Саяси элита

Жоспар

I Кiрiспе

Саяси элитаның түсiнiгi
II Негiзгi бөлiм
1. Саяси элитаның қызметi
2. Саяси элитаның қалыптасуы мен жiктелуi
3. Саяси жетекшiлiк туралы ұғым

III Қорытынды

Элитаның мәнi мен маңызы
"Элита" терминi фраңцуздың еiлне деген сөзiнең шыққан, сұрыпталған, тандалған, iрiктелген деген мағынаны бiлдiредi. XVIII ғ. бастап ол сөзбен жоғары сапалы товарларды атады. XX г. бастап саясаттану мен әлеуметтануда бiлiмi, байлығы, беделi, билiгi жоғары адамдардың азғантай әлеуметтiк тобын бiлдiредi.
Тарихи жағынан алғанда адамдарды ел билеушi тандаулыларға және олардың дегенiн iстейтiн бағаныштыларға бөлу идеясы өте ертеден бастау алады. Мысалы, Конфуций (б.з.б. 551— 479) адамдарды асыл азаматтарға (билеушi элитаға) жәнетөменгi (карапайым) адамдарға бөлдi. Платон билеушi-философтарға, әскерлерге, егiншiлер мен кәсiпшiлерге ажыратты. Алайда элитарлық теорияны көзқарастар жүйесi ретiнде XX ғ. басында италия ғалымдары Г. Моска, В. Парето, немiс Р. Михельс және т.б. қалыптастырды.
Гаэтано Моска (1854-194!) элита теориясын "Саяси ғылым негiздерi" (1896) деген еңбегiнде негiздедi. Онда ол қоғам басқарушылар мен басқарылушыларға бөлiнедi дедi. Оған ұйтқы болатын қасиеттерге әскери ерлiктi, байлықты, дiни дәреженi (мәртебенi) жатқызды. Осы үш қасиет, оның ойынша, адамға басқарушылар (элита) қатарына кiруге есiк ашады.
""Элита" терминiн ғылыми айналымға енгiзген Вальфредо Парето (1848—1923). "Жалпыға бiрдей социология трактатында" (1916) ол "элиталардың айналу" теориясын жасады. Ол бойынша элита билiк басына алдыңғы қатарлы идеяны ұсынуының арқасында келедi. Ол идея жүзеге асқанда олардың энергиясы азайып, iзденiсi баяулай бастайды. Одардың орнына жаңа идеяны жаңа элита билiк басына келедi. Мұндай алмасу қоғамда әрқашан болмақ. Яғни, дейдi олар, бiр элита екiншiнi алмастырып, жаңарып, қоғамды алға жылжытып отырады.
Роберт Михельс (1876-1936) "Саяси партиялар, Демократияның олигархиялық үрдiстерi туралы очерк" (19'1) Дегең еңбегiнде "олигархияның темiрдей заңын" шығарды оның ойынша, бұқара халықтың өзiн-өзi ұйымдастыруға жэне басқаруға қабiлетi жетпейдi. Парламенттiк демократия жайында кейбiреулер жұртшылықтың қолдауына ие болды. Сейтiп Кәсiби дайындалған адамдардан тұратын басқару аппараты пайда болады. Ол көпшiлiктен бiртiндеп алшақтайды, қоғамның қарапайым мүшелерiне өздерiн қарсы қояды. Соның нәтижесiнде билiктi өз қолдарынан шығармай, сақтап қалуға тырысатын томаға тұйық дөңгелек, шеңбер пайда болады. Мұнда ат төбелiндей байлар саяси және экономикалық билiкке ие болады. Халықтың егемендiгi, билiгi дегеннiң бәрi бос былшыл "Олигархияның темiрдей заңы" осы дейдi Р. Михельс.
Американың саясаттанушысы Райт Миллс (1916—1962) "Билеушi элита" атты еңбегiнде АҚШ-тың XX ғ. ортасындағы элитасына талдау жасайды. Ол элитаны мәртебелер және стратегиялық рөлдер атқаратын топ деп аныктайды. Оның ойынша, қоғам үшiн ең маңызды рөл атқаратын саяси, экономикалық және әскери институттар. Соған орай билiк элитасын мемлекет, корпорациялар және әскери басшылар қүрайдьм
Франция саясаттанушысы Р.Ж. Шварценбергер "Абсолюттiк құқық" деген еңбегiнде қазiргi элитаны жабық каста ретiнде сипаттайды. Францияда ол саясаткерлерден, жоғары әкiмшiлiктерден және iскер адамдардан тұратын билiктiң ұшбұрышын құрайды. Олар үкiметтi калыптастырадьi, мемлекеттi билейдi, iрi корпорациялар мен банктердi басқарады.
Сонда қоғамда саяси элитаны тудыратын факторлар кандай? Оларға мыналар жатады: I) қоғамға арнайы бiлiмi, тәжiрибесi, қабiлетi бар кәсiби басқарушылар керек; 2) адамдардың психологиялық (туа бiткен) және әлеуметтiк (оқу, тәрбие барысында қолы жеткен) теңеiздiктерi; 3) қоғамда басқарушы еңбек жоғары бағаланады және ынталандырылады; 4) бүқара халықтың саяси енжарлығы, селқостығы (қүнделiктi өмiрде әркiм саясаттан шалғай өз жұмысымен айналысады).
Саяси элита стратегаялық мақсатты айқындайды, мемлекеттiң iшкi және сыртқы саясатын белгiлейдi, өз жоспарларын жүзеге асырудың тетiктерiн табады, қоғам алдына қойылған мақсаттардың жүзеғе асуына бақылау жасайды.
Сонымен, саяси элита деп қазына-байлықты белуге байланысты және т.б. саяси маңызды шешiмдер қабылдауға катысты жоғары мәртебесi мен ықпалы бар ұйымдасқан топты айтады.
Қазiргi саясаттану ғылымында бiлiмнiң, элитология деген арнайы саласы бар. Ол элиталардың қалыптасу жағдайын, оның қоғамдағы рөлiн, әлеуметтiк-саяси процестерге ықпал ету әдiс-тәсiлдерiн және т.б. зерттейдi.
        
        Жоспар
I Кiрiспе
Саяси элитаның түсiнiгi
II Негiзгi бөлiм
1. Саяси элитаның қызметi
2. Саяси элитаның қалыптасуы мен жiктелуi
3. Саяси жетекшiлiк туралы ұғым
III Қорытынды
Элитаның мәнi мен ... ... ... ... мен ... ... ... еiлне деген сөзiнең шыққан, сұрыпталған,
тандалған, iрiктелген деген мағынаны бiлдiредi. XVIII ғ. ... ол ... ... ... атады. XX г. бастап саясаттану мен әлеуметтануда
бiлiмi, байлығы, беделi, ... ... ... ... ... ... ... алғанда адамдарды ел билеушi тандаулыларға және олардың
дегенiн iстейтiн ... бөлу ... өте ... ... алады.
Мысалы, Конфуций (б.з.б. 551— 479) адамдарды асыл азаматтарға ... ... ... ... ... ... билеушi-
философтарға, әскерлерге, егiншiлер мен кәсiпшiлерге ажыратты. ... ... ... ... ... XX ғ. басында италия
ғалымдары Г. Моска, В. Парето, немiс Р. ... және т.б. ... ... ... ... ... "Саяси ғылым негiздерi"
(1896) деген еңбегiнде негiздедi. Онда ол ... ... ... ... дедi. Оған ұйтқы ... ... ... ... дiни дәреженi (мәртебенi) жатқызды. Осы үш қасиет, ... ... ... ... ... кiруге есiк ашады.
""Элита" терминiн ғылыми ... ... ... ... ... ... социология трактатында" (1916) ол "элиталардың
айналу" теориясын жасады. Ол ... ... ... ... ... ... ... арқасында келедi. Ол идея жүзеге асқанда олардың энергиясы
азайып, iзденiсi баяулай ... ... ... жаңа ... жаңа ... ... келедi. Мұндай алмасу қоғамда әрқашан болмақ. ... ... бiр ... ... алмастырып, жаңарып, қоғамды алға жылжытып
отырады.
Роберт ... ... ... партиялар, Демократияның
олигархиялық үрдiстерi туралы очерк" (19'1) Дегең еңбегiнде ... ... ... оның ойынша, бұқара халықтың өзiн-өзi ұйымдастыруға
жэне басқаруға қабiлетi ... ... ... ... жұртшылықтың қолдауына ие болды. Сейтiп Кәсiби дайындалған
адамдардан тұратын басқару аппараты пайда болады. Ол ... ... ... ... мүшелерiне өздерiн қарсы қояды. Соның
нәтижесiнде билiктi өз қолдарынан ... ... ... ... томаға
тұйық дөңгелек, шеңбер пайда болады. Мұнда ат төбелiндей байлар саяси және
экономикалық билiкке ие болады. Халықтың ... ... ... ... ... ... темiрдей заңы" осы дейдi Р. Михельс.
Американың саясаттанушысы Райт Миллс (1916—1962) "Билеушi ... ... ... XX ғ. ортасындағы элитасына талдау жасайды. Ол элитаны
мәртебелер және стратегиялық ... ... топ деп ... ... қоғам үшiн ең маңызды рөл атқаратын саяси, экономикалық және әскери
институттар. Соған орай билiк элитасын мемлекет, корпорациялар және ... ... ... Р.Ж. ... "Абсолюттiк құқық" деген
еңбегiнде қазiргi ... ... ... ... ... Францияда ол
саясаткерлерден, жоғары әкiмшiлiктерден және iскер адамдардан тұратын
билiктiң ... ... Олар ... ... ... iрi ... мен банктердi басқарады.
Сонда қоғамда саяси элитаны тудыратын факторлар кандай? Оларға мыналар
жатады: I) қоғамға арнайы ... ... ... бар ... ... 2) ... психологиялық (туа бiткен) және
әлеуметтiк (оқу, ... ... қолы ... теңеiздiктерi; 3) қоғамда
басқарушы еңбек жоғары бағаланады және ынталандырылады; 4) ... ... ... ... ... өмiрде әркiм саясаттан шалғай өз
жұмысымен айналысады).
Саяси элита стратегаялық мақсатты айқындайды, ... iшкi ... ... ... өз ... ... асырудың тетiктерiн
табады, қоғам алдына қойылған мақсаттардың жүзеғе асуына бақылау жасайды.
Сонымен, саяси элита деп қазына-байлықты ... ... және ... ... ... ... катысты жоғары мәртебесi мен ықпалы бар
ұйымдасқан топты айтады.
Қазiргi саясаттану ғылымында бiлiмнiң, элитология деген арнайы саласы
бар. Ол ... ... ... оның қоғамдағы рөлiн, әлеуметтiк-
саяси процестерге ықпал ету әдiс-тәсiлдерiн және т.б. ... ... ... ... ... ... ... қызметке iрiктеп
алудың 2 түрi бар: ... және ... ... ... ... ... үмiткердiң ерекше қасиеттерi, көпшiлiк жүртқа ұнай бiлу
қабiлетi басты орын алады. Мүнда кандидаттын. ... ... ... ... онша мән ... Ол ең ... өзiнiң
тапкырлығын, жасампаздығын, белсендiлiгiн көрсете бiлуi қажет. ... ... ... ... ... ... да президенттiкке сайланды. Элитаны
қалыптастырудың бұл түрi ... ... ... үмiткерге
қойылатын шектеулердiң аздығымен сипатталады. Сондықтан ... ... бүл түр кең ... ... ... ... түрiнiң кемшiлiгi -саясатқа
сырттай жағымды көрiнгенiмен шын мәнiнде ... ... ... ... ... ... келуi. Ондай адамдардың iс-әрекетiн
болжап, пiшiп болмайды. Сондықтан қоғам өмiрiнде ... ... ... ... ... ... ... сатысы бойынша баяу болса да анық
көтерiлiп отырады. Мұнда ... ... ... ... ... ... Оған ... бiлiмi, адамдар арасындағы жүмыс
тәжiрибесi, партиялық стажы және т.с.с. жатуы мүмкiн. Талапкерлер ... ... ... тектiң, партияның мүшелерiнiң арасынан шығуы керек.
Сондықтан ... ... ... бұл түрi жабық болып саналады.
Гильдия жүйесi бәсекелестiкке жол бермейдi, билеушiнi түйық қоғамдық
топтан iрiктеп алатын, кер ... түр. Оның ...... ... ... ала ... ... орай шара қолдануға болады.
Билеушi элитаның ... ... ... кемiтедi. Осындай
жүйенiң бiр түрiне бұрынғы социалистiк елдерде кең тараған номенклатуралық
элита жатады.
Қалай ... да ... ... элитасыз, кәсiби маманданған
басқарушыларсыз өз қызметiн толық атқара алмайды. Орыс ... Н. ... ... даму ... мен ... ... санының арасында өзара
байланыс барлығын ашып, "элита коэффициентам" шығарды. Ол жоғары ... ... ... жалпы сауатты санымен салыстырғанда бiр
пайызын құраса, ол қоғам емiрiн тоқырауға әкеледi. Ал ... ... ... ... қоғам дамуының жоғары мүмкiндiгi барлығын айғақтайды дейдi
ғалым.
Саяси элита әр түрлi келедi. Сондықтан ол ... ... ... ... ... және оппозициялық элита деп бөледi.
Басқарушы элита деп мемлекеттiк билiкке ие, ... ... ... ... ... ... ене ... қалған, бiрақ сол ұшiн
күрес жүрғiзетiндер билiк басындағылардың iс-әрекетiн сынап, ол-қылықтарын
тауып, ... ... ... ... немесе контрэлита деп
атайды.
Саяси элитаның жаңару, қайта жасақталу тәсiлiне сай ашық және ... деп ... Ашық ... барлық әлеуметтiк топ өкiлдерiне есiк ашық.
Жабық элитада ол ... бiр ... ... ... ... Мысалы, гильдия жүйесi.
Индия саясаттанушысы П. Шаран билiк ету ... ... ... және ... деп ... Дәстүрлi элитаға дiн, салт, жол-жораға
байланысты бөлiнудi кiргiзедi. Оған жоғары дiн ... ... қеле ... ... әскери басшыларды жатқызады. Қазiргi элитаға
заңға, формалды ережелерге сүйенушiлердi жатқызып, оларды өз кезегiнде ... ... 1) ... ... басқаратын, маңызды шешiмдер
қабылдайтын жоғарғы элита; 2) мемлекет ... ... ... ... ... ... ... әкiмшiлiк
элита; 3) белгiлi бiр табысы, кәсiби ... және ... бар ... ... ... ... зияткерлер); 4) жоғарыда
көрсетiлғен үш ... ... ... мәртебесi, бiлiмi) бiреуi
немесе екеуi жетiспейтiн аралық (марғиналдық) жағдайдағы ... ... ... ... ... үшiн элитамен
кереғарлыққа ... ... ... ... ... ... зиялы зерделi қауымның, дарын-ды тұлғалардың өзiн-өзi көрсетiп,
халыққа, ... ... ... ... ... ... ... түскен абзал.
Бiздiң Қазақстандағы элитаға келсек, ... ... ... топ опта өзгере қойған жоқ. ... кәоi ... ... ... ... атқарып, коммунистiк партия ыдырағаннан кейiн
мемлекеттiк ... ... ... ... қызметко көштi.
1993 жылғы конституция бойынша билiктiң 3 тармағы тең делiндi. ... ... ... атқарушы органның қолына тидi. 1995 ... ... ... ... билiктi бекiтiп, атқарушы
билiктiң мертебесiн ... ... ... ... ... ... ... ие бодцы.
Қазақстан қазiргi элитасына кiмдер жатады ... оған ... ... ... оның әкiмшiлiғiнiң бастығы, орьшбасарлары,
бөлiм ... ... ... ... ... мен орынбасарлары, дииломатиялық элита кiредi. Олардың арасында
тиiмдi несиелер алып, бизнеспен айналысып, байығандар баршылық. Олар қаржы-
қаражат, экономикалық ... ... ... иелiк етедi. Аймақтық
элитаға облыс әкiмдерi ... ... ... оларды жаңғырту мәсслесiне келеек, жоғары
басшыларға ... ... ... ... ... Олар ... келесi лауазымды орынға отырады. Соның салдарында ол "сырттан
келетiн" ... ... ... айналды. Шынайы көппартиялық болмаған сон,
саяси билiкке олардың ыкдалы шамалы. Сыбайлас ... саны ... ... көбi өз ... ... жалпы халықтың жағдайы
төмендеп, жүмыссыздык белен, алуда.
Мұндай жағдайды болдырмай, тығырықтан шығу, саяск ... саны ... ... үшiн оларды ашық, жариялылық жағдайында, зерделi, бiлiмдi,
бiлiктi, елiне, халқына шынайы жаны ... ... ... азаматтардан
таңдаған жөн.
Саяси жетекшiлiк туралы ұғым.
Саяси ... ... ... ... ... ... (лидер), серкелердiң орны ерекше. Оған халықтың немесе
белгiлi бiр әлеуметтiк топтың ... ... ... ... ... ... қайраткерге лайықты қасиеттердi жия бiлғен адам жатады. ... ... ... жету үшiн ... ... ... ... күш-жiгерiн бiрiктiрiп, белсендi ықпал ете алады. ... ... ... ... ... ... Өйткенi саяси топ бастаушыға басқарушы
қызметтi ресми түрде атқармайтың, ... ... ... ... аты ... да ... ... жетекшiлiктiң, топ бастарлықтың (лидерлiктiң) табиғатын, сыр-
сипатын ғалымдар ерте ... ... ... ... ... ... ... Н. Макиавеллидiң "Патша" деген еңбегiндегi тиiмдi басшылық.
Ол басшы мен ... ... ... ... ... терт ... 1) басшының билiгi оны жақтаушылардың қол-дауына сүйенедi; 2)
бағынушылар өз ... ненi ... және өз ... ... ... ... ... — соны бiлулерi керек; 3) топ бастаушының қандай жағдай
болмасын аман ... ... ... ... тиiс; 4) ... өз
жақтастарына даналық пен әдiлеттiлiқтiң үлгiсi болуы керек.
Кейiн келе топ бастаушылықтың табиғаты әр түрлi түсiндiрiлдi. ... топ ... деп ... ... ... мемлекетке
әрдайым және шешушi ықпал ететiн тұлғаны ... топ ... ... ... ... ... ... қүндылықтары мен арман-аңсарлары негiзiнде әр ... ... ... ... ... ... халықтың, топтардың
қажеттiктерiн өтейтiн және қарыштап алға ... ... ... ... ... ... алдындағы мақсаттарды жүзеге асырудың
әдiстерi мен тәсiлдерiн айқындау; ... ... ... ... iске ... жұртшылықпен, эр түрлi үйымдар, топтармен тығыз
байланыс жасау негiзiнде ... ... ... ... түрлерiн
қамтамасыз ету; әдiлдiктiн, зандылықтың, тәртiптiң кепiлi болу.
Саяси ... ... ... ... ... Халықтың немесе үлкен топтың
өмiрiнде бiр кездерде маңызды ... ... ... ... көш
бастайтын көсемге қажеттiлiк пайда болады. Сонымең қатар топ бастаушы өзiн-
өзi көрсете бiлуi үшiн қоғамға белгiлi бiр саяси және ... ... тиiс. Оған пiкiр ... ... ... пен
партиялардың iшiнде жiкшiлдiкке мүмкiндiк беру, тағы басқалар ... ... ... ... бейнелейтiн адамдардын. саяси ойының
таласы, бәсекесi толас-сыз жүрiп жатады. Ал тоталитарлық және авторитарлық
жағдайда ... ... ... ... ... мен ... Олар ... басына демократиялық жолмен, жетекшiлiкке жету
заплылықтары арқылы емес, ... ... ... ... ... топ ... (кесем) болудың 2 жолы бар: 1)
көпшiлiк халықтың мақсат-мүддесiн ... дөп ... ... ... 2) ол
мүдделердi мақсатты түрде тапмай зерттеу ... ... ... ұғым — ... бастаушы, қөсемсымақ. Ол
үғым XIX ғасырда пайда ... Оған ... ... iс-әрекет етушi
адамдар жатады. Оның неғiзгiерекшелiктерi: көпшiлiқтiңтап қазiргi қарапайым
талаптарын желеу етiп ... өз ... атын ... үшiн ... ... ... сезiмге берiлген (араздыққа, қастыққа, қорқынышқа,
үрейге, өшпендiлiкке негiзделген) ... ... ... жалпақтап,
жағымпаздану, тобыр тiлiндегi сөздердi, тiркестердi қолдану; асыра сiлтеп
уәде беру; халықтың ... аз ... ... және т. б. ... айырылып
қалмау үшiн ол тобырдың талабын қанағаттандыруға тырысады. Ол қоғамдық
пiкiрдiң алдьiна шықпай, ... ... ... ... ... идеяларды пайдаланып өзiнiң атын
шығарады, мансап құрады. Өйткенi ... ... ... ... ... идеяларын оңай және жылдам кабылдайды.
Өмiр дәлелдегендей, ... ... ... ... ... Олар өз ... iскерлiгi, абыройының аркасында емес, белгiлi бiр
тарихи уақытта белгiлi бiр желiге (струя) кез келiп қалудан.
Бұрынғы Кеңес ... ... ... ... республикалардағы
өмiрдiң демократиялануы саяси жетекшiлерге сұранысты көбейттi. Оның үстiне
бұрын орнаған байланыстардың үзiлуi, нағыз нарықтық реттеу тетiктерiн ... және т. б. ... ... ... ... ... ... соқтырды. Мүның бәрi жүртшылықтың наразылығьш тудырды.
Соның нәтижесiнде саяси және әлеуметтiк ... пiсiп ... ... ... Бүл ... ... және ... бар тәжiрибенi зер
салып зерттеудi, саралауды талап етедi.
ТМД елдерiндегi ереуiлдер көрсеткеңдей, саяси бастаушы болу оңай ... де. ... ... деп ... ... ... жұрт егер
айтқанын iстеп, дегенiне жүрмесе неме-се ... ... ... ... айналуы оп-оңай.
Саяси көсемдi саяси бастаушыдан (көсемсымақтан) қалай айыруға болады?
Ол қиын ... Оиың ... ... ... ... ... ... идеялар ұсынып оты-ру кабiлетiнде.
XIX ғасыр аяғында-ақ саясаткерлердiң арасында бұл туралы пiкiрлер
айтылған. Егер ... ... ... толығымен түсiнiп, кабылдаса, онда
оның керегi не? ... ... ол не ... ... сiңiп ... керек
немесе жана идеялар ұсынып және оның жүзеге асу тетiктерiн көрсетiп, өзiнiң
алдыңғы катарлы рөлiң өрқашан дәлелдеп ... ... ... ... ... мақсат-мүддесiн жай ғана бiлiп, жинап, кұптап кана қоймай, оларды
жаңаша үғынып, ... ... ... ... ... ... ... тануы оның бағдарламасында, саяси сенiмiнде
бiлiнедi. Барлық даңқты саяси көсемдердiң тарихта калуына олардың ... ... ... ... ... себепшi болды.
Саяси тұғырнаманың жаңашьш, бәсекелестiкте тойтарыс бере аларлықтай
"күштi" болуы үшiн мынандай талаптарға жауап ... ... Ең ... ... ... ... мен коғамдық бiрлестiктердiң басын косьш, олардың
қолдауын қамтамасыз ететiн, бiрден көзге ... ... ... ... Екiншiден, қойған мақсатқа жетудiң терең талданған тетiгi, нақтылы
жолдары көрсетiлуi тиiс. Үшiншiден, егер ... ... ... ... ол әрбiр сайлаушыға, отбасына, ұжымға кандай
экономикалық, әлеуметтiк, ... ... ... ... ... ... ... және топ бастаушылардың жеке қасиеттерi
Саяси, жетекшiлiктi ғалымдар ... ... ... негiзге
алып жүр:
1) тарихи принцип. Мүнда жетекшiнiң тұрпатын (типiн) дәуiрмен
байланыстырады, ол өмiр ... ... ... ... ... ... ықпал ету көлемiне қарай жалпыұлттық, аймақтық, кала-лық, ... ... ... ... ... ... Бұған жұмысшылар, шаруалар, буожуа-зияның,
әлеуметтiк топтың жетекшiлерi жатады;
4) ... ... ... ... ... оны жақтайтын, оган
қарсы шыратындар болып бөлiнедi;
5) қабiлеттiлiгi ... ... жеке ... қасиеттерi,
дарындылығының арқасында немесе жағдайға карай кетерiлген жетекшi дейдi;
6) бастамашы, рух ... ... ... басталған iстi орыыдаушы
ретiнде де топтастырады.
Саяси топ бастаушыларды топтастыруға алғаш ... ... ... М. ... Ол ... ... "бедел" үғымына иегiздеп
бьiлай жiктедi: i) билiк. әкеден ба-лаға мирас ретiнде қалатын әдет-ғұрып
жетекшiлiгi; 2) ... ... ... (ақылдылығына, батырлығына
т. т.) байланысты билiк басына ... ... топ ... ... ... ... ... басшылық орынға келген саяси серкелер.
Қазiргi кезде саяси жетекшiлердi жiктеудiң кең ... ... ... Дж. ... ... Ол саяси топ бастаушыларды
бейнесi (имиджi) бойынша былай жiктейдi:
1) ту көтерер саяси ... Оныц ... өз ... ... бар және оған жету ... да ... Ол өмiрде болып ... ... ... тусiн едi, оны өзгертудiңжолын, қарқынын
айқындайды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... негрлердiң азаматтық құкығы үшiн күрескен Мартин Лютер Кинг,
Иран халқыиың кесемi Аятолла Хомейни;
2) қызмет етушi топ бастар. Ол ... ... ... ... ... ... бiлудiң аркасында қурметке бөленедi. Мысалы, Л. И. Брежнев, К.
У. ... Д. ... ... ... сондай өкiлдерi болатыа;
3) саудагер топ бастар. Оның ерекшелiгi — алдына қойған жоспарды ... ... ... ... ... ... бiлу қабiлетiнде.
Мысалы, Американың 40-президентi Р. Рейган, Б. Н. Ельцин.
4) өрт сөндiрушi топ бастар. Ол ... ... сай өз ... ... ... ... ... шапшан шешiм тауып, жол
көрсете алады. Мысалы, Д. Буш, Б. ... Я. ... ... бұл ... торг түрi ... таза ... ... аралпс күйде кездеседi.
Қызметтi атқару тәсiлiне қарай авторитарлык және ... ... ... ... жетекшi өз жұмысында күш ... ... өзi ... келедi. Демократиялық жетекшi болса, алдағы мақсатты
белгiлегенде және оны iске ... ... ... ... ақылдаса отырып шешедi.
Түрiне қарай "формальды", "формальсыз" деп бөлiп жүр. Формальды
жетекшi ... ... ... ... ... ... жетекшiнi қатысушылар өздерi тандайды. Ондай серкелер, әдетте,
кiшкентай топтарға тән ... Ал ... ... ... ... басшылар болады. Мысалы, өскербасшылары, кәсiподақ, ... және т. б. ... ... ... ... — үкiмет болып
есептеледi.
Саяси серкенiң жұмысы мынандай кезендерден ... үш ... ... ... ... ... ... деп келе
жатқан жағдайды зерттеу аркылы оған баға бередi; яғни ... ... ... ... ... өз ... ... мақсатына сай
шешiлетiндей саясатты тауып, соны орындауға тапсырма бередi;
3) iске тарту: жетекшi өзiнiң белгiлеген ... iске ... Ол үшiн ... ... ... оның ... жоспарын қолдауы
керек, Сонын арқасында оны ... ... ... ... соң, оның ... тән ... ... болмай
қоймайды. Оларды мемлекет байқап, дер кезiнде шара қолданып, өрiстетпеуге
тырысады. ... ... ... оңай ... ... ... ... дертке айнала бастайды. Мұны көрген саяси серкелер бiрiншi байқап,
мөселенi көтередi. Олар жағдайды өзгертудiң жолын ... Егер ... жолы ... ... көңiлiнен шығып, қолдау тапса, қоғамдық
қозғалыс пайда бо-луы мүмкiн. Оны басқаратын серкелердiң ... ... ... ... өрiсi ... ... ... жетсе, қоғамның саяси мәдениетiнде айтарлыктай өзгерiстер де
болуы ықтимал.
Әлеуметтiк жүйенiң қандай субъектiсi ... — жеке ... ... партия, тап, халық майданы немесе тағы баска үйымдар сиякты коғамдық
қүрамалар — жетекшi бола ... ... күшi оз ... ... мүддесiн iске асыра бiлуiнде.
Саяси серке адамдардың көңiл-күйiн, ой-арманын, үмiтiн, үмтылысын,
зәрулiгiн қай сәтге ... ... ... ... ... Ол ... жолдасындай карап, халықтың мұқтаждығын қанағаттандырарлықтай
қамқоршыл болса, калың жүрт оны шексiз сенiмге ... ... ... ... ... дер ... түсiне бiлiп,
ерiстетпей, уақытында жоя бiлуiмен сипатталады. Одан да жақсысы саяси дау-
жанжалдардың алдын ала ... жөн. ... ... ... ... ұстауының бiрқатар дәстүрлi түрлерi бар. ... ... ... ... ... ... келу ... серке осының бәрiн есепке алады. Ол ... ... ... ... — оған ... қай жағы болмасын ұтыста болатындай
жағдайды iздестiру керектiғiне олардың ... ... ... Ол ... саяси кикiлжiңге қатысушылардың назарын тек өзiнiң ғана ... ... ... да ... ... ... тудырады. Тiптi, қиын
жағдай болса ол, тым болмаса, саяси тепе-тендiктi сақтауға тырысады.
III Қорытынды
Қоғамдық процестi басқаруға қатысушылардын, бәрi ... ... сын ... ... ... одан орынсыз күдiк, шүбәлану немесе
қызғаншақтықтумауы тиiс. Әлемдiк тәжiрибеде саясаттың қайсыбiр субъектiсi
болмасын ... ... ... бар ... ұғым бар. ... қандай ресми түлға не топ болсын, егер оның ... ... ... ... ... зиян келтiретiндей кұзыретсiздiгi
дәлелденбесе, саяси қызметке еркiн ... ... рөлi ... ... ... ... кезенде зор болады.
Мұндай жағдайда оған нақтылы ... ... ... ... шешiм
қабылдауға тура келедi. Сонысымен көзғе түседi.
Саяси серкеғе қандай қызметтер лайықты? Олардың iшiнде ... ... бiр ... көзкдрастарын ескеру, бiлдiру және ... ... ... ... кою; ... ... бiлу;
бiлiмдiлiк; көреғендiк; шешендiк; саяси мәдениеттiлiгi, әдептiлiк, әзiл-
оспақты түсiне бiлуi; өзiне назар аудара бiлушiлiк және т. ... ... эр ... дәуiр, әлеуметтiк топтар мен таптар әр ... бар ... ... ... ... командасының
капитанына бiр қасиеттер жарасса, ғылыми ұжымды басқаруға олар ... ... ал ... ... ... ... үшiншi қасиеттер қажет
болады.
Саяси қайраткерлердiң мәртебесi (статус) бiрдей болғанмен, олар ... эр ... ... мүмкiн. Бiреулерi шын мәнiндегi саяси серке болса,
бiразы соларға үқсампаз ... ... ... ... ... ... ... Ондай
саяси кайраткерлер ең алдымен калай да жүртқа ұнау, соның арқасында өзiне
пайдалы саяси бейне ... ... үшiн қам ... Ол ... ... кең
тараған ой-пiкiрлердi жылдам қағып алады, оныңойынан сөзi жүйрiк келедi.
Мұндай адам-ды көбiне ... деп ... Ол ... ... ... тартымды ұрандармен түсiндiруге тырысады. Әдетте, ... ... ... ... ... ... аяусыз сынайды.
Сайлау алдында орындалу, орындалмауына қарамай уәде бергiш келедi.
Саяси серкелiктi сез еткенде қоғамның қозғаушы ... ... ... шетелдердiң ғалымдары ондай күшке ұлы ... ... ... ... Дж. ... "Қоғам өзiнiң дамуында
ұлы көсемдерден серпiн, қозғаушы күш альт, бiр ... ... ... ... ол ... себептерге байланысты дамиды" деп
пайымдайды. Сол ... ... ... Хук ... ... ... тарих ұлы адамдардың еңбегiнiң нәтижесiнде дамиды және оғаң тек
серкелер ғана әсер ете ... деп ... ... ... ... жастық
шақтан қалыптасады деген болатын. Хук соныц сезiн қайталап, бала ең ... одан соң ... ... ... ... жауап беретiн
басқа адамнан тәуелдi келедi. Сондықтан тобыр өзiн ... ... Ол ... әке ... рөл ... ... серке сондай рөл
атқарады деп түжырымдайды.
Шетелдерде ... ... ... ... бар. Ол ... ... сез еткемiз.
Марксистер тарихтың қозғаушы күшi халық дейдi. Шын мәнiнде, ... ... ... ... рөл атқаратынын жоққа шығаруға болмайды.
Сонымен катар ол объективтiк жағдайды өз ... ... ... ... ... ... ... дәрiптеу жеке басқа табынуға әкелiп соқтырады.
Ол азаматтардың демократиялық қүқықтары тапталған елдерде дамиды. ... ... ... ... оның ... ... ... жетпейдi.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Саяси элита және оның қоғамдағы рөлі13 бет
Саяси элита және саяси жетекшелік9 бет
Саяси элита және саяси көшбасылық3 бет
Саяси элита туралы8 бет
Саяси элиталардың қалыптасу, ауысу процестері6 бет
Саяси элитаның түсінігі мен қазақстанның саяси элитасы11 бет
Ұлттық мемлекеттілікті қалпына келтіру жолындағы саяси элитаның қызметі (ХХ ғ. алғашқы ширегі)54 бет
Саясат4 бет
Саяси партиялар туралы3 бет
Саяси режимдер7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь