Қан жүйесі

Жоспары:

Кіріспе
3
Негізігі бөлім
4
1. Қан айналымының физиологиялық қасиеттері 4
1.1 Қан жүйесі
4
1.2 Қанның физикалық және химиялық қасиеттері
5
1.3 Қанның құрамы
10
1.4 Қанның қызметтері
14
Қорытынды
24
Қолданылған әдебиеттер тізімі
25
Кіріспе
Физиология - грек тілінен аударғанда «табиғат туралы білім» дегенді білдіреді. Тірі организм мен оның жеке жүйелері, ағзалары, тіңдері және жасушаларының әрекеттерін, тірліктерін зерттейтін биологиялық ғылым.
Физиология организм жүйелерімен ағзаларының бір-біріне әсерін, өзара байланысын және сыртқы ортамен қарым-қатынасын тексереді, сонымен қатар ол әрекеттерді жас кезеңдеріне байланысты онтогенез және эволюциялық даму барысында бақылайды. Физиология ғылыми бағытына қарай: жалпы, жеке және қолданбалы болып бөлінеді. Оны 17 сала бойынша зерттейді: жас өспірімдер физиологиясы, жалпы физиология, салыстырмалы физиология, эволюциялық физиология, жеке физиология, қолданбалы физиология, авиация физиологиясы, әскери физиология, ғарыштық физиология, еңбек физиологиясы, спорт физиологиясы, тамақтану физиологиясы, психофизиология, экологиялық физиология, қалыпты физиология, патологиялық физиология, клиникалық физиология. Физиология ғылымының зерттеу әдістері бірнешеге бөлінеді:
Бақылау әдісі – физиологиялық құбылыстарды қалыпты жағдайда және әр түрлі әсерлерден кейін қадағалауға мүмкіндік береді.
Тіркеу әдістері - физиологиялық құбылыстарды механикалық және электорлық әдістермен жазып алу.
Тітіркендіру әдістері – тірі құрылымдардың ағзалар мен тіндерін өзгерту мақсатымен механикалық, биологиялық, химиялық, физикалық түрткілердің әсерін қолданады.
Электрофизиологиялық әдістер – қозғыш тіндер мен ағзаларды, электорлық құбылыстарын және әр түрлі электрлік көрсеткіштерді тіркейді.
Өткір тәжірибе әдістері – жануарларға тікелей бибисекция олардығ мүшелері мен ағзаларын зерттеу.
Созылмалы тәжірибе әдістері – жануарларға тірідей операция жасап, оларды жазылғаннан кейін ұзақ уақыт бақылау.
Аспаптық әдістер – физиологиялық зерттеулер нәтижесінде медицинаға әр түрлі үрдістерді тексеру, олардың ауруларын анықтау және емдеу үшін арнайы аспаптар ұсыну.
Осы рефераттың тақырыбы қан айналымының физиологиялық қасиеттері болғандықтан, мен оның негізгі 4 бөлімін қарастырамын: қан жүйесі, қанның физикалық және химиялық қасиеттері, қан құрамы және қанның қызметі. Рефераттың мақсаты қанның ағза тіршілігі үшін маңызын түсіндіріп, қанның құрамын, физиологиялық қасиеттерін және қызметтерін қарастыру болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Адам физиологиясы / оқулық – Сатпаева Х.К., Нілдібаева Ж.Б., Өтепбергенов А.А. – Алматы: «Білім», 2005 ж.
2. Төлеуханов С.Т. Қалыпты физиология (биологиялық жүйелердің мезгілдік құралымдар бөлімі): Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2006 ж. – 140 бет.
3. Дюйсембин Ғ.Д., Алиакбарова З.М. Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы: Оқулық - Алматы: «Білім», 2003 ж. – 400 бет
4. Нұрмұхамбетұлы Е. Орысша-қазақша медициналық (физиологиялық) сөздік / ҚазММУ – Алматы: «Эверо», 2007 ж. – 904 бет.
5. Керимбеков Е.Б. Физиология атауларының орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. – Алматы: Қазақстан, 1992. – 280 бет
6. Қалыпты физиологияның лабораториялық жұмыстары / студенттер үшін. – Шымкент: Б.И., 1993. – 254 бет.
        
        Жоспары:
|Кіріспе |3 ... ... |4 |
| | ... ... ... қасиеттері |4 |
| 1.1 Қан ... |4 |
| 1.2 ... ... және химиялық қасиеттері |5 |
| 1.3 ... ... |10 |
| 1.4 ... ... |14 ... |24 ... әдебиеттер тізімі |25 ... - грек ... ... «табиғат туралы білім» дегенді
білдіреді. Тірі организм мен оның жеке ... ... ... ... ... ... ... биологиялық ғылым.
Физиология организм жүйелерімен ағзаларының бір-біріне әсерін, өзара
байланысын және сыртқы ортамен қарым-қатынасын тексереді, сонымен ... ... жас ... ... ... және ... даму
барысында бақылайды. Физиология ғылыми бағытына қарай: ... жеке ... ... ... Оны 17 сала ... ... жас өспірімдер
физиологиясы, жалпы физиология, салыстырмалы ... ... жеке ... ... ... авиация физиологиясы,
әскери физиология, ғарыштық физиология, еңбек ... ... ... ... психофизиология, экологиялық
физиология, қалыпты ... ... ... ... ... ... ... әдістері бірнешеге бөлінеді:
Бақылау әдісі – физиологиялық құбылыстарды қалыпты жағдайда және әр
түрлі әсерлерден ... ... ... ... ... - ... құбылыстарды механикалық және
электорлық әдістермен жазып ... ... – тірі ... ... мен ... ... механикалық, биологиялық, химиялық, ... ... ... ...... ... мен ағзаларды, электорлық
құбылыстарын және әр түрлі электрлік көрсеткіштерді тіркейді.
Өткір тәжірибе әдістері – жануарларға ... ... ... мен ағзаларын зерттеу.
Созылмалы тәжірибе әдістері – жануарларға тірідей ... ... ... ... ұзақ ... бақылау.
Аспаптық әдістер – физиологиялық зерттеулер нәтижесінде медицинаға әр
түрлі ... ... ... ... ... және емдеу үшін арнайы
аспаптар ұсыну.
Осы рефераттың тақырыбы қан ... ... ... мен оның негізгі 4 бөлімін қарастырамын: қан ... ... және ... қасиеттері, қан құрамы және қанның ... ... ... ағза ... үшін маңызын түсіндіріп, қанның
құрамын, физиологиялық қасиеттерін және қызметтерін ... ... Қан ... лимфа және клеткааралық (интерстициялық) сұйықтық организмнің ішкі
ортасын құрайды. Клетка тіршілігі үшін осы ішкі ... оның ... ... ... ... биологиялық қасиеттері тұрақты болуы шарт,
тек осы тұрақты-лықтың арқасында организм сырттағы құбылмалы да ... ... бере ... ... ... ... ... да,
оңтүстіктің ыстығында да өмір сүре беретіні осы тұрақтылыққа байланысты.
Ішкі ... өмір үшін аса ... шарт ... ... ... бөлген
француз физиологі Клод Бернар еді. Организмнің ішкі сұйықтық ортасының
салыстырмалы тұрақтылығы тіршілігін ... өте ... ... 1878 жылы
мәлімдеген болатын. 1929 ж. ... ... В. ... ішкі ... басты биологиялық көрсеткіштерінің (константалардың) тұрақтылық
дәрежесін белгілеу үшін гомеостаз деген жаңа термин ұсынды. ... ... ... мен ... және ... ... биологиялық
қасиеттерінің тұрақтылығы, барлық биологиялық ... ... ... дене ... т. т.) ... Клеткалардың тіршілігіне
байланысты және олардың айналадағы табиғи құбылыстарымен ... ... ... ... ... ... ... төндіретін жағдай
болып саналады. Бірақ бүйрек, тер бездері, өкпе сияқты ... ... ... ... ... ... механизмдердің катысуымен
гомеостаз әдетте бұзылмайды. Осыған орай ішкі орта үшін ... гөрі ... және ... гомеостаз тән. Қан — жан-
жануарлардың тіршілік етуіне аса қажет сұйықтық. Жарақаттану салдарынан
қанның 20—30% ... ағып ... ... ... ... ал 50% ағып ... Қан ... жылжымай тоқтап қалса, не қан ағысы тым ... ... ... ... ... ... клеткалар, әсіресе ми қыртысының
нейрондары уақытында келетін кан мөлшері азайса, 5—6 минуттан ... ... ... ... ... Тіршілікке қажет заттарды клеткаларға, тканьдерге жеткізеді, ал зат
алмасу өнімдерін сыртқа ... ... ... (тасымалдау қызметі).
2) Оттегін өкпеден тканьдерге, клеткалардағы көмір қышқыл газды өкпеге
жеткізеді (тыныс алу қызметі).
3) Ішек-қарыннан қоректік ... ... су мен ... ... жеткізеді (трофикалық яғни қоректендіру қызметі).
4) Зат алмасу барысында пайда болған өнімдерді, мәселен, ... ... ... азот ... ... бүйрекке, өкпеге,
тер бездеріне, ішекке апарады. Сөйтіп оларды шығарып тастайды (экскреторлық
қызмет).
5) Қан клеткалары (лейкоциттер), плазмадары антиденелер ... ... ... ... жат, улы ... ... ... қызметі).
6) Адам денесіндегі көптеген функцияларды, процестерді ... ... ... ... ... әсері күшті заттар —
гормондар, медиаторлар, метаболиттер ағзалар мен клеткаларға өтіп ... қан ... ішкі ... ... ... ... әсер етеді (рефлекстік реттеу).
7) Қан клеткалары (формалы элементтер) ткань клеткалары-мен креаторлық
байланыста болады. ... ... ... ... ... ... ... мен кейпінің сақталуын қамтамасыз етеді. Жаңа
клеткалар құрылысы жарынан ескі клеткаларға ұксас болу үшін ... ... өте зор. ... кажет мағлұматтарды
макромолекулалар тасиды. Мағлұматтар бір ... ... ... каналдар аркылы және пиноцитоз жолымен жеткізіледі. ... ... ... қан ... да ... отырады.
8) Қан бүкіл денеге тән ... ... ... ... ... ... коллоидтық, осмалық тұрақтылығын сақтайды. Осмалық
тұрақтылық бұзылса ... ісіп не ... ... РН ... ... роль ... Қан көп энергия шығарып қызып кеткен ағзаларды суытады, ал суыған
агзаларды ... ... дене ... ... ... ... Қанның физикалық және химиялық қасиеттері
Сұйық зат ретінде қанға физикалық және химиялық қасиеттер тән. Қан қызыл
түсті, оның ... өте ... ... ... ... ... ... басқа да химиялык заттармен реакцияға түсіп, тиісті
қосындылар құруына байланысты. Мәселен, артерия қанының ашық ... ... ... (гемоглобин мен оттегі қосындысы), вена қанының
күңгірт түсі карбогемоглобиннің (гемоглобин мен ... ... ... ... болуына байланысты. Адамға иіс тигенде гемоглобин иісті
газбен қосылып карбоксигемоглобин ... де, ... түсі ... ... ... ... Күкіртсутек әсерінен сульфгемоглобин түзілсе қан
қарайып кетеді. Гемоглобиннің оттегі мен ... ... ... қан ... түске боялады. Қанның иісі оның құрамындағы тез
буланатын май қышқылдарына байланысты, дәмі ... м. с. ... м. ... (1.025—1.035) жоғары, бірақ эритроциттікінен (1.090)
төмен.
Есейген ... ... жаңа ... ... қанының м. с. едәуір
басым (1.060—1.080). М. с. негізінен қанда эритроциттердің ... Ол ... ... ... ... ... ... патологиялық жағдайларға байланысты өзгеруі ... ... ... апта тауда болса, қанында эритроциттер саны көбейіп м. с. ар-тады.
Жаздың өте ыстық күндерінде адам ... ... де, оның қаны ... ... Қара ... істеп, қатты терлесе (әсіресе ыстық цехта)
қанының м. с. 1,070—1.077-ге жетуі ... ... ... ... ... ... байқалады. Науқас адам жиі-жиі кұсса не оның іші ... су ... ... Адам ... оның қан ... ... ... кетеді де қан сұйылады, яғни оның м. с. азаяды.
Қанның келесі физикалық қасиеті оның тұтқырлығы. Ол қан ... ... ... ірі ... ... деңгейіне байланысты. Қан
тұтқырлығы қанның қойылуына не сұйылуына қарай әрдайым өзгеріп отырады.
Демек, ... бұл ... кан ... ... ... әсіресе
глобулиндердін мөлшеріне байланысты. Қанның тұтқырлығы әдетте судың
тұтқырлығынан 4—5 ссе артық. ... ... ... туған нәресте денесінен су көп мөлшерде сыртқа шығады, осыған орай
оның қаны қойылып, эритроциттер саны ... де, қан ... ... жетеді, бірақ 5—6 күннен кейіи 8,6—8,8-ге лейін төмендеп, бір ай ... ... ... ... ... өте ... қасиеттерінің бірі — осмостық қысымы. Қою және сұйық
ерітіндіні катар қойып, олардың арасына мем-брана салса, еріткіш (су) ... қою ... өте ... Жартылай өткізгіш мембрана арқылы
ерітіндіні өткізесы мен ... ... ... еріген
заттардың тін күш осмостық қысым деп аталады. Ол жарғақтың екі жағындағы
(бетіндегі) ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты. Ерітіндінің осмостық
концентрация қысымының аз-көптігі еріген бөлігіне емес, ... ... ... саны ... көп ... оның ... қысымы сорұрлым
жоғары болады. Қан қысымының 60%-і ас тұзы ... ... ... ... ... көп ... ... оның молекулалары ірі
болатындықтан саны бейорганикалық зат иондарының ... аз, ... ... ... ... 1/200 ... гана белок қысымына
байланысты. Қанның осмостық ... оцың қату ... ... ... канның қату температурасы А ... ... Бұл ... қанның осмостық қысымы 7,5—7,6 атмосферара тең, ал
СИ жүйесі бойынша 302—310 м.осм/л. Қан ... мен ... ... бірдей (тең). Қанның белок молекулалары тудыратын осмостық қысымы
коллоидтық-осмостық қысым деп аталадьі. Ол ... ... не ... ... 25—30 мм-гс тең. СИ жүйесі ... ... ... ... аз, бірақ оның қан-ткань арасындары су алмасу щроцестерін
реттеуде зор мәні бар. Белоктардың гидрофилдік (су ұстап тұру) ... ... Бұл ... ... бір ... ... ... сұйықтығының сыртқа
шығуы тоқтайды да тканьдегі ... қан ... өтуі ... сондықтан
тамырдары қанның көлемі плазмалық белок мөлшеріне байланысты. Сумен ... ... ... мембраналар арқылы қанға, лимфара немесе кері ... ... яғни ... өте қажет сіңіру, сыртқа шырару процестері
қандары белок деңгейіне де байланысты.
Осмостық қысымы қанның осмос қысымына тең тұз ... ... деп ... ... жылы ... үшін 0,85—0,9% N^€1 ерітіндісі,
салқын қандылар үшін 0,65%. Бұл ... ... ... ... ... қарағанда тұзы аз болса — гипотониялық ерітінді дейді.
Мүндай ерітіндіде су ... ... ... ... олар ... Тұз мөлшері қандағы тұз мөлшерінен жорары болса ... ... ... ерітіндіде клетка күрамындары су сыртқа шығады да,
клетка бүрісіп қалады. ... ... ... ... ... барысына тікелей әсер етеді. Клеткалар өлмей қалыпты қызмет
атқару үшін осмостық қысым ... ... ... (мал, жануар) қанының осмостық қысымы — ... ... Оньщ ... ... ... ... ... Солардың
бірі қан және ткань иондарымен судың арақатынасы. Суды сіңіріп немесе қанга
өткізуде эритроциттер маңызы өте зор. ... ... ... Олар ... ... өзіне сіңіріп бүйрек, тер бездері,өкпе сияқты
ағзаларға жеткізеді, яғни эритроциттерді тасымалдаушы ретінде ... ... ... ... ... ... жүйе бар, ... осмостық қысымныц өзгеруіне өте сезімтал келеді. Осмостық қысымды
қан мен лимфа тамырларының және орталық ... ...... қабылдайды да рефлексті түрде иондардың артығы көбінесе бүйрек
арқылы сыртқа шығарылады, ал иондар қанда аз ... ... ... ... күшейеді.
19 ғасырдың аяғында Гамбургер канның осмостық тұрақты-лыгын сақтауда,
зат алмасуы барысында түзілген ... мен ... ... ... ... шығарып отыруда бүйрек т. б. ағзалардың айрықша мәні бар ... Ол ... ... 7 л ... қышқылды натрийдің 5%-тік
ерітіндісіп құйып тәжірибе ... ... ... ... ... ... өзгерместен бұрынғы қалпында қалатынын, ... ... соң 8—10 ... ... ... тұз срітіндісі бүйрек
арқылы яғни несеппен бірге сыртқа шығатынын байқады.
Қанның реакциясы. Қан ... ... (Н+) мен ... (ОН )
иондарының ара қатынасына байланысты. Реакция көрсеткіші (рН) өте тұрақты
гомеостаз көрсеткіштерінің ... ... ... мәні бар: реакция көрсеткіші
тұрақты болса ғапа зат алмасу меп негізгі ... ... ... ... Қанның реакциясы — сәл сілтілі, вена мен артерия қа-нында бірдей
емес. Вена қанында көмір қышқылы көбірек, ... оның ... ... артерия қанында 7,4—7,42 яғни сілтілеу келеді. Клетка ішінде зат
алмасу өнімдерінің көбеюіне байланысты рН төменірек (7,0—7,2), кышқылдың рН
мөлшері әдетте ... ... ... әрі өзгерсе, ол тіршілік үшін өте
қауіпті (қолайсыз процестер туып, адам өліп кетуі мүмкін). РН ұзақ ... ... ... де адам ... ... ... ... сутегі
концентрациясы көбейіп кетеді, әсіресе ауыр ... ... ... ... ... сүт ... т. б. көптеген зат алмасу өнімдері үздіксіз ... де ... ... ... ... адам мен жануар денесінде
сілті-қышқыл тепе-теңдігін камтамасыз ететін, рН ... ... ... және ... ... жүйе бар. ... қызметі осмостың
қысым тұрақтылыгын сақтайтын әрекеттік жүйе тәрізді, ... ... ... ... ... ... ... сыртқа шығарылады.
Қан реакциясын өзгертпей бірқалыпты сақтауда эритроциттер мен
плазманын, үлкен мәні бар. Қан ... ... ... және ... ал
эритроциттерде гемоглобин буферлік қыз-метті орындайдыс Гемоглобин ең күшті
буферлік жүйе ретінде үздіксіз ... ... ... ... буферлік
қызметінің 75%-ін сол атқарады. Бұл буферлік жүйе гемоглобин мен калий
тұзынан тұрады.
Гемоглобин оттегі мен ... ... ... ... қан ... ... ... Қалыпты гемоглобин мен оксигемоглобиннің реакциясы
— қышқыл. Қалыпты гемоглобиннің қышқылдары оксигемоглобин қышқылдырынан ... ... ... тобының гемоглобиннен бөлініп шыруы ... ... ... ... ... ... мынада: гемоглобин қышқыл зат, бірақ
көмір қышқылына караранда ол ... ... ол ... ... К+ ... өзі Н+ ионын қосып алады да, әлсіз диссоциацияланатын қышқылға
айналады. Сөйтіп, ... ... ... ... ... атқарады,
көмір қышқыл газ бен сутегін өзіне қосып алады да кышқыл ... ... ... ... қанды қышқылданудан сақтайды. Өкпедегі көмір
қышқыл газ сыртқа шыққан соң қанның сілтілігі артуы мүмкін, ... ... ... ретінде қаннық сілтіленуі-не кедергі жасайды.
Қанның карбонаттык, буфер жүйесі ... ... ... екінші орында. Ол барлық буферлік қызметтің 10% -ін атқарады.
Карбонат жүйесі ... ... ... және ... ... ... бикарбонаты көбінесе плазмада, ал ... ... ... Бұл ... ... ... ... қанда қышқыл
өнімдердің көбеюіне байланысты сутегі иондары бикарбонаттын, анионымен
қосылып сәл ... ... ... ... да ... ... қатар артық көмір қышқылы ыдырап, су мен көмір ... ... да, өкпе ... желдснген кезде (гиііервентиляция) сыртқа
шырарылады. Қанда сілтілік иондар (ОН~) ... олар ... ... де ... ... мен су пайда болады:
Пайда болған артық өнімдер несеппен бірге сыртқа шырарыла;
Фосфаттық буфер жүйесі фосфор ... бір ... және екі ... ... ... ... буферлік қызметі қаннынң жалпы
буферлік қызметінің 1%-ін ғана ... ... ... қышқыл құйылса онымен
негізді фосфат әрекеттеседі де бейтарап тұз бен бір ... ... ... ... құйылса, керісінше, ол фосфор қышқылының бір негізді
тұзымен әрекеттесіп, фосфор қышқылының екі негізді тұзы мен сура анналады:
Жиналған фосфаттар бүйрек ... ... ... ... жүйесі — плазмадағы күшті буферлік ... ... ... ... оныд ... ... мен ... топтарына
яғни амфотерлік реакция беретіні-не байланысты, Белок ... ... ... ... ... ... ... қышқыл ретінде сілтілі затпеи
әрекеттеседі.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... өте жоғары екенін көрсетеді. Жай сілтілермен салыстырғанда
өте күшті қышқылдар мен ... ... ... ... ... Мәселен, плазманың рН-ін сілтілік жагына қарай ығыстыру үшін қанға
қосылатын натрий сілтісін ... ... 40 — 70 есе ... қосу ... Ал ... ... ету үшін плазмаға құятын тұз қышқы-лының (НСІ) мөлшері
суға қосылатын мөлшерінен 300 — 350 есе ... болу ... ... ... ондағы әлсіз қышқъіл, сілтілі тұздарының
мөлшеріне де байланысты. ... ... ... сілтілік қоры (резерві) деп
аталады. Қанның сілтілік қоры, көмір қышқыл газдың ... с. б. 40 ... ... ... ... ... 100 мл қандағы тұздармен
байланыс-кан көмір қышқылының мөлшерімен (мл) ... Адам ... қоры ... ССҺ ... 50 — 65%-кс тең. ... ... ... болса, зат алмасуы барысында түзіл-геп қышқыл-сілті өнімдеріц
сыртқа шығарып отыратын әрекеттік жуйснің қызметіне қарамастан ... ... ... ... ... ... белсенді реакциясының
қыіпқыл жаққа карай ... ... ал ... ... ... ... деп
аталады.
Қан айналысының үлкен және кіші ... ... ... қоры мең рН-і әрқашан аздап ығысуы ... ... ... ... ... ... капил-лярына тканьдерден көмір қышқыл газы келеді,
осыған байланысты вена қаны ... ... ... 0,01 — 0,05 ... ... өкпе капиллярларынан көмір кыпікыл газдыц
альвеолалық ауаға шығуына ... рН, ... ... ... ... Қанның құрамы
Қан сарғылттау келген сұйық зат — плазмадан жәнс онық ішіиде жүзіп
жүргсн қан ... яғни ... ... тұрады. Қан
клеткалары қызыл түтршіктер (эритроциттер) мсн ақ ... қан ... ... қац ... 52—58%-іне, қан клетка-лары—42—48%-не
тең
Қан клеткаларынық жалпы гематокриттік көрсеткіші 42—48%, ал қанның әр
литрінде 0,42—0,48 литр. Соқғысы гематокриттік ... деп ... ... Оның 90—92%-і судан, қалганы (8—10%) ... ... ... ... ... ... оның ... 6—8%; 0,9% — 1% бей-органикалық (минерал) заттар. Бұлардық көбі ас
тұзы (90%). ... ... көбі ... ... глобулин (а, р,
ү) фибриноген. Альбуминдер мен фибриноген бауырда, глобулиндер бауырда ... ... ... ... ... түзіледі. Бұлармен қатар
плазмада глюкоза, липид-тер, сүт ... ... ... ... азоты бар заттар (амин қышқылдары, ... зәр ... ... ... ... гормондар, витаминдер, пигменттер,
еріген күйінде оттегі, көмір қышқылды газ, азот бо-лады.
Эритроцит — (грекше егуігоз — қызыл, ...... ... ... ... саны ... пен әйелде бірдей емес. Е,т адам ... ... ... эритроцит бо-лады, Әйел қанында бұл ... ... ... ... ... тыс ... ... (5,0-1012)
эритроцитоз, аз болуы (3,7—3,9-1012 одан да төмен) эритроцитопения деп ата-
лады. Эритроцитоз бен ... сау ... да ... адам ... ... олар физиологиялық және патоло-гиялық болып екі топқа
бөлінеді. Сондай-ақ абсолютті ... бен ... ... ... ... ... абсолюттік өзгеруі оның сүйек кемігінде түзілуіне
және канға өту шапшаңдығына ... ... ... ... қан ... мен ... ... қатынасьша байланысты,
бұл қан қойылғанда не сұйылғанда болатын өзгерістер.
Абсолюттік эритроцитоз — ... ... ... (ги-поксия) болады.
Гипоксия салдарынан бүйректен көп мөлшерде эритропоэтиндер бөлініп ... ... ... ... ... және ... өтуін тездетеді.
Сау адамда гипоксия ауаның ... ... ... ... ... ... шыққан кезде, не кабинасы ашық самолетпен 3,5—5 мың м биіктікке
көтерілген сәтте ... ... ... ... абсолюттік
эритроцитоз — өкпе мен жүректің созылмалы ауруларға ұшырауыныц салдары не
қан аурулары кезінде де ... ... ... ... ... ...... азаюынан
болады. Адам қара жүмыс істеп қатты терлегенде, не ыстық уақытта термен
бірге кұрамындағы суы ... ... да кан ... ... орай эритіроцит
саны (қанның әр мкл-де) көбейеді. Адам қара ... ... ... де ... ... және ... ... күшейеді. Қөкбауыр эритроциттер депосы
болғандықтан жиырылған сәтте қанға көп мөлшерде эритроциттер шығады.
Сырқаттанған кезде пайда болатын ... ... да ... ... Мәселен, қатты іш өткен-де оиымен бірге сыртқа көп
мөлшерде су ... ... су дене ... (мәселен, плевра
жапырақтарының арасына) ... ... ... ... ... азаяды да
қан кой-ылады.
Сау адамда әдетте абсолюттік эритроцитопения болмайды. Ол қаны азайған
(анемия) науқас адамга тән. ... ... ... ... ... ... не шала ... эритроциттер қанға шыға бастайды.
Салыстырмалы эритроцитопения канныц сүйылуына байланысты. Бірден шектен тыс
көп шай (8—10 кеседен ... не ... ... ішсе ... ... ... ... Бірақ қанда су ... ... ... денедегі артық суды тез сыртка шығарады. Адам қансырағанда 1—2
тәулік өтісімен кан сұйыла бастайды, эфитроциттер ... ... тек ... ... ... ... шыға бастайды. Оған дейін қан тамырла-рына
тканьаралық сұйықтықтар өтеді де мұндағы ... ... ... ... күндей қан сүйылған куйінде қала-лы. Бірден көп мөлшерде изотониялық
ерітінді құйса да қан біразға дейін ... ... мен ... ... ... — ядросы жоқ екі
жағы ойыс келген дөцгелек клетка. Ол ... ... ... ... ... ... Мұның бпологиялық мәні ... ... ... ... ... ... жайлайды, ядросыз эритроцит
өз денесіндегі заттарды тотықтыру үшін оттегі жұмсамайды. Осыған ... ... ... қызметі күшейеді.
Көлденеңінен қарағанда эритроцит гантелге ... оның ... мкм, қақ ... ойыс жерінін, жуандығы 1,5 мкм, ал ... ... 2,5 мкм. ... ... тәрізді болғандықтан эритроциттің
капилляр кабырғасымен түйісетін беткейі (аумағы) үлкен. ... ... ... ... ... ... мүмкін. Диаметрі 8,1 мкм-ден асса,
эритроцит ... деп, ал 7,2 ... кем ... ... деп аталады.
Эритроцит бетінің ауданы 128 мкм2. Бір адам ... ... ... ... жатқызып қатар орналастырса, олардың ауданы
3000 м2 болар еді. ... ... ... ... ... оттегі
тканьге жақсы өтеді. Эритроцит тыныс алу ... ... ... құрылым.
Эритроцит протоплазмасында тор тәрізді стромасы бар, сырт жагынан белок
пен ... ... ... ... ... ... ... өткізеді. Мембрананың К + , Са2+ катиондарына өтімділігі өте ... С1 және ... ... ... ... ... және гидроксил (ОН)
иондары тез өтеді. Сондықтан эритроцит пен қан ... ... ... ... ... натрий иондарына қараганда калий ... ал ... ... ... ... ... құрамында 37% құрғақ заттар бар, ал сүйекте (ең тығыз ткань)
кұрғақ зат 42%. Демек, ... ... ... ең ... ... ... ... да эритроцит икемді, созылғыш, үлкен болғанымен, ол
жіңішке капилляр арқылы өте ... ... ... ... көбі (90%) ... ... (10%) ... органикалық және бейорганикалық заттардан тұрады. Әрбір
эритроцитте 300 млн-дай ... ... ... ... ... ... жағынан — хромопротеид, м. с. 68000. Гемоглобин 1
молекула глобиннен және 4 гем ... ... е м о г л о б и ... 96% және гем ... гем ... екі ... темір атомы бар. Ге-моглобиннің біф
молекуласы оттегінің 4 молекуласымен ... ... ... бар. ... ... қанын-да А гемоглобині, ал ... ... ... көп. ... ... ... ... реакцияға түседі,
ол екеуі-нің тартқыштық дәрежесі күшті.
Адам денесінде 5 литр қан, ал мұнша қанда 700—800 гр ... ... саны ... қарағанда ер адамда көбі-рек ,осыған орай ер адам
қанында гемоглобин көбірек ... Ер ... 1 л ... 130,0—160,0 г,
әйелде 120,0—140,0 г Нв бар.
1 л қанда ең көп дегенде 166,7 г/л Нв ... ... оның ... мүмкін, ол эритроцит санына сәйкес келе бермей-ді, ... ... ... Нв ... ... ... ... ал екінші бір жағдайда
эритроцит саны қалыпты болғанмен Нв мөлшері азайып кетеді. ... ... ... ... ... гемоглобин мөлшері анықталады,
қанның түс көрсеткіші (ҚТК) есептеп ... ... Нв ... ... ... ... ҚТК 1-ге ... 0,86—1,05 аралығындағы ауытқулар нормаға жатады. ҚТҚ ... ... ... ... анемия болғаны. Анемия — қаннық азаюы, ауру.
Анемия кезінде қан көлемі өзгер-мейді, бірақ оның ... ... мен ... мөл-шері өзгеріп отырады. Эритроцитте гемоглобин
мөлшері көбейіп кетсе, гиперхромия деп, ал азайса гипрохромия деп ... ... ... саны ... жеке эритроцит ұлғайып
(макроцит) гемоглобинге ... ... ... эрекеттесуі
Гемоглобин көптеген газдармен тез әрекеттесіп, жаңа қосылыстар түзеді.
1. Гемоглобиннің оттегімен әрекеттесуінен пайда ... ... деп ... ... ... қасиетін көрсету үшін
бұл белгінің алды-на кейде сутегі ... ... ... тез ... ... ... шығарады.
Босап шыққан оттегі капиллярлар қабырғасынан өтіп тканьге, ал тканьнен
әрбір клеткаға ... да ... ... ... ... екі валентті темір атомымен қосылады. Құрамында оксигемоглобині көп
қанның түсі ашык ... ... ... спектрограммасында, оның
сарғыш-жасыл жағындағы Д, Е сызықтары арасында қос қара ... ... ... ... ... ... ... дейді. Оның спектрограм-масында Д және Е сызықтары арасында
жалпақ бір қара жолақ ... ... ... ... газбен қосылыс — тұрақсыз, тез
диссоциацпяланады. Көмір қышкыл газ гемоглобиннің амин тобымен ... мен ... ... ... ... ... бояйды. Бүл
вена қанының түсі.
3. Карбоксигемоглобин — гемоглобиннің иісті газбен (СО) ... ... ... оттсгімен емес, иісті газбен ... ... ... ... бұл ... ... ... күшті.
Карбоксигемоглобин тұрақты қосылыс, бірақ ауада оттегі кө-бейіп кстсе,
ол ақырындап ыдырай бастайды.
Сондықтан иіс тиген адамды тез таза ... ... ... ... дем ... қандағы карбоксигемоглобин 20 есе тезірек ыдырайды.
Ауада иісті газ концентрациясы 0,1%-ке ... ... ... ... айнала-ды да, гемоглобиннің тыныстық қызметі бұзылады.
Мұндай жағдайда ... қаны ... ... ... таза ... ... ... тотықтырғыш заттардың (азот тотығы, метилен
көгі, калий перманганаты, анилин, бертолет ... ... ... ... ... ... валенттілігі өзгереді, ол екі
валенттіден үш валентті болып, өте тұрақты ... ... ... ... ... ... қосылады. Тканьдерге оттегі тасылуы
тоқтайды. Метгемоглобин дереу емдеуді кажет ететін ... ... ... ... ... түсі шоколад түсіне ұқсайды.
Гемоглобин газдармен ғана емес тұз қышқылымсн дс ... ... ... ... гем ... ... тұз ... гемин не тұз қышқылды гема-тин түзіледі. Бұл қоңыр түсті ... бұл ... ... ... ... ... мөлшерің анықтайтын гемометрдегі стандарт сұйық — тұз қышқылды
гематин ерітіндісі. Ол — ромба ... ... ... ... сондықтан
оның ерітіндісі қара қоңыр түсті. Сот медицинасында киімде пайда болған
қоңыр дақта ... ... білу үшін сол ... ... НСІ ... қан болса, тұз қышқылды гематин ... ... Онық ... ... ... болады.
1.4 Қанның қызметтері
Эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ)
Ұю қасиетінен айырылған қанды ... ... ... ... ... ... құйып бір сағат сақтаса канның ең женіл бөлігі — ... ... ... да эритроцит мензурка түбіне шөге ... тұну ... ... ... қабатының қалындығы
(биіктігі) әртүрлі болады.
Плазма қабатының биіктігі мм ... ... де ... ... ... ... тұну жылдамдығы ер адам мен әйелде
түрліше, ерлерде сағатына 1—10 мм, әйелдерде 2—15 мм. Екі ... ... тез ... ... 30—40 мм). Жаңа ... нәрестеде—0,3—2
мм/сағ. Денеде қабыну процесі басталса ЭТЖ өседі. ЭТЖ арқылы ... ... не ... ... ... ... болады,
сондықтан ауруханада науқас адамның ЭТЖ-сы бірнеше рет анықталады.
Эритроциттердің тұну механизмі. Эритроциттердің тұну себебі ... ... бар. ... бірі — эритроциттердің тұнуы — физикалық
құбылыс, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... эритроциттердің меншікті салмағы жоғары, сондықтан да
олар тез тұнады. Бірақ көптеген тәжірибелер бүл пікірді растамайды.
1. Жылқы мен бұқа ... ... ... ... ... ... тез шөгеді.
2. Эритроциттер әдетте — жүзіп жүрген кішкене түйіршіктер. Олар көпке
дейін тұнбайды. ... ... олар ... ... теңгелер тізбегі
сияқты бағана құрады. Демек, эритро-циттер конгломерат (үйінді) ... ... ... ... тек ... ... ... бір химиялық затқа тән қасиеттермен түсіндіру қиын.
3. ... ... бос ... ... эритроциттер тұнатын болса,
жоғарыда айтылған қағида бойынша ... тұну ... ... байланысты болар еді, плазма неғұрлым тұтқыр болса, соғұрлым
тұнуы баяу, керісінше плазма тұтқырлығы аз ... ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде плазма неғүрлым тұтқыр болса,
эрнтроциттер соғұрлым тез ... ... Бұл ... ... ... ... ұғуға болады.
Эритроциттердің тұнуы мен плазма ... ... ... Бұл қан ... ... мен эритроциттерді «айқастыра»
араластыру арқылы дәлелденді.
Ер адам эритроциттерін екікабат әйел плазмасына тоғытса, ал екіқабат
әйел ... ер ... ... ... ... өзгеруі плазма несіне байланысты. Ер адам эритроциттері екіқабат
әйел плазмасында тез ... де, ... әйел ... ... ... ... өте баяулайды. Мұның себебі жүкті әйелдер плазмасында
тұрпайы дисперсиялық белоктар ... ... ... ... иммундық
глобулиндер мен гаптоглобулиндер ... көп ... ... ... Мұның себебі неде? Эритроциттер плазмада жеке дара жүзіп жүреді,
яғни суспензия кұрады. ... ... ... ... ... тез
тұнады.Эритроциттердің шөгуіне баска факторлар да әсер етеді. Мәселен,
холестеринніц, эритроциттер санының, плазмадары қышқыл ... ... тез ...... ... ... немесе еріп ... ... ... Мұны ... қан деп атайдьк Ол әдетте
мөп-мөлдір. Гемолизденген қан күйылған пробирка арқылы күн соулесі ... ... лак ... ... ... ... лак ... қап деп атайды.
Әсер ететін факторлар түріне ... ... ... ... бөлуте болады.
1. Физиологиялық гемолиз — сау адамда болады. Денедегі ... ... ... ... сүйек кемігінен ... ... ... ... ... ... күн ... Ескірген
эритроциттердің біразы бауырда, көпшілігі көкбауырда гемолизденеді.
Сондықтан ... ... ... деп те аталады.
2. Осмостық гемолиз — эритроциттің ішімен сыртындағы осмостық қысым
айырмашылығынан туады. Қанға ... ... аз ... ... ... ... су ... де, ол ісінеді, судың кіруі ... ... ... ... ... ... ерітіндіге
шығады. Сөйтіп кан гемолизге ұшырайды. Бір эритроциттің көлемін 100%-ке
баласақ, гипотониялық ерітіндіде оның ... ... ... ... ас ... ... ... косса, олардың сұйықтығы
изотониялық ерітіндіге ... ... (0,8, 0,7, 0,6, 0,5) ... ... эритроцит ісініп,көлемі ұлғаяды. Бұл эритроциттің
гипотониялық ерітінділерге төзімділігін ... ... ... ескі ... ... ... келеді, сондықтан оның
төзімділігі де жоғарылау. ... орай ... ... ... және ең ... ... резистенттігі (төзімділігі) деген
ұғымдар бар. Олар гипотониялық ерітінді концентрациясымен ... ... ... ... ... МаСІ ерітіндісінің
концентрациясын еқ төмен (минимальдык,) резистенттік деп атайды. ... ол 0,48— 0,46% КаСІ ... ... ... ... МаСІ ... концентрациясы ең жоғары. (максимальды)
резастенттілік деп аталады (0,32—0,34% МаСІ ерітіндісі).
3. Химиялық гемолиз — ... ... пен ... ... ... ... заттардың (сірке қышқылы, эфир, хлороформ,
сілті) әсерінен болады.
4. Биологиялык; гемолиз — ішек ... ... мен ... ... не ... альшатын (сапонин) улы заттар ... ... ... Мәселен, жылан, қарақұрт, шаян улары,
адамнын, ішегінде тіршілік ететін құрттар (гельминттер) ... ... ... ... қан ... сиыспау салдарынан пайда болатын улар
эритроциттердіц қабығын ... ... ... ... ... ... ... гемолизиндер бөліп ... ... өзі улы. ... ... ... нобайы гемолизге
ұшыраса, гемолитикалық шоқ пайда болып, адам өлуі ... ... ...... ... жылытып, біресе суы-тудан болады,
әсіресе бұл мұздаған (тоңазыған) ... ... ... ... ... қарағанда мұз кристалдары эритроцит қабығын жарақаттап жыртады.
Дене температурасы ... асса да қан ... Ұзақ ... дене ... болғанымен, кешке қарай 38—39°-қа ... ... ... ... ... ... — қанды шайқап араластыру, ... ... ... ... ... Демек, ыдыстағы қанды бір
жерден екінші жерге апарғанда оларды шайқамай, абайлап тасу ... ... ...... ... ... болады. Сәуле энергиясы
мен ультрадыбыс та электр күші ... ... ... ... бұзып
жарады (строматолиз).
Эритроциттердің функциялық маңызы
1. Эритроциттер тыныс алу процесіне катысады. Гемоглобин ... ... ... тасидьц Қан айналысының үлкен шеңберіндегі
капиллярларға жеткен соң оксигемо-глобин ... ... ... шығарады. Босаған оттегі тканьдерге өтеді. Белгілі бір тканьнен өткең
көмір кышқылды ... (СО2) ... ... ... ... Газдыц қалганы эрптроцитте көмір кышкылының
калийлі, ал плазмада натрийлі тұзын ... ... ... ... ... қосылыстар ыдырап көмірқышқыл газы бөлініп сыртқа шығарады.
2. Эритроциттегі гемоглобин молекулалары қан реакциясы-нық тұрақтылығын
қамтамасыз ... ... (ННв) ... ... ал ... одан 70 есе артық.
Тканьнен қанға өткен көмір қышқылы ... мен ... ... ... ... ... көмір кышқылын азайтады, қан
қышқылданбайды.
3. Эритроцит — осмостық ... ... ... ... күшейген кезде
(гипертониялық ерітінділер ... ... ... ... ... ... қатар иондар плазмалық ... ... ... ... ... төмендетеді.
4. Эритроцит тканьдегі суды өкпеге тасиды. Венадағы қанда эритроцит
көлемі 10% артады, ал ... веиа қаны ... ... ... соң
керісінше, 10% кішірейеді. ҚаІІ плазмасының жалпы мөлшері 2500 мл, ал ... 250 мл. ... ... ... өкпе мен ... ... 5 литрдей қан
өтеді, оның 2,5 л плазма. Демек, минут ... ... ... 250 мл ... Ол ... ... плазмаға өтсді. Артық су
плазмадан өкпе арқылы сыртқа шығады.
5. Эритроцит қанның, қорғаныш ... ... ... ... ... ... оң зарядты улы заттарды өзіне тартып
(адсорбция) ... ... ... ... Эритроцит жарылысымен тіромопластин босап Ілығады да қанды тез
ұйытады. Қан ұюы да оның ... ... бір ... ... макромолекуланы тасып клеткалар арасындағы
креаторлық байланыстарды қамтамасыз етеді.
Лейкоциттер, олардың саны мен түрлері
Бір литр қанда 4,5—9-109 лейкоцит ... ... ... ақ ... ... — ядросы бар, эритроциттен үлкендеу (диаметрі 12
мкм), амеба ... ... ... ... ... ... лейкоцит санының көбеюі лейкоцитоз деп, азаюы лейкоцитопения деп
аталады. Лейкоцит саны сау адамда да, ауру ... да ... ... лейкоцитоз физиологиялық және патологиялық лейкоцитоз болып екіге
бөлінеді. Лей-коцит ... ... қан ... ... ... ... кызметінің күшеюіне байланысты болса, мұндай лейкоцитозды
абсолюттік лейкоцитоз дейді. Мәселен, абсолюттік лейкоцитоз эмоция ... ... т. б.) ... ... ... кезінде адреналин шектен
тыс көп болып шығады да кан түзілетін ағзаларды тітіркендіреді (қоздырады).
Бірақ ... қан ... ... ... ... тым кары
жағдайда да болады. Мұндай лейкоцитоз салыстырмалы лейкоцитоз деп аталады.
Салыстырмалы лейкоцитоз — қан мөлшерінің ... қан ... ... ... ... ... қан мөлшері көбейіп оның ... ... ... мен лейкоциттер арасыңда үйкеліс шығады да,
лейкоциттер бөлініп ... саны ... Қан ... ... ... ... күшейсе лейкоцит саны ... ... көбі ... әр текті келеді.
1. Ет тектес (миогенді) лейкоцитоз қара жұмыс істеген кезде ... 2. ... ... ... пайда болатын лейкоци-тоз ас қорыту
лейкоцитозы деп аталады. 3. Жүкті әйел ... 4. Жаңа ... бала ... ... 5. ... ... ... жатқан адам ұшып
тұрран кезде ... ... ... ... ... саны ... ... санымен бірдей болуы мүмкін. Мұндағы қан «ак қан» ... деп ... ... санының азаюы да көбінесе ауруға
байланысты болады (абсолюттік лейкоцитопения).
Лейкоцит түрлері (Лейкограмма). Үлкен-кішілігіне, ядросының ... ... ... және олардың қандай бояумен
боялғанына қарай лейкоциттер бірнеше түрге бөлінеді. Лейкоцит ... ... ... яғни ... ... ... ... микроскоп арқылы (иммерсия жүйесі) қарап көруге болады.
Протоплазмасында түйіршігі бар лейкоцит гранулацит (лат. гранула —
түйіршік), ал ... ... ... деп ... ... ... түріне қарай базофиль, эозинофиль, нейтрофиль болып
үшке бөлінсді.
Базофилдің түйіршіктері сілтілі бояумеи көк ... ... ... бояу — ... ... ... боялады, ал нейтрофиль
түйіршіктері сілтілі және қышқыл ... ... ... оның ... не ... немесе бейтарап келеді, түйіршіктері үсақ болады. ... ... ... ... ... пішіні өзгереді. Жас
клетканыц ядросы С, 5 латын әріпіне ұқсайды, сондық-тан оны таяқша ... деп ... ... ... ... ... ... ядросы
көптеген сегменттерге бөліне-ді. Мұны сегмент ядролы нейтрофиль деп атайды.
Қейде қаида таякша ядролы иейтрофилдерден де ... жас ... ... ... ядросы үлкен бұршаққа үқсайды. Олардың қанда пайда
болуы лейкопоэздіц ... ... ... ... мен ... жатады. Лимфоцит
үлкен және кіші лимфоцит болып екіге бөлінеді. ... ... ... ... ... жайлайды. Протоплазмасы клетка шетінде, көгілдір сызықшага
ұқсайды.
Лейкограмма солға не оңға ... ... ... Қанда ме-тамиелоциттер
пайда болып жас нейтрофилдер көбсйсе, лейкограмманын солра жылжыраны. Бұл
лейкопоэздің күшейгенін көрсетеді. Егер ... ... ... саны
көбейіп, жас нейтрофилдер азайса, ... оңға ... ... ... ... түрлерінің арақатынасын есептеп шырарумен ... ... ... білу ... ... ... саны деп бір ... ... бір ... ... ... Оны болу үшін лейкоциттердің 1
мкл-дегі жалпы санын жоне лейкограммадагы түрінің процентін білу ... ... ... саны ... олардың жеке түрінің
саны өзгеруі мүмкін. Оның ауру ... ... бар. ... саны көбейсе, оны нейтрофилез дейді, сол ... ... ... және ... ... ... ... түрлі қызмет атқарады. Лейкоциттің ен басты қызметі —
онын фагоцитоздық кабілеті. Бұл И. М. Мечников зерттеулерінен белгілі.
Фагоцитоз —жалмау, жұту, ... алу ...... Басқаша айтқанда
қармалап алатын клетка қорытады. Демек, фагоцитоз денеге келін түскен ... ... ... аяқтарымен қармалап алып ферменттермен
қорытады. Ол — үш ... ... ... — миграция (көшу) сатысы
Лейкоциттер амеба сияқты жалған аяқтарын ... ... ... өтіп сыртқа шығады.
Лейкоциттер оң зарядты, олардың хемотаксис ... бар, ... ... ... ... ... ... өздеріне
белгілі. Ол өсімдік жапырақтарының күн ... ... ... ... заттарға қарай қимылдайды, оны оң хемотаксис дейді.
Қимылдау кезінде олар қан ... ... ... мүмкін, сөйтіп бөгде заттарға
жақындаған кезде қылтамыр ... ... ... ... еніп, лейкоцит протоплазмасы сыртқа қарай ығысып бүтін қылтамыр
сыртына. Осы қүбылысты диапедез деп атайды. ... ... ... ... ... ... түседі.
Фагоцитоздың екінші сатысы — бөгде затты танып, қармау, жұту фазасы.
Микробтарға жақындаған сәтте лейкоцит ... ... ... зат ... да, бөгде заттарды ... ... ... ... ... ... лейкоцит мембранасына жабыстырады. Бетіне жабысқан
бөгде ... ... ... ... ... қоршайды да, ... ... ... ... ... — жұту және ... ... ішіне енген
бөгде затқа лизосоманың түрлі ферменттері осер етеді. Бұлардың ішінде бөгде
заттарды ... ... ... (пероксидаза галоидтар—Л, С1,
лизосомдық катиондар және гистондар), вирусқа қарсы заттар — интероферондар
бар.
Фагоцитоз — бейарнамалы иммунитеттің бір ... ... ... тән ... ... ... ішіпде бір
жұтқанда 30—40 денені бірак жұтатын — микроциттермеи (нейтрофилдер) ...... және ... бар. Бір моноцит 100 шақты бөгде
затты бірден жұтады.
Нейтрофилдер — ... ... ең көбі ... ... ... пісіп жетілуіне байланыстьь Нейтрофилдердің ең жасы
метамиелоциттер (ядросы үлкен бұршақ тәрізді), онаң соң ... ... ... нейтрофилдің ядролары сегменттелген. Бұлар лейкограммада
жетілу дәрежесіне карай ең жасы сол ... ал ... ... жетілгені оң
жақта орналасады. Метамиелоцит қанда кездеспеуі ... ... ол ... ядролы 1—5% дейін, ал сегмент ядролы нейтрофилдердің саны 45—65%.
Кейбір ауруларда жас ... мен ... ... ... ... саны (метамиелоциттер мсн таякша ядролылардық) көбейіп
кетеді. Жас және пісіп жетілген нейтрофилдердің арақатынасын регенерациялық
индекс деп атайды. Қалыпты жағдайда ол ... тең. ... ... ... яғни ... ... жоғарылауы лейкограмманың
солға карай жылжуы болып саналады. Бұл ... ... ... ... көрсетеді.
Нейтрофилдер организмді микробтар мен улы заттардың залалды әсерлерінен
қорғайды. Оларды қоршап ... және ... ... ыдыратып жояды.
Мұнымен бірге залалды заттармен ... ... және ... ... бөледі. Нейтрофилдердің қимылы басқа лейкоциттерге
қарағанда өте тез. ... олар ... ... бұрын залалды
әсерлерге жауап қайтарады.
Моноциттер денедегі өлі клеткаларды ... жаңа ... ... ... олар ... ... ... деп те аталады.
Олардың әрекеті әсіресе өте ... ... ... ... ... бетінде қармаушы дене, комплементтерге арналған рецепторлар бар.
Моноциттер қан тамырынан шыққан соң ... ... ... ... ... қатысады, яғни бөгде заттарды жұтып, өзгертіп,
иммуногендер түзеді. Капиллярдан ... ... ... бірге
гистиоциттер, Купфер клеткалары сияқты фагоциттер ... ... ... деп ... олар біртұтас жүйе — ... ... ... ... организмнің бөгде әсерлерге төзімділігін
күшейтеді.
Лимфоциттермен бірігіп моноциттер иммундық ... ... ... ... ... қарсы (интерферон) зат, лизоцим, эластаза,
коллагенді ыдрататын ... де ... ... ... ... олар гепариноциттер деп аталады.
Гепарин — қанды үйытпай сүйық қалпында ... зат. ... ... ... сөйтіп басқа заттардың өтуін
жеңілдететін зат — гистаминді бөліп шығарады.
Эозинофиль — гистаминді ... ... ... бөліп шығарады
және құрамында гистамині көп өлі базофиль түйіршіктерін қармап ... ... да ... саны ... ... кезінде
көбейіп кетеді және қанда гистамиц өте көбейеді. Эозинофиль белоктан
тұратын ... ... ... ... антидене
қалыптастыруға катысады, плазмоген (фибринолизин) жасайтын затты бөліп
шығарады.
Лимфоциттер ... ... ... ... ... ... ... Олар залалды заттарды, ... ... ... және ... ... бөліп шығарады. Лимфоциттер — Т
(тимуске бай-ланысты), В (бурсаға байланысты) және О — ... ... ...... ... ... жілік майында түзіледі де ... одан әрі ... Олар ... хелпер, супрессор деп аталатын ... ... ... ... — өлтіруші клетка ісік клеткаларын, адам
денесіне жат ... мен ... ... ... иммунитет
клетка. Ол сондай-ақ, медиатор — лимфокин бөліп шығарады. ... өзге ... ... ... ... ... ... әсерін
күшейтеді. Хелпер — көмекші клетка, В — ... ... ... антидене шығара-тын клеткаға айналдырады. ... ... ... — кысым көрсетуші (реттеуші) клетка. Ол В — лим-
фоциттің және Т — киллер реакциясы ... бара ... ... ... Т —
лимфоциттер арасында иммунитетті ұзартатын еске ... ... да ...... ... майында түзіліп, ішек пен бүйеннің (тоқ ішектің)
лимфоидтық тканьдерінде, бадамша бездерінде одан әрі ... В ... мен Т — ... ... ... соң иммунды глобулиндер
(антиденелер) шығарады (гуморальдық иммунитет).
Лимфоциттер клеткалардың ... ... ... ... ... ... ... қызметін рет-тейтін информация
жеткізетін макромолекулаларды тасиды.
О —клетка Т ... В ... ... жоқ ... ... ерітіп ыдырататын ауытқыған клетка.
Лейкоциттердің барлық түрі опсонин (бөгде затты таныйтын) ... ... ... мен ... ... ... ... болса, лейкоциттердің бәрі де фагоцит ретінде
бөгде заттарды жұтады, жояды, залалсыздандырады. Базофилмен зозинофилдер
қанды ... ... ... ... ... тез
қимылдап капиллярлардан сыртка шығуына көмектеседі, ... ... ... ... ... ... — қан ... екі жағы дөңес дөңгелек не сопақша
құрылым, диаметрі 0,5—4 мкм (эритроциттен 2—8 есе ... Сау ... 1 ... ... тромбоцит болады. Орта есеппен тромбоцит 8—11 тәулік
жасайды. Ол сүйек кемігін-де мегакариоциттен түзіледі, бір ... қан ... ... ... химиялық құрамы өте күрделі. Ол көптеген фер-менттерден,
олардың ішінде АТФ-ны және ... ... ... гормондарынан,
11-шақты қанды ұйытатын факторлардан тұрады. Бұлармен бірге тромбоцит
құрамына жиырылатын ... бар ... ... кіреді.
Тромбоциттердің саны қанда кешке қарай күндізгіден көбірек, ол қуаныш,
реніш, қайғы-қасірет, шаттану т. б. ... де, ... ... ... ... ... ... шыққан соң тромбоциттер тез бүзылады, сондықтан
оларды сапар алдында қанға химиялық заттар ... тез ... ... (функциясы). 1. Ангиотрофика-лық қан тамырды
қоректендіру функциясы. Қан тамырлардың ка-лыпты құрылысы мен ... ... ... ... бар. Қан ... ... ағып
жатқан қаннан қажет мөлшерде қоректік заттарды ала ... ... ... ... ... да ... ... түйіскен кезде
оған беріп отырады. Сондықтан тромбоцит ... ... ... бекер антпаған. Қанда тромбоцит саны азайса, эндотелийде қоректік
заттар қажет мөлшерде ... ... де, оның ... ... ... селдіреп, ол арқылы түрлі заттар тіпті эритроцит те тез
өтетін болады. Бұл ... қан ... ... ... ... үсақ нүкте тәрізді дақтар пайда болады. Қоректік функциясын барлық
тромбоциттердің 15%-і ғана аткарады.
2. Адгезивті ... ... ... ... ... Қан ... ... пішіні өзгереді. Оның протоплазмасында өсіктер
(жалған аяқтар) пайда болады. Олар жабысқақ келеді, эндотелий жарақаттанған
жердегі негізгі ... ... де, ... жабысып, 10—20
тромбоциттен тұратын үйінді құрады. Бұл ... ... деп ... ... ішкі ... ғана емес қанның ішінде де пайда болады.
Агрегаттар қап тамырының ... ... ... қосылып
тромбоциттік тығынга (тромбыга) айналады. Сөйтіп, жарақаттанған жерден қан
тамыры бітеледі де қан ағуы тоқтайды.
3. Ангиотензивтік (қан ... ... ... қан ... сацылауын
тарылтады (спазм). Бұл жарылған тромбоциттерден босап ... ... Қан ... ... ... Тромбоцит құрамында қан ұюын
тездететін заттар (олардың жалпы саны ... ... ... араб ... Олар қан ... тромбоциттік факторлары деп аталады: 1-фактор —
тромбоциттердің бетіне адсорбциялағган плазмалық проакцелерин (VI ф), бұл
протромбиннің ... ... ... 2— ... фибринге
айналуын тездететін фактор. 3-фактор — тромбоциттік ... ... ... және ... ... Ол ... ... сәтте сыртқа шығып, қан ұюының бірінші
фазасына қатысады. 4-гепаринге карсы тұратын ... ол ... қан ұюын ... ... 5-фактор — фибриноген
тәрізді зат, тромбоциттерді бір-бірімен жабыстырып, үйінді ... әсер ... ...... ...... ... актин мен миозин белоктарына ұқсас. Бұл да ... мен ... ... ... АТФ-энергиясын жұмсайды. 7-фактор —
антифибирнолизин, фибринолиз ... ... ... ... 8-
фактор — серотонин қан тамырларын тарылтады. 9-фактор — фибриннің сақталуын
қамтамасыз етеді. 10—қан ... ... ... ... ... бір-бірімен жабыстырып, ұйынды құруды тездететін
тромбоксин деген зат. Қан тамырының эндотелиі агрегацияға ... ... ... зат ... ... Осы аталған әсерлері қарама-қарсы 2
заттың (тромбоксин, простациклин) кандағы арақатынасына карай қанның ... не ... ... ... креаторлық байланысын, әсіресе қан тамырларының
табиғи құрылысын сақтайды.
Қорытынды
Қандағы ыдыраған эритроциттер саны ... ... ... келіп
түскен эритроциттер санына сәйкес келуге тиіс. Бұл сәйкестік ... ... қан ... ... ... реттеліп отырады.
Көптеген тәжірибелерге қарағанда симпатикалық жүйке қан ... ... ... жүйке (кезеген жүйке) оны керісінше
тежейді.
В. Н. ... А. Я. ... ... кан ... ... ... сол ... жүйке жүйесімен қалайша екі
жақты байланыс жасайтынын анықтады. Қан ... ... ... ... ... ... ... бірден орталық жүйке жүйесіне
жетеді. Ал одан шыққан серпіністер тиісті ... ... қан ... ... ... ... ... гипофиз және
вегетативтік жүйке жүйесі қатысады. Қан түзілу процесіне эндокриндік ... әсер ... Қан ... ... (СГГ, ... ... ... қалқанша
без гормондары шаіпшаңдатады. Аналық без ... ... ... ер адам гормондары керісінше, оны үдетеді.
Жүйке жүйесі, эндокринді бездер қан ... ... ... ... әсер ... ... лейкоэтин, тромбоцитопоэтин
(глюкопротеидтер) негізінен бүйректе, ... ... ... ... ... ... ... рефлекстік жолмен көбейеді.
Лейкопоэзді лейконоэтин үдетеді. Лейкоциттердің саны азая ... ... ... саны ... ... ... ... әсер етеді. Қан
клеткаларының түзілуіне В2, В15, С витаминдері ... ... Адам ... / ... – Сатпаева Х.К., ... ... А.А. – ... ... 2005 ж.
2. Төлеуханов С.Т. Қалыпты физиология (биологиялық жүйелердің мезгілдік
құралымдар ... Оқу ...... ... университеті, 2006 ж. –
140 бет.
3. Дюйсембин Ғ.Д., Алиакбарова З.М. ... сай ... және ... ... - ... «Білім», 2003 ж. – 400 бет
4. Нұрмұхамбетұлы Е. ... ... ... ... ...... ... 2007 ж. – 904 бет.
5. Керимбеков Е.Б. Физиология атауларының ... ...... Қазақстан, 1992. – 280 бет
6. Қалыпты физиологияның лабораториялық жұмыстары / ... ... ... Б.И., 1993. – 254 бет.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүрек қан тамырлар жүйесінің аурулары37 бет
Жүрек қантамыр жүйесін тексеру әдістері6 бет
Жүрек қантамыр жүйесін тексеру әдістері жайлы мәлімет6 бет
Тірек-қимыл жүйесі. Қаңқаның негізгі бөлімдері7 бет
Қан жүйесінің аурулары5 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
"Саяси модернизация."23 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
AVR тегінденгі микроконтроллерларды пайдалану ерекшеліктері4 бет
Linux операциялық жүйесіндегі pipe() функциясы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь