Дененi электрлеу. заряд. зарядтың сақталу заңы

Жоспар.

Кіріспе.

І. Негізгі бөлім. Дененi электрлеу. Заряд. Зарядтың сақталу заңы
1.1. Электростатиканың негізгі мақсаты
1.2. Электростатикалық өрістің дипольдық қасиеттері

ІІ. Есептеу бөлімі
2.1. Электростатикалық өрістің атқаратын жұмысын есептеу
2.2. Электростатикалық өрістің потенциялдық энергиясын есептеу

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

1733 жылы француз ғалымы Дюфе оң және теріс зарядтардың болатынын , аттас зарядтар бір-бірінен тебілетінін, әр аттас зарядтар бір-біріне тартылатынын анықтады. Егер изоляцияланған екі жіпке ілінген шариктердің біреуін жібекке үйкелген шыны арқылы зарядтап, екіншісін теріге үйкелген эбонит арқылы зарядттасақ, онда шариктер бір-біріне тартылады. Ал егер екі шарикті бірдей теріге үйкелген эбонит арқылы зарядтасақ тебіледі. Шынының жібекке үйкегенде пайда болатын заряд-оң, эбонитті теріге үйкегенде пайда болатын заряд-теріс. Барлық денелердің құрмына электр зарядтары енетін болғандықтан зарядтталмаған кезде денедегі оң және теріс зарядтардың саны бірдей болады. Денелерді бір-біріне үйкегенде электр зарядттары бір денеден екінші денеге өтіп дене электрленеді. Бұдан мынандай қорытынды шығады: зарядтар жаңадан пайда болмайды немесе жоғалып кетпейді, бір денеден екінші денеге беріледі немесе бір дененің ішінде бөлініп орналасады. Көптеген тәжірибелердің нәтежесін қорытындылай келіп ағылшын физигі Фарадей 1843 жылы табиғаттың негізгі бір заңы зарядтың сақталу заңын ашты. Кез- келген тұйықталған электрлік жүйеде электр зарядтарының алгебралық қосындысы тұрақты болып қалады. Электр заряды белгілі бір элементар бөлшектердің бөлінбейтін қасиеті олып табылады. Элементар бөлшектердің бөлінбейтін қасиеті болып табылады. Элементар бөлшектердің барлығының заряды абсолют шамасы жағынан бірдей болады. е-элементар заряд. Элементар зарядқа теріс зарядты тасымалдаушы-электрон, оң зарядты тасымалдаушы-протон жатады, нейтрон-заряды жоқ бөлшек.
Кез келген дененің бойындағы заряд элементар зарядтың жиынтығынан құралатындықтан ол электронға бүтін еселі болып келеді. Бұл электр зарядтарының дискреттілігін көрсетеді. Денелерді үйкеу арқылы электрлеу және олардың арасындағы әсерлесу күштерін қарастыратын бөлімді-электростатика деп атаймыз. Электростатиканың негізгі заңы зарядтың өзара әсерлесу заңы. Нүктелік зарядтардың өзара әсерлесу заңын 1785 жылы француз ғалымы Кулон тәжірибе жүзінде анықтаған. Кулоннан кейін электростатиканың дамуына Фарадей, Ампер сияқты ғалымдар өз үлесін қосқан. Электростатика электр құбылыстарының негізі. Электр құбылысының ең басты анықтамасы ток күші- осы зарядтардың реттелген қозғалысынан пайда болады. Жұмыстың мазмұны кеңістікті алып тұрған зарядтардың әсерін түсіндіреді. Адамзат ерте заманнан-ақ әр түрлі құбылыстарды байқап, соларды түсіндіргісі келетін, бірақ электростатика заңдары ашылғанға дейін табиғаттағы , күнделікті өмірдегі құбылыстар түсініксіз қалған еді.
Пайдаланылған әдебиеттер

1.Савельев И.В. Курс общей физики. М. Наука, 1982. Т. 2.496 С

2.Общая электротехника/ Под ред. В. С. Пантюшина. М. Высшая школа, 1970.567 С.

3.Электротехника /Под ред. В. Г. Герасимова. М.:Высшая школа. 1985.480 С.

4.Борисов Ю.М., Липатов Д. Н. Общая электротехника.М.: Высшая школа .1974.519С

5.Касаткин А.С.,Немцов М. В. Электротехника.М:Энергоатомиздат. 1983.440С

6.Основы теории цепей/ Г. В. Зевеке, П.А. Ионкин, А. В. Нетушил, С.В. Страхов.М.: Энергия. 1975. 752С.

7.Электрические измерения/ Под ред. А.В. Фремке. М.: Энергия.1980.424С.

8.Вольдек А.И. Электрические машины. Л.: Энергия. 1980. 928С.

9.Чиликин М. Г., Сандлер А.С. Общий курс электропривода.М.: Энергоиздат. 1981.576 С

10.Михайлов О. П., Стоколов В. Е. Электрические аппараты и средства автоматизации. М.: Машиностроение, 1982. 180С

11.Электрический справочник. М.: Энергия, 1985. Т.1.488С.1986.Т.2.640 С

12.ГОСТ 19880-74.Электротехника. Термины и определения.

13.ГОСТ 1494-77. Электротехника. Буквенные обазначения основных велечин .

14.СТ СЭВ 2182-80. Обазначения буквенно- цифровые в электрических схемах.
        
        Жоспар.
Кіріспе.
І. Негізгі бөлім. Дененi электрлеу. Заряд. Зарядтың сақталу заңы
1.1. Электростатиканың негізгі мақсаты
1.2. Электростатикалық ... ... ... Есептеу бөлімі
2.1. Электростатикалық өрістің атқаратын жұмысын есептеу
2.2. Электростатикалық өрістің потенциялдық энергиясын есептеу
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
1733 жылы француз ғалымы Дюфе оң және ... ... ... аттас зарядтар бір-бірінен тебілетінін, әр аттас зарядтар ... ... Егер ... екі ... ілінген шариктердің
біреуін жібекке үйкелген шыны арқылы зарядтап, екіншісін теріге ... ... ... онда ... ... тартылады. Ал егер екі
шарикті бірдей теріге үйкелген ... ... ... ... ... ... ... болатын заряд-оң, эбонитті теріге үйкегенде пайда
болатын заряд-теріс. Барлық денелердің ... ... ... ... ... ... ... оң және теріс зарядтардың саны
бірдей болады. Денелерді бір-біріне үйкегенде электр зарядттары бір денеден
екінші ... өтіп дене ... ... ... қорытынды шығады:
зарядтар жаңадан пайда болмайды немесе жоғалып ... бір ... ... ... ... бір ... ішінде бөлініп орналасады. Көптеген
тәжірибелердің нәтежесін қорытындылай келіп ағылшын ... ... ... ... ... бір заңы ... ... заңын ашты. Кез- келген
тұйықталған ... ... ... ... ... ... болып қалады. Электр заряды белгілі бір элементар бөлшектердің
бөлінбейтін қасиеті олып ... ... ... ... ... ... ... бөлшектердің барлығының заряды абсолют
шамасы жағынан бірдей болады. е-элементар заряд. Элементар зарядқа ... ... оң ... ... ... жоқ ... келген дененің бойындағы заряд элементар зарядтың жиынтығынан
құралатындықтан ол ... ... ... ... ... Бұл ... ... көрсетеді. Денелерді үйкеу арқылы электрлеу
және олардың арасындағы ... ... ... ... деп ... ... негізгі заңы зарядтың өзара
әсерлесу заңы. Нүктелік зарядтардың өзара әсерлесу заңын 1785 жылы ... ... ... ... ... ... кейін электростатиканың
дамуына Фарадей, Ампер сияқты ғалымдар өз үлесін қосқан. ... ... ... ... ... ең басты анықтамасы ток
күші- осы зарядтардың реттелген қозғалысынан пайда болады. Жұмыстың ... алып ... ... ... түсіндіреді. Адамзат ерте
заманнан-ақ әр түрлі құбылыстарды байқап, соларды ... ... ... ... ... ... табиғаттағы , күнделікті
өмірдегі құбылыстар түсініксіз қалған еді.
І. Негізгі бөлім
| Дененi электрлеу. Заряд. ... ... заңы ... – бұл ... ерекше бiр түрiнiң – электромагниттiк |
|өрiстiң табиғатының заңдылықтары мен қасиеттерi туралы, және ... ... ... немесе бөлшектердiң арасында өзара әсерлесуiн |
|зерттейтiн ғылым. ... ... ... ... ... төрт түрi бар: ... электромагниттiк, күштi (ядролық) және әлсiз (элементар |
|бөлшектердiң өзгеруiн тудырады). Олардың ... әр ... әрi кең ... ... ... – иiмдi ... үйкелiс, бiздiң бұлшық |
|еттерiмiздiң күшi және басқалар. ... деп ... ... ... ... ... ... бөлiмiн айтады. ... ... ... ... q – ... ... немесе бөлшектердiң|
|электромагниттiк өзара әсерлесуiн және бұндай өзара әсерлесудiң |
|қарқындылығын анықтайтын шама. |
| ... ... ... ретiнде СИ жүйесiнде – бар кулон (1 Кл) деп |
|өткiзгiштiң көлденең ... 1 с ... ток күшi 1 А ... өтетiн |
|электр заряды алынады. |
| ... ... ... түрде оң және терiс деп аталатын екi түрi бар. |
|Аттас заряды бар денелер бiр-бiрiнен тебiледi, ал әр ... ... ... денелер – тартылады. ... ... ылғи да ... ... ... бөлшектер және |
|антибөлшектер табылады. Мысалы, протон және ... ... және ... ... ...... бөлшектердiң массасына тең |
|және электр заряды терiс. Бөлшектердiң антибөлшектермен ... ... ... ... ... Бұл ... ... формуласы |
|бойынша масса ... ... E=mc2, ... Е – энергия, m – |
|бөлшектiң массасы, c – жарық жылдамдығы (бұл ... ... ... ... ... ... бiлесiздер). Ешқандай электр зарядын иеленбейтiн |
|бөлшектер болады, мысалы, нейтрон, нейтрино. Бiрақ бөлшексiз электр |
|зарядының болуы ... ... ... заряды дискреттi: дененiң барлық электр зарядтарын бүтiн ... ... ең кiшi ... ... ... ... ... жағдайда дене электрлiк нейтраль жағдайда, себебi кез келген |
|заттың атомындағы электрондар саны ядродағы протондар ... тең және ... ... қосындысы нөлге тең. ... деп бұл ... ... ... ... зарядын иеленiп, |
|және электромагниттiк өзара әсерлесуге қатысу қабiлетiн айтады. |
|Дененi электрлеу деп ... ... ... ... ... |
|айтады, яғни зарядтардың электрленуi пайда ... тек ... ... ... және қайта орналасады. ... ... ... ... ... ... ... электрлену. ... ... ... ... ... ... электрлену кезiнде электр зарядының сақталу заңы орындалады: ... ... ... ... ... ... ... |
|өзгерiссiз қалады. Жүйе тұйық деп аталады, егер зарядталған бөлшектер |
|одан сыртқа ... және ... оған ... |
| ... ... заңы ... зарядталған, бiр оң және бiр терiс ... ... ... тек ... қана пайда болады және |
|жоғалады, ... ... және ... ... және ... |
|§ 1.1 Кулон заңы – электростатиканың негiзгi заңы ... ... ... ... ... ... ... |
|бiрнеше есе артық болса, онда зарядталған денелердiң формасы да, ... де ... ... әсерлесуiне елеулi әсер етпейдi. Бұндай |
|жағдайда ол денелердi нүктелiк дене ретiнде қарастыруға болады. |
| |
| ... |
| ... ... ... (1.1 – сурет) арасындағы өзара әсерлесу |
|заңы тәжiрибе жүзiнде 1785ж. Шарль Кулон анықтаған және оның есiмiмен ... ... ... ... екi ... ... ... денелердiң|
|өзара әсерлесу күшi F (кулон күшi) және зарядтардың ... ... тура ... және ... ... r ... ... керi пропорционал. |
| (1.1) ... k – ... ... ... мәнi бiрлiк зарядтардың |
|бiрлiк ұзындығына тең арақашықтықта өзара ... ... тең. |
|k ... ... түрде жазу қабылданған |
| ... - ... ... СИ жүйесi бойынша мынаған тең: |
| ... k СИ ... ... бойынша келесi түрде өрнектеледi: |
| ... бар ең кiшi ... – бұл ... ... ... СИ |
|бiрлiгiнде бұл зарядтың модулi мынаған тең: |
| ... ... ... ... ... ... зарядтары бiр-бiрiне тiкелей |
|әсер етпейдi деп жорамал жасайды. ... ... ... ... |
|электр өрiсiн туғызады. Бiр зарядтың өрiсi екiншi зарядқа әсер етедi, ... ... ... ... ... өрiс ... |
|Басқа бiр ғалым – Джемс Клерк ...... ... ... ... ... ... теориялық дәлелдедi. |
|Максвелл электромагниттiк ... ... ... жарық жылдамдығына|
|тең, яғни 300000 км/с. ... ... ... ... – оның ... ... ... бiр күшпен әсер етуi. ... ... ... ... электростатикалық деп атайды. Ол|
|тек электр зарядтарынан пайда болады және уақыт бойынша өзгермейдi. |
|Электр өрiсi осы зарядтармен ... ... бар ... және ... ... ... ... өрiсiнiң кернеулiгi – берiлген нүктедегi электр өрiсiн |
|сипаттайтын ... ... және ол ... ... ... ... нүктелiк зарядқа әсер ететiн күштiң заряд шамасына q ... тең: |
| |
| |
| ... |
| |
| ... ... оң ... әсер ... ... бағыттас, және |
|терiс зарядқа әсер ететiн күш ... керi ... ... - ... өрiсiнiң күштiк сипаттамасы болып табылады. Электр |
|өрiсi тарапынан әсер ететiн күш мынаған тең: |
| (1.2) ... ... өрiсi ... ... ... бiрдей болса, онда ол |
|бiртектi деп аталады. ... ... ... ... ... күш ... деп ол |
|сызықтардың әрбiр нүктесiндегi жанама өрiс ... ... ... сәйкес келетiн (беттесетiн) сызықтарды айтады. ... ... күш ... ... олар оң ... ... терiс зарядтардан аяқталады (4.2, 4.3 – суреттер). Күш ... ... және ... Олар зарядталған денелерден |
|басталады немесе аяқталады, содан кейiн ... ... ... |
|күш сызықтарының тығыздығы зарядталған дене маңайында жоғары, яғни өрiс|
|кернеулiгi жоғары болған жерде. |
| |
| ... |
| ... ... өрiсiнiң күш сызықтары параллель және олардың тығыздығы|
|тұрақты (1.4 – сурет). |
| |
| ... |
| |
| (1.3) ... ... ... ... берiлген нүктесiнде |
|әртүрлi ... ... ... ... ... ... олардың|
|кернеулiгiжәне басқалар, онда бұл нүктеде өрiстiң қорытқы ... ... тең: |
| (1.4) ... өрiсi тек қана ... ғана емес ... де бар бола ... |
|Шартты түрде бұндай денелердi өткiзгiштерге және диэлектриктерге |
|(изоляторларға) бөледi. ... деп ... ... бар және олар ... ... ... ... қабiлеттi денелердi айтады. Бұл бөлшектердiң |
|заряды еркiн зарядтар деп аталады. ... ... ... ... ... тасушы болып табылады. |
|Металдың нейтраль атомдары бiр-бiрiмен өзара әсерлеседi. Бұл ... ... ... iшкi ... өз ... ... ... және өткiзгiш үшiн түгелдей жалпы болады. |
|Осылайша, өткiзгiш жалпы ортақ электрондардан тұратын ... ... ... оң ... ... ... ... болады. |
|Электростатикалық индукция деп электростатикалық өрiске енгiзiлген |
|өткiзгiште зарядтардың қайта ... ... ... ... ... ... бiртектi өрiске енгiзгенде елеусiз аз уақытта ... ... ... Бұл ... нәтижесiнде шығатын пластина |
|iшiндегi өрiс кернеулiлiгi нөлге тең болады және ... ... ... ... ... ... ... өрiс жоқ. |
|Сезгiш құрылғылар металл корпуста ... ... ... онда ... ... өрiс ... әсер ... – электростатикалық қорғау |
|осыған негiзделген. |
| |
| ... |
| ... ... ... ... ... тек өрiс кернеулiгi |
|ғана нөлге тең емес. Сонымен қатар өткiзгiштiң барлық ... ... оның ... ... ... нөлге тең. Электр |
|өрiсiнiң күш сызықтары немесе кернеулiгi өткiзгiш бетiне ... ... өрiсi (1.5 – ... ... ... радиусы R шардың бетiнде |
|q заряд бiркелкi таралған. Электр өрiсiнiң күш сызықтары шар ... ... ... ... ... ... iшiнде |
|электр ... ... ... тең. |
| ... ... ... деп ... тогын өткiзбейтiн ... ... ... ... ... ... электр заряды жоқ нейтраль |
|атомдарда электрондар мен ядролар бiр-бiрiмен ... және ... ... ... ... ... орынауыстыра алмайды. ... мен ... ... ... ... ... |
|ұстайды. Диэлектрик iшiнде электр өрiсi болуы мүмкiн; бұл жағдайда |
|диэлектрик өрiске белгiлi бiр әсер ... ... екi ... ... полярлық емес және полярлық. |
|Полярлық емес ... ... және ... оң және ... ... таралу центрлерi сәйкес келедi. Мысалға, сутегi |
|атомында оң заряд – ...... ... ... ...... – |
|ядро маңайында өте жоғары жылдамдықпен айналады, сондықтан уақыт ... ... ... ... таралу центрi ортасына келедi, яғни оң |
|зарядталған ядромен сәйкес келедi (1.6 – ... |
| |
| ... |
| ... емес ...... ... сутегi, азот, көмiртегi |
|және басқалар. |
| |
| ... |
| ... ... ... оң және терiс зарядтардың |
|центрлерi сәйкес келмейдi. қ ... ас ... NaCl ... ... ... жетi ... ... бар хлор атомы натрий атомының бiр|
|валенттiк электронын iлестiредi. Өз ядросымен ... ... ... ... ... таңбалары қарама-қарсы екi ионнан тұратын|
|жүйеге айналады. Үлкен арақашықтықта молекуланың модульдерi бойынша тең|
|және зарядтары ... ... L ... ... екi ... зарядтардың жиынтығы ретiнде қарастыруға болады. Бұндай ... ... ... ... ... ... деп ... (1.7 – |
|сурет). ... ... ... ... ... ... ... |
|аталатын векторлық физикалық шама болып табылады. Бұл моменттiң модулi |
|заряд q модулiнiң арақашықтыққа L ... тең: |
| (1.5) ... ... ... ... терiс зарядтан оң зарядқа қараған |
|осiмен сәйкес келедi. ... ... ... су және ... ... жатады. |
|Диэлектриктiң iшкi электр өрiсiне орынауыстыру кезiнде поляризация ... ... ... деп ... оң ... ... ... зарядтарының қарама-қарсы бағыттарда араласуын айтады. |
|Полярлық диэлектриктiң поляризациясы. Iшкi электр өрiсiне енгiзген ... ... ... ... ... ... ... бiрдей |
|және бағыттары бойынша қарама-қарсы екi күш әсер ете бастайды. Олар, |
|өрiс күш сызықтары бойымен ... ось ... ... күш |
|моментiн жасайды. Бұл жағдайда дипольдiң оң шетi электр өрiсi бағытына,|
|ал терiс жағы – керi ... ... ... ... қатаң |
|бағытталуына олардың жылулық қозғалысы кедергi жасайды. Сондықтан |
|өрiстiң әсерiнен электрлiк дипольдердiң бағытталуы ... ... ... ... ... ... ... iшiнде |
|дипольдердiң оң және ... ... ... теңгередi және орташа |
|байланысқан заряд бұрынғыдай нөлге тең. ... емес ... ... Iшкi ... ... |
|орналасқан полярлық емес диэлектрикте молекулалардың оң және ... ... ... ... ... ... Оң және терiс |
|зарядтардың центрлерiнiң таралуы сәйкес ... ... ... ... ... осi өрiс ... ... электрлiк |
|диполь ретiнде қарастыруға болады. Диэлектрик бетiнде полярлық ... ... ... ... зарядтар бола |
|бастайды. ... ... ... оң және терiс заряды бiр-бiрiн теңгередi|
|және орташа байланысқан заряд бұрынғыдай нөлге тең. |
| |
| ... |
| ... ... байланысқан заряд, iшкi өрiстiң ... ... ... ... меншiктi |
|электр өрiсiн туғызады (1.8 – ... ... ... ... ... өрiс ... Бәсеңдеу |
|дәрежесi диэлектриктiң қасиетiне байланысты. ... ... өтуi ... деп ... ... iшiнде электр|
|өрiсi кернеулiгiнiң модулi бостықтағы (вакуумдегi) өрiс ... ... неше есе кем ... ... ... ... |
| (1.6) |
| ... 1.5 Зарядтың орынауыстыруы кезiнде электр өрiсiнiң жұмысы ... q ... ... оған өрiс ... әсер ететiн күш жұмыс|
|жасайды. Сәйкесiнше, электр өрiсiндегi зарядталған дене энергияға ие |
|болады. |
| |
| ... |
| ... ... ие үлкен металл пластиналар кернеулiгi |
|бiртектi өрiс ... (1.9 – ... Бұл өрiс ... ... ... әсер етедi. Онда оң зарядталған зарядтың терiс зарядталған |
|пластинадан ... 1 ... осы ... ... 2 нүктеге орынауыстыруы кезiнде өрiстiң жасайтын жұмысы |
|мына формуламен анықталады: |
| (1.7) |
|1 мен 2 ... бiр ... ... бойында жатады. ... ... ... траектория формасынан тәуелсiз. ... ... ... өрiс жұмысы зарядтың тұйық траектория |
|бойымен ... ... ... ... ... тең. ... қасиетке |
|ие өрiстер потенциалдық деп аталады. ... күшi ... ... табылады. Потенциал күштердiң жұмысы |
|терiс таңбамен алынған ... ... ... тең: |
| (1.8) ... электростатикалық өрiсте зарядтың потенциалдық энергиясы |
|мынаған тең: |
| (1.9) ... ... ... ... әр ... ... Себебi, |
|физикалық мағынаға ... ... өзi ... ... бастапқы |
|орнынан соңғы орынға орынауыстыруы кезiнде өрiстiң жасайтын жұмысынан |
|анықталатын – потенциалдар айырымы ие. ... ... күш ... ... ... кему ... ... Егер өрiс оң жұмыс жасаса, онда өрiстегi зарядталған |
|бөлшектiң потенциалдық энергиясы кемидi, және ... бiр ... ... сақталу заңы бойынша, оның кинетикалық энергиясы өседi, ... ... ... ... ... электрондар үдемелi қозғалады).|
|Керiсiнше, терiс жұмыс iстегенде потенциалдық энергия өсiп, кинетикалық|
|энергия ... яғни ... ... |
| ... ... ... |
| ... орын ... ... ... ... жұмысы |
|потенциалдық энергияны азайтады . ... оң ... орын ... ... ... ... жұмысы |
|потенциалдық энергияны азайтады |
| ... - ... ... 1.6 ... ... айырымы ... φ – ... ... ... ... скаляр|
|шама. Ол өрiс зарядының потенциалдық энергиясының осы зарядқа ... тең: |
| (1.10) ... ... ... ... q ... потенциалдық |
|энергиясын ... ... ... ие болатын нүктедегi потенциалдың өзi емес, ... ... яғни ... ... басын таңдап алуға ... шама – ... ... ... ... ... ... айырымы (кернеу) зарядтың бастапқы |
|нүктеден соңғы нүктеге орынауыстырғанда электростатикалық өрiс ... ... ... тең: |
| (1.11) |
| ... 1 Кл ... бiр нүктеден екiншi нүктеге орынауыстырғанда электр |
|өрiсi 1 Дж жұмыс жасаса, онда бұл екi ... ... ... ... ... тең. Бұл бiрлiк вольт (В) деп аталады; 1В = 1Дж/1Кл. |
| ... 1.7 ... ... өрiс ... мен ... арасындағы байланыс |
|Бiртектi өрiс кернеулiгi мен потенциалдар айырмасы арасындағы байланыс |
|келесi түрде жазылады: |
| (1.12) ... Δd, ... ... аз өзгерсе, электростатикалық өрiс|
|кернеулiгi соғұрлым аз болады; егер потенциал тiптi өзгермесе, онда |
|өрiс кернеулiгi ... тең. |
| ... ... ... өрiсiнiң кернеулiк бiрлiгi ретiнде – бiр вольттың |
|метрге қатынасы (1 В/м) – ... ... ... ... 1 м ... ... екi ... потенциалдарының айырымы 1 В болатын |
|бiртектi электр өрiсiнiң кернеулiгi алынады. |
| |
| |
| ... |
| |
| |
| ... |
| ... ... ... бет деп ... тең ... нүктелер орнын айтады. ... ... күш ... ... ... ... таралуын |
|сипаттайды. ... ... ... нүктесiнде кернеулiк вектор осы бетке |
|перпендикуляр және потенциалдың кему жағына бағытталған. ... ... ... да ... (1.11, 1.12, 1.13 – ... |
| |
| ... |
| ... ... кез ... ... бетi ... |
|болып табылады. Өткiзгiш iшiндегi өрiс кернеулiгi нөлге тең ... ... ... ... ... ... |
|бiрдей болады. ... бет ... ... ... ... өрiстiң жұмысы|
|нөлге тең. ... 1.8 ... ... Өткiзгiш сфераның электр сыйымдылығы ... бiр ... екi ... ... оның бiрi шамасы q оң |
|зарядталып, ал екiншiсi шамасы дәл сондай терiс зарядталады. ... ... ... өрiсi ... ... ... айырымы |
|(кернеу) туындайды. Егер электр өрiсi жеткiлiктi күштi (кернеу ... ... онда ... iстен шығуы орын алады: диэлектрик өткiзгiшке|
|айналады, онда өткiзгiштер арасында ұшқын пайда ... олар ... ... ... ... Табиғатта бұл құбылысты күн күркiрегенде|
|найзағай ойнағанынан байқауға болады. Өткiзгiштер арасындағы ... ... ... ... ... зарядтарының көбейгенi, көп заряд ұстап |
|қалуға мүмкiндiк бередi. ... ... ... екi ... ... ... ... қалу |
|қабiлетiн сипаттайтын шама. ... ... ... сыйымдылығы деп бұл екi өткiзгiштiң бiрiнiң ... ... ... ... ... ... |
| (1.13) ... өткiзгiштiң электр сыйымдылығы деп, өткiзгiш потенциалы |
|шексiз қашықтықта ... тең деп ... бұл ... ... q оның ... φ ... айтады: |
| (1.14) ... ... ... оның ... ... ... |
|және қоршаған ортаның электрлiк қасиеттерiнен тәуелдi. ... R ... ... ... ... ... ... сыйымдылығы|
|мынаған тең: |
| (1.15) ... - ... ... ... ... ... электр сыйымдылығы СИ жүйесiнде бiрге тең, егер оларға ... Кл және –1 Кл ... ... ... ... ... |
|айырымы 1 В. Бұл ... ... (1 Ф) деп ... 1 Ф = 1 Кл/В. |
| ... 1.9 ... ... конденсатордың электр сыйымдылығы |
| |
| |
| ... |
| |
| |
| ... |
| ... деп ... жұқа ... ... ... |
|бойынша тең әр аттас зарядталған ... екi ... ... ... айтады. ... ... ... ... деп ... ... ... бiр-бiрiне қатысты орналасуы олардың тудыратын электр өрiсi |
|кеңiстiктiң шектеулi аймағына бағытталатындай болуы керек. ... ... ... және ... деп ... ... электр сыйымдылығы жоғарыда көрсетiлген формуладағыдай |
|екi өткiзгiштiң электр сыйымдылығынан есептеледi: |
| |
| |
| ... |
| |
| |
| ... |
| ... конденсатор бiр-бiрiнен аз арақашықтықта орналасқан бiрдей екi |
|параллель пластинадан тұрады. ... ... ... ... ... тең: |
| (1.16) ... S – әр ... ... d – ... арасындағы ... |
| ... 1.10 ... ... энергиясы. Конденсаторды тiзбектей және |
|параллель жалғау ... ... ... мына ... анықталады: |
| (1.17) ... q – ... ... ... U – орамдар арасындағы ... ... ... ... ... деп олардың электр өрiсiн жасайтын|
|энергияны айтады. |
| |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... – кернеулiк |
|арқылы ... |
| (1.18) ... - ... ... ... ... ... ... алу үшiн ... ... |
| |
| ... |
| ... ... ... ... (1.19 – |
|сурет) батареяның қорытқы электр ... мына ... ... |
| (1.19) ... ... ... ... ... потенциалдар айырымы |
|бiрдей. |
| |
| ... |
| ... ... ... (4.20 – ... батареяның |
|сыйымдылығы келесi формуламен анықталады: |
| (1.20) ... ... ... заряды тең. Бұл жағдайда қорытқы сыйымдылық|
|батареяға кiретiн кез-келген конденсатордың ең кiшi сыйымдылығынан кiшi|
|болады. |
| ... 1. Екi ... ... ... ... 20 см ... ... күшпен өзара әсерлеседi. Осы зарядтардың майдағы өзара әсерлесу күштерi
өзгермеуi (ауадағымен ... ... үшiн ... ... ... ... ... ортаны «а» индексi және «май» ортаны «м» индексi арқылы
белгiлеймiз. Кулон күшi мына ... ... ε – ... ... өтiмдiлiгi (енуi). Онда ауада зарядтардың
өзара әсерлесу күшi келесi түрде өрнектеледi:
ал осы зарядтардың майдағы өзара әсерлесуi:
Есептiң шарты бойынша ... ... күшi ... Кулон күшiне тең болуы
керек, онда алатынымыз
Fв = Fм,
бұдан
,
немесе
.
Шарты бойынша ra = 20 см = 0,2 м; εa= 1, εм= 5. Одан ... ... ... ... ... ... тең:
Н2тижес3ндемайдағы зарядтардың, өзара әсерлесу күшi ауадағыдай болуы үшiн,
бiр-бiрiнен арақашықтығы 8,9 см ... ... ... ... ... заңы ... өзара әсерлесу заңы.
Нүктелік зарядтардың өзара әсерлесу заңын 1785 жылы француз ... ... ... ... ... ... деп берілген есепте басқа
денелерге дейінгі қашықтықпен салыстырғанда өлшемін ескермеуге ... ... ... Кулон тәжірибе жасаған кезде зарядтталмаған
шарикке, зарядтталған шар тиістіргенде ... ... ... негізге алған. Нүктелік зарядтардың өзара әсерлесу күші
зарядтардың ... ... ал ... ... кері
пропоционал.Кулон күші центрлі күш-оның ... ... ... ... бағытталады.
q1 q2
Ғ12 Ғ21
1-сурет. Кулон күшінің бағытын көрсететін түзу.
Егер тұйықталған жүйе бірнеше зарядтан ... ... ... алынған зарядқа әсер ететін күш осы зарядқа әрбір жеке зарядтың
әсер ететін геометриялық күштердің ... тең. ... ... ... ... ... беріледі. Мұндай жағдайда оны оны
нүктелік зарядтардың ... ... деп ... зарядтартардың
тығыздығы деген ұғым енгізіледі. Егер ... ... бір ... ... онда ... көлемге қатынасы көлемдік тығыздық деп аталады.
Кез-келген заряд өзінің маңында ... ... ... ... өрісін
тудырады. Зарядтардың өзара әсерлесуі электр өрісі арқылы ... ... ... ... зарядтардың маңында пайда болатын өріс
электростатикалық өріс деп аталады. Электрр өрісін зерттеу үшін ... ... ... ... нүктелік болу қажет. Берілген нүктеге әртүрлі сыншы
зарядтарды орналастырсақ өзара әсерлесуші күші ... ... ... ... отырады.
E=F/q
Бұл шама өрістің берілген нүктесі үшін өзгермейді. Электр ... деп ... ... ... ... деп ... нүктеде
қойылған бірлік оң зарядқа әсер ететін күшке сан жағынан тең, бағыты ... ... ... ... ... ... айтмыз. Егер
электростатикалық өрісте бірнеше нүктелік зарядтар берілетін болса, олардың
берілген нүктедегі қорытқы кернеулік жеке ... сол ... ... ... ... тең. Бұл суперпозиция принципі
деп аталады. Электр ... ... ... ... ... ... E1+E2+E3 .............
Ағылшын ғалымы Фарадей өрісті сызықтармен кескіндеуді ... Бұл ... ... ... ... жанама кернеулік векторының бағытымен
сәйкестендіріліп жүргізіледі. Мұндай ... ... ... деп немесе күш сызықтары деп ... Бұл күш ... ... басталып, теріс зарядтарда аяқталады. Күш сызықтарының өрісте
орналасуының жиілігіне қарап өрістің шамасын да ... ... ... ... ... күш сызықтарының сұлбасы.
Барлық нүктедегі кернеулігінің шамасы мен ... ... өріс ... ... ... ... Біртекті өріс.
Суперпозиция принципін пайдаланып кез-келген зарядтар ... ... ... Диполь өрісін қарастырайық. Электрлік диполь деп шамалары
жағынан тең жүйе өрісі анықталатын нүктеге қарағанда ара қашықтығы ... Әр ... екі ... ... құралған жүйені айтамыз. Зарядтарды
қосатын түзу ... осі деп ... ... күш ... ... ... оң ... тұйықталады. Нүктелік заряд шамасының
диполь иініне көбейтіндісі диполь моменті деп аталады.
P= ql
Еа=P/2πεοr
Диполь ... қақ ... ... ... ... жатқан
нүктенің өріс кернеулігі. радиусқа байланысты.
Е+
Еа
r ... ... ... ... қақ ... ... ... орналасқан зарядтармен оның айналасында пайда ... ... ... ... ... байланыстарды табу үшін кернеулік
векторы ... ... ... шама ... Кернеулік векторының
жиілігі кернеуліктің сан мәніне тең болып. Кернеулік ... ... ... сызықтары санын ауданға көбейткенге тең.
Тұйықталған бет арқылы өтетін кернеулік векторы ... ... сол ... ... алгебралық қосындысын электрлік өтімге бөлгенге тең
Теоремадан шығатын салдарлар:
1. ... ... тең ... басталып, зарядтарда аяқталады.
2. Егер тұйық бет алгебралық қосындысы ... тең ... ... ... онда осы ... бет ... ... ағын нөлге болады.
Себебі бетке кіріп жатқан сызықтар санына тең.
3. Егер беттің ... ... ... онда ағын ... тең. ... ... ... симметриялық денелер өрісін табуға болады.
Біртекті зарядталған шексіз жазықтықтың ... ... ... ... ... ... жазықтық.
4. Табаны жазықтыққа параллель, жасаушысы перпендикуляр цилиндрлік ... ... ... беті арқылы өтетін ағын нөлге тең. Екі табаны
арқылы ... ... ... ... ... ... тығыздығына байланысты. Әр
аттас зарядталған параллель екі шексіз жазықтың өрісінің сұлбасы 6- суретте
көрсетілген.
Е=E1+E2
Е+=τ/2εο
Е-=τ/2εο
Е=τ/2εο+τ/εο
τ+ Е ... ... ... ... Әр ... ... параллель екі шексіз өткізгіш сұлбасы.
Электр өрісі екі жазықтықтың арасында шоғырланған, жазықтықтың сыртында
нөлге тең. Себебі ... ... ... бағытталған. Енді
осы тұста зарядталған сфералық беттің ... ... ... ... ... бет.
Фе=E·S
Е=q/εο
S=4πr=q/εο
Е=q/4πr
Зарядталған шексіз ұзын цилиндрдің бетінің ... ... оңай ... ... ... ... шексіз ұзын цилиндр.
Табаны арқылы өтетін ағын нөлге тең. Бүйір беті арқылы ... ... ... төмендегідей болады:
S=2πrι Фе=2πrιE=q/ε
τ=­q/ι ... ... ... өрісте зарядтар орын ауыстырғанда зарядтарға
түсірілген күштер жұмыс жасайды. Осы ... ... ...
r1 r 2
q
9-сурет. Зарядтардың орын ... ... бір ... ... нүктеге орын ауыстырғанда жұмыс
жасайтын dι қашықтығын қарастырамыз.
dA=Fdιcоsα
Ғ=qqο/4πεοr
dr/dι=cοsα
dιcοsα=dr
Бір нүктеден екінші ... орын ... ... ... ... формуладан электростатикалық күштердің жұмысы заряд бір нүктеден
екінші нүктеге орын ауыстырған кездегі жолдың формасына емес ... және ... ... ... ... ... отырмыз. Мұндай
күштердің консервативті күштер екендігін белгілі.
Консервативті күштер әсер ... өріс ... өріс ... күштердің тұйық бойымен жасаған жұмысы нөлге тең.
Оны былай деп жазамыз:
∫ dА=ο
Е=F/qο ... ... ... электр өрісі кернеулік ... ... ... ... ... ... ... циркуляциясы.
Бұл интеграл электростатикалық өріс үшін орындалады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... энергиясы болады, бұл энергиялардың мағынасын осы ... ... ... ... ... ... ... q
мен r өзгермеген жағдайда qo-дың ... ... ... осы шамаға
байлынысты өзгеріп отырады.
Энергияның qo-ге қатынасы өрістің берілген нүктесі үшін тұрақты шама
болады. Оны ... ... ... деп ... сан ... ... берілген нүктесіне қойылған бірлік
оң зарядқа сәйкес келетін потенциялдық энергияға тең. ... ... ... ... ... өріс бірнеше нүктелік ... ... ... болса онда
зарядтар жүйенің ... ... жеке ... потенциялының
алгебралық қосындысына тең болады:
ψ=ψi
Потенциял өрістің энергетикалық ... ... Егер ... ... ... жүйесі берілсе онда зарядтың берілген нүктедегі
потенциялдық энергиясы зарядтар жүйесінің жеке ... ... ... ... тең ... білгеннен кейін жұмысты былай деп жазамыз:
A12=qo(ψ1-ψ2)
Ал екінші жағынан бір нүктеден екінші нүктеге дейінгі жұмысты
А12=qo∫Eedι
Өрістің потенциялы ... оң ... ... ... ... көшіру
үшін істелінетін жұмысқа тең.
Өрісті кескіндеу үшін ... ... ... ... ... потенциялдары бірдей беттер эквипотенциял бет деп
аталады. Эквипотенциял бетке жүргізілген нормальдың ... сол ... ... ... ... бағыттас болады. Эквипотенциял бетті
өрістің кез-келген нүктесі арқылы ... ... ... заряд эквипотенциял беттің бойымен орын ауыстырса онда
оның істеген жұмысы нөлге ьең болады. Өрістің күш сызықтары ... ... ... ... өрістегі электрондар
өткізгішьің беті әр уақытта эквипотенциял болады.
Е
10-сурет. ... ... ... ... векторы мен потенциялы арасындағы байланысты
қарастырайық. Заряд өрісінде ... ... ... ... ... ... ауыстырсын. Сол кезде күштер жұмыс ... осы күш ... ... ... ... dx ... сан ... алғанда деңгей бетіне перпендикуляр бағытымен
есептелген ұзындық бірлігіне келетін ... ... тең ... ... ... ... х1 және х2 қашықтықта жатқан
нүктелердің потенциялдар айырымы:
ψ1-ψ2=∫Edx=E(x2-x1)=τ/2εo(x2-x1)
Біртекті зарядталған шексізекі параллель екі ... ... ... ... ара ... ... ... қашықтықтағы ... ... ... Электростатикалық өрістің дипольдық қасиеттері.
Егер электростатикалық өріске өткізгішті ендірсек ... ... ... ... ... ... ... жеке-тең болып
бөлінгенге дейін қозғалыста ... ... ... ... ... үшін мынандай шарттар орындалуы керек.
Өткізгіш ішінің барлық жеріндегі өріс кернеулігі 0- ге тең ... ... ... потенциялдың тұрақты екендігі шығады.

Е= - —
dx
E=0; φ = ... ... ... ... өріс кернеулігі бетке ┴ бойымен
бағытталуы керек.
E=En
Демек тепе-теңдік жағдайында өткізгіштің беті эквопотенциял болады.
Бірінші шарт ... ... ... ... ... ... сыртқы бетіне орналасатындығы шығады. Мұны дәлелдеу үшін
өткізгіш ішіндегі бар ... ... ... ... ... ... қолданамыз. Бұл беттің нүктелерінің бәрінде бірінші шарт бойынша
электростатикалық өрістің кернеулігі 0-ге тең. Себебі бет өткізгіштің ... Олай ... бет ... ... ... ағыны да 0-ге тең
болады. Олай болса заряд та 0-ге тең болады.
Электростатикалық өрістің өткізгіш бетіне ... ... ... өткізгіш бетіндегі зарядтардың бетін тығыздығының арасындағы байлауысын
қарастырайық.
Табаны параллель, жасаушысы өткізгіштің бетіне ┴ цилиндр аламыз.
Ео
Е
11-сурет. Табаны параллель цилиндр өткізгіш.
Остроградский- Гаусс ... ... S = ... ... ... беті ... ... ағын 0-ге тең. Себебі бүйір
бет кернеулік векторына параллель.
Сонда ағын Δ Ś ... ... ... = ... ... өтімділігі.
Бұл формуладан өткізгіш бетіндегі электр өрісінің кернеулігі
зарядтардың ... ... тура ... ... ... ... ... назар аударайық.
Е
12-сурет. Қуысты өткізгіш сұлбасы.
Өткізгіштің шығыңқы жерлерінде өріс кернеулігі көбірек болады.
Себебі ұзындық бірлігіне келетін потенциял өрісі едәуір ... ... ішкі ... өріс ... 0-ге тең, ... ... да 0-ге тең ... ішкі қуыстарында кернеуліктің 0-ге тең ... ... ... ... береді.
Егер нейтрал өткізгішті электростатикалық өріске ендірсек онда
еркін заряд тасмалдаушылар қозғала бастайды. Оң зарядтар өрістің ... ... ... ... ... ... Бұл ... өткізгіштердің
ішіндегі өріс кернеулігі 0-ге тең болғанға дейін болады.
Сөйтіп өткізгіштердің ұштарында қарама- қарсы таңбалы зарядтар
пайда ... ... ... ... ... ... индукцияланған
зарядтар деп атайды. Индукцияланған зарядтар өткізгіштің сыртқы бетінде
орналасады.
Электр өрісіне ендірілген өткізгіш кернеулік сызықтарын үзеді.
Кернеулік ... ... оң ... ... ... аяқталады.
Электр өрісінде өткізгіштің бетінен зарядтардың бөлініп-таралуы
электросттикалық индукция құбылысы деп аталады.
Электр зарядтардың өткізгіштің, сыртқы ... ... ... ... ... ... ... көп мөлшердегі зарядтарды
шоғырлауға арналған электростатикалық генираторлар жасау үшін ... ... ... 1929 жылы ... ... ... Бұл изолятор тірекке орнатылған қуыс үлкен металл шардан тұрады.
Енді әр түрлі ... ... ... ... ... электр тогын өткізбейтін, яғеи еркін электрондары жоқ заттар.
Егер электр өрісіне диэлектрикті енгізсек, онда бұл өріс те ... ... ... Егер ... зарядталған денені жақындатсақ
онда диэлектриктердегі заттар орын ауыстырмайды, бір бағытта ... ... ... ... жақын ұшында қарама-қарсы
таңбалы зарядтар, ал екінші ұшында аттас зарядтар ... ... ... ... ... ... болады, бұл құбылыс диэлектриктердің
поляризациясы деп аталады. Электр өрісінде диэлектриктерде пайда болған
зарядтарды поляризацияланған зарядтар деп ... Яғни ... ... ... ... ... ... Мұндай зарядтар
байланысқан зарядтар деп аталады. Еркін зарядтар деп газ ... ... ... ... және ... ... ... бағытта
орын ауыстыратын зарядтарды айтады. Диэлектриктерді құрылысына ... және ... деп ... ... деп бөледі.
Полярлы молекулалы диэлектриктердің молекулалары иондардан
құралған. Бұл ... оң және ... ... ... ... бір-
бірімен беттеспейді және молекула қатаң диполь болып табылады.
Өріс әсер етпегенде диэлектрленген молекуланың ... ... ... ... мөлшерінің бағыты ретсіз орналасады. Сөйтіп,
диполь моментінің векторлық қосындысы нөлге тең болады. Яғни диэлектриктік
поляризацияланбаған болады.
Р
Р=q·ι
Енді ... ... ... ... дипольға электр өрісі
бағытымен бұруға тырысатын электр ... әсер ... ... ... ... дирольдыңөріс бойымен орналасуына кедергі жасайды. Сөйтіп
диполь өріс бағытына белгілі бір бұрыш жасап ішінара реттеледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... болады.
Яғни диэлектрик поляризацияланады. Поляризацияның бұл түрі бағдарлаушы
немесе ... ... деп ... ... ... ... зарядталмаған атомдардан құралған. Мұнда оң
және теріс зарядтардың ауырлық центрлері беттеседі. Сыртқы өріс жоқ ... ... ... Өріс әсер ... оң және ... ... ... ығысады да молекула дипольдық электрлік моментке ие
болады. Диполь моменті өріске пропоционал. ... бұл түрі ... ... деп ... ... ... үшін
поляризация векторы деген шама енгізіледі. ... бір ... ... ... ... ... деп ... диэлектрик біртекті және зарядтардың ығысуы барлықнүктелерде бірдей
болса, онда поляризация векторы диэлектриктердің барлық ... ... онда ... ... ... ... ... бірдей
болады. Мұндай поляризация біртекті поляризация деп аталады. Табаны S
және қыры l ... ... ... ... параллелепипед
тәрізді біртекті роляризацияланған диэлектриктің бір ... ... ... ... ... ... ... Зарядтар бірін-
бірі теңгереді. Сондықтан диэлектриктің осы бөлігін қарастыруға болады.
1І. Есептеу бөлімі.
2.1. ... ... ... ... яғни ... ... ... айналасында
Кулон күштері болатыны жоғарыда айтылды, енді осы тыныштықта тұрған
зарядтар қозғалысқа ... ... күші мен ... ... да ... ... Енді осы ... әсерінен атқарылатын жұмысты есептейік.
Бір-бірінен 4 мм ... екі ... ... ... Енді ... бір-біріне қатысты қозғалысқа келгенде олардың арақашықтығы, яғни
радиусы 6 мм-ге өзгереді. Бірінші зарядтың шамасы 1 К, ... ... 2 К-ға тең екні ... ... Енді осы ... яғни зарядтар орын
ауыстырғанда пайда болған жұмысты есептейік.
dA=Fdιcosα
Ғ=qqo/4πεor1
Ғ=1·2/4·3,14·8,85·16=0,01 ... ... ... Кулон күшінің шамасы жоғарыдағы шамаға
тең болды. Физиканың фундаментальды заңына сүйеніп, осы ... ... ... тең ... оңай таба ... Яғни егер дене тыныштықта тұрса,
яғни орын ... ... ... ... бір нүктеден екіші нүктеге орын ауыстырғандағы жұмысының
шамасын екі ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... қолданамыз.
А=qqo/4πεo(1/r1-1/r2)
А=1·2/4·3,14·8,85(1/4-1/6)=0,016 Дж
Екінші жолы зарядтар орын ауыстырғандағы Кулон күшінің өзгерісін табу.
Ғ=qqo/4πr2εo
Ғ=1·2/4·3,14·36·8,85=0,0004 Н
Осы теңдеу арқылы ... ... ... ... ... нәтежесінде
алынған жұмыстың шамасымен салыстырсақ бірдей шама шығады.
А=F·S
формуласын есептеп, жұмысты есептейміз.
Мұндағы Ғ-Кулон күші
S-орын ауыстыру.
Сонда: ... ... = F·S = 0,0004 ·2 = 0,0008 Дж Осы ... ... ... яғни ... ... үшін есептеу керек.
Сонымен екі формуладан бірдей мән шықты, яғни электростатикалық өрістің
жұмысының шамасын әр ... ... ... ... мән ... ... жеткіздік.
2.2. Электростатикалық өрістің потенциялдық энергияларын есептеу.
Физика курсынан белгілі болғандай қозғалатын ... ... ... ал ... ... ... ... болады. Сонымен бұл жұмыс ... ... ... ... ... көрейік. Потенциялдық
энергия дегеніміз қозғалмайтын денелердің айналасында болатын өзара әсер
энергиясы. Біздің ... бұл ... екі ... бірнеше зарядтың
арасындағы энергия.
Жоғарыдағы жұмысты есептеуге берілген мәндерді пайдаланып,
потенциялдық энергияныесептеуге ... ... ... ... ... формуласы.
Мұндағы: W- потенциялдық энергия
m-дененің массасы
g-еркін тусу ... ... ... ... ... формуласы мына түрге келеді:
W1=qqo/4πεor1
W1= 1·2/4·3,14·8,85·4=0,004 Дж
W2=qqo/4πεor2
W2=1·2/4·3,14·8,85·6= 0,002 ... және ... орын үшін ... энергияны есептегеннен кейін,
осы энергиялардың шамасын пайдаланып, жұмыстың мәнін мына формула бойынша
есептеп шығару қиын ... ... ... ... энергиясы мен жұмысы анықталғаннан кейін,
электр өрістің бір нүктесі үшін ... табу оңай ... ... 0,004/1 =0,004 Дж/Кл
ψ2= 0,002/2 =0,001 Дж/Кл
Ал енді ... ... ... ... көрейік.
ψ1=q/4πεor1
ψ1= 1/4·3,14·8,85·4=0,004 Дж/Кл
ψ2=2/·4·3,14·8,85·6=0,002 Дж/Кл
Егер өріс бірнеше нүктелік зарядтардан тұратын болса, онда ... ... ... жеке ... ... ... тең ... есептеуіміздегі нүктелік зарядтардың саны екеу болғандықтан, бұл
жүйе үшін потенциялдың мәні төмендегідей ... ... ... ... ... ... былай жазамыз:
A12=q(ψ1-ψ2)
A12= 1( 0,004-0,002) =0,002 Дж
A21=q(ψ1-ψ2)
А21=2(0,004-0,002)=0,004 Дж
Жалпы жүйе үшін жұмыс ... тең ... ... пен ... ... потенциялдың формуласы:
ψ=А/q
Енді осы электростатикалық өрісті эквипотенциял бет ... ... ... ... ... ... ... беттер
екенін еске түсірейік, жалпы эквипотенциял беттер өрісті кескіндеу ... Егер ... ... ... ... бойымен орын
ауыстырса онда оның істеген жұмысы нөлге тең болады деп жоғарыда ... енді осы ... ... ... ... 2(0,004-0,002)=0,004 Дж
А= A1-A2
A= 0,002-0,004=0,002 Дж
Яғни есептеу нәтежесінде нөлден аз шама шықты, демек теорема дәлелденді.
Қорытынды.
Жалпы электр құбылысын сипаттаушы екі өріс бар ... ... ... ... ... Электр өрісі қозғалыстағы зарядтардың айналасында
болса, электростатикалық өріс аты айтып ... ... , ... ... айналасында болады. Статика сөзі-тұрақты,
қозғалмайды деген ... ... яғни ... ... ... деген мағынаны беретіні түсінікті.
Кеңістіктің барлығы оң және теріс зарядтармен толтырылған, бірақ
олар жай кездері разрядталып тұратын ... ... ... ... да біз зарядтардың бар екенін байқамаймыз. Ал егер дене зарядталса
онда осы зарядтар бір-біріне ... ... ... ... ... айналасында жоғарыда айтылған өрістер болмаса, онда зарядтар
бір-біріне әсер етпес еді, яғни табиғаттағы көптеген құбылыстар ... ... еді. ... ... ... та, ... зат бір-біріне
өздігінен әсер етпейді, оларды әсерлестіру үшін осы заттарды ... ... ... да осы заң ... ... яғни қалыпты
жағдайда зарядтар бір-біріне әсер етпегенде осы өрістер бір-бірін белгілі
бір ... ... ... Ал егер ... ... әсер етсек олар
осы өрістері арқылы тартылады немесе тебіледі. Өрістер бір-біріне ... күш ... ... ... тебіледі. Яғни бір сөзбен айтқанда
зарядтардың арасындағы байланысты Кулондық күш ... ... күші ... ... тура және екі ... одан да көп ... ... квадратына кері пропоционал болып келеді. ... ... ... ... осы ... ... ... ал егер арақашықтықтары
керісінше қысқарса онда бұл күштің шамасы артады.
Кез келген дененің бойындағы ... ... ... ... ол ... ... еселі болып келеді. Бұл электр
зарядтарының дискреттілігін көрсетеді. Денелерді ... ... ... ... ... әсерлесу күштерін қарастыратын бөлімді-
электростатика деп атаймыз. Электростатиканың негізгі заңы ... ... ... ... өлшем бірлігі ретінде Кулон қабылданған. Сонымен
қатар ... ... ... заңы ... ... әсерлесу
заңын тәжірибе жүзінде анықтаған. Электр ... мен ... ... ... ... күш ... деген шама сипаттайды. Бұл
тұжырымды ағылшын ғалымы Фарадей ұсынды. Бұл ... ... ... ... жанама кернеулік ... ... ... ... ... ... векторының сызықтары деп немесе
күш сызықтары деп атайды. Бұл күш сызықтары оң зарядтардан басталып, теріс
зарядтарда аяқталады. Күш ... ... ... ... ... ... да ... болады. Осы жұмыста әр түрлі беттердің күш
сызықтары қарастырылып, оларға сипаттама берілді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Савельев И.В. Курс ... ... М. ... 1982. Т. 2.496 ... ... Под ред. В. С. ... М. ... школа, 1970.567
С.
3.Электротехника /Под ред. В. Г. Герасимова. М.:Высшая школа. 1985.480 С.
4.Борисов Ю.М., ... Д. Н. ... ... ... школа
.1974.519С
5.Касаткин А.С.,Немцов М. В. Электротехника.М:Энергоатомиздат. 1983.440С
6.Основы теории цепей/ Г. В. Зевеке, П.А. ... А. В. ... ... ... 1975. ... измерения/ Под ред. А.В. Фремке. М.: Энергия.1980.424С.
8.Вольдек А.И. ... ... Л.: ... 1980. ... М. Г., ... А.С. ... курс ... Энергоиздат.
1981.576 С
10.Михайлов О. П., Стоколов В. Е. Электрические аппараты и ... М.: ... 1982. ... справочник. М.: Энергия, 1985. Т.1.488С.1986.Т.2.640 С
12.ГОСТ 19880-74.Электротехника. Термины и ... 1494-77. ... ... ... ... ... ... СЭВ 2182-80. Обазначения буквенно- цифровые в электрических схемах.
-----------------------
+
+
-
-

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Токтардың өзара әсерi. Бұранда және сол қол ережесi.Магнит индукциясы. Магнит өрiсi9 бет
Электродинамикадағы сақталу заңдары4 бет
Заттағы электромагнит өрісі7 бет
Электростатика20 бет
Электростатика жайлы7 бет
"Қазақстандағы ветеринария қызметі және ҚР «ветеринария туралы» заңы"6 бет
18.12.00 ж Қазақстан Республикасының «Cақтандыру қызметі туралы» Заңының негізгі мәселелері7 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Адам өмірі Қазақстан Республикасының Қылмыстық Заңымен қорғау объектілері ретінде18 бет
Атом молекулалық ілім. Химияның негізгі түсініктері мен стехиометриялық заңдары (Зат массасының сақталу заңы, құрам тұрақтылық заңы, еселік қатынастар заңы, көлемдік қатынастар заңы, эквиваленттер заңы, Авогадро заңы)13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь