Инвестициялық жобаны қаржыландыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 4

1 ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ЖОБАНЫ ҚАРЖЫЛАНДЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 6
1.1 Қазіргі экономикадағы инвестициялардың мәні және түрлері 6
1.2 Негізгі капиталға инвестициялаудың ерекшеліктері мен формалары 10
1.3 Инвестициялық жоба және оны басқару ерекшеліктері 15

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНВЕСТИЦИЯЛАУДЫҢ НЕГІЗГІ ҮРДІСТЕРІН ТАЛДАУ 21
2.1 Қазақстан экономикасындағы инвестициялық процесстерді талдау 21
2.2 Кәсіпорынның инвестициялық іс.әрекетінің динамикасын және құрылымын бағалау 27
2.3 Инвестициялық салымдардың тиімділігін бағалауды жетілдіру 37

3 ҚАЗАҚСТАНДА ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ІС.ӘРЕКЕТТІ ДАМЫТУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ 45
3.1 Мемлекеттің инновациялық.инвестициялық саясатының стратегиялық приоритеттері 45
3.2 Кәсіпорынның инвестициялық саясатын жетілдіру жолдары 59

ҚОРЫТЫНДЫ 66

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 69
КІРІСПЕ


Нарықтық экономика жағдайындағы қазіргі әл-ауқаттылық жеткілікті шамада кешегі инвестициялардың нәтижесі болып табылады, өз кезегінде, еңбек өнімділігінің ертеңгі өсуінің және жоғары әл-ауқаттылықтың негізін салады. Біз әрқашанда – бүгінгі және ертеңгі тұтынудың арасында тұрамыз. Неғұрлым біз бүгін өндірілгеннің үлкен бөлігін сақтасақ және инвестициялайтын болсақ, соғұрлым бізде ертеңгі күнде тұтынудың көбірек мүмкіншілігі болады. Керісінше, біз қаншалықты бүгінгі ресурстарды көп тұтынсақ, соншалықты бізде ертеңгі тұтынудың мүмкіндігі төмен болады.
Осыған орай, кәсіпорынның негізгі капиталын инвестициялаудың белсенділігін арттырудың негізгі мақсаты – бұл кәсіпорын қызметінің әлеуметті-экономикалық тиімділігін және өндірістік күшін жоғары сипатталатын өндірістік техникалық ұйымдастыру деңгейін жетілдіру. Бірінші кезекте, бұл өндірістік күшті жоғарлату арқылы өнімнің бәсеке қабілеттігін жоғарлату үшін өте маңызды өндірістік шығындардан төмен сипатталуы мүмкін. Өндірістің экономикалық тиімділігінің ұлғаюы кәсіпорынның инвестициялық қызметінің және әлеуметтік саясатының белсенділігін арттырып, пайданы жоғарлатуға мүмкіндік береді.
Егер ауыспалы экономика жағдайында шаруашылық субъектілердің негізгі капиталға жұмсалатын инвестициялық қызметінің негізгі бағыттарын қарастыратын болсақ, онда негізгі құралдарды техникалық қайта қаруландыруда және қайта құрастыруда дәл осы инвестициялар маңызды орын алады. Осының барлығы бұл дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігін анықтайды.
Дипломдық жұмыстың мақсаты болып инвестициялық қызметтің және жобалардың теориялық негіздерін қарастыру арқылы оның экономикадағы белсенділігін талдап, оны арттырудың жолдарын ұсыну табылады. Қойылған мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді шешу қажет:
 қазіргі экономикадағы инвестициялар мен инвестициялық жобаның мазмұнын қарастыру;
 негізгі капиталды инвестициялаудың ерекшеліктері мен негізгі формаларын қарастыру;
 Қазақстан экономикасындағы инвестициялық процесстердің негізгі бағыттарын талдау;
 нақты кәсіпорын деректеріне сүйеніп, оның инвестициялық іс-әрекетінің динамикасын және құрылымын талдау;
 нарықтық экономика жағдайында негізгі капиталға жұмсалатын инвестицияларды көбейтудің жолдарын ұсыну.
Дипломдық жұмыстың теориялық және методологиялық негізі ретінде отандық және шет елдік экономист-ғалымдардың нарықтық экономика жағдайындағы инвестициялық процесстерді жоғырылату жөніндегі ғылыми еңбектері, және осы тақырып төңірегінде жарық көрген ғылыми
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1. Мертенс А. Инвестиции: Курс лекции по современной финансовой теории.-К.: Киевское инвестиционное агентство, 1997.-ХVI, 416 с.
2. ҚР-ң 8.01.03 ж-ң «Инвестициялар туралы» заңы - // Индустриальная Караганда. – 2003. – 21 янв. – с 6
3. «ҚР бағалы қағаздар нарығы жөніндегі» ҚР Заңы 02.06.2003 ж.
4. Абрамов С.И. Инвестирование. – М.: 2000. – 440 с.
5. Бочаров В.В. Инвестиционный менеджмент. – СПб, 2000.
6. Шарп У., Александр Г., Бейли Дж. Инвестиции: Пер. с англ. - М.: ИНФРА-М, 1998.- ХII, 1028 с.
7. Жуманова Б.К., Таубаев А.А. Особенности инвестиционного процесса (региональный аспект).- Костанай: Изд-во КГУ, 1999.- 198 с.
8. Привлечение инвестиций. Пособия Эрнст и Янг. – М.:1996.
9. Бланк И.А. Управление использованием капитала. – Киев: Ника-Центр, 2000. – 656 с.
10. Қазақстан Республикасының жылдық статистикалық жинағы. 2007. – / Статистикалық жинақ, Қазақстан Ұлттық статистика және талдау Агенттегі, 2008
11. Қазақстан Республикасының өнеркәсібі. 2007. / Статистикалық жинақ, Қазақстан Ұлттық статистика және талдау Агенттегі, 2008
12. АҚ «Арселор Миттал Темиртау» жылдық қортынды есебі: 2005 ж. – Теміртау, 2006 ж.
13. АҚ «Арселор Миттал Темиртау» жылдық қортынды есебі: 2006 ж. – Теміртау, 2007 ж.
14. АҚ «Арселор Миттал Темиртау» жылдық қортынды есебі: 2007 ж. – Теміртау, 2008 ж.
15. Боготин Ю.В., Швандар В.А. – Инвестиционный анализ: Учебное пособие для вузов – М.:ЮНИТИ-ДАНА, 2000. – 286с.
16. Бочаров В.В. Финансово-кредитные методы регулирования рынка инвестиции.- М.: Финансы и статистика, 1993.- 144 с.
17. Зимин И.А. Реальные инвестиции : Учебное пособие / Ассоциация авторов и издателей «Тандем». – М.: Экмос, 2000. – 271 с.
18. Игошин Н.В. Инвестиции: организация, управление и финансирование. – М.: 1999.
19. Ковалев В.В. Методы оценки инвестиционных проектов.-М.: Финансы и статистика, 1998.- 144 с.
20. Ковалев Г.Д. Основы инновационного менеджмента: Учебник для вузов/ Под ред. проф. В.А. Швандера. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 1999. – 208 с.
21. «Қаржы лизингі жөніндегі» ҚР Заңы.
22. Мелкумов Я.С. Экономическая оценка эффективности инвестиций и финансирование инвестиционных проектов. -М.: ИКЦ «ДИС», 1997.-160 с.
23. Нурланова Н.К. Формирование и использование инвестиций в экономике Казахстана: стратегия и механизм. - Алматы: Fылым, 1998.-240 с.
24. Рогачев А.А., Ниматуллин Е.З. Инвестиции и инвестиционная политика. – Алматы: Fылым, 1999. - 220 с.
25. Управление инвестициями: В 2-х тт. / В.В. Шеремет, В.М. Павлюченко, В.Д.Шапиро и др. – М.: Высшая школа, 1998.
        
        мазмұны
кіріспе 4
1 инвестициялық жобаны қаржыландырудың теориялық негіздері 6
1.1 Қазіргі экономикадағы инвестициялардың мәні және ... ... ... ... инвестициялаудың ерекшеліктері мен формалары 10
1.3 Инвестициялық жоба және оны басқару ерекшеліктері 15
2 ... ... ... ... ... ... ... экономикасындағы инвестициялық процесстерді талдау 21
2.2 Кәсіпорынның инвестициялық іс-әрекетінің динамикасын және құрылымын
бағалау 27
2.3 Инвестициялық салымдардың тиімділігін бағалауды ... 37
3 ... ... ... дамыту перспективалары 45
3.1 Мемлекеттің инновациялық-инвестициялық саясатының стратегиялық
приоритеттері ... ... ... ... жетілдіру жолдары 59
қорытынды 66
пайдаланылған әдебиеттер тізімі 69
кіріспе
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі болып табылады, өз кезегінде, еңбек
өнімділігінің ертеңгі өсуінің және жоғары ... ... ... ...... және ... ... арасында тұрамыз. Неғұрлым
біз ... ... ... ... ... және ... ... бізде ертеңгі күнде тұтынудың көбірек мүмкіншілігі болады.
Керісінше, біз қаншалықты бүгінгі ресурстарды көп ... ... ... ... ... ... болады.
Осыған орай, кәсіпорынның негізгі капиталын инвестициялаудың
белсенділігін ... ... ... – бұл ... қызметінің
әлеуметті-экономикалық тиімділігін және ... ... ... ... ... ... деңгейін жетілдіру. Бірінші
кезекте, бұл өндірістік күшті жоғарлату арқылы өнімнің ... ... үшін өте ... ... ... төмен сипатталуы мүмкін.
Өндірістің экономикалық тиімділігінің ... ... ... және ... ... белсенділігін арттырып, пайданы
жоғарлатуға мүмкіндік береді.
Егер ауыспалы экономика жағдайында шаруашылық ... ... ... ... ... ... бағыттарын
қарастыратын болсақ, онда негізгі құралдарды техникалық қайта қаруландыруда
және қайта ... дәл осы ... ... орын ... Осының
барлығы бұл дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігін анықтайды.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... қызметтің және жобалардың
теориялық негіздерін қарастыру ... оның ... ... оны ... ... ... табылады. Қойылған мақсатқа жету үшін
келесі міндеттерді шешу ... ... ... инвестициялар мен инвестициялық жобаның мазмұнын
қарастыру;
– негізгі капиталды инвестициялаудың ... мен ... ... ... ... ... процесстердің негізгі
бағыттарын талдау;
– нақты кәсіпорын деректеріне сүйеніп, оның ... ... және ... ... ... ... жағдайында негізгі капиталға жұмсалатын
инвестицияларды көбейтудің жолдарын ... ... ... және ... ... ... отандық
және шет елдік экономист-ғалымдардың ... ... ... ... ... жөніндегі ғылыми еңбектері, және осы
тақырып ... ... ... ... монографиялар мен мерзімді
басылымдардағы ғылыми-теориялық мақалалар қарастырылады.
Дипломдық жұмыстың пәні ... ... ... ... ... жөніндегі ... ... ... шешу барысында туындайтын мәселелер жиынтығы
қарастырылады.
Дипломдық зерттеудің нысаны болып Қазақстан ... ... ... және ... ... Темиртау» АҚ табылады.
1 инвестициялық жобаны қаржыландырудың теориялық негіздері
1.1 Қазіргі ... ... мәні және ... термині to invest ағылшын етістігінен шығады, қайсысы салу
дегенді ... ... – бұл ... оның ... өсуі ... ... нәтижесінде алынған капиталдың өсімі инвесторға
ағымдағы кезеңде бар қаражаттардың тұтынуынан бас тартуын өтеу ... ... үшін ... беру және ... ... ... салдарынан
шығындарды толтыру үшін жеткілікті болу керек.
Инвестициялар – бұл табысты алу немесе өзге ... ... ... ... ... ... салынатын мүліктік және
интеллектуалдық құндылықтар.
Нарықтық экономикада «инвестициялар» түсінігі оған жалғыз және түбегейлі
анықтама беру үшін тым кең ... ... ... ... негізгі
бөлімдерінде және практикалық қызметтің түрлі облыстарында оның мазмұны
өзінің ерекшеліктеріне ие болады.
Макроэкономикада ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа тұрғын үйлерге инвестицияларына, және
тауарлы қорлардың өсіміне шығындардан тұратын ... ... ... ... ... ... аспект инвестициялар – бұл ағымдағы
кезеңде пайдаланылмаған, және экономикада капиталдың өсімін қамтамасыз
ететін жалпы ішкі ... ... ... анықталады [1, 12 б.].
Өндіріс теориясында, және макроэкономикада толығымен, инвестициялар жаңа
капиталды құрудың процесі болып табылады (өндіріс құралдарын, сонымен ... ... қоса ... қаржылық теорияда инвестицияны нақты немесе қаржылық активтерді
алу деп түсініледі, яғни бұл, мақсаты болашақ ... алу ... ... ... Аса ... айтсақ, инвестициялар – бұл
белгілі бір бүгінгі құнның, мүмкін ... ... ... ... ... ретінде инвестициялар келесілерді сипаттайды:
– алғашқы авансталған құнның (табыс ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобаларды жүзеге асыру процесінде ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... болатын ақшалай (қаржылық) қатынастар;
– инвестициялық қызметтің ... ... ... ... ... ... келуін және кетуін) бақылау.
Инвестициялық қызмет – инвестицияларды салу және пайданы ... ... ... алу үшін практикалық әдістерді жүзеге асыру.
Инвестициялық цикл – нақты шаруашылық субъектінің ... ... ... ... ... авансталған
капиталдың жылжуы, қайсысы оның инвестициялау процесінде (жобалы-сметалық
құжаттылықтың дайындалуы, объектінің ... және оның ... ... ... болжайды.
Инвестициялық процесс – ішінде тапсырыс берушімен қатар басқа шаруашылық
субъектілерімен (жобалаушылар, мердігерлер, ... ... ... ... ... және т.б.) ... ... ашық жүйе.
Инвестициялық портфель – бұл жүзеге ... ... ... және түрлі қаржылық құралдырдың (бағалы қағаздардың) жиыны.
1991 жылдың 10 маусымынан ... ... ... ... туралы»
Қазақ ССР-дің заңында инвестициялардың аса толық анықтамасы бар. Берілген
заңның 1 ... ... ... ... ... және ... құралдардың барлық түрлерін, сонымен бірге ... ... және ... эффектісінің пайдасын алу
мақсатында қызметтің кәсіпкерлік және ... да ... ... мүліктік құқықтарды және интеллектуалды құндылықтарды көрсетеді
[2, 4 б.].
Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 8 қаңтардың «Инвестициялар туралы»
заңында ... «... ... ... шартына отырғаннан бастап
лизингтің ... ... ... ... ... ... тұлғаның
жарғылық капиталына салынатын құқықтарын немесе кәсіпкерлік қызмет ... ... ... ... қоса отырып мүліктің барлық
түрлері (жеке тұтынуға арналған тауарлардан ... ... ...... ... ... ұйымдардың қатысуы бойынша немесе
кәсіпкерлік қызмет үшін қолданылатын бекілітген активтерін ... ... ... жеке және ... ... ... [3, 2 ... категория ретінде инвестициялар маңызды функицялардың
қатарын орындайды, қайсысысыз қандай да ... ... ... ... болады. Макродәрежедегі инвестициялардың негізі ... ... ... ... ... ... ... үшін;
– ҒТП-ң жылдамдатылуы, отандық өнімнің бәсекеқабілеттілігін қамтамасыз
ету және сапасын жақсарту үшін;
– қоғамдық өндірістің ... ... ... және ... шаруашылықтық
барлық салаларының теңдестірілген дамуы үшін;
– өнеркәсіптің қажетті шикізат базасын құру үшін;
– табиғи ортаны қорғау және ... ... ... шешу ... ауқымда қазіргі әл-ауқаттылық жеткілікті шамада кешегі
инвестициялардың нәтижесі болып табылады, өз қатарына, еңбек өнімділігінің
ертеңгі ... және тым ... ... ... ... ... түрде – бүгінгі және ертеңгі тұтынудың арасында тұрмыз. ... ... ... ... ... ... және ... соғұрлым бізде ертеңгі күнде тұтынудың көбірек мүмкіншілігі болады.
Керісінше, біз қаншалықты бүгінгі ресурстарды тұтынсақ, соншалықты ... ... аса ... ... ... ... микродәрежеде де маңызды роль ойнайды. Бұл дәрежеде олар,
біріншіден, келесі мақсаттарға жету үшін қажет:
– өндірістің кеңейтілуі және дамуы;
... ... тым ... және ... тозуын жібермеу;
– өндірістің техникалық деңгейін жоғарлату;
– сапаеың жоғарлауы және нақты ... ... ... ету;
– табиғи қорғаныс шаралардың жүзеге асырылуы;
– бағалы қағаздарды сатып алу және ... ... ... салу.
Соңғы нәтижеде олар болашақта кәсіпорындардың нормальді қызмет етуін
қамтамасыз ету, пайданың максимизациясы және тұрақты қаржылық ... ... ... ... экономикалық категория болып табылады және
макродәрежеде сияқты, микродәрежеде де, біріншіден, ... ... ... ... ... қайта пайда болулар, ... және осы ... ... ... ... шешу үшін
маңызды роль атқарады.
Республикадағы инвестициялық қызметтің ... ... ... ... сипаттайды:
- инвестициялардың жалпы көлемі;
- жалпы ішкі өнімде (ЖІӨ) инвестициялардың үлесі;
- инвестициялардың жалпы ... ... емес ... ... ... емес ... инвестициялардың көлемі.
Инвестициялық қызметтің жағдайын жанама, бірақ жеткілікті ... ... ... ... өсу ... ... ұлттық табыстың;
– ЖІӨ және ЖҰӨ;
– өнеркәсіптік өндіріс ... ... ... ... ... ... шығарудың;
– ауылшаруашылық өндіріс көлемінің;
– қоғамдық еңбек өнімділігінің;
– және басқалардың.
Инвестициялық қызметті бағалауында бұл ... ... өсуі ... ... ... болатынымен байланысқан.
Егер бұл көрсеткіштердің өсу темпі инвестициялардың өсу ... ... онда бұл ... ... тиімділігін жоғарлату себебі
және керісінше.
Инвестициялар деңгейі қоғамның ұлттық табысының көлеміне маңызды әсер
етеді; оның өсу қарқынынан ... ... ... макропропорциялар
тәуелді болады.
Инвестициялардың тиімділігін есепке алу, талдау және жоғарлату ... ... ... де ... ғылыми негізделген
классификациясы қажет. Инвестициялардың ойластырылған және ғылыми ... ... тек ... ... ... алу ғана ... бірге олардың барлық жағынан қолданылу деңгейін талдауға және бұл
негізде тиімді инвестициялық саясатты жасау және іске ... үшін ... ... ... ... [4, 17 б.].
Қазіргі экономиканың тұрмыстылығында және тәжірибесінде аса таралған
келесі белгілер ... ... ... классификациясы
қолданылады:
– болашақ объектілердің мақсатты тағайындалу белгісі бойынша – ... ... ... ... ... бөлінуі - өз кезегінде
екі бөлімшелерін - өндірістік тағайындалуының объектілеріне салымдарын
және өндірістік емес тағайындалудың объектілерін құрайды.
... ... ... ... ... ...... әрекет етуші кәсіпорындардың кеңейтілуіне және ... ... ... техникалық қайта қаруландырылуына.
– қаржыландыру көздері бойынша – орталықтанған және орталықтанбаған.
– қолдану бағыты бойынша – өндірістік және ... ... ... қосу ... ... ... инвестициялар (нақты инвестициялар) – ғимараттарға, жабдықтарға,
құралдарға, материалдардың қорларына инвестициялар; нақты (капиталды
құрайтын) ... - ... ... кәсіпорындардың қайта құрылуына
және техникалық қайта қарулануына жаңаларын құру. Бұл жағдайда инвестор-
кәсіпорны қаражаттарды сала отырып, ... ... ...... ... ... және олардың қызмет етуі үшін
қажетті айналым ... ... ... ... ... ... және
басқа бағалы қағаздарды алу); портфельді инвестициялар – басқа
кәсіпорындардың ... ... ... ... бағалы
қағаздарға салу. Портфельді инвестицияларды жүзеге асыру кезінде
инвестор бағалы ... ... ала ... ... ... ... материалды емес инвестициялар немесе материалды емес ... ... ... ... ... ғылыми-
зерттеушілік және тәжірибелі-құраушы жасаулар және т.б.).
Капитал құраушы инвестициялардың ... ... ... негізгі
капиталға инвестициялар алады, қайсысылардың көлеміне жаңа құрылысқа, қайта
құрылуына, ... ... ... ... көліктік, саудалық
және басқа кәсіпорындардың кеңейтілуіне және техникалық ... ... ... және ... ... ... кіргізіледі.
Инвестицияларды қолданудың тиімділігі маңызды ... ... ... болады. Инвестициялардың құрылымында олардың түрлері,
пайдалану бағыттары бойынша құрамы және олардың жалпы инвестицияларда үлесі
түсініледі.
2. Негізгі капиталға инвестициялаудың ... мен ... ... ... ... негізгі капиталға
жұмсалатын нақты ... ... ... кәсіпорындарда бұл
инвестициялау қазіргі жағдайдағы инвестициялық ... ... ... ... Бұл кәсіпорынның инвестициялық қызмет ... ... ... жоғары ролін анықтайды [5, 142 б.].
1) Нақты инвестиция ... ... даму ... ... басты нысаны болып табылады. Бұл дамудың негізгі ... ... ... ... жобаларды жүзеге асыру, ал ... даму ... өзі осы ... ... ... ... болып табылады. Инвестициялаудың осы нысаны
кәсіпорынға жаңа тауарлы және ... ... ... өзінің нарықтық
құнының тұрақты өсуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
2) Нақты инвестициялау ... ... ... ... ... ... ... және өнімді өткізу, өндірілетін
өнімнің ассортиментін кеңейту және ... ... ... ... ... ... нақты инвестициялау
нәтижесінде шешіледі. Өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... операциялық процестердің
параметрлері, оның операциялық қызметінің көлемінің өсу потенциалы
тәуелді.
3) Нақты ... ... ... ... рентабельділіктің
жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Бұл қабілеттілік экономиканың нақты
секторында кәсіпкерлік қызметпен айналысудың ынталандырушы ... ... ... нақты инветициялар кәсіпорынға тұрақты таза ақша ... ... Бұл таза ақша ... ... ... ... емес ... амортизациялық есептеулерден қалыптасады,
бұл жүргізілген инвестициялық жобаларды қолдану кәсіпорынға пайда
әкелмесе де ... ... ... ... ... ... ... тәуекел деңгейіне мәжбүр.
Бұл тәуекел инвестициялық қызметте нақты инвестициялық жобаларды жүргізу
кезінде, сонымен ... ... пост ... қолдану кезінде де
болады. Ұмтылған технологиялық процесс нақты инвестициялау ... ... ... ... ... қалыптастырды.
6) Нақты инвестициялық инфляцияға қарсы қорғаныстың жоғары деңгейі ... ... ... ... ... нақты
инвестициялаудың көптеген объектілеріне бағалардың өсу ... ... ... көп ... ... қызметте кәсіпкерлердің
материалды объектілеріне ажиотажды инфляциялық сұранысты ... өсу ... ... ... ... өтімділігі төмен. Бұл инвестициялардың ... тар ... ... ... ... ... қатынаста басқарушылық шешімдердің дұрыс қабылдамауын өтеу,
нақты ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі нысанда жүзеге асырылады,
олардың ... ... ... ... ... ... ... сатып алу. Ол ірі кәсіпорындардың инвестициялық
операцияларын көрсетеді, олардың ... ... ... ... ... ... етеді. Нақты инвестицияның бұл
нысаны әдетте «синергизм тиімділігін» ... ... ... ... ... потенциалын, шығарылатын өнімнің өзара
толықтырылатын технологиялардың және ... ... ... ... ... әртүрлі аймақтық
нарықтардағы өткізу желісін ... ... және ... да ... ... мүмкіндігі есебінде кәсіпорын активтерінің жиынтық,
нарықтық құнымен (олардың баланстық құнымен ... ... Жаңа ... ... бөлінген территорияларда жеке жасалған немесе
типтік жоба бойынша технологиялық циклдің аяқталуымен, жаңа объектінің
құрылысымен ... ... ... Кәсіпорын жаңа құрылысты,
оның салалық, тауарлық немесе аймақтық диверсификациясында, болашақ
кезеңде өзінің ... ... ... өсуі ... ... Қайта құрастыру. Қазіргі ғылыми-техникалық жетістіктер негізінде барлық
өндірістік процестің мәнді жаңаруымен байланысты инвестициялық операция.
Оны ... ... ... ... шығарылатын өнімнің
сапасын мәнді жоғарлатуға және оның ... ... ... ... қайта құрастыру кешендік ... ... ... құрастыру процесінде жеке өндірістік мекемелердің кеңеюі
жаңа мекеменің құрылысын жүзеге асырылуы мүмкін [6, 72 б.].
4) Жаңарту. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... ... паркін өзгерту жолымен
қазіргі деңгейге сәйкес технологиялық процестерді жүзеге асырумен,
өндірістік негізгі құралдардың белсенді ... ... ... ... ... жеке ... жаңарту. Технологиялық процестің жүзеге
асырылуының жалпы схемасын ауыстырмайтын паркте бар ... ... ... алмастырумен немесе қосумен байланысты инвестициялық
операция. Жабдықтың жеке түрлерін жаңарту негізінде өндірістің негізгі
құралдырының ... ... ... ... өндіру процесі сипаттайды.
6) Материалды емес активтерді инновациялы инвестициялау. Ол ... жету ... ... операциялық және басқа да
қызметінде жаңа ғылыми және ... ... ... ... ... ... емес ... инвестициялау негізгі 2 нысанда жүзеге асырылады: а) ... ... ... және ... да ... сатып алу жолымен
(ғылыми шығармашылықтарға, ... ... және ... ... ... алу; НОУ-ХАУ сатып алу; фрэнчайзингкелицензия
сатып алу және т.б.); б) жаңа ... өнім ... ... ... ... сонымен қатар оның тапсырысы бойынша
сәйкес инжинирингтік фирмалармен). маткриалды емес ... ... ... ... ... оның ... барлық сферасында технологиялық потенциалын мәнді ұлғайтуға
мүмкіндік береді.
7) Материалды айналым активтерінің қорларының ... ... ... ... ... асыру нәтижесінде айналым және айналымнан
тыс операциялық активтерді дамытудағы қажетті пропорционалдылықты
қамтамасыз ететін кәсіпорынның ... ... ... ... ... бағытталған инвестициялық операция. Инвестициялаудың
бұл нысанының қажеттілігі ... ... өнім ... мүмкіндігін
анықтайтын нақты инвестициялаудың алдын-ала қарастырылған нысанымен
қамтамасыз етілетін өндірістік потенциалдың кеңеюімен байланысты, бірақ
бұл мүмкіндік ... ... ... ... жеке
түрлерінің көлемі кеңейген ... ... ... (шикізат, материал,
жартылай фабрикаттар, құндылығы аз заттық қоры және ... ... ... ... ... оның негізгі үш
бағытына келтіруі мүмкін: капиталды инвестициялау немесе капиталды салымдар
(алғашқы бес ... ... ... (алтыншы нысан) және
айналым активтерінің өсуін инвестициялық (жетінші нысан).
Кәсіпорынның капиталын нақты инвестицияның нақты нысанын таңдау, ... ... ... және аймақтық диверсификациясын мәселелерімен
(операциялық табыс көлемін кеңейтуге бағытталған), жаңа ресурс және еңбек
үнемдейтін ... ... ... ... шығындарды
төмендетуге бағытталған), сонымен қатар инвестициялық ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін
тартылатын ақшалай және басқа да активтер) ... ... ... және оның ... ... ... ... жүзеге асырылуы ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... мен ... тиімділігін
жоғарылату мақсатында, кәсіпорынның жоғары инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... процесінде капиталды қолдану мен басқару саясаты ең
тиімді нақты инвестициялау жлбаларды дайындауды, бақылауды және ... ... ... ... инвестициялық процесінде қолданылатын
жалпы саясаттың бір бөлігі болып табылады.
Нақты инвестициялау процесінде капиталды қолдану мен ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
1) Негізделген инвестициялық шешімдерді қабылдау үшін ... ... ... ... және ... ... ... схемада көрсетілген бірінші кезең – болашақ кезеңдегі ... ... ... ... ... ... кезеңдегі
кәсіпорынның инвестициялау белсенділік деңгейін анықтау және бағалау
бағытталады және ерте ... ... ... ... аяқталу деңгейі бағытталады.
а) Талдаудың бірінші деңгейінде нақты активтердің ... ... ... ... ... алдындағы кезеңдегі кәсіпорынның
инвестициясының жалпы көлеміндей нақты инвестицияның рөлі анықталады.
в) Талдаудың ... ... жеке ... ... ... және деңгейі, нақты инвестициялау ... ... ... ... ... ... деңгейі
қарастырылады.
с) талдаудың үшінші деңгейінде ерте басталған нақты инвестициялық
жобалар мен ... ... ... ... ... ... үшін
қажетті инвестициялық ресурстар көлемі анықталады.
2) Алдыңғы кезеңдегі ... ... ... ... ... Бұл ... анықтаудың негізі кәсіпорынның ... ... ... сонымен қатар оның өндірістік-
коммерциялық қызметінің өсуін қамтамасыз ... ... емес ... ... болып табылады. Бұл өсудің көлемі ерте ... ... ... ... ... алумен анықталады.
3) Капиталды нақты ... ... ... Бұл ... негізгі құралдарының және материалды емес активтерді ... ... ... сонымен қатар жеке меншік айналым
активтерінің көлемінің кеңеюімен ... ... ... шыға ... ... ... инвестициялық жобалардың бизнес-жоспарын дайындау. Ірі көлемді
нақты инвестицияның барлық нысандары нақты инвестициялық жобалар ретінде
қарастырады. Мұндай инвестициялық ... ... ... ... дайындауды талап етеді. Шағын нақты инвестициялық жобалар үшін
бизнес-жоспардың қысқа вариантын жасау жіберіледі.
5) Жеке нақты инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау. Мұндай ... ... ... ... ... ... асырылады.
Кәсіпорынның инвестициялық саясатында ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда
қайтарылуы керек.
6) Нақты инвестицияның бағдарламасының ... ... ... тиімділігін бағалау процесінде іріктелгендер оларды жүзеге
асыру мақсатымен байланысты тәуекел деңгейі және басқа да көрсеткіштер
жағынан әрі ... ... ... ... ресурстардың
жоспарлы көлемін есепке алумен жан-жақты бағалау негізінде ... ... ... ... ... ... ... бұл бағдарлама ерекше мақсатты ... ... ... инвестициялық тәуекелдітөмендетсе және т.б.) құрылса, онда
нақты инвестицияның ... әрі ... ... Егер жеке ... ... ... ... бағдарлама олардың теңесуіне жету үшін әртүрлі мақсатты
критерийлер бойынша оптимизацияланады.
7) Жеке инвестициялық жобаларды және ... ... ... ету. ... ... ... жобаның жүргізілуін
қамтамасыз ететін негізгі құжаттар инвестициялық ... ... ... және ... тізім болып табылады [7, 15 б.].
Капиталды бюджет әдетте бір жылға ... және ... ... ... ... ... мен ... көрсетумен жасалады.
Инвестициялық жобаны (бағдарламаны) ... ... ... жеке ... ... ... уақытын және мәмледе
көрсетілген жұмысты орындауға олардың функционалды ... ... ... ... (кәсіпорын) немесе ... ... ... ... ... ... жоба және оны басқару ерекшеліктері
Кез келген жаңашылдықтың шығуы ... ... ... өтеді. Ең
басында ғылыми зерттеулер тұрады, одан кейін – ... ... ... ... және жаңа ... ... ... Осында кәсіпкер
айтылған кезеңдердің әрқайсысына қатысады. Онсыз ешқандай жаңашылдықтарды
адамдар өзіне пайда ретінде оның жемісін ... ... ... нақтылық
болуына мүмкіндігі жоқ.
Көрсетілген кезеңдердің жиынтығы жоба деп аталатын ... ... Кез ... жаңашылдық, қарапайым немесе күрделі юолсын, жоба арқылы
жүзеге асырылады.
Кәсіпкер рөлін ... ... оның ... ... ... ... ... экономика жағдайында жоба деп құрылыс жоспары ... бір ... ... ... көрсетілген құжаттар кешені (жұмыс
сызбаларын қоса) түсініледі. Осымен жоба ... ... жоба өте ... шектелген болса да оның рөлі болды.
Нарықтық экономикада жоба ретінде тек қана ... ғана ... ... ... асырумен байланысты барлығы түсініледі, яғни
барлық кешенді жобаға сай аяқтап барлық жұмысты орындау [8, 34 ... ... ... жағдайында инвестициялық жоба бұл –
қалыптастырылған ... ... ... ... ... ... физикалық объектілерді құруға және жүзеге
асыру үшін пайдаланатын барлық ресурстар (еңбек, материалды, қаржылық және
т.б.) ... ... ... олар ... ... шешімдері.
Жыл сайынғы бүкіл әлемде ... ... ... ... ... типінің түрлерін алдын-ала анықтайды. Классификациялық
белгілеріне қарай оларды дифференциациялауға ... ... ... жатқызамыз:
- жоба масштабы (өлшемдері);
- жобаны іске асыру мерзімі;
- жобаны орындау сапасы;
- пайдаланылатын ресурстардың шектеулілігі;
- жобаны іске асыру шарттары мен ... ... ... жоба және мегажобаны айырады.
Іске асыру мерзімі бойынша жобалар қысқа мерзімді (жеделдетілген) және
басқалары болып келеді.
Жоба ... ... ... ... және басқалар. Ақаулықсыз жобада
басты фактор жоғарылатынлған сапасы болып табылады. Бұларға, мысалы, атомды
электростанцияны салу, ғарыш ракетасы, ғарышкерлердің ... ... ... ... ... вакцинаны шығару және т.б. жобалары жатады.
Ресурстық шектелу деңгейі бойынша жобалар ерекшеленеді, онда ресурстар
бойынша ... ... ... ... ... ... ... шектеулер бекітіледі (жобаны орындау уақыты ... ... ... ... (оның еңбек сыйымдылығы
жобаның құны, уақыты бойынша т.б.).
Тәжірибеде сонымен қатар ... және ... ... бір ... фирма үшін әртүрлі жабдықтаушылармен
орындайтын бірнеше өзара байланысты жобалар жатады. Моножобаларға ... бір ... ... ... жеке ... ... асыру жатады.
Арнайы ерекшелікке халықаралық жоба ие. Бұл күрделі қымбат жобалар,
оларға сол мемлекетке ... ... ... және ... орын ... ... жобаларды жүзеге асыру үшін көбінде осы жобаға
қатысы бар екі ... одан да көп ... ... ... ... ... болу ... және оның жою уақытының арасындағы аралық
уақытты жобаның өмірлік циклы деп ... ... ... цикл).
Өмірлік цикл процесінде екі ірі блокқа бөлуге ... ... ... ... жоба ... негізгі қызмет; жобаны қамтамасыз ету .
Жоба бойынша негізгі қызметке келесілер жатады:
- инвестиция ... ... ... жоспарлау;
- жобалы-сметалық құжатты жасау;
- сауда жүргізу және келісім-шарт жасау;
- құрылыс-монтажды жұмыстар;
- пуск ... ... ... ... тапсырыс берушіге тапсыру;
- жобаны қолдану және өнім шығару;
- жабдықтарды жөндеу және өндірісті кеңейту;
- жабдықтарды қайта монтаждау;
- қалған мүлікті сату (жобаны ... [9, 62 ... ... ету ... қамтиды:
- ұйымдастырылған экономикалық;
- құқықтық;
- кадрлық;
- қаржылық;
- материалды-техникалық;
- коммерциялық (маркетинг);
- ... ... ... жоба ... ... ... екі ... және
кезеңге бөлінуі мүмкін.
1. Жобаның инвестиция алдындағы фазасы
Инвестицияның мүмкіндігін талдау;
Алдын-ала техникалық-экономикалық негізделуі ... ... және ... ... ... ... туралы баяндама және келесі ... ... ... ... ... ... ... және келісім-шарт жасау;
Жобалау;
Құрылыс;
Маркетинг;
Кадрларды оқыту;
Материалды ресурстарды сатып алу және олардың қорын құру.
3. ... ... ... ... ... және ... өндіру және сату;
Жөндеу жабдықтарды жаңарту және айырбастау (ауыстыру);
Өндірістің дамуы, ... ... ... (инновация).
4. Жобаны жою
Өндірістік қызметті тоқтату;
Жабдықтарды қайта монтаждау;
Жобаның аяғына дейін қолданылмаған ... сату және ... ... және ... тәуекел – бұл жағымсыз жағдайдың болу нәтижесінде күтпеген
қаржылық жоғалтулардың пайда болу мүмкіндігі.
Кәсіпорынның инвестициялық жобаларында көрінетін тәуекелдердің ... ... ... бойынша, нарықтық және арнайы тәуекел болып табылады.
Нарықтық тәуекелге барлық ... ... ... ұшырайды.
Бұл тәуекел объективті факторлармен анықталады:
- мемлекеттің дамуындағы экономикалық цикл ... ... ... ... ... ... ... циклдың
өзгеруі.
- инвестицияның сферасындағы салықтық заңның өзгеруі;
- қарыз (ссуда) ... ... ... ... ... ... ерекшеліктер нәтижесінде пайда болған арнайы тәуекелге
тау-кен өнеркәсібіндегі нақты инвестициялық жоба ... жеке ... ... Арнайы тәуекелдің жағымсыз салдарын инвестициялық
портфельдің квалификациялы басқару есебінде ... ... ... ... бір ... ... және сыртқы тәуекелдерді ... ... ... оның тәуекелдігіне бағалау сезімталдықты талдау қажет.
Мұндай талдау нәтижесінде инвесторда сыртқы және ішкі ... ... ... әдістерін бағалауға, сонымен қатар жобаның ... ... ... тәуекелділігі туралы алғашқы ойды
қалыптастыру мүмкіндігі ... ... ... ең көп әсер ... және сыртқы факторларды бекітуге мүмкіндік береді.
Инвестициялық жобаның сезімталдығын талдауда ... ... ... ... ... нәтижесі ретінде сатудың физикалық көлемі, осы
нарықтағы кәсіпорынның үлесі, ... ... ... ... өнім ... инфляция темпі;
- инвестициялық ресурстардың қажетті көлемі;
- айналым капиталының қажеттілігі;
- шығынның шартты өзгерісі;
- ... ... ... салық салу ставкасы.
Инвестициялық жобаны жасаған кезде инвестор келесі факторларды ... ... ... ... жағдайы (тұрақты, тұрақсыз, дағдарысты);
- өндірістің техникалық деңгейі, бар аяқталмаған ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігі;
- меншікті қаражаттарының бар болуы және қымбат емес несиелерді және
қарыздардың тарту мүмкіндігі;
- капитал ... ... ... ... алатын жеңілдіктері;
- инвестициялық жобаны жүзеге аыру белгілінетін коммерциялық ... ... ... ... және ... емес ... ... алу;
- салықтық айнала – инвестор төлейтін ... және ... да ... кәсіпорынның шартты өзгермелі және шартты тұрақты шығындары, оған
өнімді өндіру және өткізу кіреді.
Кез келген ... жоба ... ... ... ... ... ... циклында жобаны қарастыру және талдау – инвестиция
алдында жүргізетін зерттеулерден ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін есепке алып есептесу негізіндегі
түсім және шығындармен ... ... ақша ... ... ... жобалардың салыстырмалы шарттарының сәйкес келуі (жобалар
варианты);
4) Жағымдылық (дұрыс) принцип және максимум ... ... ... үшін оны ... ... ... жағымды болуы қажет. Бірнеше
жобаларды салыстырғанда максималды пайда әкелетін жоба алынады;
5) Жоба параметрлерінің динамикалығы (уақыт бойынша өзгерісі) және ... ... ... ... ... ... уақыт факторын
есепке алу. Сонымен қатар өнімді шығару немесе ... ... ... ... ... уақыт бойынша айырма есепке алынады. ... ... және ... ... теңеспеуіне назар
аударылуы (ерте нәтижелерді және кеш шығындарды қалауы);
6) Болашақтағы шығындар мен ... ... алу. ... ... ... ... ... бойынша болашақтағы
шығындар және түсімдер есептелінуі керек, оған ерте құрылған ... ... ... ... ... ... жүзеге асырғанда
пайда болатын шығындар енеді. Мысалы, қызмет ететін өндірісті тоқтату,
оның орнына жаңаны ... ... ... ... ... құрылған ресурстар шығын болып есептелмейді, ал альтернативті құн
болып есептеледі. Олар оларды альтернативті қолданумен байланысты
жіберілген ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндікті қамтамасыз етпейтін өткен-
өндірістік шығындар ақша ... ... және ... ... әсер ... «Жобамен» және «жобасыз» салыстыру. Инвестициялық жобаның ... ... ... және «жобадан кейін» жағдайымен емес, ал
«жобасыз» және «жобамен» жағдайын салыстыру жолымен ... ... Бұл ... ... ... ... жобаның әсерін қайта талдау керек: сату, пайда, актив
рентабельділік және жеке меншік капиталының көлемі және т.б.
8) Жобаның барлық ... ... ... ... алу ... және әлеуметтік т.б.);
9) Жобаның әртрүлі қатысушыларының мүдделерінің сәйкес келмеуін және
капитал құнын бірдей бағаламауды ... алу. Бұл ақша ... ... олардың қазіргі құнына келтіру үшін дисконт нормасының
жеке мәндерінде көрінеді;
10) Мониторинг, жобаны аржыландыру схемасын таңдау, ... ... ... ... ... ... көп ... әрбір кезеңде жобаның құнын қайта анықтауға
немесе тексеру қажет;
11) Жобаны жасау кезінде инфляция және тәуекел факторын, ... ... ... кезінде бірнеше валютаны қолдану ... ... ... ... бағалаған кезде қайта қалыптасқан кәсіпорын үшін
айналым капиталын тұтынуын ... ... ... ... ... үрдістерін талдау
2.1 Қазақстан экономикасындағы инвестициялық процесстерді талдау
2007 жылы Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қызметтің ... ... емес ... ... 1307,2 ... ... инвестицияны игеру
болды, мұның 1100 млрд. теңге инвестициясы ... ... ... емес ... ... инвестициялардың жалпы көлеміндегі негізгі
капиталға жұмсалған инвестициалардың үлесі 85,8% құрайды (кесте 1) [10, 28
б.].
Кесте ... ... ... динамикасы және құрылымы,
млн. теңге
| ... ж. ... ж. ... ж.|01.01.2008 ж. |
| ... емес ... ... ... ... ... ... негізгі капиталға жұмсалған инвестициялар алуда (Кесте 2).
Негізгі капиталға жұмсалған ... ... 2006 ... ... ... (2006 ж. – ... 2005 ж. – 48,5%-ға; 1990 ж. –
33%-ға; ) өсті. 2006 жылдың ... ... ... ... ... өсуі ... 14 облыстың 10-ында және Алматы,
Астана қалаларында байқалды. Көлемнің едәуір өсуі ... (1,9 ... (1,7 есе), ... (1,6 есе), ... Қазақстан және Ақтөбе (1,3
есе), Ақмола (1,2 есе) облыстарында және ... ... (1,2 ... Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың 13-1% ... ... ... ... ... және ... ... Астана
қаласында байқалады.
Кесте 2
Қазақстан Республикасындағы қаржылық емес активтерге жұмсалған
инвестициялардың динамикасы және құрылымы, млн. теңге
| ... ... ж. ... ж. ... ж. |
| ... капиталға жұмсалған инвестициялардың өңірлік ... ... ... (53,1%) ... батыс өңірлеріндегі
кәсіпорындар (Атырау облысы – 22.2%, Батыс Қазақстан – 18,0%, ... ... ... -5,4%) ... ... ... (13,9%) және ... (9,3%)
қалаларының үлесі басым.
Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялар көлеміндегі ... – 47.0%, ... – 27,9%, ... -23,9%, ... ... ... капиталға жұмсалған инвестициялардың түрлік құрылымына сәйкес
тұрған емес үйлер мен ғимараттарға кеткен шығындардың үлесі 45,0% ... 2006 ... ... 9,6 ... пунктке артық (1 сурет). Тұрғын
үйлерге салынған салымның үлесі 0,6 пайыздық пунктке ... 4,8% ... ... ... керек-жарақтарға кеткен шығындардың
үлесі 1,6 пайыздық пунктке төмендеді.
Сурет 1. Негізгі капиталға инвестициялардың құрылымы (жалпыдағы үлесі ... ... ... басқа шығындар 131 млрд. теңгені құрады,
оның 89,1% - геологиялық барлауға ... ... ... ... ... жартысынан астамын
меншіктің жекеше нысанындағы кәсіпорындар жүзеге асырған (54,2%) (2006- ... ... ... кәсіпорындарының үлесі 2006 жылмен салыстырғанда
0,5 пайыздық пунктке ... ... ... ... 0,6
пайыздық пунктке өсуі, басымдығы экономика салалары: ... ... ... нығайту және дамыту, аграрлық - өнеркәсіптік
кешенді қолдау және ауыл ... ... ... жабдықтау, экология,
әлеуметтік секторды дамыту жекеше бизнес үшін ... ... ... ... бағдарламасын іске асырумен байланысты.
Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың салалық құрлымы 2006 жылмен
салыстырғанда аздаған өзгерістерге ... ... ... ... жалпы көлеміндегі ең көп үлес салмақ бұрынғысынша кен
өндіру ... (41,5%), ... ... (9,4%), ... ... (11,1%) ... [10, 31 б.].
Кен өндіру өнеркәсібінде негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың
барлық көлемі дерлік шикі мұнай мен табиғи газ ... және осы ... ... ... ... өнеркәсібі салалары арасында металлургия өнеркәсібінің ... ... ... ... инвестициялар көлемінің 44.4% - тиеді.
Көлік және байланыста ... ... ... ... үлес ... ... ... (42.3%), әуе көлігіне (15.4%) және
электр байланысқа (19,8%) келеді.
Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың үлес ... ... ... ... ... және ... қызмет көрсетумен
(12,6%) байланысты қызмет түрлерінде елеулі, мұның 68% геологиялық ... ... ... асыратын кәсіпорындардың үлесіне тиеді.
Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың көлемі ауыл шаруашылығында
бұрынғысынша мардымсыз (1,3%).
Білім беру мен денсаулық ... ... ... ... төмен қалпында. Бұл салалардың негізгі капиталға ... ... ... үлес салмағы тиісінше 0,7 және 0,4%
құрады.
Негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың көлемі де ... ... ... ... ... ... ... инвестициялардың жалпы көлемінде үйлер мен
ғимараттардың күрделі жөндеуге кеткен шығындар үлесі 13,3% құрады, бұл 2006
жылғы көрсеткіштен 4,2 ... ... ... ... ... ... ... көлемінен үйлер мен ғимараттарға – 52,3%, машиналар ... ... ... – 47,7% ... капиталға жұмсалған инвестицияларды қаржыландыру көздерінің
құрлымында меншікті және сырттан тартылған қаражаттың ара салмағы ... 3). ... ... көз ... ... ... қаражаты
қалады, оның негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың жалпы көлеміндегі
үлесі 55,2% (2006 ж. -59,3%) құрады. ... ... ... ... мына ... ... кенін ашық әдіспен өндіруде; ағашты өңдеу
және жиһаздан басқа ағаш пен тоздан ... ... ... ... , ... картон және осылардан жасалған бұйымдар өндіруде;
Кесте 3
Негізгі капиталға жұмсалған инвестицияларды қаржыландыру көздерінің
динамикасы және ... млн. ... ... ... ж. |01.01.2007 ж. |01.01.2008 ж. |
| ... ... ... және ядролық материалдар өндіру мен темір жол көлігін
шығаруда негізгі капиталға жұмсалған инвестицияларды ... ... көзі ... Меншікті қаражаттың едәуір үлес салмағы киім өндіру, үлбір
өңдеу және ... ... ... темекі өнімдерін өндіру, электр
энергиясын өндіру және бөлу, металлургия ... уран және ... ... ... ... ... ... бойынша кәсіпорындарда және
құрлыс қызметін жүзеге ... ... ... ... жылы ... мақсаттарға жұмсалған меншікті қаражаттың едәуір
бөлігі бөлінбеген табыс есебінен қаржыландырылды (89,6%). ... ... ... ... ... ... 5,5% құрады. Маңызды бөлігі- кәсіпорынның жұмыстарды іске асыру
мен қызмет көрсетуден түскен айналым қаражаты ... ... ... ... ... 4,9% ... ... қаражат құрылымында бюджет қаражатының үлесі 2006
жылғымен салыстырғанда 1,5% - ға өсті, бұл ... ... іске ... үшін республикалық бюджеттен қаражат бөлуге
байланысты. Отандық банктердің және өзге де ... ... ... ... 2,7 және ... ... Шетелдік банк кредиттері
үлесінің 5,7%- ға ... ... ... ... 5,0%-ға өскені
байқалады.
Негізгі капиталға жұмсалған ... ... ... ... ... ... ... қаражаттың үлкен үлес
салмағы геологиялық барлау мен ... ... ... ... мемлекеттік басқару ұйымдарында (90,2%), былғары және одан
жасалған бұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарында (78,2%) және газ тәріздес отынды өндіру мен
бөлу бойынша кәсіпорындарда (77,7%) ... [11, 145 ... ... ... капиталға жұмсалған инвестициялар көп жағынан
шетелдік қаржыландыру көздерін тарту есебінен қаржыландырылып келсе
(тиісінше 65 және 59%), енді 2006 ... ... ... мақсаттарға
жұмсалған ішкі ресурстар шетелдік салымдардан басым түскенін айта ... ... ... ... ... ... ... ішкі
инвестициялардың үлесі тиісінше 55 және 56% құрады.
Ішкі және ... ... ара ... ... кен өндіру
өнеркәсібіне салған шетелдік салымдарға тәуелді ... ... ... ... ... ... инвестициялар үлесі 2004-2007
жылдары елеулі төмендесе де (31,1%-ға), ... ... тұр ... ... басқа салаларында ішкі инвестициялардың көлемі
шетелдік ... ... ... қаражат қорларын толтыруға кеткен шығындар қаржы
емес активтерге жұмсалған ... ... ... (15,5%) ... 2006 ... салыстырғанда 2,4%-ға төмендеді, ал 2002-2007 жылдар
кезеңі аралығында оның төмендеуі 23,1% құрады.
Қаржы емес ... ... ... ... ... және ... емес ... кеткен шығындар үлесі
мардымсыз (мұнда тегі ... ... ... ... ... ... ... және тағы сол сияқты сатып алуға кеткен
шығындар кіреді) және 0,3% ... ... ... ... өсуі мен ... ... көрсеткіші – негізгі капиталға жұмсалған инвестициялар
көлемінің өсуімен сипатталатын экономикалық өсу ... ... ... инвестицияларды тиімді пайдалануға, ішкі ... ... ... ... және ... ... түсімін
ынталандыруға бағытталған Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007-2005
жылдарға арналаған бағдарламасын іске ... ... ... оң ... ... мүмкіндік береді.
2.2 Кәсіпорынның инвестициялық іс-әрекетінің динамикасын және құрылымын
бағалау
«Арселор Миттал Темиртау» АҚ инвестициялық қызметі Қазақстанда нарықтық
өзгерістерді тереңдету шартындағы ... ... ... ... ... келеді, ал бұл оның өндірістік және ... ... және ... ... ... ... әдісі
мен таңдауын анықтайды. Берілген саясат ... ... жету ... даму үшін ... ... ... ... ортада кәсіпорынның
өмір сүруін сақтап қалуына бағытталған саясат. Зерттеме кезінде осыларды
алдын алу ... ... ... ... ... және
әлеуметтік эффектіге жету - инвестициялаудың әрбір обьектісі ... ... ... ... ... ал ... соң,
басқа да теңдес жағдайларда кәсіпорынға инвестициялаудың максималды
тиімділігін қамтамасыз ететін жобаларды таңдайды;
– минималды инвестициялық ... ... ... ... ... ... жобаларды жүзеге асыруға арналған қаражаттарды
рационалды тарату;
– халықаралық қаржылық ұйымдардың ... ... ... нақты жобаларды жүзеге асырумен байланысты ... ... ... ... қамтамасыз ету;
– Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес [2].
Инвестициялық саясат зерттемесі кезінде «Арселор Миттал Темиртау»
келесі ... ... ... жағдай;
– өндірістің техникалық деңгейі;
– лизинг бойынша құралдарды алу ... ... емес ... мен ... тарту мүмкіндігі, өз
қаражаттарының болуы;
– мемлекеттен алынатын льготалар;
... ... ... асыруға белгіленетін коммерциялық
және технологиялық тиімділік;
– коммерциялық тәуекелдерден кепілдеме алу және ... ... ... ... ... мен ... да ... төлемдер;
– шартты-ауыспалы және шартты тұрақты компания шығындары, оның
ішінде өнім өндірісі мен ... өнім ... мен ... ... пайда.
«Арселор Миттал Темиртау» АҚ болат департаменті капитал салымдарды
жүзеге асырады, олар жаңа ... ... ... және ... кәсіпорынның техникалық қайта қарулануына қажетті қаражаттар сомасы
ретінде анықталатын, яғни шынайы инвестициялар.
Кәсіпорынның инвестициялық қызметінің талдауы кезеңнің басы мен ... ... ... ... ... анықтаудан басталады.
Көлем өзгерісі алғашқы жылдардың есептік мәліметтерімен жылдың басы мен
олардың аяғына салыстырумен анықталады. Талданатын кезең – 2005 – ... ... ... анық (8 ... 2005 жылдың капитал
салымдары 124440400 құрады. Жыл басында – 1092100 ... ал ... ... ... және ... ... өсті. Есеп келесі түрде жүргізілді
124440400 – 10921000 = 113519400 теңге, яғни 12 есе ... ... ... ... ... ... Миттал Темиртау» АҚ инвестициялық қызметінің
сипаттамасы.
|№ |Жоба атауы |мың ... % ... ... |КХП ... 1 1. Вакуум-фильтр |8732,4 |78 |12 |
|2 ... ... ... |8496 |64 |36 |
|3 ... ... |318 |100 | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|4 ... цех. ... ... ... |13146 |93 |7 |
|5 ... ... ... Комплект |62009 |63 |37 |
| ... | | | |
|6 ... суық ... ... |3172 |69 |31 |
| ... ... | | | |
|7 ... ... ету п/ст 6 от |11185 |78 |22 |
| ... шинопроводы | | | |
|8 ... ... ... ... |5172 |86 |14 |
|9 ... және Г ашылған су коллекторын |6954 |82 |18 |
| ... | | | ... ... Стил ... АҚ ... |5256 |100 |0 |
| ... ... | | ... ... ... ... ... АҚ ... ... көрсетеді, инвестициялық қаржыландыру бағытындағы лидерлік орынды
реконструкия алады – 6 ... ... ... ... ... қайта
қарулану – 2 объек 1838000 теңге ... ... ... – 1 ... ... сомасына, кәсіпорынның территориялық қауіпсіздігі – 1 ... ... ... олар негізгі өндіріс пен өндіріске арналған
обьектілерге бағытталған, сол ... бар ... ... Шынайы
инвестициялардың бір түрі, өндірісті кеңейтудің жоқ болуы ... ... ... әсер ... Нақ осы фактор 2005 инвестициялардың
технологиялық құрылымына әсер етеді.
Енді өзгерістердің ... ... және де ... жеке ... ... ... байланысын
қарастырайық. Кәсіпорында 2005 жылдағы капитал салымдарының ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорнында (9 кесте).
Кесте 5
2005 жылдағы инвестиция құрылымының салмағы. (%)
|№№ |Жоба атауы ... |Тех. ... |
| | | ... |
|1. |КХП ... |7,01 | ... ... ... ... |7,02 | ... ... ... |0,26 | ... |Домендық цех. Үгіту крупын орнату | |10,59 ... ... ... ... |49,64 | ... |ЛПЦ-2 5-клеталық стан |2,51 | ... ... ... ... |8,92 | ... | ЛПЦ-2 ... ... | |4,21 ... |ЦГЦА және Г коллектор тасымалы |5,62 | ... | ... Стил ... АҚ ... |4,21 | ... ... ... ... жаңа ... ... кәсіпорын реконструкциясы неғұрлым қысқа мерзімде ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Есеп бойынша, капитал салымдары деңгейінің өсуі көрсетіледі:
- реконструкцияға – 106122000 теңге немесе 85,2%;
- техникалық қайта қарулануға – 18318000 ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай бөлігі
өзіндік қаражаттар арқылы қаражаттандырылады. ... ... ... ... жалпы әдісіне сәйкес келеді., онда шығындар
және тәуекелдер, акционерлер сияқты жоғары табыс ... ... бар, ... болу ... ал ... ... ... қайтару мен
пайызды ғана алады. Инвестиция бойынша кәсіпорынның ... ... ... ... – 18,7% құрайды – бұл ... ... ... жылы ... ... ... ... жалғастырады,
инвестициялау обьектілер көлемі 14 ке дейін өседі және салынған қаражаттар
сомасы 94626000 ... ... ... ...... техникалық
қайта қарулану (10 кесте) Инвестицияның жылдық ... – 93803000 ... ... ... ... жүргізілді 94626000 – 823000 = ... яғни 11,4 есе өсім ... ... ... ... Миттал Темиртау» АҚ инвестициялық қызметінің
сипаттамасы в 2006 году
|№ ... ... |мың ... % ... |
| | ... | |% |
|1 ... ... |558 |100 | |
| ... | | | |
|2 |ЦОС ЭЛ ... П/СТ ... |6069 |65 |25 |
|3 ... ... ... ... |9672 |52 |48 |
|4 ... ... |453 |100 |0 |
|5 ... цех. Газ толтыру станциясы |43324 |48 |52 |
|6 ... ... ЛПЦ- 2 |908 |100 |0 |
|7 ... ... 1 |10855 |100 |0 |
|8 |КЦ. ... беру ... |8800 |100 |0 |
|9 ... Котел 2 |1361 |100 |0 ... ... ... |2131 |88 |12 ... |ЦЗЛ ... ... |1160 |89 |11 ... |Механикалық цех, станоктарды |6467 |61 |39 |
| ... | | | ... ... ... ... |258 |100 |0 ... ... Эксплуатация |2610 |54 |46 |
| ... |94626 | | ... ... ... инвестициялық қаражаттар бағытында
реконструкция лидерлік орынды алады – 9 объек 76161000 ... ... ... ... – 5 объек 18465000 теңге сомасына, жаңа құрылыс ... ... ... ... бірі ... ... кеңейтудің
болмауы капитал салымдарының жалпы көлеміне әсер етеді. Дәл осы фактор ... ... ... ... әсер етті.
Енді, өзгерістердің өндірістік құрылыммен, және де жеке ... ... ... байланысқанын қарастырайық.
2006 жылғы капитал салымдары құрылымының элемент салмақтарының
құрылымының өзгерісі келесі ... ... ... ... ... ... жылғы инвестиция құрылымының салмағы (%)
|№№ |Жоба атауы ... ... ... |
| | | ... ... ... 11 саты |0,59 | |
| ... | | ... |ЦОС ЭЛ ... ... северная |6,39 | |
| |ВЛ-10 кв. | | ... ... ... машинасын орнату | |10,19 ... ... ... тележка |0,5 | ... ... цех. |45,76 | |
| |Газ ... ... | | ... ... үстін жөндеу | |1,0 ... ... ... |11,49 | ... |ТЭЦ-2. Котел |1,4 | ... ... беру ... |9,29 | ... ... ... |2,3 | ... |ЦЗЛ. Лабораториялық құралдар | |1,2 ... ... цех. ... | |6,79 |
| ... | | ... ... ... кабинеті | |0,3 ... ... ... |2,8 | ... ... реконструкция бойынша инвестиция көлемі – 80,52%, техникалық
қайта қарулану бойынша – 19,48%.
Есептеу инвестициялардың құрылымдық ... ... олар ... ... ... – 76161000 ... немесе 80,52%;
- техникалық қайта қарулануға – 18465000 теңге немесе 19,48%.
Бұдан басқа, талдау ... ... ... ... Темиртау»
жүргізілген, реконструкция барысында қорлардың активті және ... ... ... ... ... ... ... ғимараттар жаңа
құрылғыларды орнатуға мүмкіндік туғызбайды. Инвестицияларды қаржыландыру
көздері – ... ... ... олар ... ... ... дың
белгілі бір заттық және оперативті дербестігін көрсетеді. Бірақ белгілі
обьективтьі себептерге байланысты ... ... ... ... ... ... ... және басқалар) кәсіпорында уақтылы
қарыздық қаражаттағы қосымша қажеттіліктер пайда болады.
Инвестициялық ... ... ... ... ... ... орта ... 78,5%, ал қарыздық қаражаттар бөлігі – 21,5%
Шығарылатын ... ... ... ... ... моральді және
физикалық тозған құрылғыларды есептен шығару өндіріс орындарының босауына
әкелді, ол өз кезегінде өнімділігі 10 есе жоғары жаңа ... ... ... яғни аз шығынды және шығынсыз технологияға қаражаттарды
салу жүргізіледі.
Келтірілген мәліметтер бойынша (12 ... 2007 ... ... теңге құрады. Жыл басында 2033083000 теңге, ал жыл соңында ... ... және ... ... ... ... ... түрде
жүргізілді 21079281000 – 2033083 = 19046198000 ... яғни ... ... есе болды.
Кесте 8
2007 жылғы «Арселор Миттал Темиртау» АҚ инвестициялық қызметінің
сипаттамасы
|№ |Жоба атауы |мың ... % ... | | | |% |
|1 ... ... ... |2320 |100 | |
|2 ... Бас ... |10056 |43 |57 |
|3 |з/ ... ... |2983 |36 |64 |
|4 ... өту жері |214 |100 | |
|5 ... цех |105122 |32 |68 |
|6 ... цех Стан |979 |63 |37 |
| ... | | | |
|7 ... пеші №3 |29036 |41 |59 |
|8 ... цех. ... |83357 |46 |54 |
| ... | | | |
|9 ... ... Дайындауды орнату |22667 |42 |58 ... ... ... Құрылғы ДП-4. |5347113 |35 |65 ... ... ... ... АБК ДП-4. |272290 |33 |67 ... ... құрылғысы ... |48 |52 ... ... ... АБК. |503380 |32 |68 ... ... орынның қоршауы «Прокат». |21488 |100 | ... ... ... ... ТП-81. |1379 |100 | ... ... №8. |2794 |73 |27 ... |ЛПЦ-2 бас привод. |87550 |68 |32 ... ... ... ТСЗГЛ. |28631 |49 |51 ... |ФЛЦ ... ... |4763 |39 |61 ... ... цех.. |4046 |100 | ... |ЛПЦ-3 толщинометр ФММ-24024. |15557 |58 |42 ... ... ... шеңберлік |963 |88 |12 |
| ... №2. | | | ... |ЦТЛ ... ... 01317 ... |370 |84,6 |15,4 ... |ЦТЛ ... ... 01413 ... |520 |82 |18 ... |ЦТЛ сынау машинасы 04 1 1 6 |430 |79 |21 |
| ... | | | ... |КХП ... ... |486 |77,9 |22,1 ... ... ЗШН |2188 |65 |35 |
| ... ... | | ... ... ... құрылымының элементтерінің көлемдік өзгерісі
мәліметтер мысалында жақсы қарастырылған (13 кесте).
Кесте 9
2007 жылғы инвестиция құрылымының көлемі (%)
|№№ ... ... ... ... ... |
| | | ... ... | |
|1. |З/ басқару. Стратегия | |0,1 | |
| ... | | | ... ... Бас ... |0,04 | | ... ... ... |0,014 | | ... ... өту жолы |0,001 | | ... ... цех |0,49 | | ... |Еңбекэлекторосваркалық |0,0046 | | |
| |цех. Стан ТПЭС | | | ... ... пеші № 3 |0,13 | | ... ... цех. |0,4 | | |
| ... ... | | | ... ... ... |0,1 | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... ... цехы. | | |25,36 |
| ... ДП-4 | | | ... ... ... | | |1,29 |
| |АБК ДП-4 ... | | | ... ... ... | | |68,92 ... ... АБК ... | | |2,38 ... ... жер ... |0,1 | | |
| ... | | | ... ... ... |0,006 | | |
| ... ТП-81 | | | ... ... шеңберлік |0,013 | | |
| ... № 8 | | | |
| ... | | | ... ... бас ... |0,4 | | ... ... трансформатор |0,13 | | |
| ... | | | ... |ФЛЦ ... ... |0,02 | | ... ... цех. | |0,019 | |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... | |0,07 | |
| ... | | | ... ... шеңберлік | |0,004 | |
| ... № 2 ... | | | ... |ЦТЛ сынаушы аппарат | |0,0017 | |
| |01317 ... | | | ... |ЦРЛ ... ... | |0,002 | |
| |01413 ... | | | ... |ЦРЛ ... машина 04116| |0,002 | |
| ... | | | ... |КХП ... | |0,002 | |
| ... | | | ... ... 3ШН |0,01 | | ... жылы ... Миттал Темиртау» инвестициялық қызметін талдау
бойынша инвестициялық құралдар бағытталуында лидерлік орынды кеңейту алады
– 3 ... ... ... ... реконструкция – 15 объект 403207000
теңге сомасына, техникалық қайта қарулану – 9 ... 24692000 ... ... ... ... ... көлемі – 97,95%,
техникалық қайта қарулану бойынша – 0,2%, реконструкция – ... ... ... өзгерісін көрсетеді, олар келесідей
түрде болады:
- кеңейту – 20651382000 теңге немесе 97,95%;
- реконструкция – 403207000 ... ... ... ... ... ... – 24692000 теңге немесе 0,2%.
Инвестициялық саясаттың берілген мәліметтері жаңа құрылыс ... ... ... олар 2007 жыл ... жақсы қарастырылады.
Бір кестеге ... ... ... (14 ... ... ... Темиртау» инвестициялық қызметіндегі түбегейлі өзгерістерді
бақылауға мүмкіндік береді, яғни 2007 жылы ... ... ... кеңейтуге бағытталды.
Алдында атап өткендей «Арселор Миттал Темиртау» белгілі заттық және
оперативті ... ие. ... ... ... ... ... (инфляция, өндіріс көлемінің өсуі, клиенттер есебін төлеудегі
шегерімдер және басқалар) кәсіпорында ... ... ... ... ... ... ... өзіндік қаражаттар басым болады
және орта ... 63,5% ... , ал ... ... ...... құрылымында қаржыландыру көздері бойынша келесі жағдай пайда
болды (14 ... ... ... ... ... бөлігі (74,4% жалпы көлемнен),
нақтырақ айтқанда 13560794,8 мың ... ... ... қаражаттар
арқылы қаржыландырылды. Сонымен бірге өзіндік қаражаттар ... ... атап ... жөн, ... 2005 жылы ол 2,8% ... ... – 15%. Бұл келесімен түсіндіріледі, кәсіпорын ... ... ... ... 2005 жылы – 10 жоба, 2006 жылы –
14 жоба, 2007 жылы – 27 ... ... банк ... ... ... ... мың
теңге пайдаланды. Қарыздық қаражаттар көлемінің өсімі 2005 жылдан 2,8% ... ... –15% ... ... жж. ... ... көздері бойынша инвестиция
құрылымы.
|Қаржыландыру көздері |Сомасы, |2005 жыл |2006 жыл |2007 жыл |
| |мың ... |(%) |(%) |(%) ... ... ... |100 |100 |100 ... өзіндік |13560794,8 |81,3 |78,5 |63,5 ... | | | | ... ... ... |18,7 |21,5 |36,5 ... Стил ... АҚ ... инвестициялар қозғалысы циклдік түрде
жүзеге асырылады.
Бәріне мәлім инвестициялық циклдің негізгі ... ... ... ... ... ... және кету кезеңдері кері жақтарынан басқа,
оңтайлы жақтары да бар, себебі олар кәсіпорынның ... ... ... ... Миттал Темиртау» да байқалады: 2005 жылы – 124440400
теңге, 2006 жылы – 94626000 ... 2007 жыл – ... ... ... ... ... ... тарату келесі
түрдегідей болады (15 ... ... Стил ... ... ... ... 2005 – 2007
жылдардағы көлем бойынша
|Көлем бойынша инвестииялық жобалар |2005 жыл |2006 жыл |2007 жыл ... | | | ... - 500 |1 |2 |4 ... –1 млн. | |2 |3 |
|1 млн. – 5 млн. | |4 |8 |
|5 млн. – 20 млн. |9 |5 |2 ... млн. – 100 млн. | |1 |5 ... млн. аса | | |5 ... берілген мәліметтері сай бөлшек, обьектілер, жұмыстар және
кәсіпкерлік өндіріс шығындары номенклатурасы бойынша ... ... ... және ... орнатуға болады: «Миталл Стил Темиртау»
кәсіпорнында ... ... ... ... қайта қарулану
арқылы негізгі қорлар жаңаруы әр түрлі ... ... ... және ... ... ... ... бөлімдерді
консервациялау қажеттігі туады – Мартенов цехы № 1 және ... ... цехы № 2, ... ... ...... ЦГЦА, Домен пеші № 4.
Осылайша, инвестициялардың келуі, кетуі келесі ... ... 2005 жыл – ... ... 2006 жыл – ... 2007 жыл –
келуі.
2005-2007 жылдар кезеңіндегі инвестииялар динамикасы мен құрылымының
өзгерісі келесі мәліметтер мысалында ... ... (16 ... және ... ... жылдар кезеңіндегі инвестиция құрылымы мен динамикасы
|Инвестиция бағыттары |2005 жыл |2006 жыл |2007 жыл |
| |мың ... |% |мың ... |% |мың ... |% ... |106122 |85,2 |76161 ... |1,85 ... ... |18318 |14,8 |18465 ... |0,2 ... | | | | | | ... |0 |0 |0 |0 ... ... 2. «Миталл Стил Темиртау» инвестиция құрылымының өзгерісі
Талдау мәліметтері бойынша инвестициялардың барлық ... ... ... ... ... жақсарғаны анық болып тұр, себебі
өндіріс көлемін ұлғайту және еңбек өнімділігінің ... ... ... ... ... және бар өндірістік аумақтарды кеңейтусіз жүзеге
асыру мүмкін емес.
Талданатын кезең ішінде ... Стил ... ... ... ... ... ... және реконструкциясына, ал 2007 жылы
өндірісті кеңейтуге ... ... ... қазіргі заманғы
техникалық база негізінде жүзеге асырылады, сонымен қатар құралдар көлемін
ұлғайту тар ... шешу үшін ғана ... ол ... потенциалдық
мүмкіндіктерін көбейтеді, және оның сапалық параметрлерін және ... ... ... қабылдаудың экономикалық тиімділігін
жоғарылатады. Бірақ, кейін реконструкция негізгі цехтарды ғана ... ... ... ... де ... ... Инвестициялық салымдардың тиімділігін бағалауды жетілдіру
Алдында айтылғандай, инвестициялық жоба әртүрлі әдіс бойынша бағалануы
мүмкін, бірақ кез келген талдау үшін ... екі ... шешу ... таза ... ... ... қамтамасыз етеді және олар
компанияға қосымша таза ... ... ... ... Ұзақ ... негізгі өнімнің өмірлік циклі болатын осы сұрақтарға кез кел ... бір ... ... ... ... мерзімді жоспарда үлкен
ерекшеліктер болуы мүмкін, себебі жаңа өнім өңделетін немесе жаңа ... ... ... ... шығындау әдетте олардың түсімдерін күрт
жоғарылатады.
Инвестициялық жобаны бағалау критериі – бұл ... ... ... ... ... ... көрсеткіші
жобаның интегралды сандық сипаттамасы болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ... ... шарттары,
салыстырылатын альтернативті варианттар ... ақша ... ... ... үшін ... ... ... туралы
қорытынды жасауға болады.
Жобаның тиімділігін бағалау үшін шығындар және нәтижелердің қатынасын
көрсететін ... ... ... Бұл ... ... ... ... асыру оның тікелей қатысушыларына қаржылардың салдарын
есепке алатын коммерциялық қаржылық тиімділік;
2. жобаны жүзеге ... оның ... ... ... ... ... салдарын есепке алатын бюджеттік тиімділік;
3. жобаны жүзеге асырумен байланысты шығындар мен ... ... ... ... ауқымды инвестициялық жобалар үшін (қала, аймақ, республика
мүдделері) экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қорғау және әлеуметті шараларға шығындар және әлеуметті,
экологиялық салдарды бағалау енеді.
Инвестициялық жобаны талдау әдістері тек ... ... ... ... табылады, ол өз кезегінде тек қаржы менеджментінің бір бөлігі
болып табылады. Ал ... ... ... ішінде Қазақстанда әлі
меңгерілмеген түсінік бар, ол инвестициялық талдауда маңызды орын ... ... ... ақша ... ... Cash flow ақша ... ... flow түсінігі қолма қол ақша сомаларының қозғалысымен байланысты
емес және фирманың ... ... таза ... ... ... ... ... түсулер мен шығулар ғана маңызды
емес, сонымен қатар ақшалай түсімдер – бұл ... ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл таза табыс емес.
GAAP бойынша (Generally Accepted Accounting Principles – Бухгалтерлік
есептің жалпы қабылданған принциптері) , ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесі жақындауда, ақшалай түсімдер:
АТ = Р – (З - А) – Пр – ... АТ – ... ... - өткізуден түсетін пайда,
З – жиынтық шығындар,
А – ...... ... – төленген салықтар.
Төленген салықтардан басқа, тағы есептелген, бірақ төленбеген ... ... ... қазіргі тәжірибеде оларға инвестициялық салықтың
несие ең жақын. Ол мемлекеттік бюджетке төленетін салық ... ... ... ... ұсынылған инвестициялық қызметтің аяқталуының
жеңілдік кезеңінің аяқталуы бойынша.
Амортизация сияқты мұндай салықтық төлемдер ... бір ... ... ... ... және оның инвестициялық ресурстарының қосымша көзі
болып табылады.
Инвестициялық жобаның жиынтық ақша ағымы жобаны жүзеге асыру кезінде
пайда болатын ақша ... ... ... мен ... ... есептеу қадамдар нөмірінен тәуелді. Бұл ... ... ... ал шығындар – «минус белгісімен есепке алынады.
Ақша ағымының элементі – бұл ... ... ... ... ... ... мен ... алгебралық сомасы.
Есептеу кезеңінің Т қадамындағы бос ақша қаражаттары t = 0 қадамынан t
= T қадамымен қоса есептесудің ... ... ақша ... элементтерінің
сомасын көрсетеді.
Инвестициялық жобаның тиімділігін бағалаған кезде әр ... ... ... ... ... құндылығына әкелу жолымен
(дисконттау) жүзеге ... Әр ... ... ... және
тиімділіктерді сәйкестендіру түріне келтіру үшін дисконт нормасы ... бұл ... үшін ... ... ... ... ... немесе жобалар вариантын салыстыру және
жақсысын таңдау көрсеткіштерді қолданумен ... ... ... ... ... (ол – таза ... құн, таза ... құн,
интегралды тиімділік), табыстылық индексі (ол – пайдалылық ... ішкі ... (ол ... ... ... ішкі ... ... алу мерзімі. Жобаның ерекшелігін және оның
қатысушыларының мүдделерін көрсететін басқа көрсеткіштер ... ... ... ... бағалаудың критерийлер жүйесін
құрайды.
Таза дисконтталған ... (ТДТ, NPV – Net Present Value) – ... ақша ... ... ... құнының алгебралық
сомасын көрсететін, инвестициялық жобаның тиімділігінің ... ... ... ... ... ... интегралды нәтижелердің
көп болуы немесе бірінші қадамға келтірілген барлық есептеу кезеңіндегі
ағымдағы ... ... Егер ... ... ... инфляциялық
өзгерісі байқалмаса, онда:
ТДТ= ... t – ... ... ... ... – есептеу көкжиегі;
Рt – есептеудің t қадамындағы нәтижесі;
Е – дисконт номері.
Егер инвестициялық жобаны ТДТ жағымды болса, онда жоба ... ... ... ... ... және оны қабылдау туралы мәселені
қарастыру керек. ТДТ үлкен болса, жоба тиімді болады.
Уақытта тиімділікті әр ... ... екі ... салыстыру нәтижесі
дисконт нормасынан тәуелді болуы мүмкін. Сондықтан оның көлемі объективті
таңдау өте маңызды. Нарықтық экономикада бұл ... ... ... депозиттік
пайыздан шыға отырып анықтайды. Тәжірибеде бұл инвестициямен байланысты
инфляция және тәуекел ... ... Егер ... ... ... ... деп алсақ, инвесторлар ақшаны тікелей өндіріске
емес, ... ... ... Ал, егер ... ... ... пайыздан
үлкен болса, онда ақшаның инвестицияға «құйылуы» пайда болады.
Көрсетілген дисконт нормасын бағалау меншік капиталы үшін тура. Барлық
капитал қарызды болғанда, ... ... ... ... ... төлемдер
және жабулар шартымен анықталатын сәйкес пайыз ... ... ... аралас болғанда) дисконт нормасы жобамен салық жүйесімен, капитал
құрылымын есепке алумен есептелген капиталдың ... ... ... табылуы мүмкін.
Ауыспалы экономикада жоғары инфляция кезінде салым ... ... ... ... ... ... Бұл ... екі көзқарас қолдануға
болады:
Экономикалық тиімділікті бағалау үшін бірқатар шетел ... ... ... ... ... ... ... нормасы тек
мемлекеттің таза қаржылық мүдделерін ғана көрсетпейді, ... ... әр ... ... ... маңыздылығы бойынша қоғамның
қалаған жүйесін, соның ішінде әлеуметті және ... ... ... керек. Осыған байланысты ол мәні бойынша «дисконттың
әлеуметті нормасы» болып табылады және оны ... ... ... үшін ... ... ... норматив ретінде
мемлекет бекітеді.
Коммерциялық тиімділікті бағалау үшін әрбір ... ... ... және ... өзі ... яғни ... тәуекелмен
нарықтағы альтернативті және мүмкін болатын салымдардың бағытын есепке ала
отырып салынған капиталға жылдық табыстың бірлік үлесінде ... ... ... ... ... ... қор ... бұндай көзқарас қиын, бірақ
мүмкін. Сонымен ... егер ... ... ... ... ... спекулятивті операцияларға салса, (шетел валютасымен, ... ... ... онда ол қате ... ... ... ... дисконттың есеп нормасын бекіткенде белгілі бір бағыт ретінде
тұрақты шетел валютасына қатысты ... ... ... ... ... ... бұл ... де инфляцияны (шетел валютасында көрсетілген ресей
нарығындағы товарлардың бағасымен өсу) және ... ... ... ... ... болу ... есепке алу керек.
Табыстылықтың ішкі нормасы (ТІН, IRR – Internal Rate of Return) –
жобаның ... 0 тең ... ... нормасының әрқашан жағымды мәнін
көрсететін инвестициялық ... ... ... ТІН максималды пайызға
тең, ол бойынша қарыз алушы есептеу кезеңінің ұзақтығына тең, уақытында
қарызды ... ... ... ... бар жоба ... барлық ақшалай
салымдардың көлеміне тең қаражаттарды қарызға алуы ... ... ... көрсетілген капитал салымдарына тең
көлемінде дисконттың сол нормасын Еіш ... ... ... Еіш
(ТІН) теңдеуді шешу болып табылады.
(3),
мұнда, t – есептеу қадамы (t=0,1,2...T);
Т – есептеу көкжиегі;
Е – ... ...... – интегралды нәтижелер;
Зt - интегралды шығындар;
Kt – инвестициялық шығындар.
Егер инвестициялық жобаны ТДТ есептеу кейбір берілген дисконт нормасы ... ... ... ... ... жауап берсе, онда жобаның ТІН
есептеу процесінде анықталады және сосын салынатын капиталға инвестордың
талап ететін табыс ... ... Егер ... ... ... ... тең болса, бұл жобаға инвестиция салу тиісді және оны қабылдау
туралы сұрақ қарастырылды, кері жағдайда мәселе шешіледі.
ТДТ және ТІН ... ... ... жобаларды немесе
жобаның варианттарын салыстыру қарама-қарсы нәтиже ... ... ... есептеуге беру керек.
Табыстылық индексі (TИ, PI – Profitability Index) – ақша ... ... мен ... ... ... қатынасын
көрсететін инвестициялық жобаның тиімділік критериі.
Табыстылық индексі көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... индексі ТДТ-мен тығыз байланысты. Ол сол ... және оның ... ТДТ ... ... егер ТДТ ... онда ТИ ... көп және ... Егер ТИ бірдей көп болса – жоба
тиімді. Егер ТИ бірден аз болса – жоба ... ... ... ... ... PP – Payback Period) – таза
дисконтталған табыс теріс болмайтын қадам және уақыттың бастапқы моментінің
арасындағы кезеңнің аз ... ... ... жобаның тиімділік
критериі.
Сатып алу мерзімі жобаны жүзеге асырудан бастап минималды ... ... оның ... ... тиімділік теріс болмайды,
яғни бұл кезең (айда, тоқсанда және жылда өлшейтін), ... ... ... салымдар және басқа да шығындар оларды жүзеге асыру
сомалы ... ... ... ... ... ... нәтижелерді
және шығындарды дисконттаумен немесе онсыз есептеуге болады. Осыған сәйкес
сатылып алудың екі әртүрлі мерзімі болады. Қалауды ... ... беру ... Т ... ... ... қоса, басқаларын да қолдану қажет:
шығынның интегралды тиімділігі, шығынсыз ... ... ... ... ... және т.б. ... әрбіреуін қолдану үшін оны
қолданумен жобаның экономикалық бағалануының қандай ... ... ... таңдау қалай жүзеге асырылатынын білу керек.
Инвестициялық жобаны бағалаудың маңызды критерийлерінің бірі ... ... ... ...... ... ... жинақталған
нақты ақшалардың сальдосы теріс еместігін есептеудің кез келген қадамында
инвестициялық жобаның өткізілу критериі. Кез ... ... ... ... уақыттық интервалда жинақталған нақты ақшалардың сальдосы
жобаның қатысушыларының шығындары мен нәтижелерінің өзара ... ... ... ... ... ... теріс өлшемі қаражаттың
тапшылығын куәландырады, яғни жобаның қаржылық жүзеге аспауы туралы. Бұндай
жағдайда жоба ... ... ... ... ... ... ... және оларды тиімділікті есептеуде көрсету керек.
Жобаның коммерциялық тиімділігі (қаржылық негізделуі) ... ... ... қамтамасыз ететін қаржылық шығындар ... ... ... коммерциялық тиімділігі – жобаны толығымен өзінің меншік
қаражаттар есебінде жүзеге ... жеке ... ... ... тиімділік толық жоба үшін де, және олардың салымын есепке
ала отырып жеке қатысушылар үшін ... Бұл ... ... ретінде
нақты ақшалар ағымы (Cash flow), ақша ағымы есептеледі.
Инвестициялық ... ... ... кезде қызметтің үш түрі вйқындалады:
инвестициялық, операциялық және қаржылық. Әрқайсысының ... ... ... Пi(t) және ... Оі(t) ... ақшалардың құйылуы (ақша ағымы) АА есептеудің әрбір ... ... ... және ... қызметтен ақша
қаражаттарының құйылуы және шығуы арасындағы айырма ... ... ... ... ... ... сальдосы) С есептеудің
әрбір қадамындағы қызметтің барлық үші ... ақша ... ... ... ... ... ретінде есептеледі.
САА=ААоп+ААинв+ААқарж
(6),
Инвестициялық қызметтен нақты ақшалардың ... ... ... ... ... ... құйылу және шығу түрлерін енгізеді: ... және ... ... және ... ... ... емес активтер. берілген статья бойынша мәліметтер ... ... ... ... ... өсімшесі және инвестицияның
жалпы көлемінің қорытындысы есептеледі.
Операциялық қызметтен нақты ақшалардың құйылуына ... ... ... түрлері енеді: сату көлемі, баға, түсім, өткізуден тыс табыстар,
ауыспалы шығындар, ... ... ... ... ... ... ... пайыздар, салықты есептемегендегі ... және ... ... таза ... ... ... түскен таза құйылымдар.
Қаржылық қызметтен нақты ақшалардың құйылуы келесі құйылумен шығуды
енгізеді. Жеке капитал (акция, облигация), қысқа ... ... ... ... ... бойынша қарыздарды жабу, ... ... ... ... таза жою құны ... жою ... нақты ақшалардың таза
құйылуы) өзіне келесілерді енгізеді: нарықтық құн, ... ... Т ... ... ... құн, жою бойынша шығындар,
капитал өсімшесінің табысы, операциялық табыс (шығын), салықтар, элементтер
(жер, мекеме, ... және ... ... таза жою ... ... таза жою құны салықты есептегеннен кейінгі нарықтық бағаға тең.
Салықтаркапиталдың қалдық құнының өсуіне және ... ... ... ... ... ... - (7),
Ағымдағы сальдо: C(t)=AA(t)+AAқарж(t). Жағымдыны C(t) t қадамындағы бос
ақша ... ... және ... табыстар мен шығындардан бөлінеді. Белгілі бір
номиналды-ақшалай шығындар бар (активтердің ... ... ... Олар таза ... қысқартады, бірақ нақты ақшалардың
құйылуларға әсер ... ... ... шығындар ақшалай
сомаларды ауыстыру бойынша операцияларды жүзеге асырмайды. Барлық шығындар
табыстардан есептеледі және таза ... ... әсер ... ... ... ... нақты аударылуы талап етілмейді. Бір жағынан, барлық
ақшалай төлемдер (нақты ақша ағымына әсер ететін) ... ... ... ... шығуымен байланысты мүліктер.
Коммерциялық тиімділікті бағалау үшін шекті ... ... ... ... ... өндіріс шығындары, жалпы инвестициялық
шығындар, қор нормалары және ... ... ... туралы ақпараттар
құрайды.
Инвестициялық жобаны қабылдаудың қажетті критериі берілген ... ... ... ... кез ... ... интервалында
жинақталған нақты ақшаларының жағымды сальдосы болып табылады. Жинақталған
нақты ақшалардың жағымсыз ... ... ... ... ... ... тарту қажеттілігі туралы және оларды тиімділікті
есептегенде көрсетуін куәландырады.
Коммерциялық тиімділікті ... ... үшін ... факторлар
анықталады: қарызды толық жабу мерзімі (қарыз қаражаттар мен ... ... ... толық көлемінде қатысушының үлесі (жобаны
қаржыландыру үшін өзінің ... ... ... қаражаттарын ұсынатын
қатысушылар үшін).
Жобаның варианттарын салыстыру және әртүрлі ... ... үшін ТДТ, ТИ, ТІН ... ... қазақстанда инвестициялық іс-әрекетті дамыту перспективалары
3.1 Мемлекеттің инновациялық-инвестициялық саясатының стратегиялық
приоритеттері
Индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттiк стратегиясы 2015 ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткiзудi қамтамасыз етуi, сондай-ақ одан ... ... ... ... ... қалыптастыру негiздерiн
құруы тиіс [13, 74 б.].
Стратегияның басты мақсаты шикiзаттық бағыттан бас ... ... ... ... әртараптандыру жолымен елдiң тұрақты дамуына қол
жеткiзу; ұзақ ... ... ... ... ... ... жасау болып табылады.
Өңдеушi өнеркәсiпте және қызмет көрсету саласында бәсекеге ... және ... ... тауарларды, жұмыстар және ... ... ... ... саясаттың басты
нысанасы болып табылады.
Бәсекеге түсу қабiлетi дегенiмiз қазақстандық кәсiпорындардың экспортқа
шығарылатын ... ... ... бiлдiредi. Басқаша айтқанда, өңдеушi
өнеркәсiптiң өнiмi осындай әлемдiк стандарттарға сәйкес ... ... ... ... ... қабiлеттi болуы тиiс.
Экономиканың шикiзаттық секторын дамыту Үкiметтiң салалық ... ... ... ... ... ... өңдеушi өнеркәсiпте орташа жылдық өсу қарқынын 8-8,4 % ... ету, 2005 ... ... 2015 жылы ... кемiнде 3 есе арттыру және ЖIӨ энергия сыйымдылығын 2
есе төмендету;
• өңдеушi өнеркәсiптiң негiзгi қорларының өнiмдiлiгiн арттыру;
... ... ... ... және жеке ... әрi ... ... жетiлдiретiн қоғамдық
институттарды ұстау, қосылған құнға барынша қол жеткiзе отырып,
нақты өндiрiстерде ... құн ... ... ... ғылымды көп қажет ететiн және жоғары технологиялық ... ... ... ынталандыру;
• елдiң экспорттық әлеуетiн қосылған құны жоғары ... ... ... қарай әртараптандыру;
• сапаның әлемдiк стандарттарына көшу;
• дүниежүзiлiк ғылыми-техникалық және инновациялық процестерге ... ... ... ... және өңiрлiк экономикаға
ықпалдасуды үдету болып табылады.
Стратегия мынадай қағидаттарға негiзделедi:
• жеке сектормен серiктестiк;
• инвестициялық және ... ... ... шикiзаттық
емес салаларында өндiрiлетiн тауарлар мен қызметтердiң бәсекелестiк
қабiлетiн арттыруға бағытталуы;
• өнеркәсiптi жаңғыртуға, оларға қолдау көрсету ... ... мен ... ... ... iске асыруға
мемлекеттiк қаржылық және өзге қолдау көрсету;
• қосылған құн ... ... ... ... ... ... ... шараларының кешендi сипаты;
• тең бәсекелестiк жағдайларды және ... ... ... ... ... қандай да болсын жеке сипаттағы ... ... бас ... ... ... ... артықшылықтарды қалыптастыруға
бағытталуы.
Аталған қағидаттар сақталғанда және экономика құрылымында түбегейлi
сапалық өзгерiстер ... ол ... ... алға ... мен ... шешу ... ... экономикалық дамуға қол
жеткiзуге мүмкiндiк бередi.
Барлық әлеуеттi бәсекеге қабiлеттi, оның iшiнде экономиканың шикiзаттық
емес бағытындағы салаларда ... ... ... ... өндiрiстер
индустриялық-инновациялық саясаттың басымдықтары болып табылады. ... ... ... шешу ... ... көп ... ... жоғары технологиялық өндiрiстердi дамыту үшiн жағдайлар жасауға ерекше
көңiл бөлу қажет.
Бұл көзқарас экономиканың түрлi ... ... үшiн ... ... ... ... және ... жағынан жетiлдiруге және
экспорттық бағыттағы өнiмнiң жаңа түрлерiн шығаруға кедергi жасамайды.
Нақты ұсыныстар жеке ... ... тиiс, ал ... ... және ... инвестициялық мемлекеттiк даму институттары осындай
ұсыныстарды жеке сектормен әрiптестiктiк қарым-қатынаста ықтимал iске асыру
мақсатында арнайы әдiстемелер негiзiнде ... ... ... ... ... оның ... Қазақстан Республикасының заңдары бюджет
қаражатын жеке кәсiпорындарға қаржы және ... ... ... ... ... ... ... нақты жеке компанияларға қаржылық
қолдау көрсету ... ... ... көрiнiсi ретiнде
бағаланады. Тәжiрибе осындай көзқарастың дұрыстығын көрсеттi.
Әдетте, мемлекет нақты компанияларға ... ... ... ... және ... ... тиiс, ... экономиканың бәсекелестiк
қабiлетiн арттыру ... жеке ... ... ... ... және осы ... өзiнiң өндiрiстiк және
бәсекелестiк әлеуетiн ... және ... ... ... әрi ... мүмкiн және болуы тиiс.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей, нарықтық экономикалы мемлекет
экономикада құрылымдық ... ... ... жеке ... ... ... Осындай ынтымақтастықтың неғұрлым сәттi
мысалдары ... ... ... ... және ... отыз ... экономикалық даму саласында iрi бетбұрыс жасаған басқа да елдерде
бар.
Қазiргi ... ... ... ... ... дамыту
саласында жеке сектормен ынтымақтасу саясатын жүргізуде.
Дүниежүзiлiк Банктiң зерттеулерi ... ... ... ... ... кең ... үш ... инвестицияларды
үйлестiруге, iскерлiк ынтымақтастықты дамытуға және рыноктың ... ... ... ... ... ... ... бастамалар
Жеткiлiктi дамымаған рынок жағдайында фирмалардың өндiрiстiң кеңеюiне
қарай қалыптасатын жаңа және барынша сапалы ... ... ... ... ... ... ... үйлестiру
функциясын өз мойнына алады, олар инвестициялық жобаларды бiрлесiп ... ... ғана ... ... түсiредi.
Инвестицияларды үйлестiрудiң осы үлгiсiн қолдану мемлекеттiк және жеке
институттарда белгiлi бiр әлеуеттiң болуын көздейдi, оған ... ... қолы ... ... ... жөнiндегi бастамалар
Іскерлiк ынтымақтастық жөнiндегi белсендi мемлекеттiк саясат шеңберiнде
бастамалар кәсiпкерлермен ... ... ... ... тiкелей бағытталуы мүмкiн:
• сатып алушылардың мамандандырылған санаттары жаңа нарықтық орындарды
қалыптастырады және өнiм стандарттары бойынша ... көзi ... ... ... олармен бiрге өндiрiстiк тәжiрибе жинайды;
• ресурстарды жеткiзушiлер өндiрiстiң жаңа идеялары мен әдiстерiнiң
пайда болуына ықпал етедi, ал ... жаңа ... ... ... ... ... алушылар, жабдықтар мен ресурстарды, қызметтер
көрсетудi жеткiзушiлер ... ... ... конструкторлық
бюролар және ... ... ... iстейтiн басқа да
мамандандырылған ұйымдар сол бiр ... ... ... жұмыс
iстейдi.
Рыногы жеткiлiктi деңгейде дамымаған елдерге рынокты тереңдетудiң және
iскерлiк ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... (өзiнiң табиғаты жағынан ол мемлекеттiк немесе жеке болуы
мүмкiн) қажет болуы мүмкiн.
Рынокты алмастыру
Бұл ... ... ... ... ... ... әрекеттерiмен
байланысты. Өнеркәсiптiк өсуге серпiн беру үшiн мемлекеттер ... ... және ... ... ... бағалармен
ауыстыру ырқына бой ұрады. Мұндай әрекет ... бола ... ... соңы мен 80-жылдардағы тәжiрибесi жеке
кәсiпкерлердiң беделдi топтары үкiметке күшті ықпал ... ... не ... ... ... ... үшiн ел iшiнде бизнес жүргiзу үшiн жаңа мүмкiндiктер
туғызу ниетiмен 1979 жылы ... ... $5 ... ... ... жобалардың" жаңа Стратегиясы туралы хабарлады (олардың барлығы
капиталды көп қажет ететін ауыр өнеркәсiпте жүзеге ... Бiр ... ... ... ... үкiмет осы жобаларға қайтадан
экономикалық және қаржы сараптамасын жүргiзуге келiстi. Көп ... ... ... және қаржы қайшылықтары өз ықпалын тигiздi. 1987 жылдың
соңына қарай алғашында ұсынылған жалпы құны $ 4 ... ... ($ ... он бiр ... ... жүзеге асырылмайтын жоба ретiнде
тоқтатылды. Тұтастай алғанда жалпы құны $ 800 ... ... төрт ... ... ... ... ескере отырып, Стратегияны iске асыру кезiнде
инвестицияларды үйлестiру және ... ... ... ... баса ... ... ... Қаржылық қолдау үлестiк қатысу
қағидаттары негiзiнде ғана даму ... ... ... ... ... жеке ... оның ... екiншi деңгейдегi банктер ... өз ... ... ... қосылған құнның технологиялық және экономикалық тiзбегiн (ҚҚТ)
дәйектiлiкпен ... ... ... ... өнiм ... ... ... жүйесiн құруға бағытталған жобаларға Даму институттары
арқылы қатысатын болады. Бұл бәсекеге ... ... ... ... келетiн түпкi өнiм үшiн жұмыс iстейтiн көп салалы кәсiпорындарды
құруға ... ... ... практикада экономика салаларын ҚҚТ ретінде қарастыруға
негiзделген дамыту стратегиясын ... және ... әдiсi ... ... ... ... мәнi ... саланы түпкi өнiмнiң құнын ретiмен қосып
отыратын ... ... ... ... ... ... саяды.
ҚҚТ арқылы салаларға талдау жасау әдiстемесi тiзбекте қозғалысқа
келтiретiн немесе онда басым күштерге ... ... екi ... ... ... Осыған байланысты ҚҚТ құрылымдық тұрғыдан алғанда тiк және
көлбеу тiзбектер болып бөлiнедi.
ҚҚТ көлбеу құрылымдарындағы экономикалық белсендiлiк, ... ... ... ... Мәселен, бiр компанияның өзi-ақ шикiзат
өндiредi, оны ұқсатады, өз бетiмен қосалқы бөлшектер шығарады және ... ... ... ... ... ... ... бойынша бiрдей етiп бөлiнген: компаниялардың бiреуi ... ... ... жинақтаушы бөлшектерiн шығарады,
үшiншiлерi оларды ... ... ... ... ҚҚТ тік ... ... ал сатып
алушылар басым жерлерде көлбеу құрылымды болады.
Тұтастай алғанда, кiм ҚҚТ-ға барынша әсер етсе, ең үлкен ... ... ... ... ... ҚҚТ ... қосалқы бөлшектерi мен
бөлшектерiн шығарушылардан, автомобильдi ... ... ... ... ... ... дистрибьюторлардан тұрады. Бұл ретте
машиналар жинайтын кәсiпорындар тiзбекке ... ең ... ... ... нысанында барынша зор ықпал етедi.
Киiм тiгу ҚҚТ сатып алушылық ҚҚТ-ның айқын мысалы болып ... ... ... ... бағамен сатушылардан, бөлшек сауда
дүкендерiнен, тоқу фабрикаларынан, шикiзатты ... мен ... киiм тiгу ... ... Осы тiзбекте дизайнерлiк фирмалар
және көтерме бағамен сатушылар төтенше роль атқарады. Олар ең ... ... ... сол ... ненi ... керектiгiн анықтайды.
Кейбiр елдерде халық табысының өсуi, тауар ... ... және ... да талаптардың күшейтілуi қосылған құнды
орналастыруға елеулi әсер ... ... ... жалақының елеулi
өскенiне және киiм мен аяқ киiм ... ... ... ... ... ... ... ел ҚҚТ-дан шығып қалған жоқ.
Себебi АҚШ-қа киiм мен аяқ киiм ... ... ... Гонконг
компанияларының тәжiрибелерi мен қажеттi байланыстары бар. Егер АҚШ ... ... ... компаниялары өнiмдi тiкелей жеткiзумен айналысар
едi [14, 215 б.].
Қазақстан жағдайында ... ... ... ... ... ... және ... металл, iлеспе элементтер (алтын, күмiс,
сирек жер металдары) шығарумен айналысатын өндiрiс орындары бар ... және ... ААҚ ... тiк ... ... ... ... Алайда ҚҚТ осымен үзiлiп қалады. Бұдан кейiн өнiмдi өңдеу ... ... ... ... ... ... ресми
түрде қатыспайды, бұл олар алатын қосылған құнды едәуiр азайтады.
"Қазақстантрактор" ААҚ ұтымсыз өндiрiстiң мысалы ... ... ... ... табанды тракторлар құрастыру үшiн негiзгi тораптарды басқа
кәсiпорындардан сатып алу қағидаты ... ... Бұл ... ... жинақтаушы тораптар мен бөлшектердi өзiнiң бәсекелестерiнен сатып
алады. Сайып келгенде, ... ... ... ... жоғары болып шығады.
Индустриялық-инновациялық саясатты iске асыру үшiн ... ... оның ... ... рыноктардың даму үрдiстерi мен жеке
сектордың бастамаларын ... ... ... ... құратын экспортқа
бағдарланған өндiрiстердi айқындау мақсатында экономика салаларының даму
деңгейiне кезең-кезеңмен ... ... тұру ... ... ... салалық ҚҚТ-ларда өзiнiң орнын табу мақсатында
әлемдiк және өңiрлiк рыноктарды зерттеудi күшейтуi қажет. Бұл ... ... оның ... тiптi ... ... қосылуды басынан
бастауға тура келетiнiмен қиындай түседi.
ҚҚТ бүкiл тiзбегiн қайтадан қалпына келтiрудi көтермелеудiң қажеттiлiгi
бола қоймас, тек ... құны ... ... ... ... ... шығуға және қосылған құны ... ... ... одан әрi ... ... ... беретiн элементтердi ғана
көтермелеу керек.
Осыған байланысты мемлекеттiк қолдау қазiргiдей ҚҚТ ... ... ... ... оның ... ... ... бойынша
кешендi түрде көрсетiлуi тиiс. Басқаша ... ... жеке ... немесе салаға емес, тiптi әртүрлi салалардағы, ... ... ... ... ... ... барлық немесе негiзгi
кәсiпорындар бойынша көрсетiлуi керек. Мемлекеттiң ... ... ... осымен тұжырымдалмақ.
Экономика салаларына және әртүрлi өндiрiстерге ҚҚТ әдiстерiн ескере
отырып ... ... үшiн ... ... ... ... Орталықты құруға рыноктар маркетингi және оларды терең
зерделеу саласындағы консалтингтiк ... ... ... ... мен ... ... сатыда тұрғаны, талдау ... ... тыс ... ... және жеке сектордың әлемдiк деңгейде
жүзеге асырылатын рынокты ... ... ... ... өткеруi
түрткi болып отыр. Мемлекет орталық құра ... осы ... ... ... ... бередi. Консалтингтiк қызмет көрсетудiң ... өсуi және ... ... орталықтың мемлекеттiк ретiндегi
қызмет етуi орынсыз болады және ол 3-тен 5 ... ... орта ... ... болады.
Өнеркәсiптi жаңғыртудың басым бағыттарын анықтау үшiн ... ... (ОЭК) және ... ... да ... ... және өндiрiстiк әлеуетiн пайдалану
Iрi инвестициялық жобалар өзiнде шоғырланған және өнiмнiң әрбiр өзгерту
сатысында қосылған құны ... ... ... ... ... ... ... болатын өнiмдер шығаратын өндiрiс орындары ҚҚТ
әдiсi бойынша ... ... ... және ... ... ... мен ... алаңына немесе базасына айналуы тиiс.
Iс жүзiнде барлық мұнай экспорттаушы елдердi дерлiк өз экономикасын
әртараптандыру проблемасы ... ... ... осы ... бiраз
тәжiрибе жинақталған.
Мұнай және мұнай өнiмдерiне конъюнктура өзгерiстерiнiң әсерiн төмендету
мақсатында аса iрi ... ... ... ... он ... ... ... табысты қайта бөлу есебiнен экономиканың өндiрiстiк
құрылымын жетiлдiру жөнiндегi шараларды iске асыруда. Осымен бiр ... ... ... кiрiс алу ... ... ... капитал
экспорттау жұмысы жүргiзiлуде.
Қазақстанда мұнай-газ өнеркәсiбiне жылдан жылға көбейiп келе ... ... ... ... ... қолайлы орта
болып табылады.
Осыған байланысты, Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторын ... ... ... ... ... "локомотивтерiнiң" бiрi болып
табылады, онда күнiлгерi бағалау бойынша көмiрсутектердiң ... қоры ... ... ... ол күтiлiп отырғандай, Қазақстанда көмiрсутектер
өндiрудiң неғұрлым елеулi өсiмiн қамтамасыз етедi.
Перспективада ... кен ... ... ... ... 150-200
млн. тоннаға жетiп, 25-30 жыл бойы осы деңгейде ... ... ... ... бөлiгiндегi тұзды кен орындары мұнайда
сұйылған газдың құрамы жоғары - шамамен 60% көлемiнде ... ... кен ... ... ғана ... ... қоры ... кен
орнының қорымен ғана теңесуi мүмкiн деп күтiлуде.
Тұтастай алғанда Қазақстанның орта және ұзақ мерзiмдi перспективасында
ОЭК-iнiң дамуы КТҚС-ның ... ... ... ... 2007 ... ... кен орындарында өндiрудiң өсуi шамалы болады.
Каспий өңiрi көмiрсутегiн өндiрудiң өсуiне, магистральдық, оның iшiнде
экспорттық мұнай және газ ... ... ... және ауыстырып тиеу
үшiн теңiз порттары мен порт ... ... ... және газ ... жол терминалдарын салуға, ... ... ... ... жаңа ... ... ... жалпы экономикалық қарқынына едәуiр көлемде әсер ... және ... ... ... ... ... кешiретiн
болады.
Каспийде көмiрсутегiн өндiрудiң дамуы мұнай-химия индустриясы үшiн
отандық ... ... ... ... ... Iрi ... ... Қашаған кен орнының өнеркәсiп аймағының маңында iлеспе табиғи
газды ұқсату жөнiндегi ... ... салу ... ... мұнай-
химия өнiмдерiнiң сұйық және бастапқы компоненттерiнiң ауқымды бөлiгiн -
этан, пропан, бутан, ... ... ... ... бензол, ксилол
және басқаларын, олардың негiзiнде пластикалық массалар мен эластомерлер
алуға ... ... он бес ... Қазақстан мұнайын өндiрудi дамытуға инвесторлар 80
млрд. AҚШ долларынан астам қаржы салуға ниет бiлдiруде. Бұл ... ... ... жұмысын қамтамасыз ететiн өндiрiстiк,
инфрақұрылымдық және әлеуметтiк объектiлер салуға ... ... ... ... ... мен қызметтер көрсетулердiң
ауқымды түрiне сұраныс тудырады, ... бiр ... ... жағдайы үшiн
уақытша сипатта болады, ал басқа бөлiгi мұнай қорлары сарқылғаннан кейiн де
сыртқы және iшкi рыноктарда ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту демалыс және ойын-
сауық индустриясын құру үшiн, теңiз порттары - ... ... ... азайту үшiн, машина жасау зауыттары баржалар, ... және ... ... ... пен ... ... мол
ассортиментiн шығару және т.б үшiн алғышарт жасайды.
ҚҚТ дамыту ... ... ... ... ... жақсы
перспективалары бар.
Мұнай мен газды ұқсатуды ... түсу iс ... ... ... мен ... ... ... бұйымдардың шамамен 200
түрiн шығаруға мүмкiндiк жасайды. Осы ... ... ... көп ... корпорация құруға жағдай жасайды.
ҚҚТ-ны дамыту үшiн металлургия ... ... ... ... Д.Менделеевтiң периодтық жүйесiнiң 100-ге жуық элементiн
қамтитын минералдық рудалардың ... бар КСРО ... оның 74 ... ... ... пайдаланылады. Қазақстанның түстi металлургия өнiмi
ғылымды көп қажет ететiн және жоғары технологиялы ... - ... ... электр техникасын жасауда пайдаланылды.
Қазақстанда түстi, асыл және сирек кездесетiн жер металдарының ... ... ... және қоры аз ... руда үйiндiлерiнен,
металлургиялық шлактар мен қайта өңдеу қалдықтарынан алу жөнiндегi ғылыми-
инновациялық әзiрлемелердi түстi металлургия кәсiпорындарында ... ... да зор ... ... мен ... бар. Металлургиялық
қалдықтар мен руда үйiндiлерiн ... ... жаңа ... ... мерзiмдi перспективада қосылған құны жоғары өнiм алуға мүмкiндiк
бередi.
Қазақстанға iрi инвестициялардың ... ... ... ... және
жиhаз өнеркәсiбiнiң өнiмдерiне және т.б. сұраныс тудырады. Осының бәрiн
мұнай мен ... және ... ... ... түсу ... Қазақстанда
шығаруға болады әрi болашақта бұл өнiм әлемдiк рынокта өз орнын табады.
Қазақстан әлемдегi iрi ... ... бiрi ... табылады. Астық
өңдеу процесiн тереңдету көп салалы ... ... ... базасы болуы
мүмкiн. Осындай тiзбектi дамытудың бағыттары ... ... ... ... де, ... өндiру, мал шаруашылығы, ет пен сүт өнiмiн
шығаруды дамытудан да ... ... ... ... да, ауыл
шаруашылығы техникасы мен минералдық тыңайтқыштарды шығару ... да, ... ... бояғыштарын, фармацевтикалық бұйымдарды,
биотехнология өнiмдерi мен ... ... ... ... да
кiредi.
Экономика құрылымын және қазақстандық экономиканың экспорттық ... ... ... ... тұрғыдан басым бағыт болып
табылады. Алайда ұсынылып отырған жобаларды iске асыруға мемлекеттiк ... ... ... ... ҚҚT әдiсi ... ... өнiмдердi
барынша қайта өңдеу бөлiнiсiнде дамыту ... ... ... ... ... кейiн ғана қабылдау қажет.
ҚҚТ әдiсi бойынша экономиканың басым салаларын айқындау кезiнде ҚҚТ-ның
одан әрi дамуын көздейтiн бiрлескен өндiрiстердi ... орай ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
Қазiргi экономикалық дамудың негiзгi сипаттамаларының бiрi озық ... ... ... ... бiр ... кезеңiнде жасалған
технологияларды кезең-кезеңiмен ауыстыру процесiмен байланысты оның әркелкi
сипаты болып табылады. Технологиялық құрылымдардың ауысуы сәтiнде ... көш ... ... ... ... құнсыздануына және бұрынғы
өндiрiстерде iстеген қызметкерлердiң бiлiктiлiгiнен айырылуына тап болады.
Жаңа өндiрiстiк-технологиялық жүйенi қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... ... сырғып бара жатқан
капиталды тарту орталықтарына айналады.
Стратегия индустриядан ... ... ... ... инновациялық және өндiрiстiк әлеуеттi ұлғайтуға
бағытталған, ол ... ... ... ... ... тиiс.
Негiзгi бағыттар мыналар болуы тиiс:
1. Жоғары технологиялы өндiрiстер қалыптастыруға, оның iшiнде ... ... та ... трансфертiнiң тиiмдi жүйесiн жасауға
жәрдемдесу.
2. Жоғары ғылыми-технологиялық әлеуетi бар ... ... ... мен ... ... бар ... қазiргi заманғы
ғылыми және инновациялық инфрақұрылымды жасап, оның қазiргi ... ... ... ... ... орталықтар, ғылыми-
технологиялық аймақтар және c.c.) қолдау.
3. Индустриядан кейiнгi экономика тұрғысынан ... озық ... ... ... ... ... ... қазiрдiң өзiнде мына салалардағы ... ... көп ... ... өндiрiстердi дамыту үшiн белгiлi бiр ғылыми базаға
ие, оның iшiнде:
• биотехнологиялар (ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа сорттары ... ... ... ... және басқалары);
• ядролық технологиялар;
• ғарыштық технологиялар;
• жаңа материалдар, химиялық өнiмдер және басқаларды жасау.
Қазiргi заманғы ғылыми-техникалық ... жаңа ... мен ... технологиялар;
• ақпараттық технологиялар салаларында зерттеулер жүргiзу үшiн қажетті
жағдайлар ... және ... ... мен ... ... ынталандыруға, ғылым мен инновациялар салаларына
инвестициялар ... ... пен ... ... ... жылдамырақ енуiне бағытталған заң шығару базасын жетiлдiру.
Стратегияның маңызды мiндеттерiнiң бiрi Мақсатты ... ... ... iске ... ... ... мен ... болып табылады, бұл индустриялық-инновациялық
дамудың қазiргi мемлекеттiк басқару жүйесiн қайта қарауды және ... ... ... ... қажет етедi.
Стратегияда айқындалған мақсаттарға қол жеткiзу үшiн жаңа мемлекеттiк
даму ... құру және ... ... атап ... ... қорын, Қазақстан Даму Банкiн, Инновациялық қорды, Экспортты
сақтандыру корпорациясын нығайту қажет.
Тұтастай алғанда, даму ... ... ... ... мамандандыру, бәсекелестiк және ашықтық ... ... ... ... тиiс.
Орталықсыздандыру қағидаты жеке сектордың бастамашылықтарын қолдау
(қаржылай қолдауды қоса алғанда) көздерiнiң сан түрлi болуын бiлдiредi. ... бұл ... ... және ... ... бiр ғана ... ... бiлдiредi. Бұл:
• шешiмдер қабылдау кезiнде ықтимал жүйелi қателердi болдырмауға;
• бәсекелестiктiң негiзiн салуға, ... ... ... ... кезiнде неғұрлым ашық саясат жүргiзуге;
• жеке сектордың бастамашылықтарын неғұрлым терең ... ... ... ... Мысалы, егер перспективалы жоба даму
институттарының бiрiнде қолдау таппаса, онда оны ... ... ... ... қағидаты даму институттарының ... ... ... және/немесе түрлерiне мамандануын бiлдiредi. ... Даму ... ... ... ... ... ... қоры - жарғылық капиталға үлестiк (бақылаусыз) қатысу арқылы;
Инновациялық қор - гранттар, оның ... ... мен ... ... беру және ... үлестiк қатысу арқылы жобаларды қаржыландыруға
маманданады. Мамандану қағидаты даму институттарының мамандану шеңберiнде
операциялармен және қызмет түрлерiмен ғана ... ... ... үшiн ... ... ... басқа операцияларды да (қызмет
түрлерiн) ... ... ... Бұл үшiн ... емес ... мен ... ... асырудың лимиттерi белгiлендi.
Бәсекелестік қағидаты даму институттарының қызметiн бәсекелестiк
негiзде ... ... ... ... ... институттардың
көпшiлiгiнiң дамудың осы кезеңiнде жоқ нарық институттарға ... ... ... ... ... нарықтық институттарға
елiктеудi бiлдiретiнiн ескере отырып, әуел ... ... ... яғни ... ... құру ... Бәсекелестiк қағидаты
қандай да бiр институттың қызметi нәтижелерiн салмақтауға мүмкiндiк бередi.
Ашықтық қағидаты менеджерлердiң есептiлiгi мен жауапкершiлiгiн, ... ... әрi ... ... үшiн ... бақылауды қамтамасыз
ететiн дамудың мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... Мемлекет даму институттарының алдына қойылған
мiндеттердi тиiсiнше iске асыру мақсатында олардың қызметiне қандай да ... ... ... етуi тиiс. Осы ... ... ... үшiн
тәуелсiз директорлар институты (мiнсiз iскерлiк беделi бар шетелдiк жоғарғы
бiлiктi менеджерлердi тарта отырып), ... ... ... заманғы құралдары белсендi пайдаланылатын болады.
Қазақстанның инвестициялық қоры
Қазақстанның инвестициялық қорының (ҚИҚ) мақсаты Қазақстанда да, шет
елдерде де кәсiпорындардың ... ... ... және ... арқылы жеке сектордың экономиканың шикiзаттық емес секторындағы
бастамаларына қаржылай қолдау көрсету болып табылады.
ҚИҚ құру қажеттiлiгi қор ... ... ... ... төмендiгiне, отандық рынокта өңдеушi өнеркәсiпке келiп ... ... ... ... ... нарықтық тетiктердiң болмауымен
байланысты болып отыр. ҚИҚ құру ... ... үшiн ... ... ... деңгейiне көшу қажеттiлiгiне белгi болып табылады. Банктермен және
басқа да ... ... ҚИҚ ... жаңа ... пен ... ... үшiн ... серпiлiс болады.
Жеке инвестициялық қорлардың пайда болуымен мемлекеттiк қаржы институты
ретiндегi ҚИҚ рөлi қысқартылатын болады. ... ... 3-5 ... ... ... ... болуымен жекешелендiрiлетiн болады.
Қаржылай қолдау көрсету туралы шешiм ҚҚТ ... ... ... ... ... неғұрлым маңызды элементтерi анықталғаннан кейiн
жүзеге асырылатын болады. Егер ҚҚТ талдауының тұжырымдары ҚҚТ-да бiрқатар
өндiрiс құру ... ... ... онда барлық қажеттi негiзгi
өндiрiстi құру көтермеленетiн болады. ҚҚТ әдiснамасы ... ... әрi жоба үшiн ... өзге де ... ... ... тиiс.
Бұл ретте жобаларды бағалаудың бiрiншi кезектегi ... бiрi ... ... ... табылады.
Бағалаудың басқа өлшемдерi жобаның экспортқа ... ... ... ... бағыттылығы болады. Талдау мәнi экономиканың шикiзат
секторына ... жеке ... ... бастамалары болуы тиiс.
Жобаларды қаржыландыруды жеңiлдету үшiн, жеке ... ... ... ҚИҚ ... ... ... ... алуда) бақылау
пакетiн алмай қатысу арқылы бiрлесiп қаржыландыруға қатысатын болады.
Сонымен қатар ... ... ... iске асырылғаннан кейiн
сатылатыны жөнiнде нақты ереже белгiленуi тиiс.
Бұл ҚИҚ-қа жаңа ... оның ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ бағалы қағаздар рыногын дамытуда да ... ... ... ... Даму Банкiмен тығыз қарым-қатынаста жұмыс iстеуi тиiс.
Бұл екi институт банк желiсi бойынша жобаларды қаржыландыру және ... ... ... ... толықтыруы тиiс.
Таяу және орта мерзiмдi перспективада шетелдiк маманданған ... ҚИҚ ... ... ... ... ... ... Ынтымақтастық
шетелдiк мамандарды тарту бағытымен қатар ҚИҚ ... ... ... да жүзеге асырылатын болады.
Қазақстанның Даму Банкi
Қазақстанның Даму Банкiнiң негiзгi мiндетi ұзақ ... және ... ... проценттi банк кредиттерiн, оның iшiнде экспорттық кредиттер
беру арқылы, сондай-ақ ... ... ... беретiн заемдар мен
кредиттер бойынша кепiлдi мiндеттемелер беру арқылы жеке ... ... ... ... жобалар бөлiгiнде) қаржылай
қолдау көрсету болып ... Даму ... ... етуi ... ... банк жүйесiндегi
айтарлықтай тәуекелдерге және ... ... ... ... ... ұзақ ... және төмен проценттi
кредиттердi берудi ... ете ... ... ... қолдау көрсету туралы шешiм ҚҚТ әдiснамасы бойынша
кешендi талдау жасалып, тiзбенiң ... ... ... ... ... асырылатын болады. ҚҚТ әдiснамасы бойынша талдау ... жоба үшiн өзге де ... ... ... ... тиiс. Бұл ... бағалаудың бiрiншi кезектегi өлшемдерiнiң бiрi олардың
коммерциялық қайтарымдылығы болып ... ... ... ... ... ... маманданған қаржы
ұйымдарын, атап айтқанда лизингтiк ұйымдарды құру ... ... Даму ... институционалдық тұрғыда нығайтылатын болады.
Сонымен бiрге ... Даму ... ... ... ... жобаларды қаржыландыру құқығы берiлуi мүмкiн.
Инновациялық қор
Инновациялық қор тiптi дамыған ... ... ... толық
дәрежесiнде бола бермейтiн нарықтық ... ... ... тиiс. Бұл ... ... ... ... және басқалары сияқты жоғары технологиялық салаларын құру
мен ... үшiн ... ... ... ... қор ... басты
мақсаты Қазақстан Республикасында инновациялық белсендiлiктiң артуына,
жоғары технологиялы және ғылымды көп ... ... ... ... ... ... ... құру инновацияларды енгiзудiң тиiмдi және нарықтық
тетiктерiнiң болмауына ... ... ... ... кеңiстiктiктiң
барлық елдерiне тән жүйелi проблеманы шешуi тиiс.
Бұл проблеманың екi жағы бар. Бiрiншiден, бұл әзiрленген ... ... ... жаңа ... әзiрлеу үшiн
қолданбалы ғылыми зерттеулер мен тәжiрибелiк-конструкторлық жұмыстарды
қаржыландыру.
Осы проблеманы шешу үшiн ... ... ... ... жеке
сектор тарапынан Қазақстандағы венчурлiк қаржыландыруды ... ... және ... ... ... ... тиiс.
Инновациялық қор өз қызметiнiң бастапқы кезеңiнде ... және ... ... ... ... ... жүзеге асыратын
және венчурлiк қорларды құратын болады.
Инновациялық қор ... ... ... ... және өсуi ... ... ... жөнiндегi қызметiн тоқтатып, өз
белсендiлiгiн инновациялық ... ... және ... ... ... ... ... негiзгi мiндеттерi:
• инновациялық инфрақұрылым элементтерiн (технополистер ... ... ... және т.б) ... ... және ... деңгейдегi iрi еншiлес инвесторлармен бiрлесiп
еншілес қорларды құру;
• құрылатын және жұмыс істеп тұрған ... ... ... ... және ғылымды көп қажет ететiн өнiм
өндiру, жаңа технологияларды әзiрлеу мақсатында қатысу;
• коммерциялық тиiмдiлiгi мен ... ... ... ... ... ... ... жаңа
технологияларды, тауарларды, қызмет көрсетулердi ... ... ... ... мен ... ... беру ... қаржыландыру болып табылады.
Инновациялық қордың гранттарды бөлу туралы шешiмi шетелдiк ғалымдарды
тарта отырып, тәуелсiз ... ... ... ... ... ... тиiс. ... үшiн таңдалған ғылыми зерттеулер
ҚИҚ және ... Даму ... ... ... аясындағы жобаларға
тұтас алғанда сәйкес келуi тиiс.
Елдегi венчурлiк ... ... ... ... отырып,
Стратегияны iске асырудың бiрiншi кезеңiнде венчурлiк қызметтi көтермелеу
және реттеу үшiн барабар заңнамалық база әзiрленiп, ... ... ... барлық түрлерiнiң жаңа бiлiмдердi жинақтау
жүйесiнде бiрдей мәнi бар және қолданбалы ғылыми зерттеулерге ғана ... беру ... ... шетелдiк тәжiрибе көрсетiп отыр. Бұдан өзге,
еңбек пен ... ... ... демек экономиканың бәсекелестiгiн
арттыру, дербес ғылыми-техникалық әлеует құрмай және нығайтпай мүмкiн емес.
Сондықтан да ... ... ... қаржыландыру мемлекеттiк
бюджеттен жүзеге асырылатын болады.
Инновациялық қор өз қызметiн мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру жөнiндегi корпорация
Экспортты сақтандыру жөнiндегi корпорацияның негiзгi мiндетi саяси және
регулятивтiк қатерлердi ... және ... ... ... ... тауарлары мен қызметтерiнiң экспортына тiкелей
жәрдемдесу болады. Экспортты сақтандыру жөнiндегi корпорация қазақстандық
өнiмнiң экспортын дамыту, ... ... ... ... ... және кейiннен тарату үшiн маркетингтiк зерттеулер жүргiзетiн
болады. Бұл жалпы әлемге танылған тәсiл ... ... әрi ... ... тұрғыдан алғанда экспорттық транзакцияларды жеңiлдетуге тиiс.
Отандық ... ... өсуi және оның ... ... ... ... ... бойынша
Экспортты сақтандыру корпорациясы коммерциялық сақтандыруды қысқартып,
саяси тәуекелдердi сақтандыру мен ... ... ... ... ... баса назар аударатын болады.
3.2 Кәсіпорынның инвестициялық саясатын жетілдіру ... ... – бұл ... ... ... ... ... объектілер үшін жағымды жағдай қалыптастыру бойынша
мемлекет жүргізетін мақсатты бағытталған шаралар ... ... ... ... белсенділікке әртүрлі тетіктер
көмегімен әсер ете алады:
– несие-қаржылық және салықтық саясат;
– инвестициялық өндірістің және ... ... ... дамуына
салатын кәсіпорынға әртүрлі салықтық жеңілдіктерді беру;
– амортизациялық саясат;
– шетел ... ... үшін ... жағдай қалыптастыру жолымен;
– ғылыми-техникалық саясат және т.б.;
Инвестициялық саясаттың мақсаты болып ... ... ... ... отандық экономиканы көтеруге және қоғамдық
өндірістің тиімділігіне бағытталған Қазақстан республикасының экономикалық
және әлеуметтік дамуының стратегиялық ... ... ... ... ... ... саясаттан басқа салалық, аймақтық және
жеке шаруашылық субъектілерін инвестициялық саясатын ерекшелейді. Олардың
барлығы өзара ... ... ... ... ... ... ... саясат табылады.
Әлемдік қауымдастық кейінгі кезде Қазақстанға үлкен сенімділікпен
қарайды. Бұл заңдық базада ... ... және ... ... және бұл ... ... салаларына көп инвестицияның
құйылуына және оның ... ... ... ... ... ... қызметті реттейтін негізгі нормативті-құқықтық
актілер:
1) Тікелей ... және ... ... ... үшін ... ... секторының тізімін бекіту туралы №3444 1997 ж 5
сәуірдк ҚР-ң Президентінің жарғысы;
2) «Қаржылық лизинг туралы» ҚР-ң заңы, 2001 ж ... «ҚР ... ... ҚР-ң ... ... РК3 2004 жылдың 8 қаңтары.
Экономиканы реформалаудың қазіргі кезеңі отандық ... ... ... ... үшін басқаруды мемлекеттік органдарының және
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... көбінде өндірістік және қаржылық ресурстың бар
болуынан, сонымен қатар тиімді ... ... ... ... ... ... инвестиуияның потенциал және
аймақтық инвестицияның мониторинг сияқты түсініктермен ... ... біз ... ... ... ... қарастырмаймыз.
Аймақтағы инвестициялық саясат тікелей жүзеге асырылуы ... ... қол ... және ... ... ... бөлу болса
және оны әкімшілік бақыламайтын ... тыс ... ... ... ... аймақтық инвестициялық саясатты жүзеге асыру мүмкіндіктер
және олардың ... ... ... ... болады. Ұсынылған
жүйеге сәйкес инвестициялық потенциал, яғни инвестициалаудың ... және ... ... ... ... ... бюджет қаражатарынан;
– бюжетен тыс қаражатардан –
– меншік капитал;
– тартылған (қарыз) капитал;
– шетел капитал;
– демеушілік салымдардан.
Алдын-ала бекітілген ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Қабылданған аймақтық даму концепсиясына сәйкес инвистициялар келесілер
бойынша қолданылуы мүмкін:
– экономикалық дамыту керек салалары;
– кәсіпорынды қайта өндіру типтері;
... ... ... ... ... және ... ... өндірістік нәтижелер (ғылыми зертеулер, өнімнің жаңа ... ... оның ... ... ... ... ... өнімділігін жоғарлату және т.б.);
– инвистициялық тиімділік деңгейінің сатып алыну ... ... ... ... және ұзақ мерзімді сатып алыну).
Инвистицияны қолдану бағытын таңдау және оларды жүзеге асыру ... ... ... ... Ол ... ... оның белгілі бір бөлігін құрайтын бюджет тиімділігінің нәтижесі болып
табылатын нақты экономикалық ... және ... ... ... қарастырады. Жалпы тиімділікті құрайтын үшеуі де аймақтық дамуы
және инвестициялық потенциалдың жоғарлауы үшін нақты жағдайлар туындатады.
Аймақтатық ... ... ... ... ... аймақты
дамыту мақсатында үлкен көлемде әртүрлі құралдарды, ... ... ... ... ... әсер ... тізімі және құрылымы 2 суретте көрсетілген.
Барлық тетіктердің және құралдардың көлемін шартты ... 2 ... ...... ... және жанама әрекетегі. Бұл басқарудың
республикалық органы ... ... ... ... ... келесілер жатады:
– қажетті өнімді өндіруге аймақтық (облыстың және жергілікті) тапсырыс;
– аймаққа қажетті өнімді өндіруге салық ... ... ... ... ... ... үшін пайызсыз ссуда және несиелендіруді
жеңілдету;
– инвесторларға берілген несиені қайтару бойынша несиелі ұйымдарға аймақ
әкімшілігінің кепілдігі;
– аймаққа ... ... ... ... ... ... ... зотация;
– инвесторға баланстың пайдасына салықты төмендетуді қамтамасыз ететін
негізгі өндірістік қорлардың амортизациясын тездету.
... ... ... ... ... ... және
лицензиялау;
– аймаққа қажетті өнімді өндіру құқығы үшін жоба және ... ... ... ... ... өндіруді дамытуға мүмкіндік беретін,
монополияның ... ... және ... ... ... тудыратын
антимонопольды саясат;
– техникалық күрделі өнімді өндіруді инвестициялау үшін жағымды шарт
жасайтын лизингтік ... ... ... ... өнімді өндіру үшін және кәсіпорынға өзінің қызметін
жалғастыру үшін, төлемдерді және ... ... ... ... және оларды жаңа ... ... ... ... қызметті дамыту және кеңейту және ... ... ... мақсатында оқыту және
инвестициялық ресурстарды рационалды қолдану;
– кәсіпорын қызметін жақсарту үшін және ... ... ... ... ... ... жүргізу және қолдану;
– аймаққа қажетті өнімді өндіру және инвестициялық үшін жағымды құқықтық
жағдай қалыптастыратын ... ... ... қызметті реттеудің тікелей құралдарынан басқа қызметтің
тікелей емес құралдарын және ... ... ... және қажет, оларға
келесілер енеді:
- өнімнің жеке түрлерін бағалық шектеу;
- экспортты-импортты өнімге кедендік тарифтер;
- аймақтық мүдделерін ҚР-ның ... ... ... ... және ... ... ... бюджеттік саясат;
Жеке құралдарды рационалды және тиімді қолдану, сонымен қатар олардың
дұрыс сәйкестенуі ... ... ... ... шеңберіне
бағыттауға мүмкіедік береді.
Кәсіпорынның инвестициялық қызметі экономикалық, ... ... ... тікелей тәуелді. Оның көмегімен мемлекет өндіріс
көлемінің темпіне, ҒТП ... ... ... ... және ... мәселелерді шешуге тікелей әсер ете алады.
Кәсіпорындардағы ингвистициялық саясат оның ... ... ... ... Егер бұл ... жоқ ... ... қызмет туралы сөз болуы тиіс емес.
Кәсіпорындардағы инвестицияның саясаттың ең маңызды принципі болып
келесілер ... ... ... ... жетуге және оның қаржылық
тұрақтылығына инвестициялық саясаттың бағытталуы;
– инфляцияны және тәуекел факторларын ... ... ... ... ... ... ... және ең арзан көздерін және инвестициялық қаржыландыру әдісін
таңдау және т.б.
Басқару ... ... ... ... ... нақты
инвестицияларының келесі кезеңдерін айқындауға болады:
– инвестициялық қызметті ынталандыру;
– инвестицияларды бағдарламалау (кәсіпорынның даму бағдарламасы);
– таңдалған инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді және
т.б. бағалау);
– нақты инвестицияларды сақтандыру;
– инвестициялық процесті реттеу;
– инвестицияларды жоспарлау;
... ... ... ... ету ... бюджетін
жетілдіру); жобалау (жеке объектілер бойынша ... ... ... ... қамтамасыз ету;
– нақты инвестицияларды меңгеру процесінің мониторингі (құрылыстың циклді
жылдам басқару);
– эксплуатацияға жылдық ... ... ... ... ... ... ... бағалау (жүзеге асыру ... ... ... ... ... процесінде келесі мәселелер
шешіледі:
1) Инвестициялық қызметті ... ... ... ... ... жоғары темптерін қамтамасыз ету. Инвестициялық
қызметтің сәттілігі және ... ... даму ... ... ... сату және пайда көлемі ... ... ... қаражат қалады.
2) Инвестициялық қызметтен түсетін пайданы максималдау. Кәсіпорынның
экономикалық дамуы үшін бухгалтерлік ... ... ... ... таза
пайда маңызды. Сондықтан бар бірнеше инвестициялық жобаларда салынған
капиталға көп пайда әкелетінін таңдау керек.
3) Инвестициялық ... ... Бұл ... көп жақты
және инвестициялық қызметтің барлық түріне сәйкес. ... ... ... тек ... ... ... ... авансталған
капиталдың бір бөлігін жоғалтуға әкеледі. Сондықтан ... ... ... ... шешімдерді қабылдау процесінде жобалық
тәуекелдердімаксималды шектеу қажет.
4) Инвестициялық қызметті ... ... ... кәсіпорынның
төлемқабілеттілігін және қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету. Бұл
қызмет ... ... ... көлемде алумен байланысты және ағымдағы
шаруашылық операциялар бойынша кәсіпорынның ... ... ... ұзақ ... ... ... баланстың пассивіндегі
қарыз құралдардың көбеюі (50% жоғары) кәсіпорынның ұзақ мерзімде
қаржылық тұрақтылығынан ... ... ... ресурстарды
қалыптастыру кезінде олардың қаржылық тұрақтылыққа және шаруашылық
субъектінің төлемқабілеттілікке қалай әсер ететінін есепке алу ... ... ... жүзеге асыру тездету жолдарын табу, себебі:
– әрбір жобаны жүзеге асыру ... ... ... өндірістік және
ғылыми-техникалық дамуын жылдамдатуға әрекет етеді;
– жоғары тиімді жоба ерту ... ... ... ... және
амортизациялық есептеулер нысанында қосымша ақша ағымдары қалыптасады;
– жобаны ... ... ... ... ... қолдану мерзімін
қысқартады, бұл өз кезегінде инвесторға кредиторларға пайыз төлеуден
үнемдейді;
– жобаны ... ... ... ... тауар нарығындағы
конъюнктураның жағымсыз өзгеруіне байланысты инвестициялық тәуекелдердің
төмен әрекет етеді.
Инвестициялық портфельді ... ... ... ... ... ... инвестициялық стратегия қалыптастырғанда есепке
алынады. Сондықтан ... ... ... болып пайданы
максимилизациялау емес, ал қажетті ... ... ... ... ... дамуының жоғары темптерін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қажетті ақпаратты жинау;
– қызықты объектілер бойынша нарықты конъюнктураның артықшылығын ... ... ... ... және баға деңгейін анықтау).
– икемді ағымдық корректировка, көбінде стратегия.
Инвестициялаудың ... ... ... варианттардыанықтаудан
басталады. Альтернативті жобаны кезектеп бір-бірімен сәйкестендіріп және
табыстылық, арзандылық және инвестор үшін ... ... ... ... ... болжамды бағалау өте қиын, бұл ... ... ... аз.
Еңалдымен, қаражаттарды қайда салуын анықтайды: өндіріске, бағалы
қағаздарға, жылжымайтын мүлік сатып ... ... ... ... ... кезінде келесі ережелерді сақтау керек:
– Таза пайда салынған салымнан оның ... ... ... ... көп болу керек;
– Инвестицияның рентабельділігі ... өсу ... ... ... Осы ... рентабельділігі уақыт факторын есепке ... ... ... ... ... рентабельділігінен жоғары болу
керек;
– Кәсіпорынның активтерінің табыстылығы жобаны өткізуден кейінгі ... ... таза ... қатынасы сияқты қарыз қаражаттары бойынша
банктік пайыз ... ... ... ... көп ... ... Қарастырылатын жоба кәсіпорынның тауарлы және ... ... ... ... ... келу ... – ұзақ ... сондықтан инвестициялық жобаларды бағалау
кезінде келесілерді есепке алу ... ... ... ... мерзімі көп болған сайын, жоба
тәуекелді);
ақшаның уақытша құнын, себебі уақыт өткен сайын олар ... ... ... ... ... ... ... корпорацияның бағалы
қағаздарының бағамдық құнының өсуі және табысты максималдау болғандықтан,
осы көзқарас бойынша басқа салынған қаражаттармен салыстырғанда осы ... ... ... ... ... ... алынған негізгі теориялық
және практикалық қорытындыларға келесілер жатады:
Қазіргі экономикада инвестициялар – бұл капиталды оның ... ... ... Инвестициялау нәтижесінде алынған капиталдың ... ... ... бар ... ... бас ... өтеу
үшін, оған тәуекел үшін сыйақы беру және болашақ ... ... ... ... үшін ... болу керек. Инвестициялар –
бұл табысты алу немесе өзге ... ... жету ... кәсіпкерлік
қызметтің объектілеріне салынатын мүліктік және ... ... ... ... ... ... орындайды, қайсысысыз қандай да мелекеттің экономикасының ... ... ... ... инвестициялардың негізі келесілер
болып табылады:
– кеңейтілген өндірістің саясатын жүзеге асыру үшін;
– ҒТП-ң жылдамдатылуы, отандық ... ... ... және ... жақсарту үшін;
– қоғамдық өндірістің құрылымдық қайта құрылуы және ұлттық шаруашылықтық
барлық салаларының теңдестірілген дамуы үшін;
– өнеркәсіптің қажетті шикізат базасын құру ... ... ... ... және ... ... ... шешу үшін.
Кәсіпорынның инвестициялық қызметінің негізін негізгі капиталға
жұмсалатын нақты инвестициялар ... ... ... бұл
инвестициялау қазіргі жағдайдағы инвестициялық қызметтің жалғыз бағыты
болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ролін анықтайды.
Негізгі капиталаға жұмсалатын ... ... ... даму ... ... ... басты нысаны болып табылады.
Бұл дамудың негізгі мақсаты жоғары тиімді нақты инвестициялық жобаларды
жүзеге ... ал ... ... даму ... өзі ... жобаларды уақытында жүргізудің жиынтығы ... ... осы ... ... жаңа ... және аймақты
нарықтарға енуге, өзінің нарықтық құнының тұрақты өсуін ... ... ... экономикалық өсуді қамтамасыз ететін қазіргі шарттардың
қанағаттандыруы, капиталдық салымдардың сапалы ... ... және ... ... ... ... ерекшеленеді, яғни жаңа
технологияларды және күштерді енгізуде отандық өнеркәсіптің негізгі қорлары
тозған және ... олар ... ... материал сыйымды, толығымен
бәсекеқабілетсіз өнім шығарады. Негізгі қорларды бөліктеп ... ... ... ... және қайта құрастыру деп аталады.
Кәсіпорынды капиталды инвестициялау екі негізгі бағытта ... ... Жаңа ... ... негізгі құралдарды енгізу);
– Негізгі құралдарды техникалық қайта қаруландыру және ... ... жылы ... ... ... ... ... қаржы емес активтерге жұмсалған 1307,2 млрд. теңге инвестицияны игеру
болды, мұның 1100 ... ... ... ... капиталға жұмсалған.
Қаржы емес активтерге жұмсалған инвестициялардың жалпы көлеміндегі негізгі
капиталға жұмсалған инвестициалардың үлесі 85,8% құрайды.
Негізгі капиталға ... ... ... ... ... емес үйлер мен ғимараттарға кеткен шығындардың үлесі 45,0% құрады,
бұл 2001 жылғы көрсеткіштен 9,6 ... ... ... ... ... ... ... 0,6 пайыздық пунктке ... 4,8% ... ... ... ... кеткен шығындардың
үлесі 1,6 пайыздық пунктке төмендеді.
Негізгі капиталға жұмсалған басқа шығындар 131 млрд. теңгені ... 89,1% - ... ... ... ... капиталға жұмсалған
инвестициялар көлемінің жартысынан астамын ... ... ... жүзеге асырған (54,2%) (2006- де -54,3%). Шетелдік меншік
кәсіпорындарының үлесі 2006 ... ... 0,5 ... ... ... ... үлесінің 0,6 пайыздық пунктке өсуі,
басымдығы экономика салалары: көлік – коммуникациялық кешенді нығайту ... ... - ... ... ... және ауыл ... ... жабдықтау, экология, әлеуметтік секторды дамыту жекеше бизнес
үшін тартымсыз болып табылатын Мемлекеттік инвестициялар бағдарламасын ... ... ... ... ... өсуі мен капиталдың
қорлануының негізгі көрсеткіші – негізгі капиталға жұмсалған инвестициялар
көлемінің өсуімен сипатталатын экономикалық өсу ... ... ... ... мақсаты болып инвестициялық қызметті
жандандыруға, сонымен қатар отандық ... ... және ... ... ... ... республикасының экономикалық
және әлеуметтік дамуының стратегиялық жоспарын жүзеге асыру табылады.
Жалпы мемлекеттік инвестициялық саясаттан басқа салалық, ... ... ... субъектілерін инвестициялық саясатын ерекшелейді. Олардың
барлығы өзара тығыз байланысты, бірақ анықтаушы болып ... ... ... табылады.
Кәсіпорындардағы инвестицияның саясаттың ең маңызды принципі болып
келесілер табылады:
– кәсіпорынның ... ... ... және оның ... ... ... ... инфляцияны және тәуекел факторларын есепке алу;
– инвестициялық (бизнес-жоспардың) экономикалық негізделуі;
– сенімді және ең ... ... және ... ... ... және т.б.
пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Мертенс А. Инвестиции: Курс ... по ... ... ... ... ... агентство, 1997.-ХVI, 416 с.
2. ҚР-ң 8.01.03 ж-ң «Инвестициялар туралы» заңы - // ... – 2003. – 21 янв. – с 6
3. «ҚР ... ... нарығы жөніндегі» ҚР Заңы 02.06.2003 ж.
4. Абрамов С.И. Инвестирование. – М.: 2000. – 440 ... ... В.В. ... менеджмент. – СПб, 2000.
6. Шарп У., Александр Г., Бейли Дж. Инвестиции: Пер. с англ. - М.: ... 1998.- ХII, 1028 ... ... Б.К., ... А.А. Особенности инвестиционного процесса
(региональный аспект).- Костанай: Изд-во КГУ, 1999.- 198 ... ... ... ... ... и Янг. – ... ... И.А. Управление использованием капитала. – Киев: Ника-Центр,
2000. – 656 с.
10. Қазақстан Республикасының ... ... ... 2007. – ... ... ... ... статистика және ... ... ... Республикасының өнеркәсібі. 2007. / Статистикалық жинақ,
Қазақстан Ұлттық статистика және талдау Агенттегі, 2008
12. АҚ ... ... ... ... ... есебі: 2005 ж. –
Теміртау, 2006 ж.
13. АҚ ... ... ... ... ... есебі: 2006 ж. –
Теміртау, 2007 ж.
14. АҚ «Арселор ... ... ... ... есебі: 2007 ж. –
Теміртау, 2008 ... ... Ю.В., ... В.А. – Инвестиционный анализ: Учебное пособие
для вузов – ... 2000. – ... ... В.В. ... методы регулирования ... М.: ... и ... 1993.- 144 ... ... И.А. ... ... : Учебное пособие / Ассоциация авторов
и издателей «Тандем». – М.: Экмос, 2000. – 271 ... ... Н.В. ... ... ... и финансирование. –
М.: 1999.
19. Ковалев В.В. Методы оценки инвестиционных проектов.-М.: Финансы ... 1998.- 144 ... ... Г.Д. ... ... ... ... для вузов/ Под
ред. проф. В.А. Швандера. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, 1999. – 208 с.
21. ... ... ... ҚР ... Мелкумов Я.С. Экономическая оценка эффективности инвестиций и
финансирование инвестиционных проектов. -М.: ИКЦ ... ... ... ... Н.К. ... и ... инвестиций в экономике
Казахстана: стратегия и механизм. - Алматы: ... ... ... ... А.А., Ниматуллин Е.З. Инвестиции и инвестиционная политика. –
Алматы: Fылым, 1999. - 220 с.
25. ... ... В 2-х тт. / В.В. ... В.М. Павлюченко,
В.Д.Шапиро и др. – М.: Высшая школа, 1998.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инвестициялық жобаны қаржыландыру жайлы33 бет
Инвестициялық жобаның қаржыландыру қайнар көздері11 бет
«Таза су өндіру»20 бет
Жобаның өмірлік циклі6 бет
Инвестициялық жобаларды жоспарлау83 бет
Инвестициялық жобалаудың теориялық және ғылыми-практикалық проблемаларын және оның Қазақстан экономикасының экономикалық өсуі жағдайындағы ролін зерттеп, соның негізінде инвестициялық жобалаудың басқару тиімділігін жетілдіруге байланысты ұсыныстар жасау76 бет
Инвестициялық саясат және инвестициялық жобаларды кешенді бағалау105 бет
Кәсіпорынның инвестициялық қызметінің есебі және талдауы35 бет
Халықтың жинақтары инвестицияларды қаржыландыру және несиелендіру көздері ретінде4 бет
Қр-ның экономикалық өсіміне экспортты-импорттық операциялардың әсері туралы90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь