Құстар класын зерттеу

І. КІРІСПЕ
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 Тері жамылғысы және оның туындылары
2.2 Ет жүйесі
2.3Ac қорыту мүшелері
2.4 Тыныс мүшелері
2.5 Қан айналу жүйесі
2.6 Жүйке жүйесі
2.7 Сезім мүшелері
2.9Зәр шығару мүшелері
2.10 Жыныс мүшелері
2.11 Жұмыртқа
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Құстардың терісі жұқа, оның сыртқы эпидермис қабаты нашар жетілген. Тері қабатында ешқандай бездері және сүйекті туындыларыболмайды, тек ғана құйрық түбірінің үстіңгі жағында құйымшақ безі болады. Оның шығарған секрет заттарықауырсындарды майлап, оған су жұқпайтын етеді. Құйымшақ безі су құстарында жақсы дамыған, құрлықта тіршілік ететін құстарда болмайды.
Сүйекті туындыларының болмауына байланысты эпидермистің түрін өзгерткен түрлі мүйізделген туындыларытері бетінде көп кездеседі. Мысалы, жоғарғы және төменгі жақтарының үсті азды-көпті болсын мүйізденген қапшықпен қапталып тұмсықты құрайды. Тырнақтары мен сирақтарының сыртын мүйізді қабыршақтар қаптаған. Құстардың көпшілік түрлерінің денесі біртегіс қауырсынмен қапталып тұрмайды. Қауырсыны бар жерін птерилия, ал денесінің қауырсыны жоқ жерін, немесе сирек кездесетін жерін аптерия деп атайды.
Құс қауырсындары құрылысына және атқаратын қызметіне қарай түрліше болады. Денесінің сыртын қалыпты қауырсын жауып тұрады. Ол негізгі қаламнан және оның екі жағында симметриялы орналасқан азды-көпті пластинка пәрден (опахала) тұрады. Қауырсынның теріге еніп тұратын бөлімін қалам қауырсын дейді. Қауырсын сабағының жоғарғы пәр бекіген бөлімі сабағы деп аталады. Пәр ұзын бірінші дәрежедегі мұртшалардан және оған орнаған кішкене -екінші дәрежедегі мұртшалардан қалыптасады. Екінші дәрежедегі кіші мұртшалардың ұсақ, көптеген ілмешектері болады. Осы ілмешектер өзара байланысып, бір серіппелі тақташа желпіуіш құрайды.
Қалыпты-контурлы қауырсын бүкіл денесін сыртынан жауып тұрады. Бұл қауырсындар құстың денесін сыртқы механикалық әрекеттерден және дене жылуының азаюынан сақтайды. Құстың қанаттары мен құйрығы осы қауырсындардан қалыптасады. Бұл қауырсындарды орналасу жерлеріне қарай бірнеше топтарға бөледі. Мысалы, екі қанатының артқы жиектеріне орналасқан ұзын қауырсындарды қақпа қауырсындар, құйрығындағы ұзын қанаттарын бағыттаушы қауырсындар, қанатының үстін жауып тұратын қауырсындар-қанат үстін жабушы, құйрық үсті қауырсындар депаталады
        
        НЕГІЗГІ  БӨЛІМ
      Құстардың дене құрылысы
      Тері жамылғысы және оның туындылары. ... ... ... оның ... ... ... ... жетілген. Тері қабатында ешқандай бездері және сүйекті туындылары болмайды, тек ғана құйрық түбірінің үстіңгі жағында құйымшақ безі ... Оның ... ... ... ... ... оған су ... етеді. Құйымшақ безі су құстарында жақсы дамыған, құрлықта тіршілік ететін құстарда болмайды.
      Сүйекті ... ... ... эпидермистің түрін өзгерткен түрлі мүйізделген туындылары тері бетінде көп кездеседі. Мысалы, жоғарғы және төменгі жақтарының үсті ... ... ... қапшықпен қапталып тұмсықты құрайды. Тырнақтары мен сирақтарының сыртын мүйізді қабыршақтар қаптаған. Құстардың көпшілік түрлерінің денесі біртегіс қауырсынмен қапталып ... ... бар ... ... ал ... қауырсыны жоқ жерін, немесе сирек кездесетін жерін аптерия деп атайды.
      Құс ... ... және ... ... ... түрліше болады. Денесінің сыртын қалыпты қауырсын жауып тұрады. Ол ... ...  және оның екі ... ... ... ... ... пәрден (опахала) тұрады. Қауырсынның теріге еніп тұратын бөлімін қалам қауырсын дейді. Қауырсын ... ... пәр ... ... ... деп ... Пәр ұзын ... дәрежедегі мұртшалардан  және оған  орнаған  кішкене ... ... ... ... ... дәрежедегі кіші мұртшалардың ұсақ, көптеген ілмешектері болады. Осы ілмешектер өзара байланысып, бір серіппелі тақташа желпіуіш құрайды.
      ... ... ... ... ... ... ... Бұл қауырсындар құстың денесін сыртқы механикалық әрекеттерден және дене жылуының азаюынан сақтайды. Құстың ... мен ... осы ... ... Бұл қауырсындарды орналасу жерлеріне қарай бірнеше топтарға бөледі. Мысалы, екі қанатының артқы жиектеріне орналасқан ұзын ... ... ... құйрығындағы ұзын қанаттарын бағыттаушы қауырсындар, қанатының үстін жауып тұратын қауырсындар-қанат ... ... ... үсті ... деп ...      ... ... астыңғы жағында ұсақ мамық  қауырсындар орналасады. Бүл қауырсындардың сабағы жіңішке екінші дәрежедегі ұсақ мұртшалары жоқ, сондықтан олардан серіппелі тұтасқан ... ... ... ... ... ... өте ... болады, сондықтан  мұртшалары сабақтың  жоғарғы жағында бір шоқ болып орналасады. Мұндай мамық қауырсындарды-нағыз мамық қауырсын деп атайды. Мамық және ... ... ... су құстарында, әсіресе салқын жақта тіршілік ететін құстарда көбірек болады. Олардың негізгі қызметі-ағзадағы жылуды жоғалтпайды. Мамық қауырсындардың  ...  ...  жоқ  ... ... ... да кездеседі. Көптеген  құстардың  езуіне  орналасқан  қылтандары да ... ... ... олардың рептилилермен ата тегі жағынан тығыз байланысты екенін ...      ...  ...  түлеп  отырады. Көпшілік  құстар жылына бір-үшке дейін түлейді.
      Ет ... ... ... еттері, олардың тіршілік әрекетіне байланысты бірнеше ерекшелігімен сипатталады. Біріншіден, балықтарға, амфибилерге және рептилилерге қарағанда құстардың бұлшық еттері ...  ... ...  ... Ол  ұшу ... ... қозғалысқа, жүруге, өрмелеуге және тамағын табуға мүмкіндік береді. Екіншіден, аяқтарын қозғауға ... ... ... ... дене ...  ... ... ұштарымен аяқтарға бекінген. Үшіншіден,  негізгі қимылын қанаттары атқаратын болғандықтан, қанаттарын  ...  ірі ... ... ... арқа ... ... ...  қозғайтындай  болып  көкірек бөліміне, төс сүйегінің екі  ... ... ...  ...  ...  еттері  назар аударарлық. Төс сүйегінің  қырына бекіген ірі төс еті ... ... ...  ...  ... де, ...  төмен  түсіруге қатысады. Оның астында жатқан бұғана асты еттері көлемі кіші болса да, ... ... ... ... ... ... ... қозғайтын 35-ке жуық күрделі бүлшық еттер болады. Бұлардың ішінде көбірек көзге түсетіні оралымды бұлшық ет. Бұл ет ... ... ... ... бойымен созылып келіп, тізенің үстіне сіңір сияқты, қатты  тарамыс түрінде оралып өтіп, одан саусақтарды иіп тұратын ... ... ... Құс ... ... қонғанда, тізесі иіліп, оралымды ет созылады, соның салдарынан саусақтарын иіп тұратын сіңір созылады, саусақтары бүгіліп бұтақты бүреді. Құс неғұрлым төменірек ... ... ... ... ...  бұлшық  ет  күштірек созыла ... де, ... ... бүре түседі. Сондықтан да бұтақта қонақтап, ұйықтап отырған құстар ... ...      ... ... ... ... тәрізділерде) саусақтарының автоматты иілуі басқаша. Бұл өзгешелік саусақтардың қалыңырақ ... ... игіш ... ... әрекетіне байланысты. Бұл еттің сіңірі саусақтардың ұшына барып бекиді. Сіңірдің астыңғы жақ бетінде көптеген бұдыры болады, ол ... ... ... өтеді. Қынаптың ішкі бетінде көлденең орналасқан қабырғалар бар. Қүс бұтаққа қонып, саусақтарымен ...  ... ...  ... ... ... ... салмағымен, қынап ішіндегі қабырғаның арасына кіре түседі де, тістеседі. Осының ... ... ... сол ... ... құс бұтаққа ешбір бұлшық еттің жәрдемінсіз-ақ бекиді. Енді құс көтерілгенде, сіңірдің бұдыр беттері, ... ... ... ... ... саусақтары жазылады.
      Қаңқасының  ...  ...  және  ... ... ... ... ... бар: біріншіден, алдыңғы аяқтарының, иық және  жамбас белдеуінің өзіндік ... ... ... ... ... ... әрі мықты болуы. Сүйектерінің жеңіл болуы көптеген сүйектерде қуыстың ... ал ... ... ерте ... ... ... ... бірігіп кетуінен болады. Тіпті ересек құстардан сүйектердің  жігін байқау мүмкін емес.
      ...  ... ... бел, сегізкөз және құйымшақ- құйрық  бөлімдерінен   қалыптасады.    Бел   ...   ...   ...   ... ... ... ... енеді. Бас күрделі қимылдар жасайтындықтан мойын омыртқалары ұзын және тез ... ... ... ... ... гетероцельдік омыртқалар деп атайды. Себебі, мойын омыртқалары бір-біріне ер ... ... ... өзі ... тез ... жасауын да қамтамасыз етеді. Құстардың мойын омыртқаларының  саны 11-ден  25-ке дейін болады. Бас ... ... ... екі ... ... ... құрылысына ұқсас болып келеді, оларды атлант және епистрофей деп атайды.
      ... ... ... онға ... бір-бірімен сегізкөз және құйымшақ  омыртқаларымен  бірігіп ... ...  ...  ... төс сүйегіне қозғалмалы болып бекінген. Қабырға  және арқа бөлімдері болып екі бөліктен тұрады. Олардың қосылған жері, қозғалмалы бекініп, ... ... ... ... бұрыш жасайды. Қабырғалардың мұндай құрылыста  болуы  арнаулы ...  ...   ...  ... төс ... омыртқа жотасына бірде жақындатып немесе қашықтатып отырады. Осының нәтижесінде көкірек ... ... ... ... ... алуының орындалуында маңызы зор.
      Бел омыртқалары  өз ара бір-бірімен, мықын сүйектерімен және ...  ...  ...  ...  ... ... омыртқаларының да бірқатары сегізкөз-құйымшақ омыртқаларымен қосылып кеткен соның нәтижесінде (10-20) тек қана құстарға тән ... ... ... жая, ... құстарда рептилилердегідей екеу болады. Құстар жер бетімен жүргенде денесенің салмағы  ... екі ... ... ...  күрделі  сегізкөз ағзаға тірек қызметін атқарады. Құстарда бос қозғалмалы құйрық омыртқалар 6-9 болады. Құйрық омыртқалары бірден ...  ...  ... ... сүйек немесе пигостиль деп атайды. Пигостиль біріккен бірнеше құйымшақ  омыртқаларынан  тұрады. Құйымшақ сүйектері құйрық қанаттары бекитін тірегі ... ... ... ... құйрық қанаттары бекуіне мүмкіндік береді.
      Құстардың бас сүйегінің-құрылысы рептилилердің бас сүйегінің құрылысына ... ... ... төрт сүйектен құралады (негізгі, екі бүйір және  жоғарғы  шүйде   сүйектері). Желке бұдыры рептилилердікі  ... ...  ғана  ... Есту  ... үш ... ... ... Ересек құстарда бұл сүйектер бірігіп кетеді. Бас сүйегінің түбі: негізгі сына тәрізді, алдыңғы сына тәрізді, таңдай және қанат тәрізді сүйектерден ... Бас ... ... ... танау, төбе, маңдай және кеуілжір  сүйектер  қаптап  ... ... ... жақ ... және жоғарғы жақ сүйектерінен тұрады. Жоғарғы жақ сүйегіне арт жағына- бет және шаршы бет ... ... Бұл ... екі ... ... сүйектермен қосылады. Соның нәтижесінде құстарға тән төменгі самай доғасын құрайды. Мұның өзі көз ұясы мен самай ұясын бөліп ... ... жағы ... меккел шеміршегі сияқты-буынды сүйектен және тері тектес-тіс пластинкасы, бұрыш және жақтың имек ... ... ...      Тіл  асты  ... ... ұзын ... тәрізді болады, ол желбезек  доғасының  бірінші  жұбына  сәйкес  келеді.Есту сүйекшесі ... ... бір ... тұрады. Құстардың бас сүйегінің рептилилердің  бас сүйегіне ұқсас белгілермен қатар өзінше көп өзгешеліктері де бар: құстардың миының ... ... ми ...  ...  болуына  байланысты  ми сауыты да үлкен болады; көз  алмасының  үлкен  ...  ... көз ...  да шұңқыры үлкен болады; құстардың көзі маңызды сезім мүшесі болып табылады. Жақ сүйектері бір-бірімен тұтасып ... ... ... ... ... ... аппаратқа айналған; ми сауытының сүйектері жұқа және ... өте ... ... да ми ... ... және  жеңіл болады.
      Қанаттары және иық белдеуі-ұшуға бейімделуге байланысты ерекшеліктері болған. Иық ... ... ... және ... құралады. Бұлардың жоғарғы жақ бастары түйісіп келіп тоқпан жілік бекитін ойықты қалыптастырады. Жауырынның тұрқы ұзын, түрі қылыш тәрізді иіліп келеді. Ол ... ... ... ... алатындай  болып орналасқан. Коракоид өте жақсы дамыған, оның бір ұшы төспен ұштасады да, ... ұшы буын ... ... ... ... ... оң және сол ... бұғаналары бірігіп кетеді-мұны  сүйек деп атайды. Ол иық  белдеуіне серпімділік қасиет береді. Қанат қаңқасы бес саусақты  жануарлардікі  ...  ... ... ... ... иық және бұғана сүйектері өзгермеген, керісінше нашар ...      ... ... және оның ... Жүргенде құстардың барлық салмағы, артқы екі аяғына түсетін болғандықтан, олардың құрылысында бірқатар өзгешеліктердің бар екендігін көреміз. Жамбас белдеуіне күрделі ... бен ... ... ... сүйектерінің ұзына бойына тұтасып барып орналасқандығы үлкен тірек болып саналады. Мықын сүйектерімен өте ірі ...  ... ... ... Шап ... өте жіңішке шыбық тәрізді  болады. Олар  ...  ...  сырт ... ... ... ... ұштары түйісіп келіп, ортан жіліктің ұршық басы бекитін ойықты құрайды, оң және сол жамбас сүйектерінің құрсақ  жағына қараған ... ... ... ... қарай алшақтап тұрады. Мұндай жамбасты ашық жамбас деп ... ... өзі, ... қабықпен қапталған ірі жұмыртқа тууына байланысты болған.
      Артқы аяқтары-ортан жілік, асықты жілік және ... пен ... ... Бұл үш ... ... бөлімі- ортан жілік деген үлкен сүйектен, екінші бөлімі-асықты жілік және оның ... ...  және  ...  ... ...  ... төменгі басына  сирақтың бас жағы келіп жалғасады. Ересек құстардың сирақтары бір ғана ... ... ... даму ... осы жоғарыда көрсетілген сүйек-табан сүйектердің және толарсақ сүйектердің бірқатарының бірігуінен ... ... ...      ... ... саны ... ... үшеу болуы сирек кездеседі, ал Африка түйеқұсында екеу болады.
      Ac қорыту ... Осы ... ... ететін құстардың тісі болмайды. Олардың қызметін қоректерін қармап ұстауға көмектесетін, сырты  мүйізді  ...  ...  ... ...  ... ... құстардың  қоректену  тәсіліне  және қабылдайтын азықтарының түріне қарай тұмсығының формасы да ... ... ... ... ... ... ... қарай иілген, тұмсығының көпшілік жері қалың мүйізді затпен қапталған. Дәнмен қоректенетін құстардың тұмсығы дәнді шоқып, теріп ... ... ... біз ... болып келеді. Қаздардың тұмсығы жалпақ, сырты мүйізді ... ... ... ... астыңғы бөлімінде ұстаған балықтарын салатын тері (қалтасы) болады.
      Құстардың ауыз қуысының түп ... тілі ... Оның ... ... ... ... ... Мысалы, жыртқыш  құстардың тілі қысқа, әрі қатты болса, қаздардың тілі-етті, жалпақ, тоқылдақтардың тілі-өте ұзын, жіңішке болады. Оның ... ... ... заты ... заттарын тез жабыстырып алады.
      Сілекей бездері түрлі құстарда түрліше ... ... ... ... бездері жоқтың қасында (мысалы, ешкіемерде). Сұр қарлығаш өздерінің сілекей бездерінен шыққан сілекейінен ұя жасайды. Оны жұрт  деп ... ... ... ... сілекейлері, қоректік  заттарын   жұмсатып  оның  шыланған  кесегі ... ... ...  ...  ...  ...      ... құстардың (тауықтардың, көгершіндердің т.б.) өңешінде азықтық заттарын уақытша сақтайтын және аздап ... ... ... ... оны-жемсау деп атайды. Көгершіндер балапандарын шығарған кезде, жемсауының ішкі қабатынан сүт деп аталатын майлы бөртпе тәрізді зат шығарады, онымен олар ... ...      Өңеш ... ... безді қарынға жалғасады. Безді қарынның ішінде қоректік заттарды қорытатын ас қорыту шырыны болады. Бұл ас қорыту шырынын қарын ... ... ... ... ... ... ... қабырғасы қалың етті қарынға барып түседі. Бұл қарынның ішкі беті мүйізді қабыршақпен қапталған. Бұл ... ... ірі ... ... Ірі ... ... үгуге, біріншіден етті қарынның қабыршағы себепші болса, екінщіден-құстың жұтқан ұсақ ... да ... ... Қарынның дамуы да түрлі құстарда қоректік заттың түріне сәйкес түрліше болады. ... ... ... және ... ... ет қарыны нашар дамыған. Дәнмен қоректенетін құстарда ол жақсы жетілген. Өсімдіктердің ірі, жас бөліктерімен қоректенетін ... ... ... қарыны басқалармен салыстырғанда соншалықты жақсы дамыған. Құстардың ащы ... ... ұзын ... 12 елі ... ...  ұйқы безі орналасқан. Тоқ ішекпен тік ішектің аралығы  жіктелмеген, оларды  бір-бірінен ажырату қиын.
      ... ... ... және екі ... құралады. Өт көпшілік құстарда болады, ал көгершіндерде өт болмайды. Өт жолы 12 елі ішекке келіп ашылады.
      ... ... ас ...  ...   мына ерекшеліктерін көрсетуге болады: 1. Тістерінің болмауы, тісінің ... ... ... ... бірқатарында етті қарындары атқарады. 2. Ішектерінің қысқарақ болуы (егер шөп жейтін сүтқоректілердің ішектерінің ұзындығы денесінен 20 есе  ұзын  ...  ...  ал  ... тектес  заттармен  қоректенетін  тауық тұқымдастарының ішегі өздерінің денесінен 4-ақ есе ғана ұзын болады). 3. Құстардың  тісінің ... ... ... ... ... ... ... 4. Артқы ішектерінің, тоқ ішек және тік ішекке  жіктелмеуі, денесін  ...  ... деп ... ... ... тік ішектің негізгі қызметі қоректік зат қалдығының уақытша тоқталып тұру және оның  ішіндегі артық суды ... ... ...      ... ... ... және ауада ұшуға ыңғайлылығы, басқа  ішкі ... ... ... күштірек  және өте айқын көзге түседі.
      Көмекей саңылауы кеңірдекпен жалғасады, оның ... ... ... деп атайды. Көмекей бір оймақ тәрізді және екі ожау тәрізді шеміршектен ... Бұл ... ... дыбыс шығаруға ешбір қатысы болмайды.
      Дыбыс шығару  қызметін төменгі көмекейдің атқаруы тек қана ... тән ... ... ... ... екі ... тарамдалатын жеріне орналасады, оған тірек болатын сүйек тектес сақина бар.
      Көмекей қуысына, оның сыртқы ... ... ... ... ...  болады, ал  осы  жерде  кеңірдектің төменгі тарамдалған жерінен  ішкі дыбыс жарғақтары да кең ... ... ... ... ... еттердің жиырылуынан, яғни тітіркенуінен олардың формалары  және қалыптасуы өзгереді де, дыбысы ... ... ...      ... ... ... және кейбір рептилилердің өкпесі сияқты қуыс қапшық емес, тығыз көпіршікті дене тәрізді ... ... ...  арқа жақ ... ... ... өкпе ішіне еніп, бірнеше ұсақ тарамдарға бөлінеді. Олардың  кейбір салалары  өкпені тесіп өтіп, ауа  ...  ... ... тарамдары өзара нәзік түтіктер-қара бронхылар, арқылы қосылады. Олардан бірнеше тұйық бітетін түтіктер тарайды, оны бронхиолдар деп атайды. Бронхиолдардың ... қан ... ...      ...  айтылғандай, бронхлардың  тарамдары жұқа қабы бар, ауа қапшықтарын құрайды. Мұндай ауа қапшықтарының көлемі, өкпенің көлемінен бірнеше есе ... ... Ауа ... ... ішкі мүшелерінің аралығында орналасады. Олардың түтіктері бұлшық еттердің араларынан өтіп, тері астын қуалап орналасады және сүйектердің қуыстарына  да ... ... ... ... ауа ... мойын бөлімінде екеу, бұғана аралығында біреу, кеудеде екі-үш жұп және құрсағында  үлкен бір жұп болады.
      Ауа ... ең ... ... бірі ... ... ... тыныс алу механизмін реттейді.
      Жерде  отырғанда  құстарда  ... ... ... және ...  ...  тыныс  алады. Құстар ұшқанда кеуде еттері керіліп тұрады, сондықтан  көкірек  бөлімінің   көлемі  үлкейіп  ...  ... ... осы  ...  ... ауа ... ауалармен және солардың әрекетімен  тыныс  алады. Құстар  қанаттарын көтергенде, ауа қапшықтарының көлемі үлкейіп, ... өкпе ... ауа ... ал қанаттарын  төмен түсіргенде ауа қапшықтарының көлемі кішірейіп,  ауа өкпе арқылы сыртқа шығады.  Ауа қапшықтарының   ... ... газ ... ... ... айтқанда, құстар денесіне ауа ендіргенде де және шығарғанда  да қанда  ұдайы тотығу ... ... ... Бұл ... қос ... деп ... Мұндай  жағдай  құстарды  ұшу  кездерінде, денесінің тез ... ... ... газ ... ... ... ... құстардың тыныс алуы олардың қанатының қимылының шапшаңдығына  байланысты. Неғұрлым  құс  ... тез ... тез ... ... ... ... алу ... Сондықтанда құс жоғарлап ұшқанда түншықпайды.
      Қан ... ... ... жүрегі төрт бөлімнен тұрады. Оның жоғарғы екеуін жүрекше, ал ... екі ... ... ... ... тотыққан қан өкпе венасы арқылы сол жүрекшеге, одан сол қарыншаға құйылады. Сол қарыншадан  жалғыз оң жақ ... ... өз ... екі ... артерияға тарамдалады, ал қолқаның негізгі бөлімі оң жақтағы бронханы айналып, дененің  арқа  ... ... ... ... одан ішкі ... ... тарамдалады да омыртқа жотасының астыңғы жағын  қуалай  отырып, арқа  қолқасына  айналады.  Сегізкөз тұсына барғанда арқа ... сан және шат қос ... ... ... да, ... өзі ... ...  артериясына  айналады және ол құйрықтың ұшына барып бітеді. Диаметрі қолқадан кеңірек болып келетін, өте ... ... ... бас бөліміне қан апарушы-ұйқы артериясына (күре тамыр) алдыңғы аяқтарына баратын  бұғана  асты артериясына  және өте үлкен кеуде ... ...  ...  ... ... Жүректің оң жақ қарыншасынан бір ғана сабақпен басталатын қолқа келешекте екі өкпе артериясына тарамдалады.
      ...  ...  екі  ...  ...  ...  ... Бірақ бүйрек  қақпа  жүйесінің  капилярына қанның барлығы ... ... ... ... ... денесіндегі арнаулы түтіктермен өте шығады. Бүйректен  шыққан  қан тамырлары сан веналарымен ...  ... қос ... ... Бұл екі қан тамыры қосылып, дененің артқы бөлімінің негізгі вена сабағына-артқы қуыс венаға айналады. Ішкі мүшелерден жиналған вена ... ... ... ... құйылады, ал  дененің  құрсақ бөлімінің-ішкі жақ қабырғасынан қан ішек-үсті венасына  келіп  құйылады. Бұл екі ... ...  ...  ... ... ... ... қан бауыр веналарымен ағып артқы қуыс венаға  келіп  құйылады. Сонымен денесінің артқы бөлімінен жиналып келген вена қаны артқы қуыс вена ... ... оң ... ... ...      ... ... бұғана асты  веналарымен  қосылып  алдыңғы қос қуыс венаға айналады. Бас ... ...  қан  осы  ... ... оң жақ  жүрекшеге келіп құйылады.
      Құстарда  артерия  және вена қан ...  өз ... ... ... ... мүшелері артерия қанымен қамтамасыз етіліп отырады. Осы жағдайға сәйкес және қан ағысының тездігіне, ал онымен  бірге  зат  ...  ... ... ... ... ... жоғары болады.
      Жүйке жүйесі. Рептилилермен салыстырғанда құстардың орталық жүйке жүйесі біршама күрделі.  Бұл ... ... ... ... қарым-қатынасының  күрделілігіне  байланысты. Миы үлкен, әсіресе ... ми ... ... ми ... айырықша үлкен. Бірақ, рептилилердікі сияқты алдыңғы миының көпшілік бөлімі жолақ ... ... Ми ... ... бөлімі (крыша) сүтқоректілердікіне қарағанда нашар дамыған, ол негізінде бірінші реттегі даму дәрежесінде болған. Алғашқы  күмбез  деп  ...  ...  ... Бас ... көру ... және мишығы соншалықты үлкен, керісінше иіс бөлімі өте кішкене болады. Аралық миы мен эпифизі нашар дамыған, гипофиздің жігі ... ... ... Мишықтың үлкендігіне ортаңғы мидың көру бөлімі бір бүйіріне таман ауысып орналасқан. Мишық үстіңгі жағынан алдыңғы ми сыңарларымен ... де, арт ... ... миды бүркеп жауып жатады. Мишықтың ортаңғы бөлімі ... ... деп ... ... ... сайлары бар түбір бөлімінен тұрады. Құстардың бас жүйкелері 12 жұп болады.
      Жұлыны иық және бел ... ... ... ... ...      Сезім мүшелері. Құстардың есіту мүшелері рептитилердікі сияқты ішкі және ортаңғы ... ... ... құстардың құлақ қуысы рептилилердікінен  гөрі күрделі. Евстахиев түтігі жұтқыншақ қуысына жалпы бір ... ... ... ... ... біреу болады, дабыл жарғағы тері жамылғысының астында, сыртқы құлаққа ұқсас ояздау жерге орналасқан. Кейбір түн ... ... бұл ояз ... ... ... оның ... ... күшейтуге бейімделген жұқа тері қабаты болады. Жалпы алғанда құстар    ...  ... ... саналады. Құстар өздеріне төнген қауіп-қатерді ең алдымен құлақтары арқылы ...      ...  көру  ... ... ... ... түн ... және  қыран құстардың көз алмалары үлкен. Көзі кірпік еттерінің әсерімен көз ... ... ... ... және көз ... оны қоршап түрған белокты қабығының формасын өзгертетін сақиналы бұлшық еттердің әрекетінен (хрусталикпен тор қабықтың арасының қашықтап және жақындауына ... ...  ... ...  ...  және ... ... болуымен бірге, көздерінің алдыңғы ішкі бетіне бекінген, бүкіл көзін жауып тұратын үшінші қабағы да болады.
      ...  ... ...  ғана иіс ... ... ... ... Жаңа Зеландияның кивилар дейтін құсында; басқа құстармен салыстырғанда түтік тұмсықтылардың, үйректердің, тазқаралардың, жылқышылардың иіс мүшелері жақсырақ дамыған.
      Зәр ... ... ... ... ... ... ... ересектерінде  метанепрос-мықын бүйрек деп аталатын бүйрегі ... Әр ... ... ... ... ... ашылатын несеп түтігі шығады. Ересек құстардың қуығы болмайды; ал ұрықтарында, рептилилердің  ұрығында  болатын-алонтоис сияқты қуық болса, ... ... ... бір ... ... қуықтың жұрнақтары сақталады. Денесімен салыстырғанда, құстардың бүйрегінің  ...  ...  мен  ...  ...  де  ...  ... Құстар бүйрегінің үлкен болуы, олардың денесінде зат алмасу процесінің белсенді жүруіне байланысты.
      Құстардың ... ... ... ... көп ... және сүтқоректілердегідей мочевинадан тұрмай, негізінен несеп қышқылынан ...      ... зәр ... ... ... тез ағып өтеді. Ол несеп қышқылының  нашар  еритіндігінде. Өйткені  нәтижесінде пайда ... ... ...  ...  ...  ... тастауы мүмкін. Бұл құстарда қуықтың болмауына әкеліп соқтыруы ықтимал. Құстарда зәрмен бөлінген судың мөлшері аса көп ... ... ...  зәрдің  құрамындағы су сүзіліп ағзаға қайтады. Бұл жағдай құстарды тері арқылы судың буға айналмауына  байланысты, құстардың суды аз ғана ... ... ... ... ...  ...  көпшілігі  және кейбір торғай тәрізділер тіпті су ...      ... ... ... ... ... бұршақ пішіндес, екі бүйрегінің үстіңгі жағында шарбы майына ілініп түрады. Мысалы, көбею кезінде қара торғайдың ... безі ... ... 1500 есе үлкейеді. Аталық жыныс безінің ішкі жағында жиегінде жетілмеген өсінді қосалқысы болады, ол ұрықтың дене ... ... ... ... ... әрқайсысынан  тұқым түтігі шығады да ол несеп ағармен қатарласа отырып, клоакаға барып енеді. Кейбір ...  бұл  ... ... құяр ... ... ... ... қалтасы деп аталатын қуысты құрайды. Шағылыс  мүшесі  кейбір  құстарда ғана болады. Клоаканың жиегінің өсуінен пайда ... ...  мүше  қаз ... ... және түйе құстарда болады. Құтандарда, дегелектерде де, қоқиқаздарда да және дуадақтарда шағылыс мүшесінің жұрнағы сақталады. Бұлар шағылысқанда еркегінің спермасы, ұрғашысының ... ... ...      ... құстардың ұрғашысының жыныс мүшесі сол жақ аналық безімен сол жақ ... ... ... да асиметриялы болып орналасады. Оң жақ аналық безі кейбір ғана ... ... ... ... ... ... ... тұқымдастарында ғана болады. Әсіресе  тотыларда  жақсы ... Бұл ... оң жақ ... безі ... ... ... де, олар ... қызмет атқара бермейді. Оң жақ жыныс бездерінде жұмыртқа жетілгенімен, ол сол жақ жұмыртқа жолы ... ... ...      Ұрғашыларының оң жақ аналық  безінің нашар дамуы құстардың  қатты қабықты, өте ірі жұмыртқа ... ... ... ... ... ... ... өте баяу қозғалады, яғни 1-2 тәулікке созылады.
      Аналық  безінің ... ... ... ...  ... пішіні  болмайды. Жұмыртқа  жолының  бір ұшы клоакаға келіп ашылады да, ... ұшы ... ... дене ... келіп ашылады. Жетілген жұмыртқа, дене қуысынан түтіктің воронкасына түседі де, оның бойымен қозғалады. ... ... жолы ... бөлімдерден тұрады. Бірінші бөлімі-ең ұзыны, ішкі  қабырғасында белокты заттар шығаратын бездері ... осы ... ... ... 3-6 ... ... және оның сырты қалың  белокты  қабатпен қапталады. Екінші жіңішке бөлімінде-жұмыртқа екі пергамент тәрізді белокты ... ... ... ... ... Үшінші бөлімі-кеңірек жұқа қабаты-жатын деп аталады. Мұның ішінде ... көп ... Ол ... ... ...  ... сыртқы известі, қатты қабықпен қапталады да онда пигментті заттар болады. Жұмыртқаның түсі сол ... ... ... ... ... ... 12-20 сағат болады. Жұмыртқа жолының соңғы бөлімін-қынап деп атайды. Бұл  ...  ... ... ... ... Осы ... еттерінің жиырылу салдарынан жұмыртқа клоака арқылы сыртқа шығады. Тұқым  ...  ... ... мерзімі тауықтарда бір тәулік болса, көгершінде қырық бір сағатқа дейін ...      ... ... жұмыртқа күрделі дене болып саналады. Әдетте нағыз жұмыртқа деп оның ... сары ... ... ...  ...  қосымша  бөлімдері (мысалы белок) жұмыртқа безінде емес, жұмыртқа жолында пайда болған қабаттары деуге болады. Құс жұмыртқасының сары уызы көп ... Сары уыз ... бет ... ... және ... ... түйір деп аталатын заты болады, ол ұрықтанған жұмыртқада кішірек ұрық дискісіне айналады. Сары уыздың басқа бөлімі ұсақ көпіршіктерден ... Егер де көз ... ... ... ... сары немесе мөлдір түсті уыздың кезектесуінен құралады. Жүмыртқаның қатты қабығын сындырсақ, сары уызы дөп-дөңгелек болып түседі. Өйткені, сары уыздың сырты ... жұқа ... ... ... Сары ... ... ... керекті қоректік зат және денесін құрауға қажетті заттар болады. Сары заттың ішінде май және су көп. ... ... ... ... суды ... осы сары уызынан алады  оған қосымша  жұмыртқаның құрамындағы май да ... ... су ... ... ... мысалы тауық жүмыртқасының, сары уызының құрамында: су-50%, май-36%, протеиндер-17%, басқа заттар-3% болады.
      ... сары ... ... мөлдір жартылай сұйық   деп аталатын ... ... ... ... Оның ... екі жұқа пергаментті қабықпен қапталған. Жұмыртқаның моқал ұшында температура өзгерген кезде оның ... ... ... ... ... екі ... ... ауа болады.
      Жұмыртқаның  сары уызына ... ... ...  ...  ...  тығыз  ширатылған жіп тірізді халаза созылып жатады. Халаза сары уызды шайқалудан ...      ...  ... ... ... жұмыртқаны (сары уызды) механикалық әсерлерден қорғайды және ұрықтың дамуы кезінде сумен қамтамасыз етеді. Мысалы, тауық  жұмыртқасы белогының құрамы: ... ... ... ...      ... ... ... көмір қышқыл кальцийден (89-97%), аздап та болса басқа тұздармен органикалық заттан тұрады. Қатты қабық негізінен жұмыртқаны механикалық әсерлерден сақтайды және ... газ ...  ... ... әртүрлі бактериялардың  енуіне бөгет болады. Ірі жұмыртқа туатын және  жұмыртқасын ашық жерге салатын, ... ...  ... ... ... ... Yenрық дамыған кезде, қатты қабықтың біразы ұрықтың қаңқасын қалыптастыруға жұмсалады. ... ... ...   ...   ...   ...   ...   газ   алмасуына   осы тесікшелердің маңызы үлкен. Жұмыртқаның басылуы ұзарған сайын және газ ... ... ... ... ... ... түседі.
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      ...      ... ... ... ... жоғарғы сатыда дамығандардың бірі. Денесі қауырсынмен жабылып, алдыңғы аяқтары ... ... ... ұшуы ... ... ... юра дәуірінің басында бауырымен жорғалаушылардан құстар келіп шыққан. Эволюцияның ұзақ жылдар дамуының ... олар ... ... қалықтап барып қонады. Дамудың келесі сатысында ұшу ... ... ... ...   ұшу  ...  ...  кең ... мүмкіндік берді. Сөйтіп, құстар генетикалық  жағынан  бауырымен  жорғалаушыларға жақын, оның бір прогрессивті ... ... ұшуы оның ... ... ... ... тудырды.
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
                ...  ...  ...  және  ... министрлігі
      Ш. Уәлиханов  атындағы   ...  ...  ...                                   ... ...      
      
      
      
      
      
      
      ...  ...      
      ...      
                            ... ...      
      ...  ...      
      
      
      
      
                                                    
      
                                                 ... ... ...  Қазбековна
                                                    БК-23  ...  ...                                               ...  ... ...  ...                                                   ...  ...  аға  ...      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
      
                                 ...  2011
                               
      ... КІРІСПЕ                                                                                         ... ...  ...  2.1 Тері ... және оның ...                               3
  2.2 Ет ...                                                                                    4
  2.3 Ac ... ...                                                                  7
  2.4 ... ...                                                                         8
  2.5 Қан ... жүйесі                                                                      9
  2.6 ... ...                                                                              10
  2.7  ...  ...                                                                         10
  2.9  Зәр ... ...                                                               11
  2.10 ...  ...                                                                     11
  2.11 ...                                                                                 ...   ҚОРЫТЫНДЫ                                                                            ...  ... ...                                        ...  ... ...   1.  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология сабағында құстар класын оқыту89 бет
Зоология5 бет
Зоология пәнінен сабақтар жоспарлары76 бет
Тірі ағзалардың өзара теріс және оң қарым – қатынас9 бет
Құстар класы32 бет
Құстар класы.30 бет
Құстар туралы34 бет
Құстар классына сипаттама12 бет
Зоология пәні бойынша дәріс кешені150 бет
Мақтаарал ауданының омыртқалы жануарларын зерттеу79 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь