... ... шаруашылықты қоса
есептегенде) ең көп мөлшерде Оңтүстік Қазақстан облысы – 432,8 мың адам,
жалпы ... ... ... 60%-на ... ... ... мың ... 54%, Алматы облысында 325,2 мың немесе 58% [25].
Мемлекетте жаңа экономикалық байланыстар мен ... құру ... ... ... ... Жаңа ... инфраструктурасын –
тауар мен қызмет инфраструтурасын, жұмысшы күш нарығы, қаржылық нарық
элементтері қамтылған. Жеке ... ... ... емес ... ... ... саудаға және басқа да еңбек миграциясы
салаларына тарту – бұл деформацияланған кедергіден ... ... ... индивидтің талпынысы ретінде болса, бұл үрдіс топтық және әлеуметтік
деңгейде ауқымды көлемде сипат алып ... Бұл ... ... ... ғана ... емес, сонымен қатар әлеуметтік
өзгерістерге де ... ... ... жойылуы экономикалық және
әлеуметтік деңгейлердің өзгеру есебінен болуда. Кеңестік кезеңнің өзінде
қалыптасқан жоғарғы ... ... ... ... ... ондаған
және жүздеген мың мамандардың депрофессионализациясы болуда. Оның себебі
көптеген уақыт бойында өз ... ... ... істемеулеріне
байланысты. Дегенмен осымен қатарлас нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... меңгеру қолға алынуда. Көптеген
коммерциялық мигранттар мен шетелде жалдамалы жұмысшылар өздеріне жаңа әлем
ашты. Неғұрлым мобильді болып, шет ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік зерттеулер көрсеткендей бұл әсіресе
әйел адамдар үшін көп ... ... олар ... ... ... болатындай тәжірибе жинақтады. Жаңа қатынастардың қалыптасуы,
менталитетің ... бұл ... де қиын ... Ол жеке және ... ... ... ... психологиялық өзгерістер міндетті түрде
жалпы қоғам санасында болады. Соңғы жылдарда этникалық эмиграция ысырылып,
алдыңғы қатарға ішкі ... ... ... ТМД ... ... даму перспективаларына қатысты экономикалық миграция
шығып отыр. Экономикалық ... бірі ... ... ... ... ол ... мемлекеттерде бар. Сонымен ... ... ... ... мемлекеттерде де бар құбылыс [26].
Эмиграцияның маңызды факторларының бірі еңбек ақысына қатысты саясат
болып табылады. 1994 жылы мемлекеттің ТМД ... ... ... мен
жұмысшы мигранттарды әлеуметтік қорғау тарапында келісім ... ... ... ... ТМД ... ... ... квалификациялы жұмысшыларының саны айтарлықтай артты. Шетелдік
мамандардың басым бөлігі Түркия, Корея, АҚШ, Болгария, Үндістан, ҚХР ... ... ... ... көбі ... ... өңдеуде, тау кен
өндірісінде, энергетикалық өндіріс салаларында еңбек ... ... көбі ... қаласы мен Атырау облыстарында қызмет етті. Нақты
деректер бойынша 1998 жылы 434 ... ... 6,5 мың ... ... тартылған. Қазіргі уақытта 2 мыңнан астам шетелдік және ... ... Олар ... жуық мемлекеттермен, жалпы бекітілген
қоры 121,1 млрд. ... ... ... ... ... ... ... салаларында еңбек мигранттарының мамандану
түрлері алдыңғы жылдардағыдай екендігі ... ... ... ... Алматы қаласында орналасқан. Шетелдік әріптестер Астанаға,
Қарағанды, Атырау, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарына қызығушылықтарын
білдіреді. Бірлескен ... ... ... ... – 396
,Түркиядан – 337, ... – 139, ... – 100 ... ... көбін мұнай мен газ өндірісі қызықтырады. Бизнестің бұл түрі
Қазақстан экономикасына қосылған ... тең ... ... отыр.
Кәсіпорындардың үштен бір бөлігі өз капиталдарын металлургия кешеніне ... тек 5%-ы ғана ... газ, ... ... ... [27].
3. Көші-қонның Қазақстанның демографиялық жағдайына әсері
Миграция халық қозғалысының әлеуметтік және экономикалық тұрғысынан
бағаланады. Жүйелі сараптама – ... ... ... ... ... ... да жоғарырақ деңгейлі жүйелердің құрылымдық элементі болып табылады.
Халық қоныстануы ... ... ... ... ... ... Халық миграциясы – демографиялық компонент. Себебі халық санының
және сапалық құрамының белгілі бір ... ... ... мемлекеттегі
өзгерісі әдетте тікелей миграцияға қатысты ... ... ... ... ... қарағанда халық миграциясынан “халық қоныстануы”
жүйесі туындайды. Миграция гографиялық, демографиялық, ... ... ... ретінде көп мағыналы [28]
Миграция халық санымен территориялық аудандастырылуға әсер ететін
факторлардың бірі. ... ... ... ... облыста миграциялық азаю
байқалуда.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстандағы демографиялық және миграциялық жағдай бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... келеміз. Бірінші бөлімде Қазақстанның демографиясы 2000 жылдан
бастап оң ... ... ... ... ... анықталды.
Демографиялық дағдарысты шешуде негізінен ... ... ... жақсаруы және тағы бір жолы көп балалы отбасыларына
және жалпы ... ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде оңды әсерін тигізді.
Халық демографиясына мемлекеттің әлеументтік-экономикалық жағдайы
қаншалықты ықпал ететіндігін ... ... ... ... ... ...... , олардың экономикалық ... ... ... топтастырылды.Зерттеу ... ... ... ... , ... ... ... жастық
құрылымына т.б. ерекшеліктеріне тәуелді екендігі анықталды.Әлеуметтік –
экономикалық жағдайы әсіресе көші – ... көп ... ... ... елімізде ауыл – селолық мекендерден қалалық жерлерге
көшу басым болып отыр.Бұл еліміздің ... ... ... жерлерге мемлекет тарапынан көп көмек пен қолдау көрсетіліп
отырғандықтан ауыл ... ... ... көшуі біраз
бәсеңдеді.Болашақта ауыл халқының білім және ... жаңа ... ... ... алу ... ... яғни қала мен ауыл
халқының тұрмыс деңгейін теңестіре дамыту керек.Аймақтар арасындағы көші –
қонға келсек экономикалық даму ... ... ... ... ... ... мол болуы еліміздің Батыс, Солтүстік аймақтарындағы мұнай
игеру мен басқа да ... ... ... ... ... сол ... ... түрде көшірудің қажет екндігін
көрсетіп тұр.Сыртқы кеөші – қон ... ... ... бастапқы
жылдарындағы экономикалыққиыншылықтарға орай, сонымен қатар КСРО ... ... ... ... ... ... байланысты көшуі
90 – шы жылдардың соңына қарай тоқталды.Қазақстанға шетелде жүрген ... ... ... қолдау көрсету мақсатында көптеген бағдарламалар
құрылған. Тарихи отанына ... ... ... қамқорлықты
тереңдете түсу керек.Бұл бір жағынан еліміздегі жергілікті ... ... оңды ... тигізсе, екіншіден сағынышпен елге оралған
қандастарымыздың ... ... ... ... болып табылады. Бүгінгі күні республикамыздың экономикасының әр
түрлі саласында шетелдікм ... ... ... ... осы
көрініске болашақта жоспарлылық сипат беріп, шетелдік мамандардан тәжірибе
жинақтап, инвесторлармен бәсекеге ... ... ... ... ... әр ... ... мен шетелдік жұмысшылырдың алатын еңбек
ақыларының арасында айтарлықтай айырмашылықты жоюға болар еді.
Сонымен ... келе ... ... ... жағдайы
біршама тұрақты, ТМД-дағы басқа аймақтардағыдай көшіп кетушілер шоғырлануы
байқалмайды.Көші-қон себептері республика басшылығының ... ... ... ең ... оралуға табиғи тырысуынан болып ... ... ... немістер, олардың этникалық өрлеуіне республикада
үлкен көңіл бөліне тұрса да, ... ... ... ... ... емес ... ... орытар, украиндықтар кетуі орын
алды. Бұл кету 1994 жылы шарықтап, ... ... ... ... ... ... және ... бір деңгейде тұрақталды.Немістер көші-қонының
тұрақтауы үшін 1994 жылы ... ... ... ... ... ... кешенді бағдарламасын» қабылдады.Республика
үкіметі көші –қон саясатына, оны неғұрлым іскершіл ... ... ... ... бөлінеді.Республикаға тұрақты тұруға келген ... дер ... ... қодану – көші-қон қоры
құрылды.Қазақстандағы көші-қон ... өз ... ... ... алады, бір кезде байырғы тұрғын халық республикадын тысқары -
Сібірге, Оралға айдалды, бір кезде әр ... ... ...... тағы ... ... жер аударылды, міне осыдан келіп
олардың тарихи ... ... ... деген табиғи ынтасы туды.Көші-қонның
жағымсыз көрінісі ретінде, соңғы жылдары еліміздегі күрт ... ... ... ... бір жолы ретінде көп балалы
отбасыларымен бүгінгі күні ... орай саны ... ... ... ... ... қамқорлықты көбейту қажет.Мұндай ... ... ... ... ... ... бір ... оңды әсер
етуі әбден мүмкін.Бүгінгі күні ... ... ... белең алып тұрғаны шындық.Осыған орай, ауыл тұрғындарының
жаппай қалалық жерлерге ... ... үшін ... ... ... етудің бір формасы ретінде жұмыссыздарға қоғамдық
жұмыстар ... сол үшін ... ... төлеп отырғандары жөн.Бұл
ауыл тұрғындарынан басқа жаққа көшіп кетуін біраз әлсіретер еді.Тәуелсіздік
тұсындағы экономикалық қиындықтарға орай ... ... ... ... ... яғни ... ... аудару белгілері мықтап
орын алып отыр.Әсіресе, Оңтүстік аймақтағы бос еңбек ... мол ... ... ... ... ... ... игерумен басқа да
инфрақұрылымды дамыту мүддесінде ... ... ... сол
аймақтарға жоспарлы түрде көшірудің қажет екендігін көрсетіп отыр.Тарихи
отанына оралған ... ... ... тереңдете түсу керек.Бұл
бір жағынан еліміздегі жергілікті халықтардың санын арттыруға оңды ... ... ... түсінгеніміздің көрінісі болып
табылады.Бүгінгі күні еліміздің әр түрлі саласында шетелдің қызметкерлердің
көптеп келуін ... ... ... ... ... ... бұл ... жоспарлылық сипат беріп, шетелдік ... үлес ... ... ... дұрыс.Ал, босаған немесе жаңадан ... ... ... ... тартып Халықты, жұмыспен қамтамасыз ету
мәселесі ... ... ... ... мен ... ... еңбек ақыларының арасында айтарлықтай ... ... ... ... ... М. ... демографияда / М. Тәтімов, Әлиев Ж. ... ... ... ... ... ... А.Б. Этнодемографические и эмиграционные процессы в
Казахстане / ... // ... ... ... ... ... ... - 1996. – №4 – 45-58 б.
3. Алексеенко А.Н. Фронтьерские миграции / Website http // ... ... Э.А. ... ... / Э.А.Абланова – Алматы: 2000.-
35-37 б.
5. Ғали Ә. Этнодемография және саясат сыры / ... ... ... – 94-100 б.,111 ... ... Б. Тенденции и динамика изменений нацианального состава
Казахстана / Б. Аяғанов // Евразийское ... ... ... – 1995.- №9-10; 3-21 ... ... М.Б. ... ли Казахстану демографический кризис? /
М.Б.Татимов // ... №2. – 22-30 ... ... Б.Р. Қазақстандағы 1970-1999 жж.аралығындағы көші- қон
процестерінің тарихы: Автореф. дис. тарих ғыл. ... ... 2004.- ... М.Б. ... численности Казахского народа / М.Б.Тәтімов //
(этнодемографический обзор) // Столичное обозрение.-1999.- 25 ...... ... ... ... ... Казахстан.Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 5 қыркүйектегі қаулысы. – Алматы. –
2000.-132 бет
11. ... И.Ю. ... ... ... из Казахстана /
И.Ю.Макеев // - 1999.- ... ... ... ... ... ... ... Өскемен, 2000.-
167 бет.
13. Кушербаев К.Е. Динамика этнической ... ... ... ... // ... ... экономика, политика,
безопасность.-1996-№4-32-37 б.
14. Құдайбергенов А.И. Қазақстан халқының әлеуметтік және ... ... / ... ... ... ... жүзі ... құрылтайы. – Алматы: Ата-Мұра – Қазақстан,
1993.-3-5б.
16. Еңсепов Қ. Қазақстандағы көші-қон процестері және оның зерттелуі.
/ Қ. ... - ... 2007.- ... ... М.Б. ... ...... көзқарас /
М.Б.Тәтімов // Қазақстан – Заман.- 2002.- 19- ... – 12-13 ... ... ... ... и миграционных процессов на
внутренюю стабильность РК / ... // ... 1995. - №5. – 18-23 ... ... М.Б. ... ... / М.Б.Татімов //
(Стратегические ... в ... // ... 1997.- №3.- 30 ... ... В.А. ... ... / В.А.Ковалев, И.Я.Ковальская -
М.: Знание,1978.-243 б.
21. Қазақстан және ТМД елдері. Квартал ... ... ... ... ... ... агенттігі.- №1.-2000.-259 бет.
22. Погосяна Г.Р. Экономика труда: ЖОО арналған оқулық / под.ред.
Г.Р.Погосяна, Л.И.Жукова.-М.: Наука, ... ... ... О.Н. ... ... силы в ... Азии /
О.Н.Осколкова // Азия и Африка сегодня, 1999.-№7.- 47-56 ... ... Е.Ю. ... в ... на ... 21 ... основные
тенденции и перспективы / Е.Ю.Садовская.- Алматы: 2001.- 463 б.
25.Тәтімов М.Б. ... ... ... / М.Б.Тәтімов –
Казахстанская правда, http: // www. kazpravda.kz-2005. – 16 ақпан -3.б
26. ... ... ... ... ... 2006» ... мәліметтер жинағы, Алматы,
2006.-111 б.
ҚОСЫМША
Қосымша А Егеменді республикалардың ... және ... ... ... ... | ... саны ... Қазақтар саны ... |850 мың ... |1,270 мың ... Федерациясы |655 мың |Монғолияда |150 мың ... |89 мың ... |40 мың ... |40 мың ... |25 мың ... |14 мың ... |15 мың ... |12 мың ... |10 мың ... |5 мың ... |7 мың ... |3 мың ... |5 мың ... |2 мың ... |4 мың ... |2 мың ... |3 мың ... |0,8 мың ... |2 мың ... |0,7 мың ... |1 мың |
| ... |Австрияда |0,9 мың |
| | ... |0,8 мың |
| | ... |0,6 мың |
| | ... |0,4 мың |
| | ... |0,3 мың ... В ТМД ... 2001 ... ішкі еңбек миграциялары
| |2000 |2001 |
| |мың адам ... |мың адам ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... саны: | | | | ... |213 |100 |238,7 |100 ... ... | | | | ... ... |106,4 |49,9 |148,6 |52,4 ... ... | | | | ... |2,9 |1,4 |3,6 |1,3 ... |3,3 |1,6 |4,4 |1,6 ... |5,5 |2,6 |8,5 |3,0 ... | | | | ... |5,2 |2,4 |5,0 |1,7 ... |0,9 |0,4 |1,7 |0,6 ... |11,9 |5,6 |13,3 |4,7 ... |6,2 |2,9 |10,0 |3,5 ... |0,2 |0,1 |0,1 |0,1 ... |6,1 |2,9 |10,1 |3,5 ... |64,2 |30,1 |91,9 |32,4 ... ... |106,9 |50,1 |135,1 |47,6 ... | | | | |
| | | | | |
| | | | | |

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Миграциялық процестердің Қазақстан Республикасының демографиялық эволюциялық дамуға әсері24 бет
«Қазақстандағы демографиялық процестер»148 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Еуропадағы миграциялық үдерістер65 бет
Миграциялық саясатты зерттеудің теориялық-әдістемелік аспектілері18 бет
Миграциялық саясаттың түсінігі мен мәні79 бет
Қазақстан Республикасындағы демографиялық жағдайды жөндеу мен негативті үрдістерді жоюының мүмкіндік жолдары26 бет
Қазақстанның демографиялық жағдайын бағалау13 бет
Миграцияның Қазақстан Республикасының әлеуметтік-демографиялық және этномәдени қауіпсіздігіне ықпалы68 бет
Бұғы, еліктің тәуліктік белсенділігі. Миграция.Түлеу. Реттелген және реттелмеген миграция. Қарақұйрықтылар отрядының морфофизиологиялық мінездемесі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь