Психология пәні

Жоспар:

І. Кіріспе

Психология пәні

ІІ. Негізгі бөлім

2.1.ХІ.ХІV ғасырлардағы Қазақстандағы психологиялық идеялар

2.2.ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ ғұламаларының психологиялық көзқарастары

2.3.ХХ.ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ ғұламаларымен қоғам қайраткерлерінің психологиялық көзқарастары

ІІІ. Қорытынды

Кеңестік Қазақстандағы психология ғылымы
Психология - психикалық құбылыстардың пайда болу, даму және қалыптасу заңдылықтарын зеттейтін ғылым.
Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының мидағы әртүрлі бейнелері болып табылады.Олар көпшілігімізге өз тәжірибемізден жақсы мәлім, тілімізде жиі кездесетін ұғымдар. Бір қарағанда бұлардың мәнін әрқайсымыз тез ажыратын да, білетін де сияқтымыз. Бірақ психикалық құбылыстардың мәнін ғылыми тұрғыдан түсіну арқылы ғана жан-жақты ажыратуға болады. Осы мәселені ғылыми жолмен баяндауды, олардың өзіндік заңдылықтарын айқындауды – сөз болып отырған психология ғылымы қарастырады. Психология ерте замандардан келе жатқан білім салаларының бірі. Оның дүниеге тұңғыш келген жері ежелгі Греция. Психология термині гректің екі сөзінен тұрады: оның біріншісі— «псюхе» (жан), екіншісі – «логос» (сөз, ілім). Сөйтіп, бұл сөз « жан туралы ілім» деген ұғымды білдіреді.
Ерте замандарда пайда болып, ғасырлар бойы жаңсақ сенім-нанымдар мен кейбір зиялылардың көзқарастарында насихатталып келген түсініктер бойынша, адамда тәннен тәуелсіз «жан» болады, мәңгі-бақи жасайтын жан адамның барлық психикалық тіршілігінің иесі де, себепшісі де. Жан туралы осындай жалған түсініктің пайда болуына алғашқы адамдардың табиғат сырларын дұрыс түсіне алмауы себеп болған.
Олар дүниеде табиғатқа бағынбайтын, одан оқшау тұратын ерекше бір сиқырлы күш бар, ал жан болса, соның бір көрінісі, ұйқы кезінде ол денеден уақытша шығып кетеді де, адам оянған кезде қайтып келеді, егер келмей қалса, адам өледі деп тұжырымдады. Жан туралы осындай анимистік пікірлер кейбір тайпалардың арасында күні бүгінге дейін кездеседі. Мәселен, Лусан аралының ұйықтап жатқан адамды еш уақытта оятпайды. Өйткені олар ұйқы кезінде адамның жаны басқа жақта жүреді дейді. Тасманиялықтардың тілінде жан мен көлеңкенің ұғымы бір сөзбен беріледі, өйткені олардың ойынша, жан мен көлеңке бір іспеттес нәрсе. Абипон тайпасының инцеецтері «лоакаль» деген сөз арқылы көлеңкенің, жанның, дыбыс берудің,ғ бейненің ұғымын береді. Жан туралы осы тектес қарапайым түсініктердің пайда болуы— адамдардың өздерінің дене құрылысы жайында ғылыми түсінігі жоқ кездерде, яғни жан мен тәннің бір-бірімен байланысын дұрыс ажырата алмай, оны өлгеннен кейін денеден шығып кететін, мәңгі бақи өмір сүретін нәрсе деп ұғынудың нәтижесі еді.
Жан туралы ғылыми түсінік ежелгі гректердің әмбебап ғалымы аристотель (384-322) есімімен байланысты. Екі жарым мың жылға созылған осынау кезеңде психология басқа ғылымдармен аралас, астарлас дамып келді. ХІХ ғасырдың екінші жартысынан была қарай ғалымдар жан құбылыстарын эксперимент жүзінде әртүрлі құрал- жабдық, аспаптардың көмегімен зерттей бастады. Осы кезден бастап, психология өз алдына дербес отау тігіп, тәжірибелік ғылым ретінде дамыды.
Психология ғылымының тарихы да біріне-бірі қарама-қарсы екі бағыттың материализм, идеализм ой-пікір тартысына толы. Мысалы, ертедегі грек ойшылдарыының бірі Демокрит (460-370) сол кездің өзінде-ақжанды оттың атомарындай қозғалмалы қасиет деп түсіндірді. Ол жанның мәңгі еместігін, оның өсіп, өшіп отыратындығын айтып, материалистік тұжырым жасады. Сол заманның екінші бір ойшылы, идеалист Платон (427-347) керісінше « жан мәңгі өлмейді, өшпейді»,- деп тұжырымдады,
Психикалық әрекетті осылайша екі түрлі көзқарас тұрғысынан түсіну, қоғам дамуының кейінгі кезеңдерінде, әсіресе орта ғасырлар заманынан бермен қарай кең өріс ала бастады. Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл-Фараби (870-950) дүние- материалдан құралады, ол жойылмайды, бір түрден екінші бір түрге көшіп, өзгере береді, жан денеден бұрын өмір сүрмейді, бір денеден екінші бір денеге барып орналаса да алмайды деп материалистік тұрғыдан дұрыс пайымдаса, батыс ойшылы Фома Аквинский (1225-1274) жанның мәңгі өлмейтіндігі, оның денеден бөлек өмір сүретіндігі жайлы пікірлерді әрмен қарай дамытып, осы көзқарастың кең өріс алуына мүмкіндік береді.
Психологиялық ғылыми білімдердің тарихы екі кезеңге бөлінеді. Оның біріншісі— шамамен 2500 жылға созылған, көшбасшысы Аристотельден басталатын жан дүниесі жайлы түрлі ой-пікірлердің ілкі тарихы. Осы кезең ішінде психология басқа ғылымдармен, әсіресеі философиямен қосақтаса дамып келген. Оның екінші тарихы 1879 жылдан басталады. Сол жылы неміс ғалымы В.Вундт (1832-1920) Лейпцигте тұңғыш лаборатория ұйымдастырып, мұның дербес эксперименттік ғылым болуына себепкер болды,
Жан мен тән, олардың ара қатынастары туралы ілімдердің тарихы өте әріден басталады. Біздің жыл санауымызға дейінгі мыңдаған жылдар көлемінде ежелгі Шығыс елдерінде қазіргі ғылым-білімнің негіздері, ілкі бастаулары қалан бастады, Мәселен, адамның жан дүниесін жүректің басқаратыны, организмнің жеке мүшелерімен қызметтері, мұндағы қан айналысымы түрлі сүйықтар қызметіне байланысты екендігі туралы үнді ойшылдарының пікірлері ерекше назар аудартады. Сондай-ақ ғылым-білімнің бес мың жылдық тарихы Қытай елінде де адам темпераменттер туралы психофизиологиялық түсініктер, әсіресе Конфуцийдің (551-479) психологиялық қасиеттердің туыстан берілетін, оны кейіннен сыртқы орта бұзатындығы жәйлі, моральдық-этикалық түсініктері, қазіргі психологияның отаны деп жүрген грекиядағы антикалық дәуірінен әлде қайда бұрынырақ айтылған түйіндер еді. Бірақ біз осы заманғы психологияның ілкі бастауы Аристотельден басталады дейтін себебіміз – оның «Жан туралы» тркататының
Пайданылған әдебиеттер тізімі




1. Т.Тәжібаев. Жалпы психология, Алматы 1993


2. Ж. Аймауытұлы. Психология Алматы Рауан 1995


3. Қ. Жарықбаев. Жантану Алматы Білім 1993


4. А. Темірбеков, С. Балаубаев. Психология Алматы, Мектеп 1966


5. Ә. Алдамұратов. Жалпы психология Алматы Білім 1966
        
        Жоспар:
І. Кіріспе
Психология пәні
ІІ. Негізгі бөлім
2.1.ХІ-ХІV ғасырлардағы Қазақстандағы психологиялық ... ... ... ... ... ғұламаларының психологиялық
көзқарастары
2.3.ХХ-ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ ... ... ... ... Қорытынды
Кеңестік Қазақстандағы психология ғылымы
Кіріспе
Психология - психикалық құбылыстардың ... ... даму ... заңдылықтарын зеттейтін ғылым.
Психикалық құбылыстар бізді қоршап тұрған сыртқы дүние заттары мен
құбылыстарының мидағы әртүрлі бейнелері ... ... ... ... ... мәлім, тілімізде жиі кездесетін ұғымдар. ... ... ... ... тез ... да, білетін де сияқтымыз.
Бірақ психикалық құбылыстардың мәнін ғылыми тұрғыдан түсіну арқылы ғана жан-
жақты ажыратуға ... Осы ... ... жолмен баяндауды, олардың
өзіндік заңдылықтарын айқындауды – сөз болып отырған ... ... ... ерте ... келе жатқан білім салаларының
бірі. Оның дүниеге тұңғыш ... жері ... ... Психология термині
гректің екі сөзінен тұрады: оның біріншісі— «псюхе» (жан), екіншісі ... (сөз, ... ... бұл сөз « жан ... ... деген ұғымды
білдіреді.
Ерте замандарда пайда болып, ғасырлар бойы ... ... ... ... ... насихатталып келген түсініктер бойынша,
адамда тәннен тәуелсіз «жан» болады, мәңгі-бақи жасайтын жан адамның ... ... иесі де, ... де. Жан туралы осындай жалған
түсініктің пайда болуына алғашқы адамдардың ... ... ... ... себеп болған.
Олар дүниеде табиғатқа бағынбайтын, одан оқшау тұратын ерекше бір
сиқырлы күш бар, ал жан ... ... бір ... ұйқы ... ол денеден
уақытша шығып кетеді де, адам оянған кезде ... ... егер ... адам ... деп ... Жан ... ... анимистік пікірлер
кейбір тайпалардың арасында күні бүгінге дейін кездеседі. Мәселен, Лусан
аралының ұйықтап ... ... еш ... ... ... олар ... адамның жаны басқа жақта жүреді дейді. Тасманиялықтардың тілінде
жан мен көлеңкенің ұғымы бір сөзбен ... ... ... ... ... ... бір іспеттес нәрсе. Абипон тайпасының инцеецтері «лоакаль»
деген сөз ... ... ... ... ... ... ұғымын
береді. Жан туралы осы ... ... ... пайда болуы—
адамдардың өздерінің дене құрылысы жайында ғылыми түсінігі жоқ ... жан мен ... ... ... дұрыс ажырата алмай, ... ... ... ... ... ... бақи өмір сүретін нәрсе деп
ұғынудың нәтижесі еді.
Жан туралы ... ... ... ... ... ... (384-322) есімімен байланысты. Екі жарым мың жылға ... ... ... басқа ғылымдармен аралас, астарлас дамып келді.
ХІХ ғасырдың ... ... была ... ... жан құбылыстарын
эксперимент жүзінде әртүрлі құрал- жабдық, аспаптардың көмегімен зерттей
бастады. Осы ... ... ... өз ... ... отау ... ... ретінде дамыды.
Психология ғылымының тарихы да біріне-бірі қарама-қарсы екі бағыттың
материализм, идеализм ой-пікір ... ... ... ... грек
ойшылдарыының бірі Демокрит (460-370) сол ... ... ... ... ... деп ... Ол ... мәңгі еместігін,
оның өсіп, өшіп отыратындығын айтып, материалистік тұжырым жасады. ... ... бір ... идеалист Платон (427-347) керісінше « жан мәңгі
өлмейді, өшпейді»,- деп тұжырымдады,
Психикалық әрекетті осылайша екі түрлі көзқарас тұрғысынан ... ... ... ... ... орта ... заманынан бермен қарай
кең өріс ала бастады. Шығыстың ұлы ойшылы Әбу ... ... ... ... ... ол ... бір түрден екінші бір түрге
көшіп, өзгере береді, жан денеден бұрын өмір ... бір ... ... денеге барып орналаса да ... деп ... ... дұрыс
пайымдаса, батыс ойшылы Фома ... ... ... ... оның ... ... өмір ... жайлы пікірлерді әрмен
қарай дамытып, осы көзқарастың кең өріс алуына мүмкіндік береді.
Психологиялық ... ... ... екі кезеңге бөлінеді. Оның
біріншісі— шамамен 2500 жылға созылған, көшбасшысы Аристотельден басталатын
жан дүниесі ... ... ... ілкі ... Осы ... ішінде
психология басқа ғылымдармен, әсіресеі философиямен қосақтаса дамып келген.
Оның екінші тарихы 1879 жылдан басталады. Сол жылы ... ... ... Лейпцигте тұңғыш лаборатория ... ... ... ... болуына себепкер болды,
Жан мен тән, олардың ара қатынастары туралы ... ... ... ... ... жыл ... ... мыңдаған жылдар көлемінде
ежелгі Шығыс елдерінде ... ... ... ілкі ... ... ... ... жан дүниесін жүректің ... жеке ... ... ... қан ... түрлі
сүйықтар қызметіне байланысты екендігі туралы үнді ... ... ... ... ... ... бес мың
жылдық тарихы Қытай ... де адам ... ... түсініктер, әсіресе Конфуцийдің (551-479) психологиялық
қасиеттердің туыстан берілетін, оны кейіннен сыртқы орта бұзатындығы жәйлі,
моральдық-этикалық түсініктері, қазіргі ... ... деп ... антикалық дәуірінен әлде қайда бұрынырақ айтылған түйіндер еді.
Бірақ біз осы ... ... ілкі ... ... ... себебіміз – оның «Жан туралы» тркататының бізге жеткендігінен болса
керек.
Негізгі бөлім
Халқымыздың ХІ-ХІІ ғасырлардағы тарихынан елес беретін, қоғамдық ... ... ... саналатын көне туындыларымыздың бірі—
« Құтадтғу білік».
Бұл—дидактикалық, моральдық— этикалық сарында жазылған шығарма. «
Құтадғу ... - ... ... ... біріншісі, «Құдатғу», «құт»,
«бақыт», ... ал ... ... - «білік», «білім», «кітап» деген
мағынаны білдіреді. Олай болса, ... ... ... « ... ... « ... ... ғылымы» деуге де ... ... ... 6500 өлең ... ... ... оқиғасына аз ғана топ қатысады.
Автор мұндағы төрт кейіпкерді төрт кейіпкерді төрт ... иесі ... ... төрт ... арасындағы бақыт туралы сез ... ... ... ... бұл ерекшілігі бізге айтыс жанрының тууы
жайында да көптеген қызықты ... ... ... ... мемлекетін
нығайту, оның даңқын зорайту мақсатында жазылған. Бұл өлке кезінде
шаруашылығы ... ... ... сызу өнері дамып, мәдениеті өрлеген,
зиялы оқымыстылары көп ел ... ... ... осы ... ... ... ... « Диван лұғат ат түрк», Жамал Қарши (1230-1305), ... ул ... атты ... ... « Құтадғу біліктің» авторы
Жүсіптің туып, өсіп, тәрбие алған жері онша қашық емес) сол ... ... ... ... ... ... авторы жөнінде кітап
кіріспесінің 3-бетінде былай делінген: « Бұл ... ... ... ... ... Ол бұл ... ... елінде жазып, жазушыға
Қараханидтердің шаһы ... ... ... ... тарту етеді. Шаһ
ағынның осы ... үшін оған « ... ... атақ ... ... « ... ... Хаджиб» деген атағы жер жүзіне тарап кетеді.
Қолжазбаның түп ... ... ... оның үш ... ... ... ... ұйғыр жазуымен, екіншісі—ХІІ ғасырдың орта
шенінде Мысырда араб жазуымен ХІІ ғасырдың ... ... ... ... 1914 ж. ... ... табылған.«Құтдатғу біліктің»академик
В.В. Радловтың 1890 ж. аударған көшірмесі Қазақ ССР Ғылым ... ... ... сақтаулы тұр. Кітапт ың көлемі 200 бет,
әрқайсысы он парақтық 11 дәптерден құралған.
Қазақстанда іргелі ... ... ... жыл ... өркен жайып, дами бастағаны белгілі. Бұл жағдай,әрине,психология
ғылымына да ортақ болатын. Әрине,осы ... ... ... ... ... ... қанатының қатаюына бірсыпыра ... ... ... ... төңкерісіне дейінгі кезеңдерде, сондай-ақ 20-жылдарда
біршама жасалған болатын. ... ... ... шыққан « Мұғалім»
журналында (1919ж.), Ғ.Қарашаевтің бірнеше пәлсапалық, ... ... ... ... дейінгі тәрбие» (1923ж.), «Ана мен ... ... ... жан ... ... ... еді. ... сол кездегі
астанасы Орынборда ... сол ... КСРО ... ... корреспондент-мүшесі болған профессор
В.Я. Струминскийдің « Психология» кітабының жарық ... айта ... ... ... орталықтан шалғай шетте жатқан Қазақстанда жан
туралы ... ... ... ... ... ... өкіметі
тұсында тұңғыш рет күн тәртібіне қойылып еді. Автор психологияны ... ... ... ... ... ... болмады. Өйткені ол
психологияны ғылыми тұрғыдан құруға талпынғанмен, бірақ мұнысы ойдағыдай
болмады. Өйткені ол ... ... ... ... деп, ... ұрынады. Мұнысы сол кез жағдайында кешірімді де еді. Кітап
авторының сол кездегі практикалық ... ... ... ... идеялардың алғашқы ұрығын сепкендігіне еш күмән жоқ. Оның
бұдан басқа бірнеше еңбектері ... ... ... ... ... мұғалімдердің кәдесіне жарады. Осы ... ... « Жұма ... ... ... еңбегі қазақ тіліне
ықшамдалып аударылды. Сол жылдары ... ... ... ... А. ... Н. ... М. Жұмабаев, Ж.Аймауытов, М.
Дулатов, Х. Досмұхамедов, т.б. педагогика мен ... ... ... еңбектер жазды.
Отызыншы жылдары қазақ психология ... ... ... ... ... ... С.
Балаубаевтың (1902-1972ж.ж) педагогикамен астарластыра жазған ... мен ... ... ... Сол жылдары « Жаңа мектеп»
журналының ... ... ... аға буын ... ... бірнеше мақалалары басылды. Мәселен, оның « Қиын ... ... жас ... ... ... ... бен ... тәрбие процесінде қиындық келтіретін кейбір жайттар талдауға алынып
сөз болады. Мәселен, ... жас ... ... ... ... биологиялық өзгерістер, сондай-ақ кейбір ақыл-ойы кеміс
балалардың ... ... ... ... кең ... ... Ұлы Отан соғысына дейін ... ... ... жарияланған жоқ. Өйткені бізде осы ғылымның
теориялық жақтарын насихаттайтын ғалымдар ол кезде саусақпен санарлық еді.
1938 жылы ... ... ... ... ... кезден бастап психологиялық тақырыпқа жазылған төл еңбектер ... ... ... ... ... аты ... ... әйгілі,
Ресейдегі педагогикалық психлогияның негізін салушылардың бірі— профессор
А.П.Нечаев (1870-1948ж.ж.) ... ... ... елу ... ... ... белсенді қызмет еткен, аты әлемге әйгілі ғалым еді. ... ... ... ... ... көп ... бойына адамның
есте сақтау ерекшеліктерін тәжірибе ... ... оны ... ендіруді көздеді, яғни психологияның қолданбалы салаларынан
дамытуға зор еңбегін сіңірді. Ол—елуден астам ... ... ... ... ... ... Қазіргі эксперименттік психология және оның мектеп ісіне қатысты»
(1908ж.), ... ... ... ... (1922ж.), «Дене
тәрбиесінің психологиясы» (1928ж.), ... ... ... Ес және оны ... Ол ... ... ... Семейдің
Н.К.Крупская атындағы педагогикалық институтында психология ... ... ... ... ... ... ... оқулығының
қолжазбасын даярлады. Оның 1940 жылы жазып бітірген
« Психофизиологиялық синдромдар жүйесі» атты ... ... ... ... академиктер Д.Н.Узнадзе мен К.Н.Корнилов өте ... Оған осы ... үшін ... ... ... ... ... берілді. Қазақстанда психология ғылымының өркен
жаюына осы ғалымның да зор шапағаты тигені даусыз.
Қазақстанда психология ғылымының қалыптасуына қолайлы жағдай ... ... да аз ... жоқ. ... бірі Ұлы Отан ... жылдарында
Алматыда, сондай-ақ республиканың ... ... ... Ресей,
Украина, т.б. жерлерден уақытша көшіп келген белгілі ғалымдар қызмет еткені
мәлім. Бұлардың арасында психология ғылымының ... ... де ... ... ... ... М.П.Рубинштейн, Қызылордада-
белгілі украи н психологы, кейін ... ... Г.С. ... ... В.Я.Резник, т.б. жұмыс істеді. Олар ... ... ... еңбектер жазды. Мәселен М.П.Рубинштейннің « Батылдық
психологиясы» атты зерттеуі ... ... ... жылы лебіз
білдірілді. Республикадағы ... ... ... ... ... елеулі қарқынмен дами бастады. Оған да бірнеше сәтті жағдайлар
себеп болды. Мәселен,1947 жылы ... ... ... тұңғыш
психология кафедрасы құрылды.1946 жылғы БК (б) Орталық Комитетінің орта
мектептерде ... мен ... ... ... ... жылдар арасында осы бөлімді жүзге жуық адам бітіріп шықты.
Оның көпшілігі психологиядан мамандық алып, ... ... және ... оқу ... ... ... жолдама алды. Республика үшін
психолог ... ... ... ... ... ... жылдары Саратовтан келген проф. И.Л. Стычинский ... ... Осы ... ... мен ... ... ... ашылды.
Республикада психология саласныда диссертация қорғаған ... ... ... ... ... болды. Мәселен, 1952 жылы
«Қазақ ... ... ... ... орыс ... ... атты тақырыпта диссертация қорғады. Мұнда автор
қазақ оқушыларының орыс тілі сабағында ақыл-ойы мен ... ... ... ... тұрғыдан талдайды. Автор оқушылардың ұғынуына
қиындық келтіретін кейбір орыс ... ... ... ... табиғи—
ғылыми жағын И.П.Павловтың жоғары жүйке қызметі туралы іліміне негіздей
отырып ... ... ... психикалық функцияларының дамыту,
орыс тілін оқыту әдістерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктері»
(1953ж.) атты диссертациясында көптеген жергілікті әскери— әдеби архивтік
материалдарға сүйеніп, Ұлы Отан ... ... ... ... ... психологиялық талдау жасаса, Ә.Темірбеков мектеп
оқушыларында отаншылдық сезімінің қалайша қалыптасатындығын зерттеді.
Осы жылдары республиканың психология ... ... ... ... ... да ... диссертациялар қорғалды, жеке еңбектер
жарық ... ... ... Абай ... пединститутының ғалымдары
халқымыздың интеллект, ақыл-ой ... ... ... ... ... ... ... Осындай тақырыптардың бірінде « Хат танымайтын адамдардың ... ... ... ... ... ... ... «Айтыс өнері мен мақал-
мәтелдердегі ... ... ... ... (М.Мұқанов)
зерттелді.Кейіннен психология ғылымының жеке саларынан да ... ... ... ... ... ... ... «
Нейропсихологиядағы синдромдық талдау формалары», М.Мұқановтың « Қабылдау
мен есту микроструктуралық талдау», Б.Есенғазиеваның « Силлогизм және ... ... Қ. ... ... ... дейінгілердің қабылдау ерекшеліктері, т.б. зерттеулерін
жатқызуға болады. Психологияның жекленген ... ... ... ... ... ... кейбірі: М.Мұқановтың « Педагогикалық
психология ... мен « ... ... ... ... ... ... «Қылмескер мінез-құлқының әлеуметтік-
психологиялық аспектілері», Ғ.Досболовтың « Алдын ала ... ... ... ... ... « ... жан дүниесі», Ә.Алдамұратовтың «
Қызықты психологиясы», Р.И.Илешованың «Медициналық психология», т.б. ... ... Қ. ... ... ... ... өндіре әрекет
етті. Оның қаламынан 60-90 жылдар арасында « Психология» (1962ж.), ... ... ... ... (1965ж.), « Қазақстанда психологиялық
ой-пікірлердің дамуы» (1968ж.), «Әл-Фараби»(1978ж.), « Аталар сөзі-ақылдың
көзі»(1980ж.),
«Ұстаздық еткен жалықпас» ... ... ... ... ... қазақ халқының сан ғасырлық тәлім-тәрбиелік ой-пікірлерінің ... ... ... ... ... ... ... көрді.1988 жылдан бастап Қазақ, кейіннен Қарағанды, ... ... ... ... ... пединститутында
психолог кадрлары даярлана басталды. Қазақ тілінде бірнеше психологиялық
төлтума оқу құралдары мен ... ... ... көрсеткіштер, ұлттық психология салаларын арнаулы
дәрістердің бағдарламасы,т.б. ... ... ... ... ... ... ... түсуіне: «Ойлау және қарым-қатынас»
атты бүкілодақтық симпозиумы ( Алматы,1973ж.),
« Кісінің белсенділігі және ... ... ... ... ... ( Целиноград,1976ж.),
« Мектеп реформасының талаптарына орай бала және ... ... ... ( ... ... ... 80 жыл толуына байланысты өткізілген « ... және ... ... ... ... атты ... ... (Алматы,1990ж,), сондай-ақ 1992 жылғы « Халық
педагогикасы мен ... ... ... ... ... конференцияның материалдары үлкен демеу болды. Қазірде
психологияның әр түрлі ... ... аса ... ... мен бес доктор,
профессорлар бар. Бұлардың кейбірі ұлттық психологияның дамуына елеулі үлес
қосып отыр.
Республикада 1958жылдан бастап Қазақ республикалық психологтар ... ... ... ... ... « ... қызметі» атты
консультациялық кабинет жұмыс істейді. Психологиялық ... ... ... ... ... пен бес ... ... кафедра
айналысады. Қазіргі кезде үш жүзден астам ... ... ... ... орта ... жоғары оқу орындарында студенттерге
дәріс оқумен айналысуда. Бұлардың ... ... ... ... мен ... ... ... кадрлар даярлау ісімен
профессор Қ.Жарықбаев,Н.А.Логанова, Ж.Намазбаева, Б.Хамзин, В.Шабелышков,
т.б. ... ... жүр. ... салиқалы проблемалары Мәскеу,
Киев, Тбилисидегі ... ... ... ... ... кафедраларында зерттелуде, осы ғылым саласындағы
үздік ғылыми еңбектері үшін ... 1940 ... ... 1980 жылы ... сыйлықтар берілді. Елімізде психология
кадрлары көптеген университеттерде ... ... ... ... ... ... істеді. Диссертациялық зерттеулер
үшін психология ғылымының кандидаты, докторы деген ... ... ... ... ... ... ... саласында сындарлы ой-пікір
айтқан басқа да ғұлама-ғалымдар аз болмаған. Отырардың өзінен 2-3 ... ... әр ... 12 ... ... таңғарларлық жәйт.
Солардың бірі— лингвист Имад ад-Дин Әбу-л-Қасым әл ... ... Ол ... ... жайында жазылған « Таза шындық» атты 50 ... ... ... Оның ... ... ориенталист И. Ф.
Готвальд 1831 жылы Қазанда бастырған.Осы трактатта ақыл мен ғылым, ниет пен
әдет, ашу мен ұят, ... ... ... ... ... ... ғылым-білімді игеру жолы, ғалымдарды құрметтеу, сөйлеу мәдениеті
секәлдә жайттарға да біраз тоқталған. Шығарманың ... ... ... ... Калькутта қаласының кітапханаларында сақтаулы тұр дейді
профессор Ә. Дербісәлиев.
Жамал ... ... Шын ... ибн ... Орта азия ... Орта ... ғұламалары туралы еңбек жазған, ... Ол сөз ... ... әл— ... « Тіл тәжі және араб ... ... ... парсы тіліне аударған. ... алла ... ... уәзір,әкім,әмір т.б. туралы тағылымдық мағлұматтар
беріледі.
ХІХ ғасырдың екінші ... ... ... ... ... қазақ жерін Ресей империясы түгелдей жаулап алуын
аяқтады. Өлкеге ішкі жақтан ... ... ... Ел ... жер ... де ... ... әкімдерінің қолына көшті, жекеленген
өнеркәсіп орындары, сауда-саттық, ақша қатынасы дами түсті. Патшалық езгіге
қарсы күресте ... ... ... ... ... ... әр ... келімсектер арқылы қазақ даласына ... ол ... ... ... ... Қала мәдениеттінің ықпалы күшейді,
ғылым мен мәдениетке ... ... ... арта түсті.
Дала халқының сана-сезімі ояна түскен осынау кезеңде қоғамдық
аренаға халқымыздың аяулы ... ұлы ... ... ... ... шықты.
Шоқан Уәлиханов (1835-1865)
Шоқан еңбектерінде психикалық мәселелерге байланысты әртүрлі ... ... ... ішінде басқа мәселелерден көбірек сөз болғаны-
халқымыздың ұлттық санасы, оның ішінде өзіндік психологиялық ерекшіліктері
туралы мәселе еді,
Шоқан Уәлихановтың пікірінше ... ... ... ... бірі— сол халықтың тіл байлығы, сөз өнері, шешендік ... сөз ... ... ... біткен зор таланттың, керемет қабілеттің,
ақындық ... ... деп ... ... ... мен әдет—ғұрпы,- деп
жазды ол, бәрінен де артық тілден ... ... ... ... ... ... ... және Орта Азия көшпелі халықтарының ... ... ... араб ... ... бояу ... жоқ, ол ... тіл»...
Шоқан психологияда өзіндік теориялық тұжырымдар ғана ... ... шын ... ... ... ретінде де көрсете алды.
Көркем очерк түрінде жазылған Шоқан күнделіктері мен жол ... ... ... ... « ... ... күнделігі» психологиялық
жағынан құнды дүниелер. Табиғатты көз алдына әкеліп, кісіні қызықтыратындай
бейнелеп жазу, бұларды сол ... ... ... жеке адамдардың
қайталанбас өзіндік психологиялық ерекшеліктерімен байланыстыру шеберлігі
жағынан ... ... ... мен Лермонтовтың Кавказ очерктерімен өте
ұқсас және бұлардан еш кем түспейді,-деп жазды Әлкей ... ... ... осы ... ... мол ... мұрасында жан сырлары туралы басқа да ... ... ... ... ... де Шоқан сияқты арнаулы еңбектер ... ... ... де оның сан ... ойға толы ... ... ... психология мәселелеріне орайлас айтылған ... ... ... Бұл ... оның өзі айналысқан практикалық істерінен
туындаған сияқты. Ой қозғаған осындай түйіндерге: бала және оны ... ... ... психологиялық, педагогикалық негіздері, мұғалім-
ұстаз проблемалары, қоғамдық психология мәселелері, т.б. ... ... ... ... әр ... әдеттің алатын орны ерекше
екендігін, істеген істің ... яғни ... сан ... ... да біртіндеп ұнамды, не ұнамсыз әдетке айналып
отыратындығын, бірақ ... де ... бар, яғни ... ... ... ... ... жаман әдеттер де болатындығын ескертеді.Мәселен,
салақтық- жаман әдет, одан тәнге де,жанға да пайда жоқ. Осы орайда
Ы. Алтынсариннің « ... атты ... ... ... ... ... жақсы көрсетеді. Кәрім ... жас ... ... ... ... таза жүруді білмейді. Ақыры сол тазалыққа ... ... ... ... ... зергері Ы. Алтынсарин әңгімелерінің ... ... жас ... ... тілі ... ... ... олардың
жан-дүниесіне әсер етерліктей етіп іріктелініп алынған. Осы ... мен ... ... әр ... ізгі ... ... ... Алтынсарин көтерген психологиялық мәнді мәселердің енді бір ... ... ... астарласып жатады. Ыбырай жақсы тәрбиеші ғана
емес, ол сонымен бірге тәжірибелі, ой-пікірі озық мұғалім де ... ... өз ... ... ... үшін бар ... өмірін
сарп еткен, халыққа қызмет етуден артық іс жоқ деп түйген, туған ... ... ... ... отаншыл азамат еді. Сондықтан да оның көптеген
шығармаларында қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... ерекше назар аудартады.
Абай Құнанбаев (1845-1904)
Ақын творчествосында психологияның негізгі мәселесі— жан мен ... ... ... даму ... ... мен ... қызметі, сондай-ақ бала психологиясы мен ... ... ... ... де ... тапқан. Ол бұларды талдап-
талқылағанда адамның психикалық өмірінің қыры мен сырына ... ... ... бере ... ... ... ... және педагогикалық психология
мәселелерімен ғана шектелмейді. Ақын ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтарына да ерекше зейін қояды.Ол ... ... ... ... ... ... жақсы білді.
Абай бала психологиясының ... ... ... ... ... Өсе, ... ... тәрбие құралдары арқылы бала жанына жақсылық
ұрықтарын егіп, игі сезімдерге, ... ... ... ... ... іс ... ... көрмей,
Шу дегенде құлағың тосаңсиды,
Өскен соң мұндай сөзді бқрын көрмей,
Таң қаламын алдыңғы айтқанды ұқпай,
Және айта бер ... жұрт ... ... ... ... ... ... арнайы айтпағанмен психологиялық құбылыстың мәніне
көңіл ... Ол ... пен ... адамның жиған-терген тәжірибесіне
байланысты, сөзді дұрыс қабылдап, меңгеріп алмай келесі сөзді түсіну қиын
деп дұрыс ... ... ... ... ең ... поэзия мен
өнердің міндеті— адам өмірін олардың көңіл-күйі мен ... ... білу ... ... орай ... Ол ... ... иелерінің психологиялық қызметінің ерекшеліктерін, оның
даму заңдылықтарын жете ... ... мән ... Ол өнердің кез
келген түрі ... ... ... ... ... қоршаған
орта шындығынан нәр алып, мазмұндық жағынан байи бермек деп есептеді.
ХХ-ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ ... мен ... ... көзқарастары
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931)
Шәкәрім Құдайбердіұлы адам жанының әртүрлі жағдайда көрінетінін
айтады.Өзінше ... ... ... ... келеді .« ... инстикт-
сезімді жан, сознание-аңғарлық жан, мысль-ойлайтын жан, ум –ақылды жан»
дегендей ... ... ... Дене әр түрге түскен сияқты жан
да ... ... ... ... ... ақыл ... тұрағы, тірегі… ми, жұлын-жанның тұрағы, ол
бұзылса, электрия сияқты жан да кетеді» дейді. Ақын « Тәңірі мен жан» ... туу, өсу, алу ... ... ... ... нәр ... ... қайта айналып келуі табиғи құбылыс, бар
зат мүлде жоғалып кетпейді, жоқтан пайда болмайды, тек ... ... ғана ... жан мен ... ... ... деп, былайша ой
қозғайды
Тіпті кетпес еш ... ... ... дене ... алып,
Тағы өседі қайтадан.
Түрлі жанда дене түрлеп,
Өзгеріп түр бұл ... ... жоқ ... ... ... психологиялық пікірлерінің негізгі жүйесі, оның 1919 жылы
қазақ тіліне тәжңрмаланған «Психология» дейтін кітапқа ... ... ... ... оншақты беттік материалдың жекеленген
үзінділеріне назар аударатын болсақ, оның психологиялық көзқарастары ... ... ... ... ... ( 1857-1931)
ХХ ғасырдың алғашқы ширегінде педагогика, психология саласында өздерінің
соны да ... ... ... ... ... ішінде
М.Ж.Көпеев ерекше орын алады. Көпеев ... ... ... мәселері,атап айтқанда сезім мүшелері, ми мен жүрек,
қиял, ойлау, бала мен ... ... ... ... беру т.б.
қатысты ой-пікірлер көптеп кездеседі. Мәселен « Аспан, жер және адам
жаратылысы ... ... ол ... ... « Дене бір ... үй. Жан сол
үйдегі жарық қылып тұрған бір сәуле. Әркімнің жаны бір қалыпта, бір ... ... ... үшін ... « Арық пен ... басы бір ... мен ... жаны бір ме?»-дейді. Алайда жан бар, дене бар. Екеуі
бірінен-бірі жасырын ... ... жан ... ... ... ... емес.
Адамның денесі өзінде, басқаға да көріністе тұр. Жанның өзі ... ... ... жанның барлығы соңынан танылады. Барлық белгісі—
адамда бар нәрсені ойына ... ... бар, сезу бар. ... ... нәрсесін
орындап, орына келтіру бар. Жылынады, тынығады, бір нәрсені жақсы көреді,
бір нәрсені жек көреді.Міне, осындайлар –жанның ... ... ... ... ... ... ...
қан».
Ғұмар Қарашаев (1876-1921)
Ғұмар Қарашаев қазақтың рухани мұрасының дамуына елеулі үлес ... ... ... ... ... ой-пікір айтқан ғұлама
тәлімгер ақын, кезінде ишан, ахун, қазы атанғанымен, ... ... ол ... ... ... Оның демократиялық көзқарасының
қалыптасуына 1905-1907 жылдардағы бірінші орыс ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Ғұмар Қарашаев тіл үйрену, білім алу ... ... ... ... жайында ақын пікірлерін ... да ... ... түрінде келтіріп
отырады.Олар: тіл-көңілдің ашқышы. Көңіл-жарық, жан-қиял, білім-бақтық.
Қараңғы да жол қия ... ... ... ... үгіттеудің пайда бермейтіндігін айта келіп:
« Бала өзіне жаза ... ... ... иә ... жаза ... болысымен
үгіттеуден сақтану керек. Мұндай кезде берілген ... ... ... ... ... ... ештеңе де емес!»- деп мәселенің
психологиялық астарына үңілді.
Әлихан ... ... ... ... Қарқаралы ауданында туған. 1888
жылы Омбы техникалық училищесін, 1894 жылы ... ... ... ... ... факультетін бітірген. Ол « ... ... ... ... Родины» атты 18 томды іргелі ғылыми
еңбектің авторларының бірі. ... ... ... ... ... болып сайланады. 1905-1907 жылдары Омбы кадет ... ... мүше ... 1913 жылы ... газетін ұйымдастыруға
ат салысады. 1917 жылы кадет партиясы ... ... ... ... болып сайланады. 1919 жылдан бастап баспагерлік
жұмыспен ... 1920 жылы ... ... ... съезіне құрметті
қонақ ретінде қатысады. 1937 жылы халық жауы ... ... ... ... 1989 жылы СССр Бас ... шешімімен толық
ақталды. Оның әр жылы түрлі тақырыптың төңірегінде жазған шығармаларынан
ұлт ... ... ... ... ... ... ... тоқайласатын түйіндерді көптеп кездестіруге
болады.
Ахмет Байтұрсынов ( ... ... мен ... аса ... ... әмбебап
ғалым, қоғам қайраткері Ахмет Байтұрсынов оқу-ағарту, тәлім-тәрбие
саласында ... аса бай мұра ... Ол ... ... да ... қолтаңбасымен дараланады. Мәселен тек « Әдебиет
таныштқыштың» (1926ж) бір өзінде ... ... ... жатқан ой-
пікірлер мен салмақты түйіндер баршылық. Мұндағы « ... ... « ... жан ... жан ... көріктеу,ес ұғымы, іс ұғымы, зейіндеме т.б.
атаулар мен ұғым түсініктерде, жұмбақ, ... ... т.б. ... ... пікірлерінде халықтың психологиясының теориялық қисындары
үшін ... ... ... ... ... түйіндер мол.
Ғалымның тіл мен сөйлеу психологиясы жайлы айтқандары да аса ... ... ... ... ... де ... ... мәнді, салиқалы пікірлері
« Әліппе- таңбалар жұмбағы» дейтін еңбегінен елеулі орын ... ... ... рухани мұрасында ... ... да ... мәні терең ой-тұжырымдары көптеп
кездеседі. ... ... ... ... игілігіне айналдыру-қазақ
психологиясының келешектегі міндеті, парызы болмақ.
Міржақып Дулатов (1885-1935)
Ғылым – педагогика... Мектеп програмасында бірінші орын ... ... ... ... Қирағаттың мақсатын түсінбеген мұғалім үміт еткен
пайданы бере алмайды... Жас балаларды ... ... ... ... мағынасын, қасиетін, сездіруге қалай үйретпек керек. Балаларды ... ... ... ... оқып ... ... ... һәм толық мағынасы мен қалдыруға әдеттендіру керек. ( М. Дулатов.
Шығармалары. Алматы ... 191 бет, 203 бет) Ол орыс ... ... ... ... оқу- тәрбие процесіне шәкірттердің сезім мүшелерін
түгелдей қатыстырып отыру қажеттігін орынды аңғарып, мұны ... ... ... орай ол ... деп ... «... ... жазылған
сөз – жазушының сезімімен, естуімен, көруімен шыққан ... (239 ... ... ... ... ... ... орны жайлы айтқандары осы айтылғандармен шектелмейді. Бұлар арнаулы
зерттеуді қажет етеді.
Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920)
ХХ ғасырдың басында өмір ... ... аса ... ... ... ... психологиялық пікірлерінің негізгі желісі
Қазан ... ... дала ... ... ... ... ... қазақ тарихында бірінші болып жан мен
тәннің яғни психика мен ... ( ... ... ... ... бұл ... ... байланысын ғылыми тұрғыдан дұрыс түсіндірді.
Ол жан мен ... ылғи да ... ... байланыста болатынын айта
келіп:
« Дене азыққа тоюдан жан ер ... Жан ер ... ... сырын
табар...» деп адамның тәні өсумен қатар жаны, ақыл-ойы, сана-сезімі де
бірге ... ... ... отырады»- дейді. Тән мен жан ның ... ... ... ... яғни мида деп ... ... ... онда қимыл жоқ, сезім жоқ, жек көру жоқ, ... ... жоқ яғни бір ... айтқанда, тәннен бөлінген жанда ... ... деп осы ... ... ... Жұмабаев
1922 жылы « Педагогика» атты (Ташкент, Орынбор) кітап ... ... ... ... тек аса ... ... адамдарға ғана тән
қасиет. Бұл ... 17 ... ... ... 13 ... ... арналған. Мұнда тікелей педагогика қисындарына 2-ақ тақырып (
педагогика бөлімдері, жалпы педагогика) арналыпты, оларды автор бар ... бет ... ... ... ... ... жан дүниесінің әртүрлі
жақтарын сипаттайды.
Тауарлары:
1. Сөз алды
2. Жетекші сөз. ... ... ... ... ... ... ... Дене тәрбиесі
4. Жан тәрбиесі. Психология
5. Жан көріністерін топ-топқа бөлу. Ақыл ... яки ... ... ... ... Абай
8. Суреттеу
9. Ес (зейін)
10.Қиял
11.Ойлану
12.Хакім
13.Тіл
14.Ішкі сезім көріністері, яки көңіл
15.Қайрат
16.Баланың ... ... ... орыс ... ... К.Д.Ушинскийше
педагогиканы жан сырының ... ... ... байланыстырған тұңғыш қазақ ойшылы.
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931)
Жүсіпбек Аймауытов 5-6 жылдың ішінде 6 ... ... ... ... « ... ... ... 1926 жылы 2 кітап біреуін Психология (
Қызылорда- Ташкент), 2-шісін Жан жүйесі және өнер таңдау ( ... ... ... мен ... ... астарлары, ұлт тіліндегі тәлім-тәрбиелік терминдер жүйесі ... ... 4 ... 29 ... ... деп жазды автор осы кітаптың « Бет ашарында» терең ... ... ... ... ... пән... өзге білімдер затшылдыққа
табанын тіресе де, психология әлі ... яғни шын ... ... ... ... қисындарына негізгі желісі – оның ... мына ... ... келіп саяды, тән қуаты болса, жан
қуаты да жарлы болады.
Нашар жаннан – осал ... ... ... сөз, ... жүректен
шығады. Аймауытов кітаптары ерекше назар аударатын тағы бір ... ... төл ... тұңғыш психологиялық дүние ... ... ... елін ... ... тектес халықтар тілдерінде ... ... ... ... екендігінде.
Қорытынды
Кеңестік Қазақстандағы психолгия ғылымы
Қазақстанда іргелі ғылыми зерттеулердің дені ... ... ғана ... ... дами ... ... Бұл ... әрине,
психология ғылымына да ортақ. Әрине, осы ғылымның алдағы жерде гүлдеп шешек
атуына, біртіндеп қанатының ... ... алғы ... ... ерте
замандардан Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңдерде, сондай-ақ 20 жылдарда
біршама жасалған болатын. Мәселен, ... ... ... « ... ... ... ... психологиялық
сипаттағы туындылары, Н.Құлжанованың « Мектепке дейінгі тәрбие» (1923), «
Ана мен бала» (1927) дейтін кітаптарында да ... ... ... сөз ... еді. 20- ... өлкедегі тәлім-тәрбие ғылымының
қалануына орыс ғалымдары да ... үлес ... ... сол ... ... ... ... ұстаздық етіп, сол оқу ... ... ... ... жаңа типті қазақ мұғалімдерінің қалыптасуына жәрдем
еткендердің бірі – профессор В.Я. Струминский ... еді. 1923 ... ... « ... атты еңбек жарық көрді. Сонымен қатар, ... ... « ... ... қызметкерлері үшін үстелдік кітап»,
«Орынбор 1- басқыш мектебі шәкірттерінің ... ... ... ... Осы кездері Ташкентте Н. Архангельскийдің
« Психологиялық зерттеулер» атты еңбегі ... ... ... Осы ... ... ... ... қаз тұрып кетуіне
себеп ... ... ... ... ... ... аты бүкіл әлемге әйгілі,
Ресейдегі педагогикалық психологияның негізін ... бірі ... ... елу ... ... ... ... белсенді қызмет
еткен, аты айдай әлемге белгілі ғалым еді. Ол араспаған психология саласы
кемде-кем. Ғалым көп ... ... ... еске ... ... жүзінде тексеріп, оны мектеп практикасына ... ... ... зор ... ... ... ... кітаптың,
жүздеген ғылыми мақалалардың авторы.Олардың кейбірі:
« Қазақ эксперименттік психология және оның мектеп ісіне қатысты» (1908), ... ... ... ... (1922), « Дене ... (1927), « ... ... психологиясы» (1928), « Техникалық
өнер тапқыштардың психологиясы» (1928), « Ес және оны ... ... Өз ... ... ... ... ... сабақ берді, сырттан
оқитын студенттерге арнап, « Психология» оқулығының ... ... 1940 жылы ... ... « ... ... жүйесі» атты
еңбегін еліміздің көрнекті психолог ғалымдары, академиктер Д.Н. Уэнадзе мен
К.Н.Корнилов өте жоғары бағалады.
Отызыншы ... ... ... ... ... да ... М.Әуезов,
С. Балаубаев, Ә. Садықов, Т. Тәжібаев, А. ... ... т.б. ... ... ... ғылымы, әсіресе, соғыстан ... ... ... дами ... Оған да ... ... ... болды. Мәселен, 1946 жылы КазПИ-де республика бойынша ... ... ... 1946 ... БК(б) П ... Комитетінің орта
мектептерде логика мен психологияны оқыту жөніндегі қаулысына сәйкес Қазақ
университетінде ... және ... ... ... ... ... жылдар арасында осы бөлімді жүзге жуық адам бітіріп
шықты. Бұлардың көпшілігі ... ... ... ... және орта ... оқу орындарында мұғалімдік қызметке жолдама
алды. 50-ші жылдары республика үшін психолог кадрларын даярлауда ... ... ... ... Саратовтан Алматыға келген профессор И
.Л. Стычинский (1896-1969) зор үлес ... 1919 жылы ... ... ... ... ол ... аурулары кафедрасының әуелі
ординаторы, кейіннен доценті қызметін атқарады. ... ... ... ... ... ... ... берді. 1931 жылдан
Саратов медициналық институттының кафедра меңгерушісі, ал 1935 ... ... ... ... « Ана мен баланы қорғау» ғылыми –
зерттеу иститутының директоры, 1947-1969 ... Абай ... ... профессоры, психология кафедрасының меңгерушісі, 1958-
1962 жылдары Қазақстан психологтар қоғамының төрағасы ... Ол ... ... мен ... ... ... ... « Бөбектердің
психологиясын зерттеу» ( Саратов,1921), « Психика және жүйке ... ( ... 1925), « ... ... ... ... (
Харьков,1939), « Ойлау мен сөйлеу» ( Халық мұғалімі,1951), « Педагогикалық
психологияның бүгінгі таңдағы міндеттері» ( ... ... 1967), ... ... ... аяғында Абай атындағы КазПИ мен Қазақ
университетінде ... ... ... ... мамандар дайындауға
нақты мүмкіндік туғандығын жоғарыда айтсақ, Республикада сол кездері
психология ... ... ... диссертация қорғағандар: Е. Суфиев,
А.Темірбеков, М. Мұқановтар еді.
Қазақстандағы психология ғылымының ... ... ... қосқан ғалымдардың алғашқы тобына ... ... пен ... жатқызуға болады. Темірбеков 30-40 жылдары Орал, Қызылорда
пединститутарында директордың орынбасары, Абай ... ... ... ... ... ... ... атқарады, 1962-1972
жылдары Алматы шет ел тілдері институтының педагогика және ... ... ... ... ... қазақ, орыс
тілдерінде психологиядан ... ... Ол 1968- 1970 ... Қазақстан
психологтар қоғамының төрағасы болды, пединституттар мен университеттер
үшін С. Балаубаевпен ... « ... ... сондай-ақ мектеп
оқушыларының отаншылдық сезімін қалыптастыру ... ... ... осы ... кандидаттық диссертация қорғады.
Е. Суфиев Оралдың А.С.Пушкин атындағы педагогикалық ...... ... ... Ол ... жыл ... ... болады. 1946-1980 жылдар арасында Ақтөбе, Алматы, Шымкент
қалаларындағы жоғары оқу ... ... ... ... ... ... әртүрлі тақырыптарында жазылған бірнеше еңбектер
туындады. Олардың кейбірі :
« ... ... және оның ... ... ... ... аудармасы туралы» т.б. Осы еңбектердің қай-қайсысы да
қазақ мектептеріндегі оқу-тәрбие процесін ... үшін ... ... ... ... ... елеулі үлес
қосқандардың бірі – Мәжит ... ( ... Ол Ұлы Отан ... ... Ленинградтың Н.И.Герцен атындағы ... ... ... ... университетінде психология мамандығы
бойынша аспирантураны тәмамдайды, 1950 жылы ... ... ... ... ... ... қазақ
этнопсихологиясы саласында ұлттық кадрларды даярлауға да біраз үлес ... ... ... адам диссертация қорғады. Осы салада бірер
еңбектер жазылды. Осы деректер
М. Мұқановтың ұлттық ... ... ... ... ... ... атындағы Қазақ пединститутында психологиядан ... ... ... ғалымның бірі – Әбдірахман Асылбеков (1907-1970) еді. Ол
жалпы, жас, педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... астарлар жөнінде жазылған
бірнеше төл еңбектер мен ... ... Оның ... « ... семьяның ролі» 1966 т.б. еңбектері дүниеге келді. Ол 1962
жылы « Мектеп ... ... ... атты диссертация қорғап,
психология ғылымының кандидаты атағын алған болатын. ... ... ... оның жас ... ... ата-ана, ұстаз,
тәлімгерлер үшін қажетті дүниелер.
Кәрім Қойбағаров (1928-1985) Қазақ мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... жылдары
психология кафедрасының аспирантурасында оқиды. 1953-1960 жылдары ... ... ал 1960 ... ... соңына дейін аға оқытушы
қызметін атқарып, университетте психологиядан қазақ тілінде ... ... ... ... ... ( ... 1980), « Жас және педагогикалық психология» (
Алматы, 1987), « Семья өміріндегі әдеп және психология» ( ... ... ... ... бірі.
ХХ ғасырдың 70-80 жылдарындағы халқымыздың жекеленген ерекшеліктері
этнопсихология, ... ... ... ... ... бастады. Осындай тақырыптардың бірінде « Хат
танымайтын адамдардың затты топтастыруының ... (В.В. ... ... ... К. Нұрғалиев), айтыс өнері мен мақал-
мәтелдердегі кісінің ақыл-ой ... ... ( М. ... ... ... ғылымының басқа салаларынан да зерттеулер
жүргізіліп, бірнеше еңбектер жазылды. Бұл ... Ш. ... ... синдромдық талдау формалары», Б. Есенғазиеваның ... және ойды ... ... ... т.б. еңбектерін
атауымызға болады. Психологияның басқа да ... ... ... ... жарық көрді. Олар: М. Мұқанов « Педагогикалық психология
очерктері»,Қ.Рахымбеков « Жалпы психология» т.б. осы жылдары ... ... « ... (1962), « ... ағартушылары жастар тәрбиесі
туралы» (1965), « Қазақстанда психологиялық ой-пікірлердің дамуы» (1968),
т.б. елуден астам жеке ... мен ... ... астам ғылыми мақалалар
жазды.
Соңғы кездері ондаған оқу ... мен ... ... ... ... ... ... арнаулы дірңстердің бағдарламалары, т.б. жалпы
саны 100-ден ... ... ... ... Республикадағы психология
ғылымының дамып, өркендей түсуіне ғылыми форумдар ... ... Осы ... өткізілген « Ойлау және ... ... және ... ... психологиясы», академик Т.Тәжібаевтың
туғанына 80 жыл толуына байланысты өткізілген « Қазақстандағы психология
және педагогика ... ... ... атты ... сондай-ақ 1992 жылы өткізілген « ... ... ... ... ... атты ... ... біздегі психология ғылымының ... ... ... жасады. Қазіргі кезде психология саласынан 90-нан
аса ғылым кандидаты мен 1 ... ... ... ... ... ... дамуына елеулі үлес қосып келеді.
1988 жылдан ... ... ... ... ... ісі ... Қазіргі кезде Әл-Фараби атындағы Қазақ университетінде, Қарағанды,
Алматы, Шығыс ... т.б. ... мен ... ... ... ... ... даярланып жатыр. Мектептерге «
психология» маманының штаты енгізілгенімен күні бүгінге дейін ол дербес пән
ретінде ... ... ... ... әр ... ... қазіргі
қоғамдық дамуын, оның таныс-тіршілігінің жаңа сипатын, демократиялық бағыт-
бағдарын, қазақ елінің егемендігі мен тәуелсіздігі жағдайында, адам ... оның ... ... ... ... ... ... өріс
алуынан туындап жатқаны хақ.
Пайданылған әдебиеттер тізімі
1. Т.Тәжібаев. Жалпы психология, Алматы 1993
2. Ж. Аймауытұлы. Психология ... ... ... Қ. ... Жантану Алматы Білім 1993
4. А. Темірбеков, С. ... ... ... ... ... Ә. ... ... психология Алматы Білім 1966

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Жас ерекшелік және әлеуметтік психология" пәні бойынша студенттерге арналған лекция жинағы28 бет
Балалық шақ психологиялық зерттеу пәні ретінде10 бет
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Даму психологиясының пәні мен міндеттері5 бет
Даму психологиясының пәні, міндеттері және әдістері6 бет
Жалпы психология пәні16 бет
Педагогикалық психология – зерттеу пәні, міндеттері, құрылымы, зерттеу әдістері17 бет
Педагогикалық психологияның обьектісі, зерттеу пәні, мақсат-міндеттері11 бет
Психология пәні туралы7 бет
Психология пәнінің мақсаты, міндеттер88 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь