Жалпы экономикалық теорияның методологиясы мен даму кезендері

ЖОСПАР

КІРІСПЕ

1 ЖАЛПЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯНЫҢ МЕТОДОЛОГИЯСЫ МЕН ДАМУ КЕЗЕНДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Экономикалық теория методологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Экономикалық теорияның даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

2 ҚР.да ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕГІ МЕНШІКТІҢ ҚАЗІРГІ ТАНДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.1. Қазақстан Республикасындағы жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.2. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындардың әрекет етуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18

3 ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ... ... ... ... ... ... ... ... .21

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
Бізді қоршаған ортаға үңіле қарайтын болсақ, ол тым күрделі және онда болып жататын өртүрлі өзгерістер бір-бірімен өзара тығыз байланысқан. Осы құбылыстарды жан-жақты зерттеу ісімен көптеген ғалымдар айналысады, солардың ішінде экономика ғылымының орны ерекше.
Қазіргі заманда «экономика» сөзінің тұсінігі көп мағынаны білдіреді.
Біріншіден, «экономика» сөзімен игіліктер мен кызметтер көрсететін өндірістік және өндірістік емес салалардың жиынтығы ретінде түсіндіріледі, онсыз адамзат қоғамы өмір сүре алмайды., Сондай-ақ «экономика» сөзімен экономикалық қатынастар жиынтығы қарастырылады. Осы қатынастар өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну жүйесінде қалыптасады. Бұл қатынастар қоғамның экономикалық базисін құрап, онда идеологиялык және саяси қондырма орналасады.
Екіншіден, «экономика» сөзін ғылымдар тоғысындағы экономикалық қатынастарын қызметтік немесе салалық астарын қарастыру деп білеміз. Экономикалык теорияның өкілдері өндіріс деңгейінің макро - мен микроэкономикасын және интерэкономикасын бөліп қарағанда да «экономика» ұғымын түсіндіреді. Интерэкономика дүниежүзілік шаруашылықтың пайда болуы мен даму заңдылығын сипаттайды. Соңдай-ак экономикалық теорияда бірнеше экономика түрлерін бөліп қарайды: дәстүрлі, нарықтық, еркін бәсекелік, әкімшілдік-әміршілдік, аралас және баскалары.
Үшіншіден, «экономика» сөзі экономикалық ғылым жалпы экономикалық теория ретінде қарастырлады.
Төртіншіден, «экономика» сөзімен оқыту пәні ретінде түсіндіріледі. Қоғамдық қатынастар жүйесінде экономикаға ерекше орын беріледі, себебі ол саяси, құқықтык, рухани және басқада коғамдық, өмір саласының мазмұнын анықтайды.
Бұл курстық жұмыстың мақсаты «экономика» ұғымын кешенді түрде талдау болып табылады. Жұмыс жасау барысында оқулықтар тақырыптың теориялық жағын ашу, экономикалық газет-журналдар экономика дамуындағы рөлін анықтау үшін қолданылды.
Бұл курстық жұмыста жалпы экономикалық теорияның даму кезеңдері, методологиясы, оның даму кезеңдері және қазіргі экономикалық ойлар қарастырылады. Саяси экономияда классикалық мектептерінің пайда болуы, оның “жас” буржуазияның саяси үстемдігін жүргізу үшін феодализімнің ескілік қалдықтарына қарсы күресімен байланысты айрықша ғылым ретінде қалыптасуын аса құрметпен атап көрсетіледі.
Дәуірлер бойынша, қоғамдық – экономикалық формациялар мен олардың сатылары бойынша экономикалық ойларды кезең - кезеңге бөлу шеңберінде таптық бағыттарды (мысалы, буржуазиялық, ұсақ буржуазиялық), ал олардың шеңберінде – теориялық ағымдарды, ілімдерді, жекелеген мектептерді бөліп көрсету қажет.
Қазіргі жағдайда ғылыми талдау жасаудың басты міндеттері әртүрлі экономикалық ағымдар мен мектептерді зерттеу, сынау, мүлде жоққа шығару емес, олардағы бөлініп көрінетін, тарихи тәжиребеге қарама-қайшы келетін және теріске шығаратын дәлелдер мен нақты аспектілерді ерекшелеп көрсететін ғылыми талдау болып саналады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Нұрсултан Назарбаев Қазақстан Республикасының Президенті
2. Очерки экономической истории /Под ред. академика С.Б.Баишева. Алма-Ата, 1974.
3. Прошлое Казахстана в источниках и материалах. /Под ред. проф. С. Д. Асфендиярова. 2-е издание. Алматы: «Казахстан». 1998.
4. Теоретическая экономика: Учебник. /Под ред. д.э.н. проф. У. К. Шеденова. Алматы-Актюбинск. 1999.
5. Титова Н.Е. История экономических учений. Курс лекций. М. 1997.
6. Толыбеков С. Е. Кочевое хозйство казахов в XVIII- начале XX века. Алма-Ата: Наука, 1971.
7. Экономикалық ілімдер тарихы пәнінің үлгі бағдарламасы. Алматы: Қазақ университеті, 1999.
8. Экономикалық ілімдер тарихы. Алматы: Қазақ университеті, 1997.
9. Экономическая энциклопедия. Политическая экономия. М.: Советская энциклопедия, 1972-1980. Т. 1-4.
10. Энтони Б. Аткинсон, Джозеф Э. Стиглиц. Лекции по экономической теории государственного сектора. М.: Аспект Пресс, 1995.
11. Юность науки. Жизнь и идеи мыслителей экономистов до Маркса. М., 1985.
12. Ядгаров Я.С. История экономическихучений. М.: ИНФРА-М., 1997.
13. Жанагулов А.Ш., Сүіндіков Ж.С. Нарықтық экономиканын казіргі терминологиялық түсіндірме сөздігі. Караганды: КЭУ баспасы, 2003
14. Жанагулов А.Ш., Сүйіндіков Ж.С., Ускенбаева А.Р., Cтепаницкая О.А «Экономика ілімдерінің тарихы» Қарғанды 2004
15. www.google.kz.
16. Новейшая история Казахстана. Сборник документов и материалов. т.1 (1917-1939г.г.). Алматы: «Санат». 1998
17. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. Алматы: Дәуір, 1992.
18. Назарбаев Н.Ә. Қазакстан-2030. Алматы, 1997.
19. Назарбаев Н. Ә. Тарих толқынында. Алматы: Атамүра, 1999.
20. Аникин А.В. Путь искании. Социально-экономические идеи в России до марксизма. М., 1990
21. Аубакиров И. А. Извлечение из опубликованных работ в разные годы. Алматы: Қазақ университеті, 2000.
22. Ашимбаев Т. А. Экономика Казахстана на пути к рынку. Тенденции и размышления. Алматы: Казакстан. 1994.
23. Баликоев В.З. Общая экономическая теория. Новосибирск, 1999
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
1 ЖАЛПЫ ... ... ... МЕН ... ... ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕГІ МЕНШІКТІҢ ҚАЗІРГІ ТАНДАҒЫ
ЖАҒДАЙЫ....................................................................1
5
2.1. ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
әрекет
етуі........................................................................
..18
3 ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ.................................21
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...............................28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... болсақ, ол тым күрделі және онда болып
жататын ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты зерттеу ісімен көптеген ғалымдар ... ... ... ... орны ... ... «экономика» сөзінің тұсінігі көп мағынаны білдіреді.
Біріншіден, «экономика» сөзімен игіліктер мен ... ... және ... емес ... ... ... түсіндіріледі,
онсыз адамзат қоғамы өмір сүре ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Осы қатынастар өндіру,
бөлу, айырбастау және тұтыну жүйесінде қалыптасады. Бұл қатынастар ... ... ... онда ... және ... ... ... сөзін ғылымдар тоғысындағы экономикалық қатынастарын
қызметтік немесе салалық астарын ... деп ... ... ... ... деңгейінің макро - мен микроэкономикасын және
интерэкономикасын ... ... да ... ... ... ... ... пайда болуы мен даму заңдылығын
сипаттайды. Соңдай-ак экономикалық теорияда ... ... ... ... ... нарықтық, еркін бәсекелік, әкімшілдік-әміршілдік,
аралас және баскалары.
Үшіншіден, «экономика» сөзі экономикалық ғылым жалпы экономикалық ... ... ... ... оқыту пәні ретінде түсіндіріледі. Қоғамдық
қатынастар жүйесінде экономикаға ерекше орын беріледі, себебі ол ... ... және ... ... өмір ... ... ... курстық жұмыстың мақсаты «экономика» ұғымын кешенді түрде талдау
болып ... ... ... ... ... ... ... жағын
ашу, экономикалық газет-журналдар экономика дамуындағы рөлін анықтау үшін
қолданылды.
Бұл курстық жұмыста ... ... ... даму ... оның даму кезеңдері және қазіргі экономикалық ойлар
қарастырылады. Саяси экономияда ... ... ... ... ... буржуазияның саяси үстемдігін жүргізу үшін феодализімнің ескілік
қалдықтарына қарсы күресімен байланысты айрықша ... ... ... ... атап ... ... ... – экономикалық формациялар мен олардың ... ... ... ... - ... бөлу ... ... (мысалы, буржуазиялық, ұсақ буржуазиялық), ал олардың шеңберінде
– теориялық ... ... ... ... ... ... ... ғылыми талдау жасаудың басты міндеттері әртүрлі
экономикалық ағымдар мен мектептерді ... ... ... жоққа шығару
емес, олардағы бөлініп көрінетін, тарихи тәжиребеге қарама-қайшы келетін
және теріске шығаратын ... мен ... ... ... ... ... ... саналады.
1. ЖАЛПЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ТЕОРИЯНЫҢ МЕТОДОЛОГИЯСЫ МЕН ДАМУ КЕЗЕНДЕРІ
1.1 Экономикалық ... ... ... ... бұл ... ... орны ерекше.
Ойткені бұл тақырып ерекше методологиялық кіріспе болып табылады. Мұнда
экономикалық теория нені ... ... бұл үшін ... ... оның ... ... атқаратын рөлі қандай және т.б. маңызды
моселелер аныкталады.
Бүгінгі адам, егер ол ... ... ... ... ... ... ... ол адам өзін білім мен мәдениетке қол
жеткіздім деп айта алмайды. Бұл ... жете ... білу ... ... жаңа ... танысады.
Қандай ғылым болмасын, ол адамдардың табиғатпен, қоғам-мен, бұлардың өзара
әсер ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болады. Бұны толығынан
экономиканы ... ... ... ... болады. Адамдар көне
заманнан бастап адамзат қоғамының дамуы немен байланысты, экономика қандай
зандар-мен дамиды ... ... ... ... ... ... ... және кайшылығы мол өмір. Бұл ... ... ... және т.б. ... ... өмірінің әр
салаларын жекелеген ғылымдар зерттейді. Экономикалық ғылым осылардың біреуі
болып табылады.
Тұңғыш экономикалық ой-пікірлер көне ... ... ... Ертедегі Греция,
Рим, Қытай, Индия ... ... ... ... негізінде не жата-ды, байлық калай көбейеді, т.б. ... ... 430-354 жж.), ... ... 427-347 жж.),
Аристотель (б.д.д. 384—322 жж.) пайдалылық туралы экономикалық ... ... ... ... Рим ойшылдары Сенека (4—65 б.д.д. жж.), Лукреций Кар (39—55 б.д.д.
жж.) ... ... ... ... ... Осының басты себебі материалдық ынтаның болмауы, дейді ... ... ... ... ... ... еткен. Осы концепциялар соңынан адамзат дамуының тарихи
процесінде шаруашылық өмірге ... ... ... ... ... еткісі келмесе, ол тамақ жемесін" деп, христиан-дық ойшылдар және
уағызшылар жабайы шаруашылық еңбекті қажетті көне ... іс деп ... ілім ... баға ... ... ... ... есептесе отырып, мүліктер индивидуалдық емес, ... жөн ... ерте ... орта ... ... ой-пікірлер ғылым болып
қалыптаспаған болатын. Сол замандардың ойшылда-ры экономикалық құбылыстарды
жалпы қоғам өмірінің ... ... алып жеке ... жоқ, ... ... ... келтіріп қалыптастыра алмаған.
Экономикалық теория қолданбалы ғылым болып шаруашылық ... ... ... ... Экономикалық теория ғылым ... тек ... ғана ... ... бұл ... ... ... деген атқа
ие болды (грекше: "политейя" — қоғам, "ойкос" — үй, ... ... ... ... ... ...... шаруашылықтың заңдары туралы ғылым
болып табылады. XVII ғ. басында саяси экономия ... ... ... ... ... тұрғыда тұжырымда-льш, қалыптасуы сауда,
өнеркәсіп капиталының дами ... ... Бүл ... ... ... ғғ. ... ... тауар-ақша қатынастары 1861 ж.
реформадан кейін дами бастады. Қазак, елінде XIX ғ. ... XX ғ. ... ... тауар-ақша айналымы, халықаралық нарык, еңбек бөлінісін
қамту процесі бірте-бірте жанданған ... ... ... батыс
аймақтары Ресеймен тауар айналысы басым қатынаста болса, оңтүстік, шығыс,
орталық аудандарға Орта ... ... т.б. ... саудагерлері жиі келе
бастады.
Алғаш рет өз алдына калыптасқан экономикалық ой-пікірдің белгілі бір бағыты
— меркантилизм ... ...... ... ... мектебі деп аталды. Бұл бағыт өкілдерінің айтуынша,
қоғамдык, ... ... ... тек, ... ғана ... ... ... бас пәні деп ақша, тауар айналымын түсінген. Бұл ... ... ... деп ... болмайды, өйткені капиталистік қимыл-әрекеттің
алғашқы кезендерінде халықаралық ... ... ... бір елде ... ... ... екінші елде қымбатқа сатылған. ... ... ... ... ... оның ... ... талап етуге тиісті делінген болатын. Осы мектептің белгілі өкілі
Томас Манн (1571—1641 жж.) және басқа ... ... ... өміріне белсенді араласып, саудада протекционистік саясатты ... ... ... ... ... ... таза байлық
айырбаста пайда болмайды, ... тек ақша ... ... ... ... ... ... байлық біреудің пайдасынан
екіншінің пайдасына ғана көшіп ... ... ... тауарлардың
бағалары тең болғанда ешкім байып кете алмайды.
Экономикалық ... ... ... кезенді физио-краттар ("физио-
кратия" грек тілінен аударғанда ... ... ... ... ... негізін қалаушы Франсуа Кенэ (1694— 1774 жж.). ... ... көзі ... ... ... Ал ... олардың
тұжымырымы бойынша, бір ғана сала ... ол — ... ауыл ... ... ... тек жердің табиғи
қүнарлылығымен байланыстырып, оны табитатың тегін сыйлығы деп ... ... ... ... ат ... ... ... деп
есептемейді. Ал ақиқатқа келсек, капитал мен еңбек жұмсалмаса ... өзі ... ... ... ... ... бет бұру ... саяси экономияның жарыққа келуіне жол
ашты. Күн тәртібіне келген мәселелерге дәлелді ... ... ... ... ... көрнекті өкілдері Уильям Петти (1623-1687 жж.), Адам
Смит (1723-1790 жж.), ... ... ... жж.) ... ... өндірістің барлық саласында жасалынатынын дәлелдеді. Бұл
байлықтың әмбебап формасы - тауардың құны деп ... ... ... құн ... негізін қалады, еңбек өнімділігінің рөліне көп назар
аударып, ... ... ... ... ... болды.
Байлық өсу үшін алғашқы жұмсалған қаражат қосымша шамаға ... ... ... ... ... Осы өте маңызды ғылыми жаңалықтың ашылуы,
экономикалық теорияны нақты ғылым ретінде ... ... ... осы мезгілде қалыптасқан болатын. Бұл ілімнің негізгі
идеялары Томас ... ... ... "Күн ... ... ... Ксйін бұл ілімге үлес қосқандар Ш.Фурье, ... ... ... экономия мен утопиялық социализмнің негізінде марксистік
бағыт қалыптасқан еді.
Біздің елдің экономикалық ғылымы осы ... ... ... ... ... ... ... ой-пікірлердің тарихын зерттейтін
еңбектердің қандайын ... ... ... ... елеулі назар
аударылады. Демек, П.Самуэльсон мен ... ... ... ... ... және Д.М.Кейнстің "Жұмыспен қамту, процент
және ақшаның жалпы теориясымен" қатар қойып, осы ... ... ... теорияның дамуының маңызды кезеңдері деп ұсынады.
Марксистік саяси экономия еңбек құн теориясын ілгері дамытып, қосымша ... ... ... замандағы экономикалық ой-пікірдің маңызды бағытына неоклассикалық
ілім жатады. Осы бағыттың өкілдері субъективтік құн теориясын ... ... ... неғұрлым аз шығын жұмсап мүмкінінше мол
пайдалылыққа ие болғысы келетін микроэкономикалық агенттердің ... ... ... ... пен ... және ... пен тұтынуды зерттеуге
негізделген.
XIX ғ. экономикалық ғылым ... ... ... мен ... пайдалану, өндіріс факторларын оптималды қолдану ... ... жету ... ... ... ... ... (бұл
бағыттың белгілі өкілдері А.Маршалл, К.Кобб, П.Дуглас).
Осымен қатар жалпы динамикалық тепе-теңдік теориясыда (Л. ... ... Осы ... ... тауарлар мен қызмет-терге сұраныстың, оның өндіріс
факторлары (еңбек, жер, капитал) сұранысына әсерін ... ... ... ... экономикалық теория ... ірі ... ... ... ... ... экономикадағы динамикалық процестерге (циклдерге, инфляцияға,
жұмыспен қамтуға, экономикалық құрылым-дардың өзгерістеріне, ақша ... ... ... ... ... ... ... бұнда
экономикалық ой-пікірлердің дамуы белгілі экономист және мемлекеттік
қайраткер ... ... жж.) ... және XVII ғ. ... ... ... ... көзқарасын орталықтанған мемлекеттегі
ресейлік меркантилизмнің ... деп ... ... Соңынан
экономикалық ілімге үлес қосқандар — И.Т. Посош-ков (1652-1726 жж.), М.В.
Ломоносов (1711-1765 жж.), М.М. ... ... жж.) ... А.И. ... ... П.А. ... Г.В.
Плехановтыңт.б. еңбектері. Осылар қаржылық, аграрлық және өнеркосіптік
реформалар жүргізудің ... ... ... мен региондары арасында
нарықтық қатынастардың кажеттігін дәлелдеген.
Экономикалық ой-пікірлер қатарында марксистік бағыттың орны ерекше деуге
болады (XX ғ. ... жж.). ... ... ... ... ... ... тәрізді, прогрессивтік экономикалық
қағидаларды, олардың дамуға ұмтылуына ... ... ... шығарып,
жойып отырды. Н.Д. Кондратьевтің (1891—1938 жж.), экономикалык циклдер
("ұзын толқындар") теориясын дүниеге ... А.В. ... ... ... ...... және ... шаруалық бағыттарын
дәлелдеген идеяларын атап өткен жөн. ... ... ... ... ... ... трактовкалардың көбі "социализм үшін саяси
жағынан зиянды" деп ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар, жекелеген экономикалық мектептердің көзкарастары мен
жетістіктердің өтпелі ... ... ... және ... экономика шеңберінде кәсіпкерліктің қалыптасуына бейімдеп,
интеграциялауға бет ... ... Осы ... ... монетаризмді және
мемле-кеттік реттеуді пайдалану аркылы, экономикадағы ... ... ... ... байланыстыра дамыту қажеттігін
дәлелдейді.
Экономикалық заңдар және экономикалык категориялар.
Барлық экономикалық кұбылыстар мен ... ... ... ... ... отырады. Экономикалық заң дегеніміз не? Ол ... ... аса ... тұрақты құбылыстары мен процестерінің
байланыстары.
Бұларға ортақ белгілер, ол экономикалық зандар, ... ... ... заңдар, яғни,олар адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз
жаратылып , әрекет ... Ал ... ... ... ... іс-әрекет, қызметін билейтін заңдар. Олар
адамдардың еңбек-кызметтерінің процесінде туып, осы процесс арқылы жүзеге
асырылады. Ал ... ... ... ... ... ... адамдар
қоғамынан тыс жағдайда да әрекет етеді.
Экономикалық зандар (табиғат зандарынан ерекшілігі), олар мәңгілік, ұзақ
мерзімді емес. ... ... ... ... ... бір ... туып,
өзгеріп, жойылып кетіп отырады. Экономикалық ... ... ... тәуелсіз, қоғамдағы объективтік экономикалық хал-ахуалдық
процестердің өзгерісімен тікелей ... ... ... ашып қолдану адамдардан белгілі күш салып тырысуды
тілейді, өйткені коғамдағы реакцияшыл, керітартпа ... осы ... ... жол ... бар ... ... зандар объективтік сипатта болады дедік. Осыған байланысты
сұрақ туады — адамдар осы заңцарды талдап, танып ... ... ... ... ... адамдар экономикалық құбылыстар мен процестердің
мәніне үңіле отырып, олардың даму зандарын ... ... ету ... біледі. Қоғам саналы түрде осы заңдардың талабын жүзеге асырады.
Экономикалық теория экономикалық ... ... ... ... ... — қоғам өмірінің нақты жағдайларын теориялык
тұрғыдан сипаттайтын логикалык ... ... ... ... ... ... ... нарық, пайда, тауар, ақша т.б
1.2 Экономикалық теорияның даму ... ... ... ... ... көп ... ... «экономика» сөзімен игіліктер мен ... ... және ... емес ... ... ретінде түсіндіріледі,
онсыз адамзат қоғамы өмір сүре алмайды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... Осы ... өндіру,
бөлу, айырбастау және тұтыну жүйесінде қалыптасады. Бұл ... ... ... ... онда идеологиялык және саяси қондырма
орналасады.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... салалық астарын қарастыру деп білеміз. Экономикалық
теорияның өкілдері өндіріс деңгейінің ... - мен ... ... бөліп қарағанда да «экономика» ұғымын түсіндіреді.
Интерэкономика дүниежүзілік шаруашылықтың пайда ... мен даму ... ... ... теорияда бірнеше экономика түрлерін
бөліп қарайды: дәстүрлі, ... ... ... ... және ... «экономика» сөзі экономикалық ғылым жалпы экономикалық теория
ретінде қарастырлады.
Төртіншіден, «экономика» сөзімен оқыту пәні ретінде түсіндіріледі. Қоғамдық
қатынастар ... ... ... орын ... ... ол саяси,
құқықтык, рухани және басқада коғамдық, өмір саласының мазмұнын анықтайды.
Экономикалық ... ... ... мағынасын білдіреді.
Генетикалық аралас ұсынысынан алғанда, ... ... ... ... ... көзқарастар, мекемелер мен катынастар екінші реттегі байлапыстар
болып табылады, себебі олар экономикалық қатынастардан ... ... және ... ... жасайды. Өз кезегінде саясат ... ... ... роль ... ... заңцардың дамуын
адамзат келісімі саясатты ... ... ... ... ғылым - ең ертедегі ғылымдардың бірі. Алғашқы рет ... ... ... дәуірімізге дейін ІІІ-ші ғасырда ертедегі грек
ойшылдары Ксенофонт ... 430-355 жж.) және ... ... ... еңбектерінде пайда болды.
«Ойкономия» (экономия) сөзі ретінде — (үй, ... ... ... шаруашылықты жүргізуді ұйымдастыру туралы ұсыныстар жиынтығын
тусінген. Кейінірек, осы бір талаптарға сүйене отырып, феодалдық ... үшін ... ... ... (тауарлы-акша) байланыстардың дамуы феодалдық ... және ... ... болуына әсер етті. Сол кездері жеке иеліктерді
жүргізумен шектелмеді және мемлекеттегі ... ...... ... сез) барлык шаруашылықты жүргізудің жалпы ұлттық ережесін
анықтаудың ... ... ... ... ... шаруашылықты
жүргізудін жалпы ережесі «саяси экономия» деген атка ие болды. Алғашкы рет
«саяси экономия» деген ... ... ... ... Антуан Мокретьен
колданды. Ол «Саяси экономия трактаты» (1615 ж.) кітабында Франция елінің
шаруашылығын мемлекеттік тұрғыдан басқарудың субъектісі ... ... мұны ... деп ... ерте ... Экономикалық теория ғылым ретінде
ХҮІ-ХУІІ-ші ғасырлар тоғысында пайда болды. Осы ... ...... кең ... Оның өзі экономиканын даму заңдылықтарын қарастыру
мен зерттеудің ... ... ... (итальян сөзі «мерканте» — саудагер, көпес деген рымды
білдіреді) бірінші экономикалық ілім болып ... Осы ... ... ... ... байлықтың кайнар көзі мен ... ... ... игіліктер ондірісінде емес, ол тауар мен ақша
айналымы саласында ... деп ... ... ... ... ... сыртқы сауданы реттеу, тауарды сыртқа ... ... ... артып тұруы мен елдегі ақша капиталының (алтын, күміс) жинақталуы
арқасында қол жеткізіледі. Меркантилистік саясат елге барынша көп ... мен ... ... ... Меркантилизмнің нағыз өкіддері - Вильям
Стаффорд (1554-1612 жж.) және Томас Мен (1571-1641 жж.) ... ... ... саудада емес, ол өндірісте пайда болатындығы туралы идеяны
алкашқы рет физиократтар («физиократ» ... ...... ... ... ... екі ... шыққан) мектебінің еңбектерінде пайда болды. Осы
мектептің басты тұлғасы — Франсуа Кенэ (1694-1774 жж.) еді. Ол ... ... көзі - ауыл ... ... деп ... ... ... Уильям Петти (1623-1687 жж.), Адам Смит (1723-1790 жж.) және
Давид Рикардо (1772-1823 жж.) ... де ... Олар ... ... ... ауыл шаруашылығының еңбегі арқылы емес, барлық
өндіріс саласындағы еңбекгерде (ауыл ... ... және ... ... ... ... Осы ... «классикалық» (үлгілі)
деген атқа иеленді, соңдықтанда бұл ... ... ... ... ... ... деп аталды.
Классикалық мектеп саяси экономияның тұжырымдамасын терендете отырып,
Уильям Петти, Адам Смит, Давид Рикардо, Карл ... ... жж.) ... Энгельс (1820-1895 жж.) теориялык тұжырымдаманы жасады, ...... ... атқа ие ... К. Маркстың ашқан басты
жаңалықтары: қоғамдық-экономикалық формация, ... ... ... ... жаңа жүйе ... пайда болуы, ұдайы
өндіріс пен экономикалық дағдарыстар теориясы, тауарға сіңген еңбектің екі
табиғаттылығы, қосымша құн ... ... ... ... ... ... ... ашты. К. Маркстың басты еңбегі -
«Капитал» (1867-ші жылы 1-ші, 1885 ж. - 2-ші, 1894 ж. - 3-ші ... ... ... ... белгілі және осы еңбек оны әлемдегі ұлы
экономистер ... ... ... жеке ... да бар. Тарих К. Маркстың ... ... ... ... ... ... қоғам
толық мақұлдамады, капитализмді таза қанаушы қоғам деген пікір де қателеу
көрінді. Әлемдік экономикалық ғылым марксизмді катты сынай ... осы ... ... ... ... дәуі ... мойындады.
Экономикалық теорияның дамуы сұбелі ұлес ... ... ... ... ... оқулығының авторы Пол Самуэльсон (1915 ж.)ұлы үш
ойшыдды ерекше бөліп қарайды. Олар А. ... ... және Дж. ... ... ғалымы Дж. Гэлбрейт былай деген: К. Маркстің ілімі өте
кұнды, сондықтан оны толық марксистерге ... ... К. ... ... ... шет ... мен ... де өзінің кейбір
ізбасарларын тапты. Ресейде К. Маркс пен Ф. Энгельстің идеяларын В.И. ... жж.) ... ... ... ... В.И. ... К. ... капиталды ұдайы ендіру және экономикалық дағдарыстар туралы
теориясын ... ... мән ... Ол ... оның ... дамуы» (1899 ж.), «Нарық деп аталатын сұрактар» (1893 ж.)
және басқа енбектері куәландырады. Бұл ... В.И. ... ... үшін ішкі ... ... процесін таңдауды көрсетіп, нарықтың
ұйымдастырушылық пен біріктірушілік күшінің экономикалық заңдылығын ... ... ... ... ... жағдайда ТМД елдерінің нарыққа
кешуінде езекті мәселелер болып табылады.
ХІХ-шы ғасырдың екінші жартысында «маржинализм» (ағылшынның ... ... ... сөзі) теориясы қалыптасты. Бұл ... ... ... ... Карл Менгер (1840-1921 жж.), Фридрих фон Визер (1851-
1926 жж.), ... фон ... ... жж.), ... ... ... ... Джевонс (1835-1882 жж.) және ... ... ... категориялары: шекті пайдалылық, ІІІскті омімділік,
шекті шығындар. ... ... ... мен ... колданады. Матсматикалык, мектептің өкіддерінің бірі, швейцар-экономисі
Леон Вальрас ... жж.) ... ... Ол жалпы нарықтық тепе-
теңділік моделін жасады, оньщ негізі сұраным мен ұсынымға ... ... ... елдеріндегі экономикалық теория негізінен терт ірі ағыммен
сипатталады:
бірінші ағым «неоклассикалық» деп аталып, ол казіргі
«монетаризм» және ... ... ... — А.Смиттің тікелей ізбасарлары былай деп
ссептеді: егер нарықтык. экономиканын ... ... ... берілсе. онда олар өте
жақсы қызмет аткарған болар еді;
екінші ағым «капитализмді реттеу» теориясымен
айқындалады. Оның негізін қолдаушы ағылшын экономисі
Дж. Кейнс (1883-1946 жж.) ... ... ... ағым ... (латынның «іnstitutus» —
бекіту, құрылтайлау деген сөзі) теориясымен белгілі. Онын негізін
қалаушы ... ...... Торстейн Веблен (1857-
1929 жж.) болып табылады. Оның 1899 жылы ... ... атты ... ... ... Осы ағым үшін капиталистік
қоғамның дамуы мен түрінін өзгеруіне арналғаьг зерттеулер
сипаты тән. Т. Вебленнің ізбасарларына «индустриалды қоғам»
теориясын жасаған ... ... Дж. ... ж.) және ... ... ... -
жақындасу, ұксайтын деген сөзі) теориясын жасаған голланд
ғалым-экономисі Ян Тинбергенді жатқызамыз. Американ ғалым-
экономисі Пол Самуэльсонның (1915 ж.) айтуынша, бұл
теорияларда «аралас ... ... ... төртінші ағым әлеуметтік багыталған нарықтық шаруашылык
теориясымен ... Осы ... ... ... ... ... мемлекеттік қайраткер Людвиг Эрхард (1897-
1977 жж.) және германияның ғалым-экономисі Вальтер ... жж.) ... ... ... ... әлде ... ... немесе «теориялық
экономика» ма?
Экономикалык ғылым үш ғасыр бойы ... ғғ.) ... ... ... ... теория анықтамасында таптық көзқарастың басымдылығын
дәлелдей отырып, К. Маркс оны кенінен ... ... Осы ... ... әрі ... Людвиг ХІІІ-тінсарай кызметкері,
Антуан Монкретьен өзінін экономикалык ілімінің айналымына
енгізіп. ол «Саяси зкономия трактаты» атты кітабын 1615
жылы жазған болатын.
Ағылшын ғалым-экономисі ... ... ... жж.)' ... ... принциптері» (1890 ж") деген енбегінде «саяси экономия» термині
«экономикалык теория» ағымымен пара-парлығын айтты. «Саяси зкономия, - ... ол, — ... ... ... көру және қолданумен өте
тығыз байланысты саласы болып табылады. Бұл накты шындык ... ... ... ... ашу үшін ... ... ... бері 100 жылдан астам
уакыт өтті және экономикилык. ғылым (алдағы талдаудан байқалғандай) ... ... Осы ... ... ... кен ... (авторлары П.Самуэльсон, Кэмпбелл Р.Макконелл. Стэнли ... ... ... ... ... ... Д. ... мен К. Маркстің еңбек кұны ... ... ... ... ... ғасырдын соңғы
ширегінде қүн мәселесін шешуге жана ... кен ... етек ... ... ... жай ... ... туындады. Жаңа тәсілдін басты
идеясы: құнды тек шығындарға (мейлі енбекте немесе «үш ...... ... ... ... орынсыз жай. Құн (бағалылык) ... ... ... ... ... ... ... (1890 ж.) жұмысында мынандай
ойды корытындылаған: Д. Рикардо мен ... ... ... ... мен
шекті пайдалылық теориясы («маржинализм») ары ... ... ... оларды синтездеуді жұзеге асырды. Шекті пайдалылык теориясы мен
классикалык күннын еңбек теориясын ... ... ... құн ... жол ... ... ... сұраным интенсивтігі, өндіріс
шектеулігі және өнім бағасы, — деп ... ...... ... Осы ... ... ... бұл өкл теорияның синтезделуі
оқулықтарда толык ... жок.. ... Д. ... мен К. ... ... теориясы қосымша кұн өндірісі механизімін ашты. Осы
өндіріссіз бірде-бір ... ... ... ... ... ... ... шыкын шамаға ету
мүмкіндігін ... және ... ... мен ... ... сондай-ақ шығындардағы өзгерістерге алып келді. Бұл талдау
процесі үшін маңызы өте зор. ... ... ... ... жол ашылды.
қазіргі кезде экономикалық теориянын мазмұны ... ... ... ... ауқымды және ол ... ... ... ... мен ... ойлар жетістігі жиынтығында
қаралады.
Экономикалық теория — бұл іргелі экономикалык ғылым әлеуметтік-гуманитарлык
және ... ... ... ... Осы ... ... коғамдык байлыкты көне экономикалық қатынастар мен экономикалық
зандарды зерттейтін ... ... ... ... ... ... ... РЕТІНДЕГІ МЕНШІКТІҢ ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ
2.1. Қазақстан Республикасындағы жеке меншік
Кез келген өндіріс сипаты, көлемінен тәуелсіз бола отырып, меншіксіз рекет
ете ... ... ол ... ... ... ... меншіктену
құқығы, яғни мүліктік құқық. Меншік бұрыңғы, ... ... ... ... жүйенің қызмет етуінің негізі болып табылады.
Меншік маңайындағы барлық қоғамдық тұрақты қатынастарды қалыптастырып және
дамытып отырады. ... ... тек ... өмірдің құбылыстарын ғана
емес, сонымен қатар қоғамдық, мемелкеттік, ... ... ... және ... ... ... болып келеді.
Меншік қатынастарының сыртқы көрінісіне ... мен әдет ... ... ету, ... ... Дәл осы құқықтар меншік ... ... ... ... ... ... ... береді. (пайда
болу, шеттеу, тоқтатылу және меншік құқығын қайта қалпына келтіру.)
Меншік қатынастарның мазмұны ... оны ... ... ... ... ... ... арасындағы экономикалық қатынастарды құрау.
Сонымен меншіктік қатынастар бұл өндіріс құралдары, ... ... ... ... ... иелену, бөлу, басқару, пайдалану және
осылардан туатын меншіктену құқықтарымен тығыз байланысты, ... ... ... ... ... ... ... объектілерінің, қатыстылығы жөніндегі ... ... ... ... нысаны меншік объектілерінің кімге тиесілі
екендігін көрсетеді. Меншіктің заңдық ... ... ... қоғамдық
өндірісте әр түрлі еңбек өнімдерін иелену ... ... ... құқығы белгілі бір тұлғаларға материалдық және ... ... ... ... және осы ... қорғайтын заң
нормаларының жиынтығы.
Қазіргі Қазақстандық заңнамаға сәйкес меншік иесі өз қалауы ... ... ... пайдаланады жіне билік етеді:
Иелену мүлікті іс жүзінде ... ... заң ... ... ... оның ... ... алудың, сондай ақ одан пайда
табудың заң ... ... ... ету ... ... айқындаудың заңмен қамтамасыз етілуі.
Сонымен, меншік формасының құрылымы үш ... ... ... ... пайдаланамын және билеймін.
Сәйкесінше, өндіріс бұл түрлі меншік иелері, ... ... ... Немесе, өндіріс бұл өзара араласуымен өз қажеттерін
қанағаттандыратын ... ... жеке ... ... ... ... ... түрде меншікті мемлекеттік және мемлекеттік
емес деп ... емес жеке ... ... субъектіге меншік объектісі пайдалану
құқығы мен тиімділікті алуға мүмкіндік беретін оның түрлі үлгіері жатады.
Қатынастар жүйесі ретінде мемлекеттік меншік ... ұлт ... ... ... барлық экономикалық жүйенің өмірге бейімділігін қамтамасыз
етеді.
Жеке меншік ерекшелігі меншік иесінің иеленуі, билеуі, ... ... ... ... іске ... жатады.
Меншіктің экономикалық және құқықтық мазмұны. Әлеуметтік катынастар немесе
меншік бойынша қатынастар өндірістің кез келген әдісінің ... ... ... ... Олар өндірістін заттық факторлары мен жеке
бірігу әдісін ... және ... ... және ... анықтайды. Қоғамдық қатынастар жүйесіндегі меншіктің рөлі мен
орнын келесі жағдайлар аныктайды:
меншік-қоғамдық катынастар жүйесіндегі ... ... ... ... жігінің жағдайын анықтайды;
меншік өз нысанында ... екі ... ие: ... ... ... ... ... байланысты және өзара іс-қимылда;
меншік тарихи дамудың нәтижесі ... ... - бұл ... ... бір ... ... ие ... Меншіктің экономикалық мәні өндіріс, айырбас, бөлу және тұтыну
қатынастарын өзіне қосатын, өндіріс ... ... ... ... ... мәні меншік иесінің құқығы ... ... ... меншік құқығының келесі көрінісі анықталады:
ие болу құқығы, яғни, игіліктерге тікелей физикалық бақылау ... ... ... ... ... ... озіц үшін ... құкығы, яғни, игілікті пайдалануды кім және қалай қамтамасыз етуін
шешу құқығы;
табысқа құқық, ... ... ... ... ие болу ... ... яғни, иесіздендіру, тұтыну, өзгерту және ... ... ... ... ... ... ... қорғау және сыртқы орта
зиянынан қорғау құқығы;
игілікті мұрагерлікке беру ... ... ие болу ... ... зиян ... ... ... тыйым салу;
төлетіп алу түріндегі жауаптылыкқа құқық, яғни, қарызды төлеу үшін игілікті
өндіріп алу мүмкіндігі;
қалдық сипаттағы құқық, яғни, өкілдік құқығын ... ... ... ... мен ... өмір сүрудің құқығы;
Мемшіктің басты мәнін анықтаушы ... ... ... Иемдену
экономикалықпен қатар, күштеу немесе заңды әдістермен ... ... ... субъектіден иесіздендіру болып табылады. Иемдену санатын
зерттей отырып, еңбек жолымен, өндіріс кезінде жүзеге ... акт ... ... ... ... ... ... - меншік объектісіне ие болу құқығы бар және
мүмкіндігі бар, ... ... ... ... ... - ... ... заттықтар, энергия, мүліктер,
ақпараттар және т.б. түріндегі меншік қатынастарының ... ... мен ... ... байланыс бір уақытта заңдық, құқықтық
және экономикалық ... ... ие ... ... ... ... ... қатынастарын ұсынады.
Жекеменшік кәсіпкерлерінің пайда болуы екі түрлі жолмен жүзеге асады:
Жекеменшік капиталы барысында құрылған жаңа ... және ... ... ... ... емес ... көшіру арқылы.
Жекешелендіру процесі мемлекет меншігінен шығару арқылы әрекеттерінен
тұратын күрделі жүйе болып табылады. Оның құрамына шаруашылықты басқарудың
демократизация, мемлекет ... ... ... ... ...... ... соңғы
мақсаты болып табылмайды, ол дегенімізжаңа экономикалық жүйеге көшкенде
болатын меншік қатынастарын өзгерту тәсілі.
Жекешелендіру жүргізген кезде республика экономикасының ерекшеліктерін
ескеру керек. Бұл ерекшеліктерге ... ... ... ... ... ... шикізат пен материалдарға байланысты
әндірістік қаражат инжрақұрылымдарының әлсіз дамуы т.б. кіреді.
Қазақстан Республикасындағы жекешелендіру бағдарламасы 1991 жылы
қабылданған ... 1991 жылы ... ... туралы заң
жекешелендірудің үш тәсілін қарастырады:
1)    Еңбек коллективтерінің мекемелерді біртіндеп сатып алуы;
2)    Аукцион және ... ... ... ... процесі келесідей бағыттарда
жүреді:
1)    Аукцион және тендер арқылы кішігірім мекемелердің кіші
жекешелендірілуі;
2)    Аукционерлік қоғамдарға көшіру ... орта және ... ... ... ... ... барысындағы үлкен және мамандандырылған
мекемелердің жеке проектілер арқылы жекешелендіру бағыттарына өтеді.
Айрықша әлеуметтік мағынасы бар тауарларды шығаратын немесе табиғи
монополист болып ... ... ... ... ... ... өтеді.
Жеке проектілі жекешелендірудің тәсілдері ретінде төмендегіні қарастыруға
болады.
1)    Келісілген шартпен анықталған  инвесторға сату; 2) аукцион және
конкурс арқылы ... 3) ... ... ... шартқа отырумен акциялардың
ашық сатылуы.
Жекешелендіру бағдарламаларында ерекше орын шетел инвесторларына беріледі.
Өткен уақыт ішінде жеке проектілер ... ... 170 ... оның 4-уі ... ... қатарына Алматы темекі комбинаты,
Алматы және Қарағанды май зауыттары және Шымкент кондитер фабрикасы жатады.
Сонымен, Қазақстандағы жекешелендіру ... ... әрі ұзақ ... Оның ... ... кәсіпкершілікті жанданту ғана емес, сонымен
бірге, экономикалық жіне әлеуметтік процестердің жаңа талаптарына сай
келетін жаңа жүйе құру да болып табылады.
2.2. ... ... ... ... ... етуі.
Тұтастай мемлекеттік меншіктің тиімсіздігі Қазақстанның нарык экономикасына
көшу кезеңінде анық көріне ... ... ... ... ... ... ... құру қажеттігін көрсетті. Ол мемлекет
карамағына алу және жекешелендіру жолымен жүргізіледі.
«Мемлекет карамағынан алу» ... ... ... ... ... ... ... кең. Экономиканы мемлекет қарамағынан
алу өндірісті басым мемлекеттік-директивтік реттеуден нарықтық ... ... ... білдіреді. Мемлекет қарамағынан алу ... ... мен ... рөлі ... ... ... ... болмай калады: осы ережені
сақтауды қамтамасыз ететін тетіктер мен ... ... ... ... директивтік емес, индикативті сипаттамада
болады.
Мемлекеттік баға кою тауарлар мен қызмет ... ... ... ... баға қоюға орын береді. Қазақстан заңдарында мемлекет қарамағынан
ауылшаруашылық басқару мен соған сәйкес өкілдіктердің қызметтерін тікелей
шаруашылық ... ... ... ... ... иелігіне берумен қайта кұру анықталады.
Жекешелендіру - бұл мемлекеттен завды және жеке түлғалардың ... ... ... алуы.
Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің негізгі бағыттары:
ірі және ... ... ... жеке жоба ... ... ... жаппай жекешелендіру;
аукциондар мен конкурстар арқылы жүзеге асатын кіші жекешелендіру, сауданың
шағын кәсіпорындары, коммуналдық шаруашылыктар, ... ... ... ... және ... кәсіпорындардың акционерлік қоғамдарға қайта
кұрылуы;
кәсіпорынды аукционда сату;
мемлекеттен кәсіпорынды конкурс бойынша ... ... ... төрт ... ... кезең І991-1992 жылдары өтті. Жекешелендіру ұсынысты сипатта болды,
ол кезде кәсіпорынның ... ... ... ... ... жағдайда,
мемлекеттік органдар шешім қабылдады. Содан кейін аукцион, конкурс
өткізіліп, ... ... және ... ... ... ... берілді.
Екінші кезең - ... ... ... қарамағынан алу ... ... ... ... мемлекет қарамағынан алу
туралы ұсыныс кағидасынан өтіп, әртүрлі ... ... ... әрекеттер колданыла бастады. Жекешелендірудің үш түрі колданылды:
жеке ... мен ... ... ... ... және ... үшінші кезеңі - 1996-1998 жылдар. Электроэнергетикалық
және мұнай газ ... ... ... ... ... өту ... ... - 1999 жылдан басталады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... деңгейі арасындағы
өкілдіктерді бөлудің жаңа әдістері сипатталады.
Жалпы қорытындағы келсек Меншік қоғамдық өмір мен ... ... ... отыр және бола ... ... ЗАМАНҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ.
Қазіргі заманғы батыс экономикалық ойлар әр ... ... мен ... білдіреді. Мұнда үш негізгі бағыты бар: неоклассицизм,
кейнсиандық және ...... ... ... барлық
құрылымдарды тамамдамайды, тек қана оған жалпы көрініс береді.
Кейнсиандық ... ... ... ... Мұнда
неоклассицизм мен әлеуметтік – институционалдық бағыттың негізгі алғашқы
пайымдарына тоқталамыз.
Неоклассицизмді жақтаушылар әлі ... ... ... ... тілейді. Бұған қарамастан капитализм рыноктық механизмінің
арқасындағы сұраныс пен ұсыныс, тұтыну мен ... ... ... – теңдікті қамтамасыз ете отырып ... ... ...... ... тең мүмкіндікті, нарық күшінің еркін
болуын, экономиканың өзін-өзі реттеу формаларын жақтаушылар. Олар бірінші
орынға ... ... ... өндірістің тиімділігін арттыру
мәселелерің қояды.
Неоклассицизмнің теориктері жаңа ... іске ... ... деп ... ҒТП кеңеюін есептейді. Маржиналдық экономикалық
теория «Классикалық мектептің» ... ... ... ... ... ... ретінде кірді.
Маржинализмнің негізгі ойы фирма масштабындағы шекті экономикалық
мөлшерді, ... ... ... – ақ ... ... ... ... құбылыстарын зерттеу.
Маржиналдық теорияның өзгешелігі:
болып жатқан өзгерістерді сипаттау үшін шекті шараларды анықтауға мүмкіндік
беретін экономикалық талдаудың жаңа ... ... ... ... ... ие ... байланысқан
субъектілердің жүйесі ретінде қарастырады;
маржиналдық теория математикалық әдістерді кең ... ... ... ... ... ... ... категориялардың бастапқы
және қайталама сұрақтарын шешуге мүмкіндік жасауы.
Қазіргі заманғы экономикалық әдебиеттерде ... ... ... (сондай–ақ «маржиналдық революция») бірінші және екінші
«Госсен заңымен» сипатталады. Бірінші «заңға» сәйкес ... ... ... ... ... ... ал екінші «заңға» сәйкес,
тұтынудың (сұраныстың) оптималдық құрылымы барлық қолданылатын ... ... тепе – ... ... ... ...... экономикалық мектептің
концепциясынан неоклассикалық теорияға ауысу. Маржиналдық революция ... ... ... – ХІХ ғ. 70-80 жж. ... экономиада тауар құндылығын
анықтау шартымен тауардың шекті пайда теориясын ... ... ... аталуына ие болды. Соңғысы психологиялық деңгейдегі
нақты тұтынушының позициясымен қалыптасқан.
Екінші ... – ХІХ ғ. 90 ж., ... ... ... «субъективті
бағытынан» және заттардың пайдалылығын ... ... бас ... ... кездегі неоклассикадан бірнеше мектептер тарайды:
Австриялық мектеп – шекті пайда теориясы. Оның негізін салушылар К. Менгер,
Ф. Визер, Е. ... ... ... ... ... ... ... Лозан мектебі.
Қазіргі кездегі батыс экономикалық ойлардың бағыттарының бірі. ... ... ... ... болған институционализм. Институционализмнің негізін
қалаушы Тростейн Веблен. «Институционализм» терминінің негізінде «институт»
мағынасының бір ұғымы ... ... ... ... ... тыс ... ... күштің бастапқы элементі ретінде қарастырады.
Институттарға институционализмінің ... ... ... ... ... ... мемлекет, отбасы, кәсіпкерлік, монополия,
жеке меншік, кәсіподақтар, және т.б. әдет – ... ... ... қоғамдық психологияны, ең бастысы – экономиканың ... ... ... экономиканың қозғаушы күші
ретінде материалдық фактормен бірге, рухани, адамгершілік, құқықтық және
тарихи ... ... ... ... институционализм өзінің
талдауының негізі ретінде әлеуметтік – экономикалық дамудың экономикалық
және де экономикалық емес мәселелерін алға ... ... ... мен ... ... ... ... ХІХғ. 70 ж. пайда болды. Аса ... ... ... ... Карл Менгер, Фридрих фон Визер және Ойген
фон ... Олар ... ... ... салды.
Маржиналистердің көз қарастары классикалық экономияның басты ережелеріне
қарама-қарсы болды.
Маржинализмнің Австриялық мектебінің негізін салушы Карл ... ... Ол ... ... ... атты ... ... жеке шаруашылық субъектілердің деңгейінде зерттеді. Зерттеудің
менгерлік әдістемесі «классиктер» әдістемесінің жеке негізгі ... ... ... ... ... ... мен геометриялық безендірудің
болмауы;
базалық категорияның – құнның принциптерін қолдану. Алайда, К. ... құн ... ... емес ... ... шекті пайдамен
табылады;
классиктерге қарағанда, Менгер өндіріс сферасын бірінші деп ... ... ... ... деген көзқарасы өзіндік болып табылады.
Ғалымның айтуынша, тауар құндылығы адамның оған субъектілік ... ... ... ... ... адамға канағаттандыру әкеле ме
(Австрия тілінде айтқанда «пайда»), жоқ па? Менгер ... ... - ... ... өз ... ... ... туралы ілім, сондықтан
адамның ойысыз олар дүниеде болмайды.
Ал кіріс (пайда) теориясына К. Менгер басқаша ... ... ... ... ақы теориясын сынайды. Оның ойынша, еңбек өндірістік
процесстің тек бір ғана элементін ... бұл ... ... ... ... түрлерімен артық емес.
Сондықтан, оның ойынша, капитал иелері ... ... өмір ... «жер мен ... ... ... өмір ... бұл жеке адамға
және қоғамға сіңірген еңбек сияқты, ... ... К. ... ... да ... ... ... Менгердің айтуынша,
айырбас бұл әріптестердің жеке қызметтері, оның нәтижесі екі ... ... ... ... ... Менгер бұндай құндық тепе – теңдік әр ... ... ... (объективтік тепе – теңдік арасындағы мағынада)
деп пайымдаған.
Австриялық мектептің басқа өкілі Ойген фон Бем-Баверк (1851-1914 жж.) ... ... және ... О. ... ... ... ... және пайда» (1884 ж.), «Капиталдың позитивтік теориясы» (1889 ж.),
«Шаруашылықтың игілік ... ... ... (1986 ... ... К. Менгердің пайданың шекті теориясына ... ... ... «шекті пайдалылығын» белгілейді.
Осыны дәләлдеу үшін О. Бем-Баверк жалғыз қоныстанушыны ... ... ... дүниеден бөліп, орман ішінде оқшауланған, жеке адам ... ... ... бес қап ... ... пайдаланудың есебін жасайды;
1-ші қапты келесі егінге дейін аш қалмау үшін қолданады;
2-шіні – өзінің ... мен ... ... сақтау үшін тамақтану;
3-ші наннан басқа да, ет жеу үшін, құстарды ... ... ... ... ... ... – қап тоты ... кетеді.
Яғни, О. Бем-Баверктің айтуынша әрбір ... ... ... ... ... Ол ... игіліктердін ұлғаюына байланысты керектілік.
Қажетердің бір қалып ... бес ... ие ... оның бағасын
қанағаттандыру үшін емес, өйткені ... ... + ет ... ... ... + өмірді сақтау – бұл бес есе ... ... ... ... ... ... «математикасыз» өндіріс факторларына баға
белгілеу проблемаларына бағыттады. Оның зерттеу сферасына тек айырбас қана
емес, өндіріс және бөлу ... да ... О. ... ... ... осы ... шекті пайдалылығының шамасымен өлшенеді. Шекті
пайдалық деп Маржиналистер қосымша пайданың шамасын түсінген.
О. Бем-Баверктің жетістіктерінің бірі ... ... ... ... Онда
ғалым капиталға пайданың проценттің пайда болуын негіздейді. Оның ойы
бойынша ... ... ... ... ... пайда болады онда
өндіріс құралдары соңғы ... ... осы ... мен ... айырмашылық туындайды (процент) дейді.
Фридрих фон Визер (1851-1926 жж.) К.Менгер жақтаушы, «австриялық ... ... ... Оның негізгі еңбектері: «Экономикалық
құндылықтар және оның заңдарының пайда болуы» (1884 ж.), «Табиғи құндылық»
(1889 ж.) және ... ... ... (1914 ж.).
Фридрих фон Визер өзінің алдындағылары сияқты макроэкономикалық
талдау, экономикалық мәселелерді ... емес ... ... бағаның өндіріс шығындарын пайдануда субъективті қабылдауға
артықшылық берді. Ол ... ... ... ... ... Бұл ... мәні игіліктің шекті ... ... ... ... ... Фридрих фон Визер «шаруашылықты жекелей ұйымдастыру»
тұжырымдамасын негіздеді. Ғалымның ... ... жеке ... ... ең ... ... бұл ... жүз жылдаған әртүрлі формаларымен
дәлелденген деді.
Дәйіктер ретінде ғалым, біріншіден шаруашылық ... ... ... ... ... «менікі» және «сенікі» деген
сұрақтардын маңыздылығын; үшіншіден, меншікті ... ... ... кепілдіктерді көрсетті.
Шекті тиімділік тұжырымдамасының негізгі ережелер мыналар:
Игіліктердің ... ... ... ... ... ... қойылады.
Мәні шығындарға емес, нәтижелерге ие.
Негізгі тұтыну сұранысын зерттеу.
Шекті пайданы талдау адамдардың уәжін (мотивін) зерттеуімен байланысты.
Өндіріс құралдырының құндылығы еңбек шығындарымен ... ... ... ... мен анықталады.
Игіліктер айырбасы саудаға қатысушыларының субъективті бағалуларының «тепе-
теңдік» принципі негізінде бағаның туымен бітеді.
Уильям ... ... ... жж.) ... маржиналдық
субъективтік ойлар, біріншіден, аз күш ... ... ... оның ... ... ... факторлармен байланысты емес,
тек қана, ... ... ... саналады. Екіншіден, функционалды
байланыс бойынша тиімділікпен ... ... ... ... ... ... анықталады деп есептеген. Бұл оның А. Маршалл мен В.
Парето жасаған, шығындар мен ... ... ... ... ... У. ... сатушы мен сатып алушының бір-біріне толық байланысты
және толық өзара ақпаратқа ие ... ... ... ... ... ... ережесін мойындағаны. Оны маржинализмді бастаушылардың
бірі деп есептеуге негіз берді.
У.Джевонс психологиялық категорияларды кейінен ... ... ... оң ... ... және ... құру ... күшінің нәтижесінде туындайтын теріс ... ... ... ... еңбек -ләззаттануға тікелей қайшы, бұл ... бар ... ал ... ... ... ... шығындары -
еңбек ауыртпашылықтары.
Оның ойынша, құн, осы ... ... оң әсер ... ... ... теріс әсерін өлшеуден тұрады. ... ... саны ... ... ... әрі ... ... екендігін
дәлелдеді.
Кембридж мектебінің көрнекті өкілдерінің бірі Альфред Маршалл (1842-1924
жж.). Ол ... ... ... еңбегінде «Саяси экономия
немесе экономикалық ғылым адамзат ... ... ... ол игі ... ... ... құрумен байланысты
болып, қоғамдық іс-әрекеттерінің жеке салаларын ... ... ... нарықтық баға теориясын әзірлейді, сұраныс пен ұсыныстың өзара
әрекеттерінің ... ... ... икемділігі» деген ұғымды
енгізді.
Оның зерттеулерінде маңызды орынды нарықта еркін баға белгілеу ... ... ... , баға екі фактормен анықталады: шекті пайдалылықпен
және өндіріс шығындарымен.
Маршалл бойынша нарықтық баға - бұл шекті пайдалылықпен ... ... мен ... ... ... ұсыныс бағасының қосылу нәтижесі.
А.Маршалдың маңызды еңбектерінің бірі, оның баға, ... және ... ... ... ... ... әсерлерін көрсете білуі болды.
Жекелей алғанда, ол бағаның төмендеуімен сұраныстың өсуін, ал ... ... ... көрсетті. А.Маршалл тұрақты немесе тепе-
тең баға деп сұраныс пен ... ... ... ... ... ... болжамы бойынша, егер нарықта баға тепе-теңдік ... ... онда ... ... ... баға ... ... және
керісінше.
Осылармен қатар А.Маршалл «сұраныс икемділігі» туралы тұжырымдаманы ұсынды.
А.Маршалл сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық талдауды А.Маршалл графиктер,формулалар
көмегімен іске асырды. Осымен ... ... ... шекті
шығындары»мен «репрезентативті фирма» тұжырымдамаларын жасады.
«Өндірістің шекті шығындары» теориясының дамуына А.Маршалл орташа ... ... ... ... ... түсінігін енгізді.Соңғысы үшін
өндірістің жиынтық көлемі ... ... көп ... алу тән. ... ... экономиаклық заңдардың әрекет ету қорытындысына келді: ... және ... ... ... ... ... ... Джон Бейтс Кларк (1847-
1938 жж.) болды. Оның көрнекті ... ... ... ... ... (1899). Оның ғылыми жетістіктерінің бірі ... ... ... ... ... табылады.
Кларктың зерттеу негізі үш принципке негізделген.
Пайдалылықтың кему принципі: қордағы әрбір қосымша зат аз тиімділікке ие.
Шекті өнімділік принципі : ... әр ... ... ... ие.
Бірақ факторладың әр түрі әр түрлі өнімділікке ие.
Еркін бәсекелестік принципі : ... баға ... ... ... онда баға әділ, ол баға шындыққа жақын.
Кларктың ойынша, жалдамалы ... ... ... өнім ... ... ... жалдағанда кәсіпкер қосымша табыс әкелмейтін жұмысшы
санын өсірмейді Яғни шекті өнім шекті табысқа тең болады. ... ақы ... ... ... шекті өнімді түсіндіреді. Кәсіпкердің кірісі
- еңбек ақы қоры мен ... өнім ... ... ... ... ақы ... ... өнімділігімен анықталса, онда кәсіпкердің кірісі ... ... ... ... ... концепциясы бойынша,
кәсіпкерлердің кірісі, өндіріс құралдарына жұмсалған капиталдың ... - ... ... ... ... ... Кларктың бөлу
концепциясының ерекшелігі мынада: ол шығындар принципіне сүйенбейді, ол
өндіріс факторларының ... ... ... Пигу ... жж.) – ... ... ойы бойынша ұлттық
дивидент, бұл «адамдар ақшалай табыстарына сатып алатын байлық», ... игі ... ... ... игі ... өсуі ... ... қоғам мүшелерінің арасында тең бөлінсе. Табыстарды қайта
бөлу кемімелі пайдаллылық ... ... ... ... ... ... ... шығындарынан көбірек болады.
А.Пигу, ойынша қоғамдық игіні нарық қамтамасыздандыра алмайды сондықтан
қай жағдайларда ... ... ... Аса ... льготалық бағалар
өндірістің кеңеюіне, яғни игі жағдайдың өсуіне ... ... ... ... ... ... ... жүйесін қолдануды
ұсынды. «Сыртқы эффектіні» өтеу үшін мемлекет бюджеттік механизмді қолдануы
керек, яғни ... ... ... ... ... ... А.Пигу
ұлттық табысты бөлу теориясында негізін салды, жеке меншіктің фирманың,
қоғамның экономикалық проблемаларымен санасуды тіледі..
Лозан ... ... ... бірі Леон ... (1834-1910 жж.) –
швейцарлық экономист – математик. Жалпы экономикалық ... ... Оны үш ... ... болады:
Іс жүзінде нарықтық тепе-теңдікке жету мүмкін бе?
бұл тепе-теңдік тұрақты болып табылама?
тепе-теңдік тұрақтылығының жағдайлары қандай?
Бұл сұрақтарға ... ... ... ... ғана ... бере
алады деді.
Барлық экономикалық өмірді Вальрас ең үлкен екі топқа бөлді: фирмалар мен
үй шаруашылығына. ... ... ... ... үй ... айналады, ал үй шаруашылығының барлық шығындары – ... ... ... өндіріс көлемі, сұраныс, өндіру ігілігі
тауарлар бағаларына тәуелді. Негізінде, тауарларға деген бағалар ... ... ... ... ... пен ұсыныс (факторлар мен тауарлар)
арасындағы ... пен ... ... ... фирманың шығындарына, ал
фирма табысы үй шаруашылығының шығындарына сай ... ... ... үш шартты қарастырады:
өндіріс факторларының сұранысы мен ұсынысы тең; оларға тұрақты және орнықты
баға ... және ... ... ... тең және олар тұрақты баға негізінде
жүзеге сатылады.
тауарлар бағасы өндіріс шығындарына ... ... екі ... ... пропорция теңдігін қарастырады. Үшінші шарт
өндіріс сферасындағы тепе-теңдікті білдіреді.
Тепе-теңдік орнықты болып табылады, немесе ... ... ... ... ... ... күштер бар. Ол еркін бәсекенің даму
жағдайы.
Вальрас моделі – тұйық математикалық модель, онда ... ... ... бөлінеді: өндіріс факторларының иелері және кәсіпкерлер. Әр қатысушы
өзінде бар факторларынан максимум ... ... ... ... келесі қортындылар шығады:
тек қана тауарлар нарығында ғана емес, басқа да нарықтарда бағалар ... ... ... ... және ... ... ... нарықтарда тепе-тең бағалардың болу мүмкіндігі математикалы
дәлелденген. Бұл тепе-теңдікке ... ... ... ... ... тек қана ... бар. Толық тепе-теңдік - бұл теориялық
абстракция.
теориялық жетілген экономикалық «теңдіктен» ... ... ... ... ... қортынды шығады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мен бұл курстық жұмысты жазу барысында қазіргі заманда «экономика» сөзінің
тұсінігі көп мағынаны білдіреді.
Біріншіден, «экономика» сөзімен ... мен ... ... және ... емес салалардың жиынтығы ретінде түсіндіріледі,
онсыз адамзат қоғамы өмір сүре ... ... ... ... ... ... ... Осы қатынастар өндіру,
бөлу, айырбастау және тұтыну жүйесінде қалыптасады. Бұл қатынастар қоғамның
экономикалық базисін құрап, онда ... және ... ... ... сөзін ғылымдар тоғысындағы экономикалық қатынастарын
қызметтік немесе салалық астарын ... деп ... ... ... өндіріс деңгейінің макро - мен микроэкономикасын және
интерэкономикасын бөліп қарағанда да «экономика» ... ... ... ... ... болуы мен даму заңдылығын
сипаттайды. Соңдай-ак экономикалық ... ... ... ... ... дәстүрлі, нарықгық, еркін бәсекелік, әкімшілдік-әміршілдік,
аралас және баскалары.
Үшіншіден, «экономика» сөзі экономикалық ғылым жалпы ... ... ... ... ... ... пәні ... түсіндіріледі. Қоғамдық
қатынастар жүйесінде экономикаға ерекше орын беріледі, себебі ол саяси,
құқықтык, рухани және басқада коғамдық, өмір ... ... ... қорытындылай келе, бұл курстық жұмыс құрамында құлдық ... ... ... ... пайда болуы мен дамуынан бастап,
капитализм мен ... ... ... ... ... ... мен
даму ерекшеліктерін тексере келіп, осы ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Нұрсултан Назарбаев Қазақстан Республикасының Президенті
2. Очерки экономической ... /Под ред. ... ... Алма-
Ата, 1974.
3. Прошлое Казахстана в источниках и материалах. /Под ред. проф. С. Д.
Асфендиярова. 2-е издание. Алматы: «Казахстан». 1998.
4. ... ... ... /Под ред. ... проф. У. К.
Шеденова. Алматы-Актюбинск. 1999.
5. Титова Н.Е. История экономических учений. Курс лекций. М. 1997.
6. Толыбеков С. Е. Кочевое ... ... в XVIII- ... XX ... Алма-
Ата: Наука, 1971.
7. Экономикалық ілімдер тарихы пәнінің үлгі бағдарламасы. Алматы: Қазақ
университеті, 1999.
8. Экономикалық ... ... ... Қазақ университеті, 1997.
9. Экономическая энциклопедия. Политическая экономия. М.: Советская
энциклопедия, 1972-1980. Т. 1-4.
10. ... Б. ... ... Э. ... ... по ... теории
государственного сектора. М.: Аспект Пресс, 1995.
11. Юность науки. Жизнь и идеи ... ... до ... ... ... Я.С. ... экономическихучений. М.: ИНФРА-М., 1997.
13. Жанагулов А.Ш., Сүіндіков Ж.С. ... ... ... ... сөздігі. Караганды: КЭУ баспасы, 2003
14. Жанагулов А.Ш., Сүйіндіков Ж.С., Ускенбаева А.Р., ... ... ... ... Қарғанды 2004
15. www.google.kz.
16. Новейшая история Казахстана. Сборник документов и материалов. т.1
(1917-1939г.г.). ... ... ... ... Н.Ә. ... егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы. Алматы: ... ... ... Н.Ә. ... ... 1997.
19. Назарбаев Н. Ә. Тарих толқынында. Алматы: Атамүра, 1999.
20. Аникин А.В. Путь искании. Социально-экономические идеи в России ... М., ... ... И. А. ... из ... работ в разные годы.
Алматы: Қазақ университеті, 2000.
22. Ашимбаев Т. А. ... ... на пути к ... ... ... ... ... 1994.
23. Баликоев В.З. Общая экономическая теория. Новосибирск, 1999

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эстетикалық, әдеби ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері15 бет
Эстетикалық, әдеби ой-пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы9 бет
Қазақстан тарихының орта мектепте пән ретінде оқытылуы: теориялық және методикалық негіздер (1958ж. - қазіргі кезеңге дейін)87 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Томас Кунның, Имре Лакатостың, Стивен Тулминнің ғылыми теориялары жайында6 бет
Қазақстандағы экономикалық өсудің негізін қалаған экономикалық реформалардың талдауы94 бет
Логикалық амалдар3 бет
"Экономикалық теорияның қалыптасуының негізгі кезеңдері."4 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Жалпы теорияның пәні және әдісі14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь