Ішкішаруашылық жерге орналастырудың теориялық, жалпы әдістемелік негіздері

1.1. ІШЖО ұғымы, оның мақсаты мен міндеттері
Ішкішаруашылық жерге орналастыру (ІШЖО) – жерге орналастырудың негізгі түрлерінің бірі. Жерге орналастырудың бұл түрінің жобалау объектісі ретінде ауылшаруашылық кәсіпорындарына, шаруа (фермерлік) қожалықтарға, серіктестіктерге, кооперативтерге және басқа шаруашылықтық құрылымдарға тұрақты (мерзімсіз) пайдалануға немесе жалға алу шартымен белгілі бір мерзімге бекітілген жерлерде ауылшаруашылық өндірісін территориялық ұйымдастыру болып табылады. Қазіргі уақытта ауылшаруашыдық өнімі өндірумен әр түрлі ірі мемлекеттік кәсіпорындар (тұқым дайындайтын және басқа мамандандырылған шаруашылықтар), мемлекеттік емес (шаруа қожалықтары, ұжымдық кәсіпорындар мен кооперативтер, акционерлік қоғамдар және т.б.) айналысады.. Олардың көпшілігі Әр түрлі шаруашылықаралық және агроөнеркәсіптік бірлестіктер қатарына кіргенмсн, бірақ барлығы да өз еріктілігін сақтайды және негізгі жер пайдаланушылықтар болып табылады. Сонымен қатар ішкішаруашылық жерге орналастыру объектісі ретінде ғылыми-зерттеу мекемелерінің және машина сынау станцияларының тәжірибелік шаруашылықтары жоғары оқу орындарының колледждердің оқу-тәжірибелік шаруашылықтары, өнеркәсіптердің, ұйымдар мен мекемелерлін қосалқы ауылшаруашылықтары болуы мүмкін.
ІШЖО-дың басты мақсаты - шаруашылықтық субъектілердің алдына қойған міндеттерін жер бетінде ойдағыдай орындауға мүмкіндік беретіндей реттілікті орнатуға, яғни аз шылын жұмсап, максимальды мөлшерде жоғары сапалы өнім алу, оны сондай тауарлы түрінде тұтынушыларға өз уақытында жеткізу, қазіргі және болашақ ұрпақ үшін топырақтың құнарлығын сақтауды және ұдайы өндіруді ескере отырып, адамдардың өмірін жақсарту жөніндегі маңызды әлеуметтік мәселелерді шешу.
ІШЖО-дың негізгі міндеттері – ауылшаруашылық айналымындағы әрбір жер учаскссін толық, ұтымды, тиімді пайдалануды қамтамасыз ететін (өндірісті территориялық ұйымдастыру) территорияны ұйымдастыру формасын құру, оларды табиғаттың қолайсыз құбылыстары мен антропогенді ессрлерден қорғау, сонымен қатар уақыт пен ресурсты үнемдеу мақсатымен машина-трактор паркін өнімді пайдалану және еңбекті ғылыми ұйымдастыру үшін қолайлы жағдай жасау болып табылады.
Тсрриторияны ішкішаруашылық ұйымдастыру процесінде көрсетілген негізгі міндеттерден туындайтын немесе онымсн тығыз байланысты бірқатар басқа да маңызды міндеттер шешіледі:
• топырақтың құнарлығын сақтау және көбейту;
• ауылшаруашылық алаптардың пайдаланылуын жақсарту, өңделетін
        
        ІШКІШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРГЕ ОРНАЛАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ,  ЖАЛПЫ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1. ІШЖО ұғымы, оның мақсаты мен міндеттері
Ішкішаруашылық жерге орналастыру (ІШЖО) – жерге ... ... ... ... ... бұл түрінің жобалау объектісі ретінде
ауылшаруашылық кәсіпорындарына, шаруа (фермерлік) ... ... және ... ... ... (мерзімсіз) пайдалануға немесе жалға алу шартымен белгілі бір
мерзімге бекітілген ... ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта ауылшаруашыдық өнімі өндірумен
әр түрлі ірі мемлекеттік кәсіпорындар (тұқым ... және ... ... мемлекеттік емес (шаруа қожалықтары,
ұжымдық кәсіпорындар мен кооперативтер, ... ... және ... Олардың көпшілігі әр түрлі ... ... ... ... ... ... барлығы да өз
еріктілігін сақтайды және ... жер ... ... ... ... ішкішаруашылық жерге орналастыру объектісі ретінде ғылыми-
зерттеу мекемелерінің және машина ... ... ... ... оқу орындарының колледждердің оқу-тәжірибелік
шаруашылықтары, өнеркәсіптердің, ... мен ... ... болуы мүмкін.
ІШЖО-дың басты мақсаты - шаруашылықтық субъектілердің ... ... жер ... ... ... мүмкіндік беретіндей реттілікті
орнатуға, яғни аз шылын ... ... ... ... ... ... оны сондай тауарлы түрінде тұтынушыларға өз уақытында жеткізу, қазіргі
және болашақ ұрпақ үшін топырақтың құнарлығын сақтауды және ... ... ... ... өмірін жақсарту жөніндегі маңызды әлеуметтік
мәселелерді шешу.
ІШЖО-дың негізгі міндеттері – ауылшаруашылық айналымындағы әрбір ... ... ... ... ... ... ... (өндірісті
территориялық ұйымдастыру) территорияны ұйымдастыру формасын құру, оларды
табиғаттың қолайсыз құбылыстары мен антропогенді ессрлерден қорғау, сонымен
қатар ... пен ... ... ... ... ... ... және еңбекті ғылыми ұйымдастыру үшін қолайлы жағдай жасау ... ... ... процесінде көрсетілген негізгі
міндеттерден туындайтын немесе онымсн тығыз байланысты ... ... ... міндеттер шешіледі:
• топырақтың құнарлығын сақтау және көбейту;
• ауылшаруашылық ... ... ... ... ... көтеру;
• топырақ эрозиясы салдарын жою және болашақта эрозиялық процестерді
болдырмау;
• суармалы жерлердің тұздану ... жою, ... ... ... ... болдырмау;
• барларын сақтап, жаңа мәдени ландшафтарды құру;
... дем алу, ... және ... жағдайларын жақсарту.
Инженерлік бір стадиялы немесе екі стадиялы жобаларды жасау. оларды
натураға көшіру және ... ... ... ... ... ... ... және толық мазмұны күрдслі ... ... ... «Ішкішаруашылық жерге орналастыру» ұғымы бұл – еңбекті және
ауылшаруашылық техникасын ұтымды пайдаланып, топырақ құнарлығы мен ... да ... ... ... ... ауыл ... ... мен өмір сүруі үшін қолайлы ... ... ... етіп,
мемлекеттік немесе мемлекеттік емес меншік формаларындағы әр ... ... ... ... ... үшін ... ... жүйесі.
Бақылау сұрақтары:
1. Ішкішаруашылық жерге орналастыру дегеніміз не?
2. Ішкішаруашылық жерге орналастырудың міндеті?
3. ІШЖО-дың басты мақсаты?
2 ... ІШЖО ... оның ... мен ... ... ... жобасының мазмұны жерге орналастырылатын объектінің табиғи және
экономикалық ... ... ... типіне, меншік
фирмасына байланысты. Дегенмен, ІШЖО жобасының негізгі алты түрлі ... атап ... ... Олар:
1. өндірістік бөлімшелер мен шаруашылық орталықтарын орналастыру;
2. ішкішаруашылық жолдарды, су ... мен ... да ... ... ... ұйымдастыру;
4. ауыспалы егіс жүйесін ұйымдастыру және олардың территориясын
орналастыру;
5. ... және ... ... (бақша, жидектер,жүзімдік)
территориясын орналастыру;
6. мал азықтық алаптардың территориясын орналастыру.
Жобаның осы аталып өткен құрама бөліктерінің әр ... ... ... ... ... ... және шаруашылық массивтерінің (учаскелерді) немесе
сызықтық контурларды орналастырумен тікелей ... ... ... ... ... бөлу және әр ... мәселерді
шешу кезінде олардың арасында тікелей немесе жанама байланыстар ... ... да дәл ... бермейді. Дегенмен, маңыздылығы әр
түрлі жобалық мәселелерді шешу ... ... бір ... ... ету үшін ішкішаруашылық жерге ... ... ... ... ... тура ... ... жерге орналастыру жобасының құрылымдық бөліктері
|№ | Құрам | ... |
| ... | |
| 1 | 2 | 3 ... ... ... бөлімшелердің құрамын, санын және |
| ... мен ... ... |
| ... ... ... орналастыру. Өндірістік |
| ... ... жер ... ... |
| ... | ... ... ... ... ... |
| ... су |Су ... және басқа инженерлік қондырғылар |
| |шаруашылықтық ... ... |
| ... басқа да | |
| ... | |
| ... | |
| ... | ... ... |Жер алаптарын трансформациялау, жақсарту және |
| ... ... |
| | ... ... құрамы мен ара қатынасын |
| | ... ... ... ... |Ауыспалы егіс |Ауыспалы егістердің типін, түрін мазмұнын, санын |
| ... ... ... ... |
| ... ... егіс ... орналастыру және оларды |
| |олардың ... және ... ... ... ... ... егіс ... мен жүмысшы учаскелерді |
| |орналастыру ... және ... ... |
| | ... ... ... қорғайтын орман жолақтарын |
| | ... |
| | ... ... ... |
| | ... қостарын орналастыру. |
|V ... ... ... мен ... ... |
| ... ... ... үшін ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |бекіту. |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... су көздерін, суару және |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... және ... ... ... |
| | ... және реттестіру. ... |Мал ... ... ... мал ... |
| ... |шаруашылық-ес-ептік және арендалық ұжымдарға бекіту.|
| |территориясын |Жайылымдық ... ... ... және ... |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... мал ... ... орналастыру. |
| | ... ... ... |
| | |Мал ... ... ... |
| | |Су ... мен ... ... ... |
| | ... ауыспалы егісті ұйымдастыру және олардың|
| | ... ... ... және |
| | |т.б. ... |
| | ... учаскелерін шаруашылық есептік және |
| | ... ... ... ... ... ... мазмұны шаруашылықтың қазіргі жағдай-
ларына ... ... ... ... ... жасау, өндірістік
бөлімшелерге бекітілген жер ... ... мен ... ... ... ... шаруашылық ор-
талықтарының, фермалардың, кешендердің тұрған ... ... ... ... ... ... және басқа да жерлермен
байланыс жасау үшін пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... бөлігі алаптарды ұйымдастыру болып
табылады.Оның мазмұны әрбір жер учаскесін ... ... ... сай
мелиорация, химизация және культуртехникалық шараларды қолдану арқы-лы
пайдалануды көрсетеді. ... ... ... екі ... ... мақсаты − барлық жер алаптарын ... ... ... ... ... ... және басқа ша-
раларды қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... пайдалануды көтеруге, экономика-лық
тиімді және экологиялық ұтымды жыртылған жерді, ... ... ... ... ... яғни ... алап-тарын
орналастырып, құрылымын жақсартуға бағытталған. Жобалық план мен алаптардың
экспликациясында көрсетілген алаптарды ... ... ... ... ... ... анықталған жыртылған жердің, жеміс-
жидек ... ... мен ... ... яғни ... ... ... жасалған жұмыстар олардың ішін реттестіруді талап
етеді. Ол ... ... ... және ... ... ... бо-лып
табылады.
Бақылау сұрақтары:
1. ІШЖО жобасының мазмұны?
2. ІШЖО жобасының құрам бөліктері.
3. ІШЖО жобасын жасау әдістемесінің реттілігі.
3-4 ... ІШЖО ... ... ... және ... ... қолдану
Жан-жақты, толық негізделген ішкішаруашылық ... ... ... үшін ... мен ... ... ... жер
пайдаланушылық, шаруашылық салаларының қазіргі жағдайы мен болашақта дамуы,
жобалық жұмыстар, территорияның ұйымдастырылуы, ... ... ... ... ... ... мақсаты жерге
орналастырылатын шаруашылықтың жер қорын пайдалану, орналастыру және ... ... ... жасау үшін құқықтық, техникалық және
экологиялық-экономикалық ... ... ... ... ... ... кезеңі екіге бөлінеді:дайындық-камералдық және далалық.
Дайындық жұмыстары:
• планды-картографиялық, ... ... ... ... экономиясын сипаттайтын мәліметтерді;
• шаруашылықтың орналасқан аймағының агроклиматтық жағдаларын;
• шаруашылықтың территориясының ... және ... ... ... ... жасалған немесе болжаулық жобалар
жөніндегі мәліметтерді жинауды, жүйелендіруді, зерттеуді, талдауды
және бағалауды қамтиды.
Планды-картографиялық материалдарға жер пайдаланушылықтың ... ... ... ... топырақ-эрозиялық, ... және т.б.) ... ... ... планы-жобаны құрудың ... ... ... ... ... ... планды материалдардың
көшірмесі қолданылады.Ал кейбір жағдайларда жер ... ... ... ... ... ... бойынша 1:5000−нан
1:50000−дейінгі әр түрлі ... ... ... ... ... ... және формасына шаруашылықтың өндірістік типіне,
жер пайдаланушылықтың өлшеміне, оның конфигурациясына, ... ... ... алаптарды пайдалану интенсивтілігіне
және т.б. байланысты.
Жиналған планды-картографиялық материалдар техникалық талаптарға сай
болуы ... және ... ... кітабының мәліметтері
бойынша мынадай материалдар жиналады:жер пайдаланушылықты тіркеу, ... және ... ... алу, топырақты бонитировкалау және жерді
экономикалық бағалау.
Шаруашылық территориясының табиғи жағдайларын зерттеу ... ... ... әр ... зерттеулер мен іздестіру
(топырақтық, геоботаникалық, орман-мелиоративтік, сушаруа-шылықтық, жолдық
және т.б.) материалдары жиналады.
Топырақ зерттеу материалдары бойынша топырақ ... ... ... қалыңдығы және тұзданғандығы, сонымен ... ... және ... пайдалану және жақсарту жөніндегі
ұсыныстар оқып зерттеледі.
Эрозия пайда бола бастаса қосымша ... ... ... ... ұшыраған және эрозиялық қауіпті жерлер,
қажетті топырақ қорғайтын шаралар анықталады.
Геоботаникалық ... ... ... ... ман
жайылымдардың шығымдылығы, олардың культуртехникалық жағдайлары,
жайылымдардың ... ... әр ... мал ... ... ұсыныстар оқып зерттеледі.
Сонымен қатар планды-картографиялық және зерттеу материалдары бойынша
гидрография желісі (өзендер, жылғалар, ... және т.б.) ... ... ... және суландыру желісінің орналасуы
оқып зерттеледі;жер асты және артезиан суларының жату тереңдігі, жергілікті
пайдалы қазбалар ... тас, құм, саз, және ... қоры ... ... ... көпжылдық мәліметтері және ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер жиналып, талданады, яғни жыл
кезеңдерінің ұзақтығы, ... ... қар ... жауын-шашын
мөлшері, қайталап соғатын зиянды жел және т.б.
Шаруашылықтың экономикалық және әлеуметтік жағдайларын зерттеу
мақсатында соңғы үш ... есеп ... ... шаруашылық саласының
болашақта даму жағдайы мен ... ... ... ... шаруашылықтың ... ... ... ... және ... ... алынады.Сонымен қатар егістік көлемі, құрылымы, ... ... ... ... ... жалпы өнімі мен
оның таратылуы, мал басы мен түрлері, мал басына кететін мал ... мал ... ... ... мал ... мал шаруашылығы
өнімінің көлемі мен оның ... ... ... және т.с.с ... жерге орналастыру бойынша іздестірулердің міндеті мыналар болып
табылады: бұрын жасалған іздестірулер мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізу; бұрын
жасалған жобалық жұмыстардың жүзеге асырылу деңгейін ... ... ... ... оның ... ... ... натурада анықтау; елді мекендердің, жеке қосалқы
шаруашылық жүргізу үшін ... жеке ... ... жер
учаскелерінің, басқа категория жерлерінің межелерін ... және ... ... ... ала ... белгілерді, жерді
болашақта пайдалану бойынша камералдық дайындық кезінде көздел-
ген жұмыстарды анықтау.
Сонымен бірге далалық ... ... ... оның ... ... ... ... түрлері, саны, өлшемдері, мамандығы ... ... ... ... ... ... ... лагерлері,
қыстаулары зерттеледі; құрылыстар мен ғимараттардың ... ... ... ... ... ... пайдалану мүмкіндігі,
қосымша құрылыс көлемі, қажетті жер мөлшері анықталады; жолдар және ондағы
ғимараттар, олардың жай-күйі, ... ... әрі ... ... ... барын жөндеу және жаңасын салу қажеттігі анықталып,
зерттеледі; ішкішаруашылық жолдар сипатталады; мелиоративтік ... ... ... ... игеру) пайдаланылуы зерттеліп,
олардың ауданын үлкейту мүмкін-дігі қарастырылады;ирригация желісі, ... ... ... су пайдалану жағдайлары, суару, суландыру
мақсатында тоған, су қоймаларын орналастыру ... бар ... ... ... жер ... ... межелерін түзету қажеттілігі ... ... ... ... және ... жөніндегі шаралар зерттеледі;
эрозиялық процестердің, эрозиялық қауіпті территориялардың ... ... су ... ... су айрықтар, су ағарлар бөлінеді; жыра,
сайлар зерттеледі;шайылуды тоқтату жөніндегі шаралар, ... ... ... ... ... ... ... бұрыннан бар
гидротехникалық ғимараттар зерттеліп, сипаттама беріледі;әсіресе камералдық
дайындық процесінде трансформациялауға ... ... ... ... ... ... су және жел ... пайда болуы,
сортаңданғандығы және тұзданғандығы бойынша сипаттама беріледі; ... және ... ... ... балы ... ... ... ұсынылатын ауыспалы егістердің типтері және түрлері
анықталады.
Соңында, территорияда жерге орналастырылған, элементтердің қайсысын
сақтап қалу керек ... ... ... жобаның жүзеге асы-
рылуы дәрежесіне байланысты жаңадан жерге ... ... ... ... ... ... жөніндегі мәселе шеші-
леді.
Іздестіру материалдары арқылы жерге орналастырылған жылғы алаптар-дың
ауданы және ... ... ... олардың сапалық сипаттамасы
анықталады.
Жерге орналастыруды іздестіру сызбасында мыналар ... ... ... ... ... және ... ... жөніндегі
ұсыныстар; шаруашылық орталықтарының бұрынғы және жобалық орнала-суы;
суармалы ... ... және ... ... ... ұсыныс-тар;
көпжылдық көшеттердің, әр түрлі инженерлік ғимараттардың шамамен орналасуы;
трансформациялауға және жақсартуға ... ... ... екі жылда
егістіктің орналасуы, топырақ жамылғысы, жер бедері және ... ... ... ... ауыспалы егіс массивтерінің
межелері; жыралық, жылғалық суреттегіш ... ... ... ... ... ... салуды, қажетсінетін орындар;
рекультивациялауға жататын бүлінген жерлер; эрозия процестерінің дамуына
ықпал ... ... ... ... қорғау зоналары, қорықтар,
қорғалатын территориялар.
Осы сызбаға қосымша топырақтың әр түрлілігі бойынша бонитет ... ... ... және ... ... ... ... жағдайларда беткейдің еңісінің картограммасы құрыла-ды. Жерге
орналастырулық іздестіру процесінде, территорияның ... ... ... ... ... қауіптілігі де анықталуы тиіс. Ол үшін эрозияға
қарсы неше түрлі шараларды қажетсінетін, эрозиялық ... әр ... ... ... ... ... ... материалдары және шаруашылық
салаларының әлеуметтік-экономикалық даму жоспары, сонымен қатар әр түрлі
болжау ... ... ... ... және ... ... шешімдері алдын-ала анықталатын жобалауға тап-сырма
жасалады.
Жобалау тапсырмасында мыналар көрсетіледі: шаруашылықтың маман-
дандырылуы, ... ... ... және мал ... және ... өнімдерінің белгіленген көлемі; егістік ауданының
шамамен құрылымы, ... ... ... және мал ... ... ... мал басы және малдың өнімділігі,
азықтандыру нормасы; елді мекендердің әкімшілік ... ... ... және жол ... ... ... шаралар;
трансформацияланатын жерлердің шамамен ау-даны, ... ... ... ... ... ... саны, шамамен өлшемдері,
дақылдардың кезектелу схемасы, олардың ... ... ... ... ... ... саны, олардың фермаларға және мал топтарына
бекітілуі; ... ... ... ... ... және
олардың террито-риясын орналастыру жөніндегі ұсыныстар; ... ... ... ... ... ... кезеңі нешеге бөлінеді?
2. Дайындық жұмыстары дегеніміз не?
3. Далалық жерге ... ... ... ... сызбасында не көрсетіледі?
5. Жобалау тапсырмасында не көрсетіледі?
9-10 лекция. Ауыл ... ... ... ... ... ... ... жалпы орындау реттілігі
Жобаның негізгі бөлігі алаптарды реттестірудің басты мақсаты- жерді
жоғары қарқынды пайдалану және қорғау үшін қажетті жағдайлармен ... ... ... ара ... ... ... орналастыру болып
табылады.
Алаптардың құрамы, олардың құрылымы және орналасуы, жерге орналастырудың
осы объектісінің табиғи және экономикалық жағдайларының әсеріне ... Осы ... әр ... байланысты алаптарды пайдалану
деңгейі, құрылымы түрлі табиғи-шаруашьшықтық аймақтарда ... ... ... ... ... ... өнімін өндіру үшін жерді пайдалану коэффициентімен, яғни
ауылшаруашылық алаптары ... жер ... ... ... ... Қазақстанның барлық облыстары бойынша Атырау және
Қызылорда (77-78%) облыстарын қоспағанда, жер ... ... ... (89-5%). ... ... үлес ... ... зор. Ол солтүстік
облыстарда жоғары: ... ... және ... ... ... және ... ... оңтүстік облыстарда 11-12% шамасында.
Атырау, ... ... ең ... - ... ... суармалы жыртылған жердің үлес салмағы жоғары. Мұнда
ауылшаруашылық алаптарының ауданына 3,5-4,5% келсе, солтүстікте ... ... ... өндірістік типіне байланысты.
Мысалы, Ақмола облысында ауылшаруашылық алаптарының
құрамындағы жыртылған ... үлес ... ... барлық
шаруашылықтары бойынша орташа көрсеткіш - 35,4% ... ... және ... ... ... ... — 50-70%, ... - 7,7%, етті және етті-сүтті бағыттағы шаруашылықта — ... ... және ... ... ... жер алаптарын
пайдалану қарқындылығы жаксартылуы мүмкін. Оларды қолдану нәтижесіндс жер
учаскелерін пайдалану түбегейлі өзгеруі мүмкін, яғни бұл ... бір ... ... ... ... талап етеді.
Шаруашылықтағы алаптардың арақатынасы және салаларының үйлесімі өзара
байланысты. Сонымен қатар, мәдени ландшафт құру үшін, экологиялық ... ... ... ... судың тиімді арақатынасын
орнату оте маңызды.
Демек, алап тұрақты және өзгермейтін ... ... ... ... ... ... ауысу оларды бірте-бірте
трансформациялау, яғни алаптарды бір түрден басқа ... ... ... ... ... ... жасалатын
культуртехникалық және мелиоративтік шараларды ескере ... ... ... мсн ... ... ... сай алаптардың құрамы
мен құрылымын ... ... ... ... тиімділікті көтеру
және жер алаптарын әрі қарай пайдалануда экологиялық тиімділікті қамтамасыз
ету. Сонымен қатар ... ... да ... мүмкін. Мысалы, жайылым
массивтерінде теңбілденіп ... ... ... ... жою ... олар ... ал жайылымның кейбір ... ... ... ... ... - ... шығындар ақталмайтын құнарлығы
төмен учаскелер жыртылған жер ... ... ал мал ... құнарлығы өте жоғары учаскелер жыртылған жерге ауыстырылады.
Алаптарды ... ... та ... бар. ҚР ... ... 1996 ж №1262 қаулысына сәйкес а/ш алаптарын бір түрден ... ... ... ... ... ... ... жер учаскесінің
орналасқан жері бойынша сәйкес ... ... ... ... ... ... қатар жергілікті орындаушы органның ынтасы
бола алады.
Жер учаскелерін ... ... ... жаңа ... ... ... және ... орналастыру ~
кешенді және ... ... ... учаскелерінің пайдаланылуының интенсивтілігін көтеруге, оларды
түбегсйлі жақсарту немесе күрделі мелиоративтік ... ... ... ... жүргізу нәтижесінде қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... алап түріне
трансформацияланады, ал кейде сол алап түріне жатқызылады.
Мысалы, ... ... ... ... жер оттылығын
жасандымен ауыстырып, қайтадан мал ... ... ... міндет алаптарды жақсартуды да қамтиды. Оның үиі элементі
- ... ... ... жаңа ... ... ... және орналастыру тығыз байланысты және бүтін бірлікті құрайды.
ІШЖО осы ... ... ... ... келесідей: қазіргі жай күйі —
жақсарту және ... - ... және ... ... ... алаптарды ұйымдастыру дегеніміз-алаптардың экономикалық
ұтымды, экологиялық тиімді құрамы мен ара ... ... және ... реттестіру.
Алаптардың жобаланған құрамы мен құрылымы, олардың территорияда
орналастырылуы төмеңдегі талаптарға сай болуы ... ... ... ... ... ... ... эрозиялық процестерді тоқтату, жою және ландшафты жақсартуға;
• топырақтың құнарлығын жүйелі түрде қалпына келтіріп отыруға ... ... ... жәнс ... үйлесіміне, алаптарды
ұйымдастыру жобасының сәйкес ... мал ... мал ... ... ... ... тасымалдауға және ... аз ... ... ... ... және ... ... жоғары
өнімде пайдалануға қолайлы жағдайлар құруға;
• жаңа жерлерді игеруге күрделі ... аз ... ... жүрген
жердің пайдаланылу қарқындылығын көтерге және ... ... ... а/ш алаптарының ішкі территориясын реттестіру үшін ... ... ... ... ... сақтау, трансформация көлемін анықтау
және жерді жақсарту, табиғи және ... ... ... ... орналастыру кезінде бастапқы материалдар болып табылады.
2. Алаптарды реттестіру әдістемесі
Алаптарды реттестіру жөніндегі жобалық мәселелерді орындау әдістемесін
келесідей жүйелілікте ... ... ... ... ... мелиорациялау жобасы бойынша және ауданнын жерге ... ... және ... ... жөнінде
жасалған әзірлемелер, сонымен қатар, жер ... ... ... ... ... ... ... жақсарту және
орналастыру жөніндегі шаралар мұқият оқып зерттеледі; ... ... ... ... ... учаскелер бөлінеді;
• тоғандарға, су қоймаларына, мелиоративтік және ... ... ... жер бөлініп беріледі;
• жыртылған жерге жарамсыз жерлерде (елді ... ... су ... ... айналасына орман көшеттері
жобаланады;
... ... және ... ... ... ... ... зерттеулер мен іздестіру материалдарын, жер-кадастры мәліметтерін
талдау ... ... ... ... ... ... сол ... бойынша жыртылған жердің ауданын анықтауға аса
көңіл ... ... ... ... ... ... эрозиялық қауіпті жерлер жөне басқа топырақ құнарлығы төмен
учаскелер шығарылып ... ... және ... шараларды қолданғаннан
кейіи ауылшаруашылық емес алаптардың есебінен (бұталар, ... ... мен ... ... ... ... сортаңданған топырақтарды ... ... ... ... ... ... және құрғату арқылы шабындықтар
мен жайылымдарды ... ... ... ... ... ... мен ... және басқа алаптарға пайдаланылып
жүрген, жыртылған жерге ... ... ... ... анықталады;
• сортаңдануға қарсы, арнайы топырақ қорғайтын және ... ... ... ... а.ш. ... ауданы анықталады;
• табиғат корғайтын ... ... ... табиғи территорияны пайдалану режимі, су қорғау зоналары
анықталады;
• алаптарды жақсарту, алдын ала ... ... ... ... жобалық экспликациясы жасалады;
• алаптарды жақсарту және трансформациялау тиімділігі анықталады.
Бақылау сұрақтары:
1. Ауыл шаруашылық алқаптарын реттестірудің ... ... ... құрылымы неге байланысты?
3. Алаптарды реттестіру жөніндегі жобалық мәселелерді ... ... ... ... реттестіруді экономикалық және экологиялық тұрғыдан негіздеу
Алаптарды реттестірудің тиімділігі ... ... ... ... жалпы шығымының көтерілуімен, таза кірістің өсуімен
және күрделі қаржының қайтарылу мерзімімен анықталады. ... ... ... жердің экономикалық бағасының ... ... ... ... ... болады.
Алаптарды ұйымдастыру жобасының тиімділігін анықтау кезінде техникалық-
экономикалық (таза) және ... ... ... есептеледі.
Тсхникалық-экономикалық көрсеткіштерге алаптар құрылымын сипаттайтын
коэффициенттер (жер ... ... ... пайдалану
қарқындылығының, жыртылғандығының, экологиялық тұрақтылығының) және
ауылшаруашылық алаптарының сапалық құрамын ... ... балы ... ... ... ... жәпе жақсарту
таімділігі (шығындардың қайтарылу мерзімі, ... ... ... ... таза ... нақты және жобалық құрылымын сипаттайтын коэффициенттер
есептеледі.
Жер ... ... ... ... ауданының жер
пайдаланушылықтың жалпы ауданына қатынасын көрсетеді:
мұнда, Кжп - жер ... ... - ... ... ... ... — жер пайдаланушылықтың жалпы ауданы. га.
А. -ш. ... ... ... ... ... ... ... ауданының
а.-ш. алаптар ауданына қатынасын сипаттайды:
мұнда, Карқын - а.-ш. ... ... ... жер - ... жер ... га;
Ркөпжыл көшет – көпжылдық көшеттер ауданы. га;
Рмал азық алап -түбегейлі жақсартылған мал азықтық
(шабындық және ... ... ... ... ... - ауылшаруашылық алаптарының ауданы. га. Ж
Жердің жыртылу коэффициенті а.-ш. алаптар құрамындағы жыртылған жердің
(Ржырт жер) үлсс ... ... Кж ... ... ... жер - жыртылған жер ауданы, га;
Р а.-ш. алап.-ауылшаруашылық алаптарының ауданы, га.
Территорияның эқологиялық тұрақтылығының ... ... ... ара ... ... территориясының экологиялық тұрақтылығына
әсерін бағалайды:
мұнда, Кэк- территорияның ... ... ... – а.- ш. ... ... га,
Кэкl-а.-ш. алаптарының экологиялық тұрақтылығының
коэффициенті;
Ржалпы — жер пайдаланушылықтың ауданы, га.
Жер пайдаланушылықтың ... ... ... егер ... ... тұрақтылығының коэффициенті
(Кэк) 0,67 асып кетсе ... ... егер ол 0,50 ден ... ауытқыса — территория орташа тұрақты, 0,34 тен 0,49 дейін
... ... егер ... 0,33 аз ... онда ... ... болып саналады.
Жоба бойынша а.-ш. алаптарының орташа өлшенген бонитет балы анықталады.
Жыртылған жердің құрамынан бонитет балы төмен, ... ... ... және бонитет балы жоғары учаскелерді ... ... ... кезінде жыртылған жердің орташа өлшенген ... ... оны ... кезінде мына формула қолданылады:
мұнда, Бжырт.жер орт-жоба бойынша жыртылган жердің
орташа өлшенген бонитет балы;
Борт н - ... ... ... ... ... ... -жыртылған жердің нақты ауданы (трансформацияға дейін);
Ржоба б — жоба бойынша ... ... ... кейін), га;
Бш, Рш — жыртылған жер құрамынан шығарылған
жердің ауданы және балы;
Бқ, Рк - ... ... ... ... ... және ... жайылымдардың (жақсартылған және табиғи үшін жеке-жеке)
орташа өлшенген ... балы жоба ... осы ... ... балы әр ... ... және ... шараларды
жүргізу нәтижесінде көтерілуі мүмкін. Мысалы, жыртылған жерді және ... ... ... ... 2-3 есе; ... ... сортаңдарды
мелиорациялау — 20%-ға және жайлымдарда 30%-ға көтереді; эрозияға қарсы
шаралар бонитет балын топырақ қорғайтын ауыспалы ... ... ... ал ... ... ... 20%-га ... Мұндай
жағдайларда бонитет балын жақсарту және көтеру шаралары жүргізілген
жерлердің ... ... а.-ш. ... ... өлшенген бонитет
балына түзетпелер енгізіледі.
Алаптарды трансформациялау және жақсарту ... ... ... ... ... және жақсартуға жұмсалған
шығынның қайтарылу мерзімімен анықталады. Экономикалық тиімділікті анықтау
үшін, жерді ... ... ... ... түрін, оның 1га-дан
алынатын шығымын, сатып алу бағасын білу керек. ... осы ... ... ... ... бірқатар шарттылықтарды пайдалану
қабылданған. Мысалы, жыртылған жер негізінен ... ... ... үшін
пайдаланылатын болғандықтан, ондағы таза кірістің мөлшері 1
га-дан түсетін ... ... және оны ... алу ... ... анықталады.
Мал азықтық алаптарды пайдаланудың экономикалық ... ... таза ... ... шаруашылығы және мал шаруашылығы (ет, сүт)
өнімдерінің құны бойынша анықталады. Мал шаруашылығы өнімнің ... ... мал ... алаптар өнімділігін азықтық бірліктерге ауыстырып, мал
азығы бірлігіндегі 1 центнер дайын өнімді өндіруге кететін шығынға ... ... ... сатып алу бағасына көбсйту қажет.
Трансформацияның түріне байланысты ... ... үшін ... және жақсартуға кететін күрделі қаржы (К) анықталады.
Трансформацияға дейінгі және трансформациядан кейінгі немесе учаске
жақсартылғаннан кейін ... ... ... құны (С1, С2) ... ... анықталады:
С1=У1*Ц1, (6) С2 = У2*Ц2 ... У1,У2 — ... ... және ... ... ... (жақсарту), ц/га;
Ц1, Ц2 - трансформацияға дейінгі жоне трансформациядан
кейінгі (жақсартылған) 1 ц өнімнің сатып алу бағасы, ш.б.
Ауылшаруашылық алаптарының пайдаланылуын бағалау кезінде таза ... ... құны (С) мен ... ... ... ... (3) ... ретінде анықталады:
Д=С-3 ... ... ... ... ... ... ... таза кірістің өсімі (∆Д), учаскені трансформациялағаннан кейін
алынған таза кіріс (Д1) пен учаскені ... ... ... (Д2) ... ... есептеледі.
∆Д = Д1-Д2 ... және ... ... ... ... қайтарылу мерзімімен анықталады:
Т = + n ... Т - ... және ... ... қайтарылу мерзімі, жыл;
К - алаптарды трансформациялауға және ... ... ... ... ... - трансформацияға дейінгі және кейінгі таза кіріс, ... - ... бір ... ... ... ауыстыру бойынша шараларды жүзеге
асыру үшін қажетті жыл саны (көптеген жағдайларда ... ... ... 1 ... тең, мал ... ... түбегейлі жақсарту кезінде -
3 жылға, күрделі мелиоративтік шараларды жүргізу кезінде ол 5 ... ... ... ... ... ... ішкі шаруашылық жерге орналасатырудың
жобалық кезеңінен ... асып ... онда а.-ш.- ... және жақсарту экономикалық тиімді деп саналады.
Бақылау сұрақтары:
1. Ауыл шаруашылық алқаптарына ... ... ... Ауыл ... ... ... не?
3. Алаптардың нақты және жобалық құрылымын сипаттайтын коэффициенттер
қалай есептеледі?
4. Жоба бойынша а.-ш. алаптарының орташа ... ... балы ... ... ... ... ... ұйымдастыру
Сонымен атап айтқанда жыртылған жерлерді орналастырудағы басты
міндет топырақтың құнарлығын қалпына ... және ... ... егіншілік дақылдарының өнімділігін көтеру үшін территориялық
жағдай ... және ... ... ауыл ... ... өнімді
жоғарылату, сонымен қатар техника мен еңбек қорын тиімді ... ... ... ... ... жүргізу, игеру және
жетілдіру жөніндс үлкен ... бар. ... ... ... ... ... дәнді дақылдардың өнімділігі, ауыспалы егістер
игерілмеген шаруашылықтармсн салыстырғанда 3-4 ц жоғары болады.
Нарықтық ... ... ... ... Жер пайдаланушылықтардың қоныстануындағы өзгерістеріне
байланысты, бұрышы қалыптасқан ауыспалы ... ... ... ... қайтадан жасауға тура келеді. Қайтадан құрылған шаруашылықтық
агроқұрылымдарда ... ... ... ... ... кооперативтер және т.б.) бұл мәселлені толығымен шешу қажет.
Жоғарыда көрсетілген міндетіерді шешуді ... ... ... ... ... мыналарға саяды: ауыспалы егістердің типін, түрін,
санын, ауыспалы егін массивінің өлшемін анықтау, ... ... пар мен ... ... ... жасау, ал ірі жер
пайдаланушылықтарда оларды өндірістік бөлімшелерге бекіту. Ауыспалы егіс
жүйесі ... ... ... ... ... ... ... звеносы болып табылады: топырақты өңдеу, тыңайтқыш, ... ... ... ... ... ... жерді мелиорациялау (суару)
және т.б. Ол келесідей талаптарды қанағаттандыруы тиіс: а) ... ... ... ... ... ... және ... өнімін
өндіруді; б) әрбір жер учаскесін оның табиғи қасиеттерін, ... ... ... олардың шығымдылығын және
экологиялық тұрақтылығын ескере отырып пайдалануды; в) топырақ эрозиясымен
және ... ... кері ... ... ... жүзеге асыруды; г) жұмысшы күшін, шуылшаруашылық ... және ... ... толық тиімді пайдалану үшін жағдай
жасауды.
Жүйенің барлық элеметтерін жобалауға және мәселені ... ... ... ... ... арқылы қол жеткізуте болады.
Жыртылған жерлердегі ауыспалы егіс ... әр ... ... ... ... ең ... үш тобы ... Олар: далалық, мал
азықтық, арнайы.
Далалық ауыспалы егістерге ... ... ... ... ... ... ауыспалы егістер жатады. Далалық ауыспалы егістер әр
түрлі болуы мүмкіншіліктері – дәнді дақылды, "түрі — ... ... ... ... ... ... қант ... мақталық және т.б.
Мал азықтық ауыспалы егістің 50%-дан астамына мал ... ... ... ... ... ... ... маңындағы, лагерьлік және
шабындықты — жайылымдық ауыспалы егістер.
Арнайы ауыспалы егістерге қоректену жағдайларына жоғары талап ... ... ... ... ... ... өсіруге жоғары талап
қоятын (темекі, дәрі — дормектік және т.б.) дақылдар егіледі. Сонымен қатар
бірікліріліеп (көкөністік-мал азықтық, мал ... және ... ... ... мүмкін.
Далалық және мал азықтық ауыспалы егістер топырақ қорғайтын болуы
мүмкін. Олар ... ... ... шөптерді біржылдық ... ... және ... ... ... да ... орындау кезінде
енеді. Мал азықтықтың ішінде шабындықты-жайылымдық ауыспалы егістер ... ... ... ... ... және ... ... төмендегідей жағдайлар
әсерін тигізеді:
1. ... және ... ... ... ... және азықтандыру типі;
3. мал басының топтастырылуы;
4. ауылшаруашыдық ... ... және ... ... және ... ... қатар, ... ... ... ... ... жоне т.б.) орналасуы;
6. эрозияға ұшыраған және эрозиялық қауіпті жерлердің болуы;
7. ... жер ... ... ... олардың
конфигурациясы. Қазіргі уақытта жүргізілген реформаның сипаты, бұрыннан
сақталған және жаңа ... ... ... ... ... жүйесі мен еңбектің ұйымдастырылуы үлкен әсерін тигізіл отыр.
Осы бағытта серіктестік территориясының 20 га ауыспалы егіншілік егіп,
ондағы егін ... ... ... ... ... № 1 ... ... жөн болар.
2. Ауыспалы егістіктер жүйесін ұйымдастыру
Ауыспалы егіс жүйесін ... ... ... ... тиімділікке қол жеткізу үшін, жер массивінің ... ... ... олардың агротехникалық құрамы бірге қарастырылуы
тиіс. Осы мақсатпен бұрын жасалған есептеулерді пайдалана ... ... ... мал ... ... ... анықталады. Сонымен қатар, жаңа
жоба бойынша негізгі ауыспалы егіс массивтері мен ... ... ... ... болашақта ұйымдастыру, жоспарланған
прогрессивтік технологияны пайдалану жөніндегі ... оқып ... соң ... ... ... ... және жер ... бойынша шектеулі пайдаланылатын немесе арнайы топырақ қорғау
шараларын қажетсінетін жыртылған жер массивтері бөлінеді.
Жобалау осы жыртылған жер массивінде ауданы және ... орны ... ... ... басталады. Мысалы, шабындықты-жайылымдық
топырақ қорғайтын ауыспалы егістің орны мен ауданы эрозияланған ... ... ... жер ... ... ... ... жыртылған жер массивтері тұзға ... ... ... жарамды, егер өте ылғалданған
учаскелер болса, олар ылғал ... ... ... жеке ... ... көкөністік ауыспалы егістер үшін өзен ... ... ... бұрыннан мәлім.
Ауыспалы егіс массивтері шағын, мүмкіндігіне қарай ұзындығы ... ... ... егілетін ауылшаруашылық дақылдарын өсіруге
жарамды болуы тиіс. Бұл ауыспалы егіс массивтерін жолмен, орман ... да бір ... ... бір ... ... жер ... ... Су эрозиясы қауіпті жағдайлардағы ... ... ... ... ... ... ... беткейлі және бедері күрделі ... ... ... ... бедерді ескере отырып орналастырады. Ал дефляциялық
қауіпті жағдайларда бұл межелер ... және ... ... жел ... жүргізілуі тиіс.
Солтүстік Қазақстан су және жел эрозиясы процестерінің өзара ... ... ... ... ... ... ... эрозияның осы екі түрі
бірлесе әсер ететінін дәл сипаттайтын «интегративтік эрозия» деген термин
енгізілген, яғни ол ... ... ... және ... ... ... мұқият ескеруге бағыттайды.
Бақылау сұрақтары:
1. Ауыспалы егістер жүйесін жобалаудың міндеті?
2. Ауыспалы егістер жүйесін жобалау?
3. Ауыспалы егіс жүйесін ... ... егіс ... ... ... ... ... орналастыру
Ауыл шаруашылығы экономиканы дамытудағы аса маңызды буын ... ... ауыл ... ... өндірістің шешуші саласы, ол
халықты тек азық-түлікпен ... ... ... сондай-ақ
өнеркәсіптің көптеген салалары үшін аса ... ... та ... қатар өндірілген өнімдерді дер шағында сапалы өңдеп, дәл уақытында
халыққа жеткізу де қажет. Осы шараларды орындау ... ауыл ... ... ... тығыз қарым-қатынас орнатады. Осы
байланыстар негізінде агроөнеркәсіптік ... ... ... кешендері өлі де даму, өркендеу жағдайында тұр, олардың
түрлі ... ... ... өз ... ... ... өнімді
өндеу мен қызмет көрсету салалары жетілдіруді қажет етеді. Агроөнеркөсіптік
кешеннің жетекші әрі негізгі саласы — ауыл шаруашылығы. Ауыл ... ... ... ... — оның ... жаюы ... ... ресурстар жиынтығына, сондай-ақ жер қорына тікелей тәуелді
болуында. Ал Қазақстан жерінің табиғат ... және оның ... ... ... ... ауыл ... ... жер қоры 222
млн га, оның 126 млн ... ... ... Бұл ... бойынша
Қазақстан дүние жүзіндегі дамыған елдер арасында өте ... ... ... ауыл ... даму ... мен өндірілген өнім
көрсеткіштері жөнінен әлдеқайда төмен деңгейде.
Ауыл шаруашылығы екі маңызды ... ... ... ... ... ... және мал шаруашылығы. Қазақстанде ауыл шаруашылық
өнімдерінің ... ... ... шаруашылығы жетекші орында, яғни жалпы
өнімнің 55%-ы тиесілі. Ал ... 45%-ы мал ... ... Жоғары дамыған елдерде, керісінше, мал шаруашылығының өнімдерінің
үлес салмағы төмен. Сондықтан да Қазақстан ауыл шаруашылығы алдында ... ... бірі — мал ... ... өркендету.
Өсімдік шаруашылығы. Қазақстанның өсімдік шаруашылығы басты ... ... ... ... ... көкөніс пен бақша, бақ және
жүзім, малазықтық дақылдар өсіру жатады. Онша ауқымды емес жерлерде темекі
мен шай өсіріледі ... ... ... ... ... ... жердің
56%-ы дәнді дақылдар, 5%-ы картоп пен бақша, 6%-ы техникалық дақылдар, 33%-
ы малазықтық дақылдардың үлесіне тиесілі.
Дәнді ... ... ... ... ... ... тары,
қарақұмық, күріш өсіріледі. Астық өндіруден ... ... ... Қытай,
АҚШ және Үндістаннан кейінгі 4-орында, әсіресе қарабидай, ... сұлы ... ... озық ... ие («Өсімдік ... ... ... Негізгі өсірілетін дақыл — бидай ... 50%-ы), ... ... ... ... ... ... егіледі.
Күздік бидай алқаптары неғұрлым оңтүстікке қарай ығысқан (неліктен?). Аса
ірі астықты ... ... ... ... Орал, Орталық қара топырақты
аудан, Солтүстік Кавказ және ... ... ... ... мен өнім көрсеткіпгі жөнінен 2-орында—арпа түр, ол ... 20%-ын ... Арпа ... орта ... мен ... ... төзімді өсімдік болғандықтан, кең таралған дақыл
болып саналады. Арпа негізінен, малазыктық ... ... ... ... ... жасауда, сыра қайнатуда кеңінен пайдаланылады. Егіс ... ... ... қара ... ... мен ... ... жерінде кең
таралған.
Өнім көрсеткіші жөнінен 3-орынды ... ... ... ... Суыққа төзімді, тіпті қышқыл топырақта да өсе ... ... ... ... ... ... аймақтардан да
кездестіруге болады.
Төртінші орындағы сулы (жалпы өшемнің 8%-ы) да соншалықты ... ... ... ... дейін таралған, алайда сұлы ылғал
сүйгіш өсімдік. Малазықтық мәні зор, сонымен қатар тағамдық сұранысқа ... Одан сұлы ... мен ... ... тары және ... алқаптары аумағы жағынан шағындау болып
келеді. Қарақұмық, негізінен, Орталық қара топырақты аудан мен Волга-Вятка,
Орталық ауданның ... ... тары ... төзімді
болғандықтан, Солтүстік Кавказ бен Волга бойының құрғақ аудандарында, ал
күріш Кубань, Волга, Дон ... ... ... алқаптарда
ғана өсіріледі.
Сонымен қатар Қазақстан жерінде малазықтық және тағамдық мәні зор
бұршақ тұқымдастардан кәдімгі ... ... ... және ... үшін аса ... ... бірі — картоп өсіру. Өйткені ол, ең
алдымен, халықтың ежелден азық ретінде қажетін өтеп келеді, сондай-ақ ... үшін және ... ... ... кеңінен қолданылады. Картоп ылғал
сүйгіш, алайда жылуға аса көп қажеттілігі болмағандықтан орман зонасының
оңтүстігі мен ... дала ... ... ірі қала ... ... ... таралу аудандары оларды өңдейтін кәсіпорындар
маңайында және агроклиматтың ресурстар мүмкіндігіне қарай орналасқан. ... ... бірі — ... ... талшық алу үшін аса ... ... ... ... ... ... ... еуропалық бөлігінің
солтүстік-батысында, Орталық экономикалық аудан мен ... ... Қант ... мен күнбағыс Орталық қара топырақты аудан,
Солтүстік Кавказ бен Волга бойында өсіріледі.
Көкөніс пен бақша ... ... ... ... ... ... аралдардан басқа) өндіріледі. Жалпы өнім көрсеткіші жөнінен
Орталық экономикалық аудан жетекші орында, одан кейін Орал мен ... ... ... ... аудандары тұр.
Бақ және жүзім шаруашылығы, негізінен, Қазақстандің оңтүстік
өңірлеріне тән. ... ... ... бен ... ... ... ... тең жартысынан астамы тиесілі. Қазақстанде өсірілетін барлық жүзім
алқаптары Дағыстан мен Краснодар өлкесінде ... ... ... оңтүстіктегі шекаралас елдерден өкелінеді. Субтротпитік жемістпер
мен темекі Солтүстік Кавказдың тау алды ... ал шай ... Қара ... ... ғана ... ... Қазақстанның мал шаруашылығындағы жетекші салаларға
ірі қара өсіру, шошқа және қой шаруашылықтары жатады. Соңғы он жыл ... мал ... саны 2 - 3 ... ... ... ... ... өркендеуіне мал азығының жеткілікті дайындалмауы, ... ... ... өз ... жүргізілмеуі кедергі
жасайды.
Ірі қара шаруашылығы өнім түріне қарай сүтті, сүтті-етті, ... ... ... шаруашылықтарға жіктеледі. Сүтті, сүтті-етті
бағыттағы мал шаруашылығы өте құнарлы, шүйгін шөптер тән орман және ... ... ал ... етті-сүтті бағыттағы мал шаруашылығы ылғал аздау
түсетін дала мен шөлейт зоналарында кеңірек таралған. Сонымен ... ... ... мал ... ірі қалалар мен агломерациялар төңірегіндегі
тауарлы мал фермаларында шоғырланған.
Шошқа ... ірі ... мен ... ... өркендеген
аудандарда шоғырланған. Ондай кешендерде тамақ қалдықтары негізінде 100 мың
басқа ... ... ... мүмкін. Алайда мұндай шаруашылықтар арзан ет
өндіргеніне қарамастан, қоршаған ортаны ластап, кері ... де ... ... саны ... Краснодар өлкесі алдыңғы орында, одан кейінгі
орындарды Орал мен Волга бойы аудандары иеленеді.
Қой шаруашылығы жыл бойы ... ... бағу ... ... кең ... ... қой шаруашылығының негізгі бағыты —
биязы жүнді қой өсіру. Жүн жеңіл өнеркәсіп салаларын аса ... ... ... ... орталығы мен солтүстік-батысындағы жүні
сапалы емес қойлар (оңтүстікте — қаракөл, солтүстікке қарай ... ... мен ... үшін өсіріледі. Сонымен қатар ... ... ... бағалы түбіт алынатын ангор ешкілерін есіру ... ... ... ... ірі қалалары маңайында және астықты
аудандарда көбірек шоғырланған. ... оның ең ... ...... ... ... тұтынушыға неғұрлым жақын орналастыруды ... Ірі құс ... ... ... ... ... ... оңтүстігі мен Оралда жақсы ... ... ... ... асыл ... ... ... белең алуда.
Солтүстік Сібір мен Қиыр Шығыстағы бұғы ... ... ... ... болып саналады. Омарта шаруашылығы да Солтүстік Кавказ, ... ... ... ... бөліктеріндегі шалғындық белдеулер негізінде
ерте көзден бері тұрақты қалыптасқан сала ... ... ... ... ... ... ... терісі бағалы аңдарды өсіру де атадан
балаға мирас болған кәсіп, үй қояндарын ... де кең ... ... ... ... — қалмақ жері мен Астрахань облысында ... ... ... ... ауыл ... орналасуы мен
дамуының өзіндік заңдылықтары бар. Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... негізделген. Ал
оның даму мен өркендеу қарқындылығы, сөз жок, ... ... ... және ... ... әлеуетіне тәуелді.
Бақылау сұрақтары:
1. Ауыл шаруашылығының басқа салалардан басты айырмашылығы?
2. Агроөнеркөсіптік кешеннің ... әрі ... ... Ауыл ... ... ... саласы бар?
4. Астық өндіруден Қазақстан дүние жүзінде қаншаншы орында?
2. Әр түрлі ауыспалы егістіктерді ұйымдастыру және реттестіру
ерекшеліктері
Сонымен атап ... ... ... ... басты
міндет топырақтың құнарлығын қалпына келтіру және ... ... ... ... ... ... үшін территориялық
жағдай жасау және осының негізінде ауыл шаруашылығында жалпы ... ... ... ... мен ... ... тиімді пайдалану болып
табылады.
Ауылшаруашылық кәсіпорындарында ауыспалы егісті ... ... ... жөніндс үлкен тәжірибе бар. Мысалы, ауыспалы ... ... ... дәнді дақылдардың өнімділігі, ауыспалы егістер
игерілмеген шаруашылықтармсн салыстырғанда 3-4 ц жоғары болады.
Нарықтық қатынастардың ... ... ... Жер пайдаланушылықтардың қоныстануындағы өзгерістеріне
байланысты, ... ... ... ... ... кейде тіпті
оларды қайтадан жасауға тура келеді. Қайтадан құрылған ... ... ... ... ... ... ... және т.б.) бұл мәселлені толығымен шешу қажет.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... жүйесін жобалау мыналарға саяды: ауыспалы егістердің типін, түрін,
санын, ауыспалы егін массивінің ... ... ... ... пар мен егістіктің кезектесу ... ... ал ірі ... оларды өндірістік бөлімшелерге бекіту. Ауыспалы егіс
жүйесі төмепдегідей бірқатар өзара байланысты жүйені қамтитын егіншіліктің
басты ... ... ... ... ... тыңайтқыш, түқым өсіру
шаруашылыты, танап қорғайтын орман ... ... ... ... т.б. Ол ... талаптарды қанағаттандыруы тиіс: а) нарық сұранысын
қанағаттандыратын ... ... ... ... және ... өнімін
өндіруді; б) әрбір жер учаскесін оның табиғи ... ... ... ... ... шығымдылығын және
экологиялық тұрақтылығын ескере отырып пайдалануды; в) топырақ эрозиясымен
және басқа ... кері ... ... жөніндегі
шараларды жүзеге асыруды; г) жұмысшы күшін, шуылшаруашылық техникасын.
транспорт және ... ... ... ... ... үшін ... ... элеметтерін жобалауға және мәселені кешенді шешуге ғылыми
негізделген әдістемені қолдану арқылы қол жеткізуте болады.
Жыртылған жерлердегі ... егіс ... әр ... ... ... егістің ең негізгі үш тобы жатады. Олар: далалық, мал
азықтық, арнайы.
Далалық ауыспалы егістерге ... ... ... ... ... ... ауыспалы егістер жатады. Далалық ауыспалы егістер әр
түрлі ... ...... ... ...... ... дәнді
- отамалы, сонымсн қатар, қант қызылшалық, мақталық және т.б.
Мал азықтық ауыспалы егістің 50%-дан астамына мал ... ... ... мынадай түрлері болады: ферма маңындағы, лагерьлік және
шабындықты — жайылымдық ауыспалы егістер.
Арнайы ауыспалы егістерге қоректену ... ... ... ... ... ... дақылдар) немесе оларды өсіруге жоғары талап
қоятын (темекі, дәрі — дормектік және т.б.) дақылдар ... ... ... ... ... мал ... және ... егістер жүргізілуі мүмкін.
Далалық және мал азықтық ... ... ... ... ... Олар ... түрге көпжылдық шөптерді біржылдық дақылдармен
жолақтап отырғызу және ... ... ... да ... ... кезінде
енеді. Мал азықтықтың ішінде шабындықты-жайылымдық ауыспалы егістер топырақ
қорғайтын болып саналады.
Ауыспалы егістердің типін және түрін анықтауға ... ... ... ... және ... ... малды ұстау және азықтандыру типі;
3. мал ... ... ... алаптарының құрылымы және ... ... және ... ... ... ... ... (жазғы ... ... жоне т.б.) ... эрозияға ұшыраған және эрозиялық қауіпті жерлердің болуы;
7. жыртылған жер ... ... ... олардың
конфигурациясы. Қазіргі уақытта жүргізілген реформаның сипаты, ... және жаңа ... ... ... қатар егіншілікті
басқару жүйесі мен еңбектің ұйымдастырылуы үлкен әсерін тигізіл отыр.
Осы бағытта серіктестік территориясының 20 га ... ... ... егін ... анықтау барысында төменде көрсетілген № 1 кестеге
назар аударған жөн болар.
Бақылау сұрақтары:
1. Ауыспалы егістерді ... ... ... Өндірістік мақсаттағы ауыспалы егістің ең негізгі үш тобы?
3. Ауыспалы егістердің типін және түрін анықтауға қандай жағдайлар әсерін
тигізеді?
23-24 лекция.Тақырып ... ... ... ... мал ... ... 183 ... астам жерді алып
жатыр, олардың 6 млн.га жақсартылған. Бірқатар ... ... мал ... үшін ... мал азықтық алаптардан 20%-дан 80%%-ға
дейін мал азығы алынады екен. Табиғи шабындықтар мен жайылымдардың сапасы
мен өнімділігі ... ... ... ... тапшылығы бойынша
анықталады. Ауылшаруашылық алаптар құрамында табиғи мал азықтық алаптардың
үлес ... ... ... ... ... жылжығанда
көтеріле береді. Олардың үлес салмағы орманды-далалы аймақта -44%, ... -57%, ... ... -82% ... орманды-далалы аймағында, негізінен Солтүстік Қазақстан
облысында мал азықтық алаптардың ауданы шамамен 2250 мың.га алып жатыр. Бұл
аймақ қоңыржай ылғалдылығымен сипатталады. Табиғи мал ... ... ... ... түбінде және егіншілікке қолайсыз
жерлерде орналасқан. Мұндағы табиғи жайылымдардың орташа түсімділігі 4-5
ц/га ... ... ... ... негізінен мүйізді ірі қара
малдарды жаю үшін пайдаланылады, жайылымдық кезеңнің ұзақтығы 120-131 күн.
Республиканаың далалы және құрғақ ... ... ... ... мал азықтық алаптардың ауданы 50 мың га астам жерді алып
жатыр. Бұл аймақ климаттың құрғақшылығымен, ылғалдың едәуір тапшылығымен
сипатталады. Жайылымдардың ... ... 2-3,5 ц/га. ... -5-
7 ц/га аралығында. Жайылымдар малдың әр түрін жаюға пайдаланылады,
жайылымдық ... ... 130-150 ... жартылай шөлейтті және шөлейтті аймақтарында (батыс және
оңтүстік облыстарда) шамамен 130 млн.га жайылым, яғни барлық мал азықтық
алаптардың үштен екі бөлігін алып ... ... ... 1,5-3
ц/га аралығында. Қарсыз кезеңнің ұзақтығы 250-280 күн болғандықтан,
жайылымдарда қой мен жылқыларды жыл бойы жаюға пайдалануға болады.
Жайылым территориясын ... ... ... ... жайылымдарды фермалар мен мал топтарына, түрлеріне бекіту;
- гурт және отар учаскелерін, жазғы лагерлерді, суару ... ... ... егіс жүйесін ұйымдастыру және олардың ішкі
территориясын реттестіру;
- мал жаятын өрістерді (загондарды), мал айдайтын жолдарды орналастыру.
Жайылым территориясын орналастыру кезінде, келесідей мәселелер ... ... ... кезеңде малдың жасыл азықты қажетсінуін үздіксіз
қамтамасыз ... ... ... егіс ... ... ... қалпына
келтіру және көтеру;
- малдарды ұзаққа айдауды болдырмау, мал азығын, өнімді және жұмысшы
күшін тасымалдауға ететін транспорттық шығынды ... ... ... ... лагерлерді, суару пункттерін салуға,
жайылымдарды қоршауға т.с.с) кететін шығынды қайта өтеу.
Жайылымдарды ... мал ... ... мал ... малдың жынысы, жасы, тұқымы,өнімділігі бойынша
топтастырылады. Шаруашылықтың нақты мүмкіншіліктеріне байланысты табын,
отар, гурттардың ... ... ... сиырлар – сауынды – 150-180
бас, етті-180-200 бас, аналық қойлар- 600-800 бас, тоқтылар -800-1500 бас,
жылқы табыны -100-150 бас.
Малдарды ... ... ... ... ... ... ... шараларды және шаруашылықты ұйымдастыру кешенін жүргізу
үшін ферма, комплекстер маңынан ... ... бөлу ... ... мына ... ... анықталады:
P= 0,005 ГД,
мұнда, Р- ауысу кезеңі;
Г- фермадағы мал азығы,
Д- ауысу кезеңнің ұзақтығы (20-30 күн);
0,005- тәуліктік моцион үшін бір ... ... ... ауданы,
га.
Малдың топтары (гурт, отар, табын) мен түрлеріне жайылымның негізгі
массивін бекіту, жер оттылығының шығымдылығына, санасына және мал
топтарының ... ... ... жер ... ... ... ... Жайылымды бекітудің бірнеше варианты
болуы мүмкін. Ең тиімдісі әрбір табынға (отарға) бір ... ... ... бекіту; дегенмен жер оттылығының сапасына және
мерзімділігіне, территорияны реттестіруге, бедерге және басқа жағдайларға
байланысты ауыспалы шабындықты-жайылымдық егісті екі ... ... бір ... екі ... ... ... бекітуге
болады.
Ауыспалы жайылым танабы уақыт пен кеңістікте жайылымдарды пайдалану
мерзімдерін ... және ... ... ... ... ... ... Танаптардың өлшемдері жер отының толық пайдалануына да,
оның шығымдылығының көтермелеу шараларын өз уақытында жүргізуге де әсерін
тигізеді. Сондықтан танаптарды ... ... ... ... ... және геоботаникалық тұрғыдан алғанда танаптардың біртектілігі;
танаптардың ұзындығы, ені және пішіні; танаптардың бедері, жел бағытын
ескере отырып жобалануы; осы танаптағы малдың ... , ... ... ... ... ... ... және суару
пунктері мен танаптардың арасындағы байланыстардың қолайлы болуы.
Ауыспалы жайылымдағы кезекті айдау өрістерінің саны мен өлшемдері
жайылымның типіне және ... ... ... ... ... ... әрбір өріске шамамен 4 жыл сайын екі жылға
демалыс беріледі.
Осы жайылымдар үшін ауыспалы жайылымдардағы өрістердің жалпы саны ... ... Чқ- ... ... ... ... жер ... жаңғыру кезеңінің ұзақтығы (24-32);
Д- малдың өрісте болу ұзақтығы (3-5 күн);
К- ауыспалы жайылым коэффиценті= 1,5 (6:4)
Қазақстанның табиғи ... ... ... ... мал ... саны бірден үшке дейінгі аралықта. Осы жайылымтипі үшін, ауыспалы
жайылымдағы өрістердің орташа саны мына формуламен анықталуы мүмкін:
Чқ=Дn/Дn*К,
мұнда, Дn – ... ... ... ... мал ... циклының саны.
Шабындықтар мен жайылымдар аумағын орналастырудың мазмұны және жалпы
әдістемелік мәселелері. Мәдени (суармалы) ... ... ... және шөлейт аумақтық жайылымдардың аумағын құру. Шабындықтардың
аумағын ... Мал ... ... ... орналастырудың тиімді
вариантін анықтау.
Бақылау сұрақтары:
1. Жайылымдар қандай мақсатта пайдаланылады?
2. Жайылымдық кезеңнің ұзақтығы?
3. Жайылым территориясын орналастыру ... ... ... ... ... ... ... лекция. КӨПЖЫЛДЫҚ ЖЕМІС - ЖИДЕК
КӨШЕTТЕРІНІҢ ТЕРРИТОРИЯСЫН
ОРНАЛАСТЫРУ
Мәселенің мазмұны мен міндеті
Көпжылдық көшеттердің территориясын орналастырудың міндеті — ... ... ... ... және аз ... ... ... бақша,
жүзімдік өнімдерін барынша көп мөлшерде алу үшін ... мен ... ... ... пайдалану болып табылады.
Көпжылдық көшеттердің территориясын реттестіру мыналарды орналастыруды
қамтиды:
• тұқымдар мен ... ... және ... ... ... және ... ... шаруашылық орталықтарын;
• қорғайтын орман белдеулерін;
• жол желісін;
• су көздерін, суару және құрғату желілерін;
... және ... ... ... ... территориясын орналастыруда
өздеріне тән ... бар. ҚР ... ... суару арқылы
өсіріледі. Бақша, жидек ... ... және ... ... ... ... ... көбінесе суармалы
аудандарда орналасқан. Осы жағдайларды ескере отырып, ... ... ... ... жөнінде жалпы жағдайларын
қарастыралық.
Бақша территориясын орналастыру
Бақша территориясын орналастыру кезінде бұл ... ... мен ... құрамы ескеріледі. Өйткені жеміс бере бастау
уақыты, жалпы еңбек шығынының көлемі, өнім шығымы осыған ... ... сала ... ... ... ... ... өте қиын.
Сондықтан массивтің табиғи жағдайлары, жеміске деген ... ... ... ... көлемі шемішкелі бақшада жаздың аяғы және күз айларына,
сүйектілерде ... басы мен ... қой ... плантацияларында -
маусымға, қарақат және бүлдірген – ... ... - ... ... ... жөн. ... барлық айларында еңбек шығынының біркелкі
жұмсалуын қамтамасыз ету ... ... ... ... аудандарының
арақатынасы, олардың тұқымдары мен сорттары дұрыс орналастырылуы керек.
Жеміс ... ... ... ... ... ... ... Алма, алмұрт және қара өрік топырақ талғағыш. Алма және қара өрік
- ылғал ... ... ... ... ... ... ... бөліктерінде
орналастыруға болады. Алмұрт құрғаққа төзімділеу және алмадан ... ... ... жиі ұшырайды. Оны беткейдің ортаңғы бөлігінде
орналастырған жөн. Шабдалы қысқы аяздар мен ... ... ... сондықтан оңтүстік-батыс экспозициядағы беткейдің ораңғы
бөлігінде ... ... ... ... ... шие өсіп ... төзімдірек келеді, сондықтан оларды беткейдің ортаңғы және
жоғары бөліктерінде ... ... ... ... ... ... ... өнім алу үшін бір учаскеде 3-4 шемішкелі тұқымды және сонша сүйекті
тұқымды ағаштарды отырғызған жөн. Әдетте, 6-8 ... ... ... және 2-
3 ... ... ... отырғызады. Негізгі сорттар мен тозаңданатын
сорттар бір уақытта ... ... ... байланысты таңдалады.
Мұндағы көшеттердің 60%-ын негізгі сорт алады. Сорттарды осылай отырғызу,
сорттық агротехниканы ... ... ... ... күресуді,
өнімді жинауды және басқа да жұмыстарды жүргізуді ... ... ... қатарларын орналастыру кезінде қажетті
қоректену ... және ... ... түсуі ескеріледі. Алма және ... үшін ... ... 4x8 немесе 6x8 м; шие және өрік - 3x4 немесе
4x4 м. ... көзі ... ... ... ету үшін, ағаш қатарлары
солтүстіктен оңтүстікке қарай орналастырылады.
Бағбандық тәжірибесінде ... ... екі ... ... ... жасау үшін ағаштарды квадрат немесе шахмат (10x10, 8x8 және ... ... ... ... Ағаш ... ... және
қатарларды орналастыру - бақша территориясын орналастырудың ... ... ... ... бұл ... ... шегінде жұмысшы
жобалау процесінде ғана шешілуі мүмкін.
Өнеркәсіптік бақша территориясын орналастырудың ... ...... ... - ... бірлік, кварталдар желісін
ұйымдастыру. ... ... ... ... ... сорттар
отырғызылған бақша (жүзімдік) учаскесін ... ... ... ... және ... шектелген бір тұқымдас ... ... ... кезінде беткейдің еңісі, топырақтың әр түрлілігі және
басқа жағдайлар ... ... ... ... ... 1-1,5 км ... онда қосалқы орталықтар жобаланады. Шамамен бригадаға 0,75-1,5
га учаске бекітіледі.
Өнеркәсіптік бақшалардағы қорғайтын ... ... ... ... ... жер алаптарын сақтау және жақсарту
жөніндегі шаралар жүйесінің ажырамас ... ... ... ... жақтары бойынша бақшаның айналасымен және оның ішінде
жолақтап орналастырылады. Қорғайтын орман жолақтары ... ... әсер ... ... ... әсерін төмендетеді, қардың ұшырылып
кетуіне кедергі келтіреді, ... ... ... ... және ... ... ... жемістер пісу кезінде күшті желдерден қорғайды.
Қорғалған ... ... ... ... ... яғни ... ... Бақшаның қорғалған кварталдарындағы ағаштар, қатаң
қыстары онша үсімейді. Ағаштарға жарықтың ... ... ... және жеміс сапасының нашарлауына ұшыратады.
Бақша қорғайтын ағаш белдеулері ... ... тез ... ұзақ
сақталатын және шаруашылық мақсаттарына пайдалану үшін ... ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді:
магистралдық, яғни негізгі бақша массивін қосалқы шаруашылық орталықтарымен
одан елді мекендермен, өнімді ... ... ... ... т.б. қосатын жолдар; бақшаның сыртқы межелері, бақша ... ішкі жағы ... ... ... жолдар; бақша қорғайтын
жел ұстағыш көшеттердің екі ... ... ... ... ... жолдар.
Магистралдық жолдардың ені 4-6м, кварталаралық 3-4м болып жобаланады.
Сонымен қатар қарама-қарсы ... ... өтуі үшін ... ені 1-2м, ... -1м ... екі жақ шеті ... ... жолдың жалпы ені 6-10м, кварталаралықтардың - 5-7м
болуы ... Ал ... ... ені жүк ... байланысты 5-тен
10м-ге дейін болады. Жер бедеріне байланысты жолдарды тіксызықты, айналмалы
және бұлталақты түрде жобалауға ... ... ... ... ... суару, сумен бүрку және
т.б. үшін су қажет. ... ... ... ... шаруашылық
орталығының межесінде немесе соның жанынан су көздерін жобалау қажет. Су
көздері ретінде ... ағын ... ... ... орлар
немесе су қоймаларынан, шахталық құдықтардан толтырылатын арнайы ... бола ... ... ... массивтің ортасында негізгі жолдың
қасынан және су көздеріне жақын орналастырылады.
Жидектіктер территориясын орналастыру
Жидек ... ... ... ... ... ... қой ... танаптарын орналастыру кезіндегі элементтерді
қамтиды.
Қой бүлдірген бір жерде ойдағыдай дамып, 5 жыл ... ... ... өсіру үшін дақылдардың кезектелуі төмендегідей, сегіз танапты ауыспалы
eгic қолданылады: I- сүрі жер; ... ... ... ... ... дақылдар.
Бұталы жидектер (қарақат, бүлдірген, қарлыған) тұқымын таңдау кезінде
олардың құндылығы және пісіп жетілу ұзақтығы ... ... ... кезінде кварталдарды орналастыру
ерекшелігі шағын аудандығы 3-6 га ... ... ең ... ... - тік төртбұрыш. Кварталдардың
жақтары 150x200 м, 200x200 м, 200x250 және 200x300 м ... ... ... ... орындауға қолайлы болу үшін, бүлдірген плантацияларында
(тыңайтқыш әкелуге, өнімді жинауға және т.б.), ... ... ... ... ... көлденең әрбір 50 м кейде 100 м сайын екі
метрлік жол салынады.
Жемістік ... ... ... ... ... қамтады: сеппе көшет тобын; екпе көшет
тобын (қалыптасу танабы); сонымен қатар екпе ... ... үшін ... ... және ... көшет тобына ылғал қоры жеткілікті, құнарлы топырақты учаскелер
бөлінеді. Екпе көшет тобына негізгі жеміс көшеттерін отырғызу үшін ... ... ... бөлінеді. Сеппе және екпе көшеттер, жеке аймақтар
жағдайларына қолданбалы, ауыспалы eгic жүйесінде өсіріледі.
Жалпы ауданы белгілі бір арақатынаста тұрған ... eгic, ... және ... ... отырып) бөліктерден құралады: 1 та учаскеге
сеппе көшет тобын қалыптастыру үшін 0,3-0,45 га керек; аналық-сорт бағына-
0,3-0,4 га; ... ... ... ... ... ... территориясын орналастыру сеппе, екпе көшеттер тобына,
жеке аналық топтарға, ... су ... ... ... жағдайда суару
желісіне массивтерді бөліп беруді қамтиды.
Ауыспалы eгic танаптарының өлшемдері, ... ... ... және ... өсіп-өну мерзіміне байланысты анықталады.
Сеппе көшет тобы мен қалыптасу учаскелерін 0,5 га ... ... ... ... ... ені 2-4м жол ... желден қорғау үшін 1-2 қатарлы орман белдеуі жобаланады.
Жолақ араларындағы учаскенің ... ... ... ... 5-10 га, ... 8-16 ... ... элементі болып табылатын топтарға ең ... ... ... бөлінеді, ауданы 8-10 га, ал ... ... ... де ... егіс ... Бұл ... ... және
оңтүстік-батыс беткейдің немесе жазықтықтың ... ... ... Олар да ... 1-2 га ... ... қатарлардың ұзындығы
50-75 м, ал кейде 100м. Кварталдар арасына ені 5 м жол жобаланады.
Жебалық шешімді ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан негізделуі тиісті.
Негізделуге тиіс қажетті есептерді жасар алдында жобалық шешімге әсер
ететін факторлар зерттеледі. Олар: ... оның ... ... ... ... ... ... ортаңғы, төменгі бөліктері;
топырақ қыртысы; басым ... ... ... жер асты суларының жату
тереңдігі және т.б.
Жоба жасау нәтижесінде бақшаның - кварталдарының жобалық экспликациясы
жасалып, жидек және ... ... ... ... ... ... ... шешімдердің әр түрлі нұсқалары алдымен техника-экономикалық
көрсеткіштері бойынша талданады: 100 га көшетке келетін жол мен ... ... ... ... ... ... шаруашылық орталықтарының жоспарлау-құрылыс талаптарына және көшет
массивіне дейін олардың орташа арақашықтығының ... ... ... ... еңіс ... ... ... істеу кезіндегі
трактор агрегаттарының бос жүрістері мен бұрылыстарының ... ... ... ... ... анықталады: жалпы өнімнің бағасы; I ... және 1 ц ... ... таза кіріс; рентабельділік деңгейі.
Сонымен қатар жасалған жобаны бұрынғы жағдайымен ... ... ... ... Көпжылдық көшеттердің территориясын орналастырудың міндеті?
2. Көпжылдық көшеттердің территориясын реттестіру?
3. Бақша территориясын орналастыру?
4. Жидек көшеттерінің территориясын ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан обылысы Ордабасы ауданы «Бағлан» шаруа қожалығында жыртылған жерлерін орналастыру жобасы61 бет
Ішкі шаруашылық жерге орналастыру жұмыс жобасы41 бет
Жайылымдардың ішкі шаруашылық жерге орналастырылуы13 бет
Магистральдық мұнай және мұнай өнімдері құрылғыларының құрамы16 бет
Жерге орналастырудың экономикалық факторлары48 бет
Нарықтың дамуы жағдайында жерге орналастырумен байланысты туындайтын құқықтық қатынастарының теориялық негіздері66 бет
80 жерге балық цехы23 бет
Жер. Жерге орналастыру3 бет
Жергілікті жерге бағдар беру11 бет
Жерге жеке меншік қатынастарының түсінігі59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь