Ұлттық тәлім-тәрбие дүниесін қалыптастырушы факторлар

1 Ұлттық тәрбие
2 Этнотәлiмдiк құндылықтардың тарихи сабақтастығының халық тұрмысындағы бейнесi
Ұлттық тәрбие атауын өздерiнiң докторлық диссертацияларында Қ.Бөлеев пен К.Оразбекова енгiзiп, өзектi мәселе ретiнде қарастыру қажет екенiн дәлелдедi.
Қ.Бөлеевтің айтуынша:”.. ұлттық тәрбие терминiн ендiру педагогика ғылымында өз шешiмiн тапқан жоқ. Ол этнопедагогика ғылымында ендiрiлуi тиiс. Өйткенi этнопедагогика ұлттық тәлiм-тәрбиенi жинақтайтын, оны қорытындылап, жүйелейтiн теориясымен сипатталатын ғылым саласы. Ұлттық тәрбие – жеке тұлғаның ұлттық сана-сезiмi мен мiнез-құлқының, ана тiлiн, ата тарихын, төл мәдениетiн және ұлттық салт-дәстүрiн меңгеруi негiзiнде қалыптасқан этнопедагогиканың саласы..”,-деп, анықталады. [63,76-329].
Ғалымның ойынша ұлттық тәлiм-тәрбиенiң мектептегi оқу-тәрбие жұмыстарында жүзеге асырудың тиiмдiлiгi – болашақ мұғалiмдердi, бiлiктi тәрбиешiлердi және олардың бiлiмдерiн қайта даярлау мен жетiлдiру жұмыстарына арналған арнайы бағдарламалар мен нақты шараларды қолға алғанда артады деп топшылайды.
К.Оразбекованың пайымдауынша ұлттық тәрбие – болашақ қоғамымыздың құрлысшыларын дайындайтын дарынды, парасатты, жоғары мәдениеттi, жан-жақты дамыған жеке тұлғаларды қалыптастырудың негiзi болуы шарт деп санайды. Ол: “..ұлттық тәрбиенiң тәлiмдiк негiздерi Адам атадан бастау алып, бүкiл өмiрi-өлеңге, өлеңi-өмiрге айналған жыраулар арқылы жалғасын тауып, ұрпақтан-ұрпаққа жетiп отырды...”,-деп, ұлттық тәрбиенiң бүгiнгi таңда ұлттыј идеологияны қалыптастыруда шешушi рөл атқаратынын атап өтедi [64,28].
Байқап отырғанымыздай, ұлттық тәлім-тәрбие жөнінде екі ғалымның түпкі мақсаттарының бір екенін көріп отырмыз. Негізінде ұлттық тәрбие дүниесінің халықтың рухани-мәдени мұраларымен тығыз байланыста дамып келгенін ескере, отырып, ғалымдар анықтап кеткендей ғылыми педагогиканың өзекті бір саласы екендігі туралы қоғамдық пікірді барынша дамыта түсу керек деп санаймыз.
        
        Ұлттық тәлім-тәрбие дүниесін қалыптастырушы факторлар
Ұлттық тәрбие атауын өздерiнiң докторлық ... ... пен ... ... ... ... ... қарастыру қажет екенiн дәлелдедi.
Қ.Бөлеевтің айтуынша:".. ұлттық тәрбие терминiн ендiру педагогика ... өз ... ... жоқ. Ол ... ... ... тиiс. Өйткенi этнопедагогика ұлттық тәлiм-тәрбиенi жинақтайтын, оны ... ... ... ... ... ... ... тәрбие  -  жеке тұлғаның ұлттық сана-сезiмi мен мiнез-құлқының, ана тiлiн, ата тарихын, төл мәдениетiн және ұлттық ... ... ... ... этнопедагогиканың саласы..",-деп, анықталады. [63,76-329].
Ғалымның ойынша ұлттық тәлiм-тәрбиенiң мектептегi оқу-тәрбие жұмыстарында жүзеге асырудың ...  -  ... ... ... тәрбиешiлердi және олардың бiлiмдерiн қайта даярлау мен жетiлдiру жұмыстарына арналған арнайы бағдарламалар мен нақты шараларды ... ... ... деп топшылайды.
К.Оразбекованың пайымдауынша ұлттық тәрбие  -  болашақ қоғамымыздың құрлысшыларын дайындайтын дарынды, парасатты, жоғары мәдениеттi, жан-жақты ... жеке ... ... ... ... шарт деп санайды. Ол: "..ұлттық тәрбиенiң тәлiмдiк негiздерi Адам атадан бастау алып, бүкiл ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жетiп отырды...",-деп, ұлттық тәрбиенiң бүгiнгi таңда ұлттыј идеологияны қалыптастыруда шешушi рөл ... атап ... ... отырғанымыздай, ұлттық тәлім-тәрбие жөнінде екі ғалымның түпкі мақсаттарының бір екенін көріп отырмыз. Негізінде ұлттық тәрбие ... ... ... ... ... байланыста дамып келгенін ескере, отырып, ғалымдар анықтап кеткендей ғылыми педагогиканың өзекті бір ... ... ... ... ... ... дамыта түсу керек деп санаймыз.
Жоғарыда аталған ғылыми еңбектердi талдай және оған негiзделе отырып, бiз мектептегi оқушылар ұжымында ... ... ... пайдалану мен жүзеге асыру ісін кешендi түрде жүргiзу қажет деп санаймыз. 
Әр ... ... ... түпнамасы  -  оның ұлттық құндылықтармен мыңғасырлық байланыстығының тұтастығында екенi ... ... ... ... жан-жақты дамып-өсуiне, таным кеңiстiгiнiң ұлғаюына зор ықпал жасап келгенiн педагогика ғылымы жоққа ... ... ... ... біз ... педагогика дүниесінің қалыптасуы  -  қоршаған ортадағы тіршілік қаракеттер байланысы мен адамдар ... ... өмір сүру ... ... ... және ішкі ... ... әсер еткен құбылыстың болғанын растаймыз. Олар төмендегідей ықпалдар көрсеткіштерін анықтады [9-сурет].
Этнотәлiмдiк ... ... ... ... ... бейнесi  -  ұрпақ тәрбиесi жөнiндегi ата-бабаларымыздың ... ... ... ... ... ... көне ... бүгiнге дейiн жас ұрпақ өкiлдерiне жалпыадамзаттық құндылықтар мен ... ... ... ... бiлiм һәм ... тәрбие беру жөнiндегi тәжiрибелер жиынтығы деп анықтама беруiмiзге болады. Ұлттық тәрбие генезiсiн зерделейтiн және ... ... ... ... ... ... профессор Қ.Бөлеевтiң пiкiрiне қосыламыз.
Бiздiң ойымызша ұлттық тәлiм-тәрбие дүниесiн қалыптастырушы екi ... бар деп ... Бiрi  -  ... ... ... ... мен ұлттық психологиямен тұтастығы, екiншiсi  -  аталмыш дүниелер синтезiнен туындаған әдiс-тәсiлдер жиынтығы болмақ. ... ... ... көне замандардан берi сан қилы белестерден өтiп бiрде үстем тап өкiлдерiнiң идеологиялық құралына айналып, бiрде прогрессивтiк рөл атқарып келе жатқанына ... ... ... ... мен ... жүйесiне арқау болып келе жатқаны шындық.
Әлемдегi әр ... ... - өне ... барлық асыл қасиеттер мен құндылықтарды өскелең ұрпағының санасына ғұмыр бойына сiңiрiп келудi ... ... ... ... ұрпақ тәрбиесi жөнiндегi халықтың "ой-армандары"  -  уақыт өте келе озық тәжiрибелерге ұласып, халықтың ... ... ... кәсiптiк-интеллектуалдық жетiстiктермен байланысып, сараланып, жинақталып және реттелiп отырды.
Тарихи дамудың қай кезеңiнде болмасын, адамзат перзентi ... ... етiп ...  -  асыл ... ... ... ... ғұмыр кешкен емес. Ұрпақ танымы үшiн өткен ата жолы мен бабалар жұрты, аманаты мен өсиеттерi, киелi ... мен ... ... ... ... жалған екенi туралы мәңгiлiк қағида  -  ... ... ... ... ... Анадан кiндiгi, Аспан Атадан түндiгi ажырамаған қасиеттi атамекендегi ... ... ... ... кешуi және соңғы сапарға аттану рәсiмiнiң ұлт дүниетанымында ... ... ...  -  ... ... құбылыс ретiнде танылған. Адам пендесiнiң жарық дүниеге шырылдап келiп, О дүниеге күңiренiп аттанғанға дейiнгi ... ... ... ... ... өтетiнiн бабаларымыз жақсы бiлген. Ел арасында жиi айтылатын "тал бесiктен  -  жер бесiкке" деген киелi ұғым бар.
Қоршаған ортаның ... ... ... құпия жаратылысы мен Аллатану дүниесiн ұғынуға деген күрделi философиялық сезiмдермен қанаттанған Ата танымы  -  ұшы-қиыры жоқ ... ... ... Табиғат, адам және қоғам тұтастығы  -  диалектикалық заңдылықтың ... ... ... ... яғни ... сүйене отырып, ұрпақты еңбек етуге баулыған негiзгi күш тәрбие құралы ... ... ... онда ...  -  ... ... ... дау жоқ.
Демек, тәрбие  -  қоғам дамуының қозғаушы күшi адам әрекетiнiң бiр ... ... ... құралын  -  ұлттың ұлттық қасиеттерiн танытуға арналған әрекеттерiне пайдалану бүгiнгi Қазақстан халықтары үшiн аса қажет болып отыр. ... ... ... ... таныту әрекеттерi жалпы өркениеттi қоғам мойындайтын, адамзат құндылықтарына негiзделуi шарт.
Атақты француз жиһангерi Бронислав Залевский өзiнiң "Қазақ сахарасына саяхат" деген ... ... ... ұлы дала ... ... ... аңдар мен құстардың тiлдерiнде сайрайтын адамдар болғанын тамсана жазған екен.
Мұндай ұлттық ерекшелiктердi иеленген ... ... кез ... ... ... өзiне аударары хақ. Осы мәселе бойынша баяндалған тұжырымдар ... ... ... ... Ұлттық тәлiм-тәрбие дүниесiнiң қалыптасуына мынадай факторлар әсер етуi мүмкiн:
:: Дүниетанымдық-мифологиялық және дiни-рухани факторлар.
:: Тарихи-әлеуметтiк және ... ... ... ... һәм ... ... Қазiргi заман ықпалдары 
Аталмыш факторлар ұлттық тәлiм-тәрбие Алғышарттарының хронологиясын жасауға негiз болады деп жорамалдаймыз. 
Олар:
:: Жұмыр Жер ... және ... ... ... ... Алғышарттар:
:: Жер планетасының пайда болуы жөніндегі діни түсініктер мен ғылыми болжамдар;
:: Ежелгі аңыздар мен мифологиялық мағлұматтар;
:: Қоршаған орта және ... ... ... ... ... және діни-болжамнамалық ілімдер;
:: Алғашқы адамдар ғұмырнамасындағы палеотәлiмдік Алғышарттар:
:: Алғашқы адамдар өмірі жөніндегі ... ... ... ... ... кешкен ежелгі қоныс орындары;
:: Қазақстан территориясындағы ежелгі қоныстар;
:: Алғашқы қауымдық құрылыс кезіндегі ұжымдық бірлесу негіздері;
:: Адамдар ұжымындағы эмпирикалық ... ... ... ... ... Христиан, Будда т.б) теотәлiмдік Алғышарттары:
:: Әлем діндерінің ... ... ... ... қасиеттер;
:: Христиан дінінің этикасы;
:: Будда дініндегі өмір мен өлім мәселелері;
:: Діни ғылым мен тәлім-тәрбие;
:: Киелі кітаптардағы ... ... ... ... 
:: Ұлы Дала ... ... ... сақ-скифтер және ғұн-сармат тайпалары) тәлiм-тәрбиелiк Алғышарттары:
:: Далалық ауызша тарихнама;
:: ... ... ... көне  ... ... ... ... дәстүрлері;
:: Аң бейнелі мүсіндерді жасаушы жасампаз номадтардың өнер туындылары;
:: Номадтардың түсті металға және тасқа ... ... ... ... Номадтардың салт-дәстүрлері мен далалық данышпандық дәстүрлері;
:: Номадтар заманында ғұмыр кешкен тұлғалардың (Заратуштра, Анақарыс, Адакер, Атилла) тәлімдік идеялары;
:: Тұран Ренессансының ... ... ... Ұлы ... ... ... мәдени-рухани мұралар;
:: Көнетүркі руналық жазбаларындағы тағлымдық өсиеттер;
:: Қорқыт ата тағылымдары;
:: Қыдыр ата мен Ұмай ана өсиеттері;
:: Сарыарқа төсіндегі ... ... ... ... ... мен мұртты тас обалар;
:: Тас мүсіндер мен ... ... ... (Аль ... Ж.Баласағұн, М.Қашқари, А.Йассауи) тағылымдық мұралары;
:: Мұсылман (Ислам) Ренессансының дiни тәлiм-тәрбиелiк Алғышарттары:
:: Мұсылман ойшылдары мен ... ... ... ... болу ... ... оқу-білім жайы;
:: Араб-түркі ғұламаларының медицина, арифметика, философия, тарих, география, астрология саласы бойынша ащқан жаңалықтары;
:: Мұсылмандық ғылым мен білім;
:: Мұсылман оқымыстыларының (Ибн ... Ат ... Аль ... Аль ... Ибн ... т.б.) тәлімдік мұралары;
:: Алтын Орда тұсындағы ұлттық тәлiм-тәрбиелiк Алғышарттар:
:: Қыпшақ-шағатай тілінің дамуы;
:: Алтын Орда ... діни ... ... ...  ... кітабындағы тәлімдік алғышарттар;
::  (Захреддин Бабыр) кітабындағы тағылымдар;
:: Алтын Орда тұсындағы ғұламалардың (С.Сарай, Құтып ад дин Ар Рази, ... ... ... ... ... ... ... тұсындағы ұлттық тәлiм-тәрбиелiк Алғышарттар:
:: Қазақ хандығы тұсындағы діни медреселер;
:: Қазақ жырау-шешендерінің (Асанқайғы, Ө.Тілеуқабылұлы, Қазтуған, Шалкиіз, Доспамбет, ... ... ... ... ... ... (Аяз би, Майқы би, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би) тағылымдық өсиеттері;
:: Қазақ халқының салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары;
:: Мақал-мәтелдер мен тыйым ... ... ... рухани һәм материалдық мәдениеті; 
:: Қазақ зиялыларының (А.Құнанбаев, Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, Қ.Сағырбаев) танымдық-тағылымдық мұралары;
:: ЕврАзиялық Реннесанс дәуiрiндегi тоталитарлық ... ... ... ... ... және ... үкіметі тұсындағы демократиялық-педагогикалық жетістіктер;
:: Қазақ зиялы қауым өкілдерінің (А.Байтұрсынов, М.Әуезов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.Дулатов, С.Торайғыров, ... ... ... ... ... Отан ... ... ұлттық педагогикалық мұралар;
:: Ұлы Отан соғысынан кейінгі педагогикалық жетістіктер;
:: Қазақ ғылымдары мен зиялыларының (М.Ғабдуллин, Т.Тәжібаев, Б.Момышұлы, Х.Арғынбаев) педагогикалық мұралары;
:: Халық ... ... ... ... И.Оршыбеков, Қ.Жарықбаев, С.Қалиев, А.Сейсембаев) диссертациялық еңбектер;
:: Тәуелсiз Қазақстандағы ұлттық тәлiм-тәрбиелiк Алғышарттар:
:: Халық педагогикасы материалдарын ... ... ... ... ... ... ... бағытталған авторлық және мемлекеттік тәлім-тәрбие бағдарламалары;
:: Қазақ этнопедагогикасының ғылыми педагогиканың бір саласы ретінде дамуы;
:: Қазақ этнопедагогикасы бойынша ғылыми ... мен ... ... ... ... бойынша жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары;
:: Ұлттық тәлім-тәрбие және этнопсихология мәселелері жайында хабарлама жасайтын газет-журналдар, радио және ... ... ... ... және ... ... күндегі өзекті мәселелері бойынша өткізілген ғылыми-практикалық конференциялар;
:: Ғаламдық жаһандану кеңiстiгiндегi ұлттық тәлiм-тәрбие генезiсiнiң неопедагогикалық-неопсихологиялық Алғышарттары:
:: Әлемдік жаһандану кеңістігіндегі ұлттық ... беру ... ... Ғаламдық жаһандану үрдісіне ұлттық тәлім-тәрбие тәжірибелерінің трансформациялану һәм адаптациялану жағдаяттары;
:: ... және ...  -  ... ... мен ... ... ... заңдылықтарына бейімделудің ғылыми-практикалық алғышарттары;
:: Ғаламдық жаһандану өркениетінде ғұмыр кешетін жеке тұлғалардың (постхомо, хомороботикус, хомоэлектроникус, ... ... ... ... ... ... ... неопедагогикалық-неопсихологиялық мүмкіндіктері; 
Ата-бабаларымыз  -  асыл қасиеттердiң ұрпақ санасына халық бiлiмi мен ұлттық тәрбие ... ... ... ... құбылыс ретiнде бағалап, оған терең мән берiп тұрмыс үрдiсiнде кешендi жүргiзудiң тәлімдік-әдістемелік жолдарын iздеген.
Қоғамдық ортадағы әлеуметтiк-тұрмыстық әрекеттер негiзiнен мал шаруашылығы, ... ... айту ... ғұрыптық, жауынгерлiк, диханшылық, саятшылық, жиһангерлiк, сал-серiлiк сипатта өрбiгенi  -  ұлт танымы мен ... ... ... ... ... 
Ол ...  - сөзсiз ұлттық тәрбиенiң iргетасын қалады. Тәрбие  -  үйрету, баулу, талпындыру жолы болса, халықтың эмпирикалық бiлiмi  -  ... ... ... ... болып қалыптасты. Баланы еңбек етуге, сыпайы, өнерлi болуға ғана ...  -  оның ... ... таным кеңiстiгiнiң ұлғаюына, бiлiм деңгейiнiң өсуiне, қабылдаған күрделi ұғымдарды ... ... жеке ... ... ... мүмкiндiк жасалып отырған.
Ұлттық тәрбие үрдiстерi отбасылық дәстүрлерден тұрмыс-тiршiлiктiң өзегiне айналып: малды күтiп-баптау, егiн егу, кесте тiгу, жiп иiру, ... ... ... ... ою ... тон пiшу және киiз басу  -  ... еңбек тәрбиесiне; ән салу, домбыра тарту, би билеу, өлең ... ... мен ... ... сақтау және басқа өнер саласының ғибраттарын меңгеру эстетикалық тәрбиеге; аңшылық пен ... ... мал ... ережелелрiн сақтау мен табиғатты қорғау жөнiндегi халық тағылымдары экологиялық тәрбиеге; ат құлағында ойнап, соғыс өнерiн меңгеру әскери-жауынгерлiк және дене тәрбиесiне, ... мен ... ... ...  -  ... пен имандылық тәрбиесiне ұласып, ұлттық тәрбиенiң кешендi бiртұтас жүйесiн ... ... ... ... ... ... ... педагогика мен жетекшi ғалымдардың теориялық еңбектерi жоққа шығармайды.
Аталмыш қағидалар  -  ұлттық тәлiм-тәрбие ғибраттарының бүгiнгi таңда қажет ... оның ... ... ... және ... бiлiм ... ... қолданудың мүмкiн екенiне көз жеткiзедi.












Салалас құрмалас сөйлем[[1]]  --  ... жай ... ... ... ... ... ... құрмалас сөйлем баяндауыштары тиянақты тұлғада келіп, бір-бірімен тең ... ... ... ... ... жай ... өзара мағыналық тұтастықта болып, интонация (жалғаулықсыз) жәнежалғаулық шылаулар арқылы байланысады. Жалғаулықсыз (іргелес байланысқан) салалас мезгілдес, себептес, қарсылықты, түсіндірмелі, шартты, салыстырмалы ... ... ... ... жай ... ... ... жалғаулық шылауларға қатысты салалас құрмалас сөйлемдер бірнеше топқа бөлінеді: мезгілдес (Мысалы, Құнанбай Ұлжанның қасына барды да, Мәкіш бен ... ... ... (М.Әуезов))[[2]], себептес (Оның бұл сөзді не үшін егіле айтқанын Тайман ... жоқ, ... ол ... ... ... ... екенін білмейтін-ді (Ә.Әбішев)), қарсылықты (Алыстан әлдекімдердің күбірлеген дауысы естіледі, бірақ қай жақтан естілетінін шамалай алмаймын (С.Мұқанов)), талғаулықты (Бұл істің шындығын не ... ... ... ... ... есіткен айтар (Ә.Әбішев)), кезектес (Нұрғали біресе Тәкеге қарап кіжінеді, біресе Аманға қарап мүләйімсиді  
        
      

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М.Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясының ономастикалық кеңістігінің лингвомәдени сипаты24 бет
Unix ОЖ-нің қорғаныс әдісі5 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
«Адам экологиясы» оқу құралы83 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Адам организіміне қауіпті әсер ететін факторлар14 бет
Адам ресурстарын басқарудағы шетелдік тәжірибе16 бет
АДАМ ЭКОЛОГИЯСЫ – ЭКОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫ75 бет
Адам экологиясы – экология ғылымының бір тармағы81 бет
Адамның этномәдени даму мәселелері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь