Сөз тіркесінің түрлері

Маңызды мәселелердің бірі – сөз тіркестерін топтастыру мәселесі. «Қазіргі орыс әдеби тілінің грамматикасында» сөз тіркестері жаңаша топтастырылған. Құрамына қарай сөз тіркестері жалаң сөз тіркесі, күрделі сөз тіркесі және аралас сөз тіркесі болып үшке бөлінеді. Сөз тіркестерін бұлайша топтастыруда сөз тіркесінің құрамында сөздердің саны емес, оның қандай байланыстың негізінде жасалғандығы ескеріледі.
Жалаң сөз тіркесі деп сөздердің бір еселі, екі еселі немесе үш еселі байланысына негізделген тіркесін айтамыз. Жалаң сөз тіркестері екі мүшелі (мысалы: оқушыға беру, шөпті қораға тасу), төрт мүшелі (мысалы: шығарманы орысшадан қазақшаға аудару) болып бөлінеді. Мысалға келтірілген екі мүшелі, үш мүшелі, төрт мүшелі жалаң сөз тіркестерінің құрамындағы сөздердің бәрі де меңгеру арқылы байланысқан.
Жалаң сөз тіркестерінің негізінде күрделі сөз тіркестері мен аралас сөз тіркесі жасалады.
Күрделі сөз тіркестері екі немесе одани да көп жалаң сөз тіркесінің қосындысынан жасалады да, бір ғана ұйытқы сөзге келіп тірелетін әр басқа байланыстардың жиынтығына негізделеді. Мысалы: шығарманы қызығып оқу деген күрделі сөз тіркесі екі жалаң сөз тіркесінен (шығарманы оқу және қызығып оқу) құралып, бір ғана ұйытқы сөзге (оқу) келіп тірелетін екі түрлі байланыс – меңгеру (шығарманы оқу) мен қабысудың (қызығып оқу) түйісуіне негізделген.
Күрделі сөз тіркесі бір ғана ұйытқы сөзге тірелетін екі не одан көп әр басқа байланыс түрлерінің негінде жасалса, аралас сөз тіркесі әр басқа ұйытқы сөздерге тірелетін әр түрлі байланыстардың негізінде жасалады. Мысалы, мазмұнды шығарманы қызығып оқу деген аралас сөз тіркесі әр басқа ұйытқы сөздерге тірелетін әр түрлі байланытың негізінде жасалып, бірнеше сөз тіркестерінің түйісуінен құралған. Бұл аралас сөз тіркесінің құрамында мынадай сөз тіркестері бар: мазмұнды шығарма (қабыса байланысқан сөз тіркесі, ұйытқы сөзі – шығарма), шығарманы оқу (меңгеріле
        
        Сөз тіркесінің түрлері
Маңызды мәселелердің бірі – сөз ... ... ... орыс әдеби тілінің грамматикасында» сөз ... ... ... ... сөз тіркестері жалаң сөз тіркесі, күрделі
сөз тіркесі және аралас сөз тіркесі ... үшке ... Сөз ... ... сөз ... ... сөздердің саны емес, оның
қандай ... ... ... ... сөз ... деп ... бір ... екі еселі немесе үш еселі
байланысына негізделген тіркесін айтамыз. Жалаң сөз тіркестері екі мүшелі
(мысалы: ... ... ... ... ... төрт ... (мысалы: шығарманы
орысшадан қазақшаға аудару) болып бөлінеді. Мысалға келтірілген екі мүшелі,
үш мүшелі, төрт мүшелі жалаң сөз тіркестерінің ... ... ... ... ... ... сөз ... негізінде күрделі сөз тіркестері мен аралас
сөз тіркесі жасалады.
Күрделі сөз тіркестері екі ... ... да көп ... сөз ... жасалады да, бір ғана ұйытқы сөзге келіп тірелетін әр басқа
байланыстардың ... ... ... ... ... оқу деген
күрделі сөз тіркесі екі жалаң сөз тіркесінен (шығарманы оқу және қызығып
оқу) ... бір ғана ... ... (оқу) ... ... екі ...... (шығарманы оқу) мен қабысудың (қызығып оқу) ... сөз ... бір ғана ... ... ... екі не одан ... ... байланыс түрлерінің негінде жасалса, аралас сөз тіркесі әр басқа
ұйытқы сөздерге тірелетін әр ... ... ... жасалады.
Мысалы, мазмұнды шығарманы қызығып оқу деген аралас сөз тіркесі әр ... ... ... әр ... ... негізінде жасалып, бірнеше
сөз тіркестерінің түйісуінен құралған. Бұл аралас сөз ... ... сөз ... бар: ... ... (қабыса байланысқан сөз
тіркесі, ұйытқы сөзі – шығарма), шығарманы оқу (меңгеріле байланысқан ... ... сөзі – оқу) және ... оқу ... ... ... ... сөзі – оқу). Орыс тілінде увлеченно читать интересную книгу
деген сөз тіркесі аралас сөз ... ... ... да, оның
құрамы былайша талданады: увлеченно читать, читать книгу, интересная книга.
Сөз тіркесіндегі ұйытқы сөздің қай сөз табынан ... ... ... сөз тіркестері мен күрделі сөз тіркестері, етістікті сөз
тіркестері (ұйытқы сөзі – етістік), ... сөз ... ... – зат ... ... – зат ... есептік сан есім), адъективті сөз
тіркестері (ұйытқы сөзі – сын есім, есімдікті – сын есім немесе ... ... және ... сөз ... ... сөзі – ... ... бөлінеді.
Абайдың қарасөздері
90 жылдар ішінде Абай өзінің бір алуан шығармаларын қара ... Оның қара ... ... ... ... ... ... өзі көрген
өмір сабақтары ... ... ... туындайтын даналық, философиялық
түйіндерді жинақтаған ... ... ... Оның ... сөз ... өзгешеліктері де осы мақсаттан туады. Көлемі шағын,
мазмұны, мағынасы мол, терең ... ... ... ... ... ... өзі ... оқырманмен кеңесу түрінде беріледі.
«Ақыры, ойладым, осы ойыма келген нәрселерді қағазға жаза берейін, ақ
ағаз бен қара ... ... ... кімде – кім ішінен керекті сөз тапса,
жазып алсын, я оқысын, керегі жоқ десе, өз ... ... ... де, ақыры
осыған бел байладым, енді мұнан басқа ешбір жұмысым ... ... Абай қара сөз ... өз ... ... Ол осы «ойына келген нәрселер» туралы жазуды соңғы өмірінің
мақсат мұраты тұтады. Сол арқылы ... ... ақыл ... ... ... ... қарасөздерінің жалпы саны 45. Олардың ... ... да ... ... ... ... мәселелерін сөз етуге арналады. Кейбір
сөздері тақырыбы, мазмұны жағынан бірін бірі толықтырып отырады.
Абайдың оқырманға ой ... ... ... ... бірі
адамның адам болуға үйренуі, естілікке ұмтылуы, кәсіпке мойынсұнуы, дағдыны
дамыту жайлары.
«Адам, – дейді ол «Он ... ... – ата ... ... ... ... ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды
дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам ... ... ... сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті ... ... ... жеке
өз іске жарамайды. Сол естілерден естіп білген жақсы нәрселерді ескерсе,
жаман дегеннен сақтанса, сонда іске жарайды, ... адам десе ... ... көрген нәрселерін есінде сақтап, өзіне өмір ... ... ... ақын ... ... ... ... «Естілген нәрсені
ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: әуелі көкірегі байлаулы, берік болмақ
керек. Екінші, сол ... ... я ... ғибратлану керек,
көңілденіп тұшынып ынтамен ұғыну керек. Үшінші сол ... ... ... ... ... көңілге бекіту керек. Төртінші ой кесклді
нәрселерден қашық болу керек. Егер бір кез ... ... ... керек. Ой
кеселдері: уайымсыз салғырттық, ойыншы күлкішілдік, я бір ғқайғыға салыну,
я бір нәрсеге құмарлық пайда болу ... Бұл төрт ... ... ақыл ... ... ... өмірі мен азаматтығы
Ш.Уәлиханов 1835 жылы қараша айында қазіргі Қостанай облысы, Құсмұрын
бекетінде дүниеге келді. Жасында ауыл ... ... хат ... ... ... ... ... корпусында оқиды.
Шоқанның бүкіл келешегі ғылым, өнер жолында өз ... ... ... онда әскери сабақтарға қоса жалпы Ресей жағрафиясы мен тарихы, ... ... ... ... ... көп оқыған. Суретші де
бола білген. Бала Шоқанның сана сезімінің ерте оянып рухани өсіп ... ... ... әсер ... ... сезімтал дарынды балаға ... ... ... ... ... ... Шоқан сурет салу өнерін
Құсмұрын бекінісіндегі тұрған ... ... ... және
гедеозистерінен үйренген. Өз туған елінің ... ... ала ... ... кезінде Ақмола, Баянауыл сахаралырын аралап, ... ... ... ... Сол ... есінен мәңгіге кетпестей болған
Шоқан корпуста оқып жүргенде досы Потанинге әңгімелеп береді.
Потаниннің айтқан пікірі: ... өте ... да ... ойлы да күшті.
Ол таңдаулы ұстаздармен қарым ... ... бос ... ... ... танысып, зерттеу жұмыстарымен айналысады.
Ш.Уәлиханов және ауыз әдебиеті. Шоқан ... ... ... бастап ақ қазақтың бай ауыз әдебиетінен сусындап ... Жай ... ... ол осы ... ... ары ... әлемге танытушы да
болды. Шоқан «Қозы Көрпеш Баян сұлу» жырын ... ... ... ... ғалым бұны И.Н.Березинге береді. Ш.Уәлиханов жазып ... аса ... ескі және ... ... ... ... ... жолға шығар кезіндегі таңдаған тайы бірден құнанға, дөненнен
бестіге айналды. Астындағы аты Қозыға Баянды көр деп ақыл ... ... өз ... айту үшін ... ... шоқ терек астында он төрт
күн ... Қозы Баян ... ... ... ... соң оянады.
Бұның бәрі аталған жыр үлгісінің ертеден келе жатқанынан хабар ... ... мен ... ... Жайық бойында жолдас болған» деп кшпелі
қазақ елінің алып жатқан, жайлап жүрген жерінің кеңдігінен ... ... ... ... ерте ... ... «Едіге» жырының
ең, толық әрі көркем нұсқасын ұсынып, төңкерістен соң ... ... ... қоса ... «Ер Көкше» жырын да жазып алған. Шоқанөз бабасы,
қазақтың ұлы ханы, қазақ мемлекетін Орыс пен ... ... аман ... Абылайхан жайлы жырларды аман жеткізді. Тәттіқара жыраудың Абылайхан
әскері шегінген шағында ... ... хан ... ... Бұнда ақыл,
қайратқа бай хан бейнесі бөлек көрінеді. Жорыққа шығып бара жатқан Абылай
«Абылай туралы ... ... ... ... қырдағы әні
Орыс әдебиетін оқып, зерттеуге ден қойғанда Абайдың алдыңғы кезекте
оқыған ақындарының бірі – ... ... ... мәдениетті
жетілдіруде, ақынның қоғамдағы орны мен көркем сөздің рөлі ... ... ... ... ... ... де ықпалы зор.
Халық өмірін тарихи көзбен ... ... ... ... ... ... сүйген, халық поэзиясын жақсы білген және мол пайдаланған
ұлы орыс ... ... ... да осы ... ... әсер етті. Пушкиннің
көркем әдісі, «тілге жеңіл, жүрекке жылы тиетін» ... Абай ... отын ... ... ... ... ... оның поэзиясының сол ақындарда
көрініс табуында емес, солардың өз бойындағы қуатты қозғап ... ... еді ... – Күн ... ... жарық түсіргенімен, оған өз
қуатын бермейді, тек жердің ... ... ... Бұл да ... ... ... кімде-кім Пушкин поэзиясын ұғынатын және
соның мазмұнын өз бойына сіңіре ... ... ол ... ... тұрып
жазғаннан, әрине, әлдеқайда артық жазатын болады».
Абайдың Пушкиннен үйренуіне осылай қарауға болады. Құбылысты ... ... ... ... ... биік ... суреттеу Абайды
орыс қоғамынан бөлек жағдайда, қазақ ортасы шындығын өзінше тануға ... ол ... ... жақындасудың жолын тапты, азаиаттық лирика жасады,
табиғатты, адамдық, жастық сезімді Пушкинше жырлауға көтерілді, прогресс
жолын уағыздады.
Пушкиннің ... ... Абай ... ... ... ... Онегин
мен Татьяна бейнесінен қазақ ақыны бірін – бірі ... ... ... ... пен ... ... талқысының себептерінен қосыла алмай, опық жеген
күйін таныды. Олардың хаттарын аудару арқылы ... ... ... ... ... жоқтады. Татьяна сөзі қазақ даласына ән боп ... ... ұзақ ... ... ... оны аударумен Абайдың көбірек
шұғылданғаны – 1889 жыл. Бұл жылы ол «Евгений Онегиннен « үзінділер күйінде
сегіз өлең ... ... көбі – ... мен ... ... хаттар.
Абай аудармалары түпнұсқасымен дәлме – дәлдікті сақтап ... ... екі ... ... ... ...... алады да, ақын
оны қазақ оқушысына лайық ұғыммен еркін жеткізеді. Оған өзінің осы жағдайға
байланысты ой – ... ... ... ... тіл көркемдігі жағынан
қазақ ақынының шығармаларына жақын келеді. Пушкин ... ... Абай өз ... ой ... Тың ... ... Оның ... махаббат
жырларында («Көзімнің қарасы» т.б.) Пушкин сарыны мол байқалады. Көркемдік
түр ізденістерінде Абай ... ... ... ... ... өлең ... Құнанбаев өмірі мен өлеңдері
Қазақ әдебиеті тарихындағы қайталанбас зор тұлға, ұлы ақын, философ,
ағартушы, демократ Абай 1845 ... ... ... ... ... қазіргі Абай ауданында ел билеуші, ірі феодал Құнанбайдың отбасында
дүниеге келді. Көпке ... ... ... Абай әжесі Зере мен
анасы Ұлжанның қасында өткізеді. Абай ... ... ... пен
өнерге құштарлықтың бастау негізі осы екі ананың тәрбие өнегесінде ... ... кісі ... ... сөз ... қаһарлы Құнанбайдың өзі
қаймығатые ел анасы, мейірбан Зере, өз анасы, байсалды парасат иесі ... ... ... жақсы білетін түрлі аңыз, ертегілерін бала Абайға
талай жыр етіп қызықтырып айтып берген көкірегі ... сыр ... еді. ... ... ... ... ... ұлы ақыны, бас ақыны Абай Құнанбаев бұрынғы Семей облысы,
Абай ауданы, Шыңғыстау ... ... ... Ауыл ... ... Абай 10 ... ... оқуға келеді. Басында Ғабдул Жаппарда, ... Риза ... Абай өте ... ... Ол осында дін сабағымен бірге
араб, парсы тілдерін үйреніп, мүмкіндігінше мол ... ... ... ұлы ақындары Низами, Сағди, Фердоуси, Физули ... ... ... Абай ... ... ... «Приходская
школадан» 3 ай орысша білім алады. 13 жасында Құнанбай Абайды өз қасына
алдырып, ел ... ... ... көп ... ... ... болатын. Кітапханада жүріп болашақ досы Е.П.Михаэлиспен
танысады. Орыстың ақын ... ... ... ... ... Белинский, Чернышевский еңбектерін оқиды.
Өлеңдері. «Иузи Рәушан», «Физули», «Шәмши» 1858 ж., «Әліфби» 1864 ... Жылы ... ... сап, ... ... міндік» өлеңдері
жазылды. Осыдан кейін «Қансонарда» өлеңі ... ж. ... ... бар деп ... ... оқып ... ... мақтанба», «Жігіттер ойын арзан», «Көңілім қайтты достан да,
дұшпаннан да» т.б. 1886 ж. ... елім ... ... ... ... ... сөз ... 1888 1890 ж. «Қыс», «Жаз», «Жазғытұрым», «Күз»
өлеңдері. «Сегіз аяқ»...тамағы тоқтық, жұмысы жоқтық аздырар адам ... ... «Не ... «Ал ... ... ... Ғашықтық
өлеңдер: «Қызарып сұрланып», «Көзімнің қарасы».
1897 1898 ж. Абай қазақтың әніне назар аударып, музыка ... мән ... құсы ... ... ... ... алар». Әуені бар өлеңдер:
«Сегіз аяқ», «Көзімнің қарасы», «Айттым сәлем қаламқас», ... ... ай», ... ән». Саяси әлеуметтік өлеңдерінде заманның кеселді
қылықтарын ашық көрсетеді.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сөз тіркесінің зерттелуі7 бет
Сөз тіркесінің синтаксисі9 бет
Сөз тіркесінің түрлері, топтастыруы28 бет
Бастауыш мектепте сөз тіркестерін оқытудың әдістемесі119 бет
С. аманжоловтың синтаксис саласына қатысты зерттеулері28 бет
Сөз тіркесі56 бет
Сөз тіркесі және ондағы өзгерістерді үйрету жолдары29 бет
Сөздердің аналитикалық тәсілдер арқылы байланысы32 бет
Сөйлем мен сөз тіркесін оқытудың әдіс-тәсілдері33 бет
Тілдің грамматикалық жүйесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь