Табиғат ресурстары және оларды тиімді пайдалану мәселелері


ЖОСПАРЫ

КІРІСПЕ 3

1. Табиғат ресурстары және оларды тиімді пайдалану мәселелері 4
Табиғат ресурстары және олардың жіктелуі 4
2. Ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаның ластануы 7
3. Қазақстанның қазба байлықтары 10
4. Оңтүстік Қазақстан облысының табиғат ресурстары 17

ҚОРЫТЫНДЫ 24

ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 25
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Ашмова Т.А., Хаскмн ВВ. Экология — М-Юнити, 1998.
2. Әділов Ж. Қала және қоршаган орта. Жогары оқу орындары студенттеріне арналған көмекші құрал. — Алматы: Ана тілі, 1991.
3. Баешов А, Дәрібаев ЖЕ, Шакиров Б.С. және т.б. Экология негіздері — Түркістан: Яссауи Түркістан университеті, 2000.
4. Бейсенова Ә.С., Шілдебаев Ж.Б. Экология оқу құралы. — Абай атындагы АлМУ. — Алматы: 1999.
5. Бшалмев А.Б., Мухаметжанов Х.М. Генетика ц окружающая среда. Учебное иособие — Алматы: Наука, 1996.
6. Бродскмй А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. — Алматы: Ғылым, 1997.
7. Воронков Н.А. Экология общая, социальная, ирикладная. — М.: Агар, 1999.
8. Вронсшй В.А. Экология. Словарь-шравочник. — Ростов-на Дону: Феникс, 1999.
9. Гурнков Д.Е. Экология — наука для всех. — Алматы: Кайнар, 1990.
10. Дрейер О.К., Лось В.А. Экология и устойчивое развитие. - М: УРАО, 1997.
11. Закон РК об охране окружающей среды //Казахстанская правда, 05.08.97.
12. Закон об охране атмосферного воздуха //Казахс-танская иравда, 15.06.81.
13. Закон об особо охраняемых территориях РК //Казахстанская иравда, 15.07.97.
14. Киреев Н.Г., Ниреева Н.В. Экономика и природная среда. — М.: Агар — Рандеву-АМ, 1999.
15. Коммонер Б. Замыкающийся круг. —Л., 1974.
16. Культеев С.Т. Практикум ао экологическому праву РК. — Алматы: Данекер, 2001.
17. Лосев AJB., Провадкин Г.Г. Социальная экология. - М: ВЛАДОС, 1998.
18. Мамедов Н.М., Суравегина И.Т. Экология. — М.: Школа-Пресс, 1996.
19. Маркович Д.Ж. Социальная экология. — М.: Просвещение, 1991.
20. Моисеев Н.Н. Человек, Среда, Общество. — М.: Наука, 1982.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге


ЖОСПАРЫ
КІРІСПЕ 3
1. Табиғат ресурстары және оларды тиімді пайдалану мәселелері 4
Табиғат ресурстары және олардың жіктелуі 4
2. Ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаның ластануы 7
3. Қазақстанның қазба байлықтары 10
4. Оңтүстік Қазақстан облысының табиғат ресурстары 17
ҚОРЫТЫНДЫ 24
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 25
КІРІСПЕ
Менің бұл курстық жұмысымды Қазақстандағы табиғат ресурстарына арнап
жазып отырмын.
Табиат ресурстары мен табиғат жағдайларының арасындағы шекара нақты
емес. Мысалы, ауа егер бұрын жоқ табиғат жағдайы болса, қазір жағдай және
ресурс бол ып табылады.
Табиғат ресурстарымен қатар табиғат жағдайлары мын да
қарастырамыз. Олардың табиғат ресурсарынан ерекшелігі — олар
адамның өмірі мен қызметіне әсер етеді, бірақ берілген кезеңде
материалдың өндіріске қатыспайды.
Табиғат ресурстарын қазір қолға алған жөн.
Мысалы: Ауаның ластануы, ормандардын құрып бара жатқаны, жануарлар
және т.б.
Ауаның, судың, топырақың ластануы, қалпына келмейтін табиғи
ресурстардың сарқылыуы, биосфераның тұрақтылығының бұзылуы мен
алуантүрлілігің кемуі, адамдардың денсаулығының және өмір сүру
жағдайларының нашарлануы күшейіп отыр.
1. Табиғат ресурстары және оларды тиімді пайдалану мәселелері
Табиғат ресурстары және олардың жіктелуі
Табиғат ресурстарына адам пайдаланатын және материалдық игіліктерді
жасау үшін қолданылатын табиғат объектілері жатады.
Ресурстардың жіктелуі. Табиғат ресурстарын бірнеше белгілері бойына
жіктейді. Олар атмосфералық су, өсімдіктер, жануарлар, топырақ қазба
байлықтар, энергетикалық және т.б. болып бөлінеді. Ең жиі қолда-нылатын
жіктелу ресурстардың сарқыту жылдамдығы немесе қалпына келуіне байланысты
(23-сурет).

- Сарқылуына байланысты табиғат ресурстарынын жіктелуі
Ресурстардың сарқылуы бойьшша жіктелуін-маңызы —
ол адамды қолданылуы анағұрлым ириоритетті ресурстарды
пайдалануга бағыттайды. Оларға ең алдымен сарқылмайтын ресурстар
Бұл ресурстарды пайдаланудың қоршаған тигізетін зиянды
әсері айтарлықтай болмайды. оларды толық пайдалануға мүмкіндік
беретін жолдарын жасауы қажет. Екіншіден, қалпына келетің
ресурстарды пайдаланудың болашағы бар. Мысалы өсімдіктер,
жануарлар.
Сарқылатын ресурстарға жақын кезеңде немесе болашақта қорының сарқылу
қаупі төніп тұрған заттар жатады. Бұларға ең алдымен қазба байлықтар мен
тірі табиғат ресурстары жатады. Ресурстардың сарқылуы салыстырмалы ұғым.
Сарқылмайтын ресурстарға шексіз ұзақ уақыт пайдалануға болатын
ресурстар жатады. Мысалы, күн энергиясы, жел, теңіздің толуы мен қайту
энергиялары. Бұл жаедайда да сарқылмайтын ұғымы мен салыстырмалы түрде
айтылады. Себебі, әрбір ресурс үшін пайдаланудың шегі болады. Мысалы,
белгілі бір мөлшерден артың күн энергиясын пайдалану жер маңындағы
кеңістіктің темапратурасынын артуына әкеліп, термодинамикалық дағдарысты
туғызуы мүмкін.
Ресурстардың ішінен судың орны ерекше. Су ластану нәтижесінде уақытша
(сапалың жагынан) сарқылады, біраң сандық жағынан сарқылмайтын ресурс.
Жердегі судың қорының мөлшері өзгермейді. ал оның жеке сфералар (мұхмт,
құрылық, атмосферз) немесе түрлері (сұйық, қатты, бу тәрізді) арасында
таралуы әр түрлі болуы мүмкін.
Табиғат ресурстарының сарқылу мәселесі Жылдан-жылға өзекті
мәселеге айналып келеді.
Бұл олардың мөлшерінің шектеулілігіне және оларды
пайдаланудың артуына байланысты.
Б. Скиннердің (1989) мәліметтері бойынша халық санының қазіргі өсу
жылдамдығы жылына 1,7% болган жағдайда ресурстарды пайдалану әрбір 41 жыл
сайын екі еселену керек. Бірақ, мысалы, алтын өндіру жылына 4%-ға артып
отырса, оның екі еселену периоды 18 жыл, минералдық ресурстардың қолданылуы
орташа шамамен жылына 7%-га артып (отырса, ал екі еселену периоды 10 жыл
болып отыр. Адамзат қоғамы көмірді 800 жылдан бері өндіріп келеді бірақ,
оның жартысы соңғы 30 жылда өндірілген.
Көміртегінің қосылыстарынан тұратын ресурстарды аайдалану жылдамдығы
ерекше назар аударады. Себебі, олар энергия мен көптеген азық-түлік алудың
негізгі көзі болып табылады. Сонымен қатар, оларды пайдалану ғаламдық
мәселелер: иарниктік эффект, қышқылдық жаңбырлар және т.б. туғызатын
атмосфераның ластануымен тыгыз байланысты.
Қазіргі кезде табиғатта миллиондаган жылдар барысында жиналған жанғыш
қазба байлықтар бір жылда жағылады. Ғалымдардың жасаған болжамдарының
біреуіне сүйенеек, жанғыш отьшдарды пайдаланудың қазіргі жылдамдығы
сақталса, онда барланған мұнай қоры шамамен 30—40 жылға, газ — 40-50
жылға, көмір — 70—80 жылға жетеді.
Ең көп пайдаланылатын металдарға қатысты (темір мен алюминий) Б.
Скиннер былай дейді: темір Қолданылу мөлшері бойынша қазір бірінші орында
(алюминийден кейін). Оны иайдаланудың қиындықтары, олардың негізгі
массасының мөлшері аз қосылыстарда болуына байланысты. Экологиялық тұрғыдан
темірді қорыту күкіртті ангидрид кен көміртегінің қостотыгымен
ластандырылады. Көмірқышқыл газымен ластану негізінен
технологиялық ироцест кокстың пайдаланылуымен байланысты.
Алюминийді қорыту өндірістің энергия сыйымды лығының жоғары болуымен
сипатталады. 1 т металл алу үшін 7 т көмір жанғанда бөлшетін энергияға тец
энергия қажет. Сонымен қатар, алюминий өндірілетің негізгі шикізат —
бокситтің қоры шектеулі. Ол басқа химиялық элементтердің шайылуы
нәтижесінде тропиктік топырақтарда түзіледі. Алюминийді нифе-лин мен сазды
тонырақтан алуға болады. Бірақ, бұл шикізаттардан металды бөліп алу өте көн
мөлшерде энергияны ңажет ететіндіктен экономикалық тұрғыдан тиімсіз.
2. Ресурстарды пайдалану және қоршаған ортаның ластануы
Қоршаған ортаиың ластануы дегенде біз оған тән емес агенттердің енуі
немесе бар заттардың концентрациясының (химиялық, физикалың, биологиялық)
артуын, санның нәтижесінде қолайсыз әсерлер туғызуын түсінеміз.
Ластандырушы заттарға тек улы заттар ғана емес, зиянды емес немесе ағзаға
қажет заттың оптималды концентрациядан артық болуы да жатады.
Ластануды жүйенің тепе-теңдігін бұзатын кез келген агент ретінде
бағалауға болады.
Ластану әр түрлі белгілері бойынша жіктеледі:
• шыгу тегі бойынша:
табиғи және жасанды (антропогенді);
• пайда болу көзіне байланысты:
а) өндірістік, ауыл шаруашылық, транснорттық және т.б.;
э) нүктелік (өнеркәсіп орнының құбыры), объектілі (өнеркәсін орны),
шашыраған (егістік танабы, бүкіл экожүйе), трансгрессивті (басқа аймақтар
мен мемлекеттерден енетін);
• әсер ететін ауқымына байланысты: ғаламдық, аймақтық,
жергілікті;
• қоршаған ортаның элемёнттері бойынша: атмосфера, топырақ,
гидросфера және оның әр түрлі құрам бөліктері (әлемдік
мұхит, тұщы су, жер асты сулары, өзен сулары және т.б.);
• әсер ететін жеріне байланысты: қала ортасы, ауыл
шаруашылық ортасы, өнеркәсіп орындарының ішінде, пәтер ішінде
және т.б.;
• әсер ету сипатына байланысты: химиялық (химиялық
заттар мен элементтер), физикалық (радиоактивті, радиациялық
жылулық, шу, электромагниттік), физико-химиялық (аэрозолдер),
биологиялық (микробиолошялық және т.б.);
• әсер етудің аериодтылығына байланысты: бірінші ретті
(өнеркәсіп орындарының қалдықтары), екінші. ретті (смогты
құбылыстардың өнімдері); түрақтылық дәрежесі бойынша: өте тұрақты —
жүз және мың жыл тұратын (азот, оттегі, аргон және басқа
инертті газдар), тұрақты — 5—25 жыл (көмірқышқыл газы, метан,
фреондар), тұрақсыз (су буы, көміртегі тотығы, күкіртті газ,
күкіртсутек, азоттың қостотығы, озон қабатындагы фреон).
Неғұрлым ластаушы зат тұрақты болса, онық Қоршаған ортада жиналу
эффекті жоғары. Кез келген ластаушы затты үш параметрі бойынша бағалуға
болады: қоршаған ортаға түсетін көлеміне, тұрақтылық дәрежесінө қарай.
Мысалы: көмірқышқыл газының қолайсыз эффектісін оның қоршаған
ортаға түсетін көлемше және үш сақталу уақытына, олай болса оның жинақталуы
және осыған байланысты тарниктік эффекттің пайда болуы қамтамасыз етеді.
Өндірілетін ресурстардың тек 2—3%-ы ғана пайдалы өнім ретінде
қолданылады, ал қалғаны қалдықтар (бос жыныс, шлактар және т.б.). .
Адам қызметінің көңіл аударарлық нәтижесіне қоршаған ортага оган тән
емес, тірі ағзалар үшін бөтен (ксенобиотиктер) заттардың шығарылуы жатады.
Табиғатта 2 мыңдай бейорганикалық және шамамен 2 млн. органикалық
қосылыстар бар. Адам қазір 8 млн.-нан астам қосылыстарды синтездей алады.
Жыл сайын олардың саны бірнеше мыңға артып отырады.
Жер бетіндегі адам мекен етаейтін кеңістіктің болуы (құрлықтың жалпы
ауданы 149 млн. км2 болса, мұндай жерлердің үлесіне шамамен 48 млн. км2
тиеді) қазіргі дағдарыстың ғаламдық сипатын жоққа шығармайды. Бүл ең
алдымен атмосфера мен судың қозгалғыштыгына байланысты. Мысалы, мұнайлы
қабықшамен әлемдік мұхиттың бетінің 15—25% ластан-ған. Қазіргі кезде
атомдық двигательдер мен радиоактивті қалдықтардың көмілуі нәтижесінде
әлемдік мұхиттың радиоактивті ластануы зор қаупі төндірін отыр.
Табиғат ресурстарын пайдалану жылулық ластанумен, яғни жер маңы
кеңістігінде қосымша энергияның жиналуымен байланысты.
Биосфераның жылулың балансының бұзылуын атмосфераның шаңдануының
артуы, өсімдік жабынының булануының өзгеруі, топырақ иен су қоймаларының
бетінен ластануының өзгеруі қамтамасыз етеді. Мұнайлы қабықша булануды
20—30%-га те" жейді. Нәтижеде ғалымдардың болжауы бойынша ауаның орташа
жылдық температурасы 1—30С-ға артады. Ал мұның өзі биосфераның
термодинамикалық немесе жылулық дағдарыс жағдайына өтуіне соқтыруы
мүмкін.
3. Қазақстанның қазба байлықтары
Қазақстан минералдың ресурстарға өте бай. Казақстан дүние жүзінің 186
елінің ішінде вольфрам, қорғасын және барийдің қоры бойынша бірінші орында,
хромит, күміс және цинк бойынша екінші, марганец және молибден — үшінші,
мыс — төртінші, уран — бесінші, алтын — алтыншы, темір кені — жетінші,
қалайы мен никель — сегізінші, көмір мен табиғи газ — тоғызыншы, мұнай
бойынша он үшінші орында.
Қазақстан жерінде хромиттің әлемдік қорының үштен бір, уран мен
марганецтің төрттен бір бөлігі, темір кенінің оннан бір бөлігі
орналасқан.
Қазақстанда барланган тас көмір және қоңыр кө-мірдің қоры 200 млрд.
тоннадан астам. Көмір бассейндеріне Қарағанды, Екібастүз, Майкөбен, Обаған,
Жіліншік, Теңіз-Қорғалжын, Шу, Іле (Ңалжат), Төменгі Іле (Оңтүстік-Балқаш)
және Орал-Каспий (Жайың-Жем) жатады.
Қазір Қазақстан көмірсулардың қоры бойынша дүние жүзіндегі ірі
елдердің бірі больш табылады. Мұнайдың барланган қорынын, көлемі бойынша 12-
орында, газ бен газды конденсат — 15-ші, мұнай өндіру —
23-орында. Қазақстанның үлесіне барланған мұнай қорының 2%-ша
дейін (Каспий шельфін қоспағанда) келеді. 200-ден астам
мұнай мен кен орындарының өндірілетін қоры 2,2 млрд. тонна, кенденсат —
шамамен 700 млн. тоннаны құрайды.тЕліміздің болжанып отырған мұнай
ресурстары шамамен 13 млрд. тонна.
Қазақстанның жер қыртысы мұнай мен табиғи Газдарға бай.
Каспий маңы ойпаты, Каспий теңізінің жғалауын қоса алғанда
мұнай қоры 7 млрд. тонна. Бұл мұнай өндірісін жыл сайын
50—100 млн. тоннаға дейін көтеруге мүмкіндік береді. Қарашығанақ
кен орнындағы табиғи газ қоры 1,3 триллиоц куб метрді құрайды.
Арал маңында да мұнай мен газдың үлкен қоры, табылған. Алдын ала
жасалған есептеулер бойынша мұнда 350 млн. тонна мұнай мен 100 млрд. куб
метр газ бар. Мұнай мен газга қатысты Торғай, Шу-Сарысу, Зайсан—Алакөл
ировинцияларының болашағы зор. Қазақстанда мегалл кен орындары барланған.
Темір кендерінің қоры 8 млрд. тоннадан астам. Оның 80% Торғай теміркен
бассейнінде орналасқан. Басейннің ірі кен орындарына Соколов, Сарыбай,
Қашар, Лисаков және Аят кен орындары жатады. Металлургиялық процесте темір
кенінен басқа ванадий, алюминий оксиді, фосфаттық шлактар алынады. Олар
минералдық тыңайтқыш ретінде пайдаланылады.
Алатау темірмарганец бассейнінде шамамен 500-дей кен орындары мен
металл іздері табылган. Бассейндегі темір кендерінің ңоры 500 млн. тонна
және марганецті кендер — 80 млн. тоннаны құрайды.
Ұлытаудагы Қарсақатай темір кен орындарында 500 млн. тонна темір
кені бар.
Шагын теміркен орындары Кеңтөбеде (Қарағанды), Атансарда (Көкшетау),
Қаратаста (Жезқазған), Иірсуде (Оңтүстік Қазақстан) және т.б. жерлерде
табылған.
Мярганец кендері Атасу темірмарганец, бассейнінен басқа Сарыарқада,
Ұлытауда, Қаратауда, Маңғыстау мен Семейде анықталңан.
Хромит кендері негізінен Ақтөбеде табылган. Кемиірсай массивінде
шамамен 30 кен орындары бар. Кеннің ұзындыгы 80 км, ені 0,6-дан 30 км-гб
дейін созылған, қалыңдығы жүздеген метрге жетеді Кендегі хром тотығының
мөлшері 20-дан 60%ға дейін. Бұл кен орнына дүние жүзінде тең
келетін кең орны жоқ. Хромий кенін өндіру бойынша
Қазақстан дүние жүзінде бірінші орынға шықты.
Хромит кендері Қостанайдағы Жетіқарада, Құндыбайда, Аққарғада,
Ақтауда, Семейде табылған.
Ванадий кендері Қаратау мен Жабағылтауда табылған. Кендегі ванадийдің
мөлшері шамамен 1% және молибден 0,22 %. Кеннің сапасы жоғары емес. Ванадий
бар кендер Шыңғыс тауларында, Бетпақалада, Кіндіктаста, Теріскей Алатауы
мен Жезқазған аймағында кездеседі.
Титан кендері Қостанайда, Көкшетауда, Ақмола мен Ақтөбе облыстарында
барланған. Үлытау, Оңтүстік Алтайда және Жезқазган облысындағы қоры
белгілі.
Қазақстан түсті, бағалы және сирек металдардық көптүрлілігімен,
байлығымен сиііатталады.
Алюмииий кендерінің ішінде бокситтер ерекше орын алады. Келешегі бар
аудандарға Сарыарқаның батысы мен солтүстігі, Торғай ойпаты, Сырдария
өзенінің бассейні, Каспий маңы және Арал маңы ойиаты. Аманкелді, Обаган,
Жоғарғы Тобыл, Теңіз, Таскөл және Шаған, Мұталжар, Шымкент қаласының
маңындағы кен орындарын атауға болады.
Алюминий шикізатының бокситтен басқа түрлері Де барланған.
Никель және кобальт кендері Ақтөбе, Қостанай, Жезқазған, Карағанды,
Павлодар, Семей және Жамбыл обдыстарында таралған. Ақтөбедегі Кемиірсай
бассейнінде никель кен орындарының 30-ның ішінен 14-і жұмыс істейді Жоғары
сапалы никель кенінің үлкен Қоры Қостанай облысындагы Аққарға мен Ақтауда
шоғырланған. Силикатты никель ксндері басқа Семей және Жезқазған
облыстарында ашылған. Олардан металлургиялық өндеу барысында
талқыналынады.
Мыс кендері Қазақстанның көптеген территорияларында тарлаған. Алтай
тауларынан бастап ресиубликамыздың батыс шекараларына дейін мыс кендері
барланған. Мыстың ірі кен орындары Сарьь арқада, Жетісу, Жоңіар Алатауында,
Шыңғыс жэне Мұғалжар тауларында, Батыс Торғайда, Теңіз ойпатыңында, Аңтөбе
маңында, Маңғыстауда, Атбасар-Терісаққанда, Солтүстік Қазаңстанда, Балқаш
маңында, Тарбағатай, Сәуір тауларында және т.б. орналасқан. Дүние жүзіне
белгілі мыс кен орындары Қоңырат, Бозшакөл, Саяң, Жыланды, Аңтоғай,
Жезкент, Шиелісай және т.б. еліміздің ұлттың байлығы болып табылады.
Мысты кендерден, сонымен қатар, қорғасын, цинк, молибден, күкірт
және т.б. компоненттер алынады.
Қорғасын-мырыш (полиметалл) кендері Кенді Алтайда, Сарыарқада, Қаратау
мен Жоңғар Алатауында таралған. Олардың негізінде ірі тау-кен байыту және
металлургиялық кәсіпорындар Лениногорскіде, Зыряновскіде, Өскеменде,
Текеліде, Шымкентге, Қарағайлыда, Кентауда жәие т.б. жұмыс істейді.
Полиметалл кендерінің қүрамында қоргасын мен мырыш немесе мыс пен
мырыш немесе қорғасын мен мыс немесе тек мырыш болады.
Сарыарқада Атасу тиіндегі пюлиметалл кендері Қарағанды және Жезқазған
облыстарында орналасқан. Комилексті, қосымша комионенттері бар кен орындары
Балқаштың солтүстігінде орналасқан. Бірнеше полиме-талл кендерінен біреуі
ғана — Ақжол іске қосылған.
Қаратауда Ақысайдан басқа Аралтау, Ақсоран, Байжансай кен орындары
бар. Жоңғар Алатауында Текелі, Көксу, Суықтөбе, Орталық Суықтөбе және т.б.
кен орындары іске қосылған.
Шу мен Іле тауында да нолиметалл кен орындары табылған.
Алтын мен күміс ертеден Қазақстанның шығысымен солтүстігінде өндірілін
келғен. Солтүстікте — Ақсу, Машайық, Жусалы, Жақтабыл, Төртқұдық және тб.
кен орындары. Шығыста — Қалбы алтынды ау-аны. Алтын Оңтүстік Қазақстанда
Жоңғар Алатауы мен Шу және Іле тауларында табылған.
Көкшетау жақын жылдары негізгі алтын өндіруші аймаққа айналады.
Өндірілетін алтын мөлшерін қазіргі жылына 10—15-тен 100—120 тоннаға дейін
арттыруға болады.
Сирек металдар Қазақстан жерінде кеңінен таралған.
Вольфрам мен молибденнің өнеркәсііітік кен орындары Сарыарқада
(Байназар, Ақмая, Шалқия, Саран, Батыстау және т.б.), Таулы Алтайда
(Көкшіл, ЦІындыгатай), Іле Алатауында ашылған. Солтүстік Балқаш кен
орындарында (Қоңырат, Бозшакөл, Саяң) және Қаратаудын, ванадийлі кен
орындарында әр түрлі мөлшерде молибден ңоры бар.
Танталниобий кендері Қалба мен Мұғалжарда тарлаған. Комшексті ниобий
кендері Семей және Көкшетау облыстарының гранитті шөгінділерінен табылған.
Цирконий Сарыарңаның батысы мен солтүстігінде, Торғай ойпатында, Арал
маңы мен Мұғалжарда таралған.
Висмут қорғасынды, мырышты және мыс кендерінде кездеседі. Сураманың
бірден бір кен орны (Торғай) Акмола облысында орналасқан.
Сынап Шар ауданында, Шу, Іле және Жоңғар Алатауында табылған.
Мышьяктың негізғі қоры алтын кен орында-Рында орналасқан.
Кадмий Кенді Алтайда, Сарыарқа мен Қаратауда таРалған. Онын қоры
қорғасынды-мырышты, мысты кен орындарында орналасқан. Кадмийді
концентраттардан өндіреді.
Галий Амангелді және Торгай бокситінде, Алтайдың пюлиметалл
кендерінде кездеседі.
Индий Мыргалымсай, Текелі, Майқайыңнық иоли-металл кендерінен
алынады.
Рений Жезқазғанның мыс кендерінен табылған.
Талий Алтай кендерінен (Лениногорск, Зыряноасқ Ертіс маңы), Сарыарқа
(Жайрем, Ақжал, Ұзынжал, Қарағайлы), Жезқазган және Қоңырат кен орындарынан
алынады.
Селен мен теллур Кенді Алтай, Майңайыңның, Шыңғыс тауының пюлиметалл
кендерінен, Саяқ, Қоңырат, Возшакөлдің, Шатыркөл, Жезңазған және т.б.
мысты кендерінен алынады.
Сирек металдардың қасиеттері мен алыну тех-нологияларын меңгерудө
үлкен ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық кадастр - оқушылардың оқытушымен өзіндік жұмыстарын (дүрмектік) орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар21 бет
Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мен қорғау мәселелері4 бет
"Ұн сорттарын пішіндеу және бақылау"9 бет
«Мұнай кенорынды игеруге және пайдалануға салынған ақша қаражаттарының тиімділігін талдау»8 бет
Агроөнеркәсіптік интеграцияның қазіргі ахуалы мен жетілдіру жолдары68 бет
Актас мұнай кен орнын игерудің оптималды жобалық шешімін анықтау67 бет
Бірлескен кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттыру жолдары» (БК «Транс - Сервис» ЖШС мысалында)92 бет
Банкралық несие29 бет
Басқарудағы ынталандыру және мотивацияның теориялық аспектілері42 бет
Бейнелеу өнері сабағында акварель техникасын қолдану арқылы оқушылардың шығармашылық әрекетін қалыптастырудың педагогикалық тиімді шарттарын теориялық тұрғыдан негіздеп, әдістемелік ұсыныстар жасау69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь